CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HUY ĐỘNG VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về hoạt động huy động vốn tiền gửi tại NHTM 1. Khái niệm về huy động vốn tiền gửi tại NHTM Theo PGS.Phan Thị Thu Hà (Giáo trình Ngân hàng thương mại, tái bản năm 2024) thì “Hoạt động huy động vốn là một trong những hoạt động chủ yếu và quan trọng nhất của NHTM. Hoạt động này mang lại nguồn vốn để ngân hàng có thể thực hiện các hoạt động khác như cấp tín dụng và cung cấp các dịch vụ ngân hàng cho khách hàng.
Nhìn vào bảng cân đối tài sản của NHTM, chúng ta thấy rằng nghiệp vụ huy động vốn được phản ánh bên phần tài sản Nợ. Do vậy, huy động vốn còn được gọi là nghiệp vụ tài sản Nợ”. Theo tác giả Nguyễn Đăng Dờn (2009) thì “Huy động vốn của NHTM là quá trình ngân hàng sử dụng các công cụ, phương thức và biện pháp hợp pháp để động viên các nguồn tài chính trong xã hội với trách nhiệm hoàn trả theo thỏa thuận, làm nguồn vốn đáp ứng nhu cầu tín dụng, đầu tư của nền kinh tế”. Huy động vốn có thể dưới nhiều hình thức như huy động vốn chủ sở hữu (phát hành cổ phiếu), đi vay (phát hành trái phiếu, vay trên thị trường liên ngân hàng) hoặc huy động vốn từ tiền gửi.
Trong đó ở cấp độ chi nhánh ngân hàng, kênh huy động vốn chủ yếu là tiền gửi. Tại Việt Nam, nhận tiền gửi là hoạt động mà ngân hàng nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi và hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi theo thỏa thuận cho tổ chức, cá nhân gửi tiền (sau đây gọi là người gửi tiền). (Khoản 27, Điều 4, Luật Các tổ chức tín dụng 2024) Như vậy, trong phạm vi nghiên cứu của đề án có thể hiểu: Huy động vốn tiền gửi tại NHTM là việc NHTM nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận. Vai trò của huy động vốn tiền gửi tại NHTM Đối với nền kinh tế: Khi NHTM thu hút được vốn từ khách hàng thông qua các sản phẩm tiền gửi, họ có nguồn vốn để cho vay cho các doanh nghiệp và cá nhân.
Việc này tạo ra một chu trình vòng lặp tích cực, trong đó vốn tiền gửi được sử dụng để tạo 7 ra lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh và sau đó được trả lại vào ngân hàng dưới dạng tiền gửi mới. Điều này giúp tăng cường sức mạnh tài chính của các tổ chức và cá nhân, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế tổng thể. Cùng với việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, huy động vốn tiền gửi cũng có thể cải thiện đời sống của người dân. Khi khách hàng gửi tiền vào NHTM, họ thường nhận được lãi suất và các dịch vụ tài chính khác như tín dụng và thanh toán tiện lợi.
Đối với người dân, việc có một nơi an toàn để gửi tiền và nhận được lợi ích từ việc này không chỉ giúp tăng cường khả năng tiết kiệm mà còn giúp họ có thêm nguồn thu nhập từ lãi suất. Đối với Ngân hàng thương mại: Việc thu hút tiền gửi từ khách hàng thông qua các sản phẩm như tài khoản tiết kiệm, tiền gửi có kỳ hạn, và tài khoản thanh toán giúp ngân hàng có nguồn vốn dài hạn để thực hiện các hoạt động kinh doanh. Sự ổn định trong nguồn vốn này giúp ngân hàng thương mại dễ dàng dự đoán và quản lý rủi ro, từ đó tăng cường khả năng sinh lời và phát triển bền vững. Việc huy động vốn tiền gửi còn giúp ngân hàng thương mại duy trì sự ổn định tài chính và giảm rủi ro trong hoạt động kinh doanh.
Ngoài ra, không chỉ mang lại lợi ích tài chính và hoạt động kinh doanh, huy động vốn tiền gửi còn giúp xây dựng mối quan hệ lâu dài với khách hàng. Bằng cách cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài chính hấp dẫn và đáp ứng nhu cầu của khách hàng, ngân hàng thương mại có cơ hội tạo ra một cộng đồng khách hàng trung thành và đa dạng. Mối quan hệ này không chỉ tạo ra giá trị kinh doanh mà còn góp phần vào việc xây dựng hình ảnh thương hiệu và uy tín của ngân hàng trong lòng công chúng. Đối với khách hàng: Huy động vốn tiền gửi giúp khách hàng thực hiện mục tiêu tiết kiệm và đầu tư của mình.
Bằng cách gửi tiền khách hàng có thể tích luỹ và đạt được các mục tiêu mua nhà, mua xe, hay tiết kiệm cho tuổi già. Đồng thời, việc huy động vốn tiền gửi cũng tạo ra một nguồn vốn dự phòng, giúp khách hàng có thể đối phó với các tình huống khẩn cấp và không lường trước được trong cuộc sống. Mặt khác huy động vốn tiền gửi đối với khách hàng là cung cấp các dịch vụ và tiện ích tài chính. Các ngân hàng thương mại thường cung cấp cho khách hàng các dịch vụ như thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ, chuyển tiền, thanh toán hóa đơn trực tuyến, và các dịch vụ tài chính khác.
Nhờ vào việc này, khách hàng có thể dễ dàng quản lý và sử dụng tiền của mình một cách hiệu quả và thuận tiện, giúp tăng cường sự linh hoạt và tiện lợi trong cuộc sống hàng ngày. Ngoài ra, huy động vốn tiền gửi cũng mở ra cơ hội cho khách hàng tham gia vào các hoạt động đầu tư và tài chính phức tạp hơn. Khách hàng có thể sử dụng tiền gửi của mình để mua các sản phẩm đầu tư như chứng khoán, quỹ đầu tư, hoặc bất động sản, từ đó tạo ra cơ hội sinh lời và phát triển tài sản cá nhân. Phân loại vốn tiền gửi 8 Có nhiều cách phân loại khác nhau.
Tuy nhiên, thông thường NHTM phân loại huy động tiền gửi theo đối tượng, kỳ hạn, mục đích gửi tiền và loại tiền. - Căn cứ theo đối tượng khách hàng: Đối với hoạt động huy động vốn tiền gửi, dựa theo đối tượng khách hàng thì hoạt động huy động vốn tiền gửi của ngân hàng được chia thành các hình thức sau: huy động từ cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức kinh tế. định chế tài chính. - Căn cứ theo mục đích gửi tiền: Nếu phân loại theo mục đích thì bao gồm các hình thức sau: Tiền gửi thanh toán: Đây là tiền của doanh nghiệp hoặc cá nhân gửi vào ngân hàng để nhờ ngân hàng giữ và thanh toán hộ.
Trong phạm vi số dư cho phép, ngân hàng sẽ đáp ứng nhu cầu thanh toán cho khách hàng khi họ có yêu cầu. Nhìn chung lãi suất của loại tiền gửi này rất thấp. Tiền gửi có kỳ hạn: Hình thức tiền gửi xác định kỳ hạn cụ thể với một lãi suất thông thường cao hơn so với lãi suất của tiền gửi thanh toán. Đây là nguồn vốn có lãi suất cao hấp dẫn, vì mục đích gửi tiền của tổ chức kinh tế và cá nhân là để hưởng lãi.
Tiền gửi tiết kiệm: Các tầng lớp dân cư có các khoản tiền nhàn rỗi, tích lũy để dành gửi vào ngân hàng với thời gian cụ thể, mục đích sinh lời và thông thường loại tiền gửi này sẽ có sổ tiền gửi.Căn cứ vào kỳ hạn: Thông thường sẽ được phân loại thành ngắn hạn và trung, dài hạn. Huy động vốn từ tiền gửi ngắn hạn: Đây là nguồn vốn mà NHTM huy động trong thời gian ngắn hạn và thường xác định dưới 12 tháng, chủ yếu các NHTM nhận tiền gửi hoặc phát hành các công cụ nợ ngắn hạn. Phần lớn đối với nguồn vốn này NHTM sử dụng để cấp tín dụng ngắn hạn. Huy động vốn từ tiền gửi trung và dài hạn: NHTM huy động nguồn vốn trung và dài hạn với thời gian từ 12 tháng trở lên thông qua việc nhận tiền gửi hoặc phát hành các công cụ nợ trung dài hạn.
Nguồn vốn huy động này ổn định, ngân hàng có thể sử dụng cấp tín dụng trung dài hạn. Lãi suất huy động nguồn vốn trung dài hạn thông thường cao hơn nguồn ngắn hạn.Căn cứ vào loại tiền huy động: Đối với cách phân loại này Huy động bằng nội tệ: Ngân hàng huy động vốn bằng nội tệ thông qua tất cả các hình thức huy động vốn khác nhau với các mục đích sử dụng khác nhau. Trong các nguồn vốn ngân hàng huy động thì nguồn vốn huy động bằng nội tệ thường chiếm tỷ 9 trọng cao, đáp ứng các nhu cầu về sử dụng vốn của ngân hàng. Huy động bằng ngoại tệ: Ngoài huy động vốn bằng nội tệ, NHTM huy động vốn bằng ngoại tệ nhằm đáp ứng nhu cầu thanh toán quốc tế cũng như các hoạt động kinh doanh ngoại tệ.
Khái quát về tăng cường huy động vốn Tăng cường huy động vốn không chỉ phản ánh sự mở rộng quy mô hoạt động mà còn là yếu tố then chốt để ngân hàng có thể đáp ứng nhu cầu tín dụng, đầu tư và các dịch vụ tài chính khác. Để đạt được sự tăng trưởng bền vững, ngân hàng cần chú trọng xây dựng chiến lược huy động vốn hiệu quả, cải thiện chất lượng dịch vụ, nâng cao uy tín thương hiệu và duy trì mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng. Đồng thời, việc tuân thủ các quy định pháp luật và quản lý rủi ro cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển lâu dài của nguồn vốn huy động. Tăng cường huy động vốn thường bao gồm việc đa dạng hóa các sản phẩm tiền gửi, nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng, áp dụng công nghệ hiện đại và xây dựng chính sách lãi suất cạnh tranh.
Đồng thời, ngân hàng cần chú trọng đến việc xây dựng uy tín, niềm tin với khách hàng thông qua minh bạch hóa thông tin và quản lý rủi ro hiệu quả. Hoạt động này không chỉ đóng vai trò chiến lược trong việc duy trì sự ổn định và phát triển của ngân hàng mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các tiêu chí đánh giá tăng cường huy động vốn tiền gửi tại ngân hàng thương mại - Mức độ hoàn thành kế hoạch huy động vốn tiền gửi: Chỉ tiêu này có ý nghĩa đo lường độ thành công của ngân hàng trong việc thu hút vốn từ khách hàng so với mục tiêu đã đặt ra.