Luận văn thạc sĩ tác động của biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái đến tỷ suất sinh lợi và biến động tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu ngân hàng nghiên cứu thực nghiệm tại việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái đến tỷ suất sinh lợi và biến động cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Huyền Trân
• Người hướng dẫn: GS. Trần Ngọc Thơ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Biến Động Lãi Suất Và Tỷ Giá Hối Đoái Đến Tỷ Suất Sinh Lợi Và Biến Động Tỷ Suất Sinh Lợi Của Cổ Phiếu Ngân Hàng: Nghiên Cứu Thực Nghiệm Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. CẤU TRÚC ĐỀ TÀI.
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TRƯỚC ĐÂY
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái

Biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hoạt động của các ngân hàng thương mại. Nghiên cứu này nhằm phân tích tác động của chúng đến tỷ suất sinh lợi và biến động tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam. Sự thay đổi trong lãi suất có thể làm thay đổi chi phí vốn của ngân hàng, trong khi tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến giá trị tài sản và nợ phải trả của ngân hàng. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các nhà đầu tư và quản lý ngân hàng đưa ra quyết định chính xác hơn trong việc đầu tư và quản lý rủi ro.

1.1. Biến động lãi suất và ảnh hưởng đến ngân hàng

Biến động lãi suất có thể tác động trực tiếp đến lợi nhuận của ngân hàng. Khi lãi suất tăng, chi phí vay mượn của ngân hàng cũng tăng theo, dẫn đến giảm lợi nhuận. Ngược lại, khi lãi suất giảm, ngân hàng có thể thu hút nhiều khách hàng hơn, từ đó tăng doanh thu. Nghiên cứu cho thấy rằng sự nhạy cảm của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng đối với biến động lãi suất là rất lớn.

1.2. Tỷ giá hối đoái và tác động đến hoạt động ngân hàng

Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến giá trị tài sản và nợ của ngân hàng, đặc biệt là đối với các ngân hàng có hoạt động quốc tế. Khi tỷ giá hối đoái thay đổi, giá trị tài sản bằng ngoại tệ có thể tăng hoặc giảm, ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng. Nghiên cứu cho thấy rằng sự biến động của tỷ giá hối đoái có thể dẫn đến rủi ro tài chính cho ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tác động của lãi suất và tỷ giá

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về tác động của biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định mối quan hệ này. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu hụt dữ liệu chính xác và đầy đủ về các yếu tố kinh tế vĩ mô. Ngoài ra, sự biến động của thị trường tài chính cũng có thể làm phức tạp thêm việc phân tích. Việc hiểu rõ các yếu tố này là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

2.1. Thiếu hụt dữ liệu và ảnh hưởng đến nghiên cứu

Dữ liệu không đầy đủ có thể dẫn đến những kết quả không chính xác trong nghiên cứu. Việc thu thập dữ liệu về tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng, lãi suất và tỷ giá hối đoái trong một khoảng thời gian dài là rất cần thiết để có được cái nhìn tổng quan về mối quan hệ giữa chúng.

2.2. Biến động thị trường và tác động đến kết quả nghiên cứu

Thị trường tài chính thường xuyên biến động, điều này có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Các yếu tố như khủng hoảng tài chính, chính sách tiền tệ và các sự kiện kinh tế toàn cầu có thể làm thay đổi mối quan hệ giữa lãi suất, tỷ giá và tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của lãi suất và tỷ giá

Nghiên cứu này sử dụng hai phương pháp chính là mô hình hồi quy OLS và mô hình GARCH để phân tích tác động của biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng. Mô hình OLS giúp xác định mối quan hệ giữa các biến, trong khi mô hình GARCH cho phép phân tích biến động của tỷ suất sinh lợi theo thời gian. Việc áp dụng hai phương pháp này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa các yếu tố.

3.1. Mô hình hồi quy OLS trong phân tích

Mô hình hồi quy OLS được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng và các yếu tố như lãi suất và tỷ giá hối đoái. Phương pháp này giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến tỷ suất sinh lợi, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho các nhà đầu tư và quản lý ngân hàng.

3.2. Mô hình GARCH và phân tích biến động

Mô hình GARCH được áp dụng để phân tích biến động của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng. Phương pháp này cho phép đánh giá sự thay đổi của tỷ suất sinh lợi theo thời gian, từ đó giúp các nhà đầu tư hiểu rõ hơn về rủi ro và cơ hội đầu tư trong bối cảnh biến động của lãi suất và tỷ giá.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái có tác động đáng kể đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam. Cụ thể, sự thay đổi của lãi suất có mối tương quan ngược chiều với tỷ suất sinh lợi, trong khi tỷ giá hối đoái cũng ảnh hưởng đến biến động của tỷ suất sinh lợi. Những kết quả này có thể được áp dụng trong việc xây dựng chính sách và quản lý rủi ro cho các ngân hàng.

4.1. Tác động của lãi suất đến tỷ suất sinh lợi

Nghiên cứu cho thấy rằng lãi suất có tác động ngược chiều đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng. Khi lãi suất tăng, tỷ suất sinh lợi có xu hướng giảm, điều này cho thấy sự nhạy cảm của cổ phiếu ngân hàng đối với biến động lãi suất.

4.2. Tác động của tỷ giá hối đoái đến biến động tỷ suất sinh lợi

Tỷ giá hối đoái cũng có ảnh hưởng đến biến động tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu ngân hàng. Sự thay đổi của tỷ giá có thể làm tăng hoặc giảm giá trị tài sản của ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến lợi nhuận và tỷ suất sinh lợi.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái có tác động đáng kể đến tỷ suất sinh lợi và biến động tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam. Kết quả này không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà đầu tư mà còn cho các nhà quản lý ngân hàng trong việc xây dựng chính sách và quản lý rủi ro. Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc mở rộng mẫu nghiên cứu và áp dụng các phương pháp phân tích mới để có cái nhìn sâu sắc hơn về mối quan hệ này.

5.1. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà đầu tư và quản lý ngân hàng trong việc đưa ra quyết định đầu tư và quản lý rủi ro. Việc hiểu rõ tác động của lãi suất và tỷ giá hối đoái sẽ giúp các ngân hàng có chiến lược kinh doanh hiệu quả hơn.

5.2. Hướng nghiên cứu tương lai

Hướng nghiên cứu tương lai có thể mở rộng ra các yếu tố khác như chính sách tiền tệ, tình hình kinh tế vĩ mô và các yếu tố toàn cầu khác ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng. Việc áp dụng các phương pháp phân tích mới cũng sẽ giúp nâng cao độ chính xác của kết quả nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới, sự biến động của các yếu tố kinh tế vĩ mô như lãi suất và tỷ giá hối đoái đã và đang tác động mạnh mẽ đến thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường cổ phiếu ngân hàng. Giai đoạn từ 01/11/2011 đến 30/06/2015 chứng kiến nhiều biến động về lãi suất qua đêm và tỷ giá USD/VND, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ suất sinh lợi và biến động tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu các ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX. Mục tiêu nghiên cứu nhằm kiểm định mức độ nhạy cảm của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng trước sự thay đổi của lãi suất và tỷ giá, đồng thời đánh giá tác động của biến động các yếu tố này đến biến động tỷ suất sinh lợi cổ phiếu. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu hàng ngày với tổng số 907 quan sát, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cao. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ ban quản trị ngân hàng, nhà đầu tư và cơ quan quản lý ngành xây dựng các chiến lược quản trị rủi ro hiệu quả, đồng thời góp phần ổn định thị trường tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình đa nhân tố, trong đó lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage Pricing Theory - APT) được sử dụng làm nền tảng để phân tích tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô lên tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng. Lý thuyết này cho rằng tỷ suất sinh lợi của tài sản chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố kinh tế vĩ mô như lãi suất, tỷ giá hối đoái và chỉ số thị trường. Bên cạnh đó, mô hình ba nhân tố Fama-French cũng được tham khảo để giải thích sự biến động của tỷ suất sinh lợi dựa trên các yếu tố thị trường, quy mô công ty và giá trị sổ sách trên giá thị trường. Các khái niệm chính bao gồm: tỷ suất sinh lợi cổ phiếu (rt), tỷ suất sinh lợi chỉ số thị trường (MRKt), sự thay đổi lãi suất (INTt), sự thay đổi tỷ giá hối đoái (FXt), và biến động tỷ suất sinh lợi được mô hình hóa qua phương sai có điều kiện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu thu thập từ 8 ngân hàng TMCP lớn niêm yết trên HOSE và HNX, chiếm phần lớn tổng tài sản ngành ngân hàng Việt Nam. Dữ liệu tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, chỉ số VN-Index, lãi suất qua đêm và tỷ giá USD/VND được thu thập hàng ngày trong giai đoạn 01/11/2011 đến 30/06/2015. Phân tích thống kê mô tả và kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian được thực hiện để đảm bảo tính ổn định của dữ liệu. Hai mô hình chính được áp dụng là mô hình hồi quy tuyến tính Ordinary Least Squares (OLS) và mô hình Generalized Autoregressive Conditional Heteroskedasticity (GARCH) (1,1). Mô hình OLS được sử dụng để ước lượng tác động trung bình của các biến độc lập lên tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, trong khi mô hình GARCH (1,1) được dùng để đánh giá biến động tỷ suất sinh lợi và kiểm định hiệu ứng ARCH trong phần dư. Quy trình nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích thống kê, kiểm định mô hình, ước lượng và so sánh kết quả giữa hai mô hình nhằm đảm bảo độ tin cậy và khả năng dự báo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của chỉ số thị trường: Tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng có độ nhạy cảm cao nhất với sự thay đổi của chỉ số VN-Index, với hệ số hồi quy β1 trong mô hình OLS đạt mức ý nghĩa thống kê cao. Điều này cho thấy biến động thị trường chung đóng vai trò chủ đạo trong việc xác định tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng.

2. Ảnh hưởng của lãi suất: Sự thay đổi lãi suất qua đêm có tác động ngược chiều đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng, với hệ số β2 âm và có ý nghĩa thống kê. Ví dụ, khi lãi suất tăng, tỷ suất sinh lợi cổ phiếu giảm, phản ánh sự bất cân xứng kỳ hạn giữa tài sản và nợ trong bảng cân đối kế toán ngân hàng.

3. Ảnh hưởng của tỷ giá hối đoái: Tỷ giá USD/VND cũng có tác động ngược chiều đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng thấp hơn so với lãi suất và chỉ số thị trường. Hệ số β3 âm cho thấy khi đồng nội tệ mất giá, lợi nhuận ngân hàng có thể bị ảnh hưởng tiêu cực do nợ ngoại tệ vượt quá tài sản ngoại tệ.

4. Biến động tỷ suất sinh lợi: Mô hình GARCH (1,1) cho thấy biến động của lãi suất và tỷ giá là các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến biến động tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng. Hệ số θ1 và θ2 trong phương trình phương sai có điều kiện đều có ý nghĩa thống kê, chứng tỏ sự biến động của các yếu tố này làm tăng rủi ro biến động lợi suất cổ phiếu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và trong khu vực, đồng thời làm rõ hơn bối cảnh thị trường mới nổi như Việt Nam. Độ nhạy cảm cao của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng với chỉ số thị trường phản ánh sự phụ thuộc lớn vào diễn biến chung của thị trường chứng khoán. Tác động ngược chiều của lãi suất và tỷ giá phù hợp với lý thuyết về bất cân xứng kỳ hạn và rủi ro tỷ giá trong bảng cân đối kế toán ngân hàng. So với các nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ và Hàn Quốc, kết quả tại Việt Nam cũng cho thấy biến động lãi suất và tỷ giá là những nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến rủi ro lợi suất cổ phiếu ngân hàng. Dữ liệu hàng ngày giúp phát hiện các biến động ngắn hạn và hiệu ứng bầy đàn trong biến động lợi suất, được minh họa rõ qua các biểu đồ phân phối tỷ suất sinh lợi và kiểm định Jarque-Bera cho thấy phân phối không chuẩn với đuôi dài và độ nhọn cao. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của mô hình GARCH trong việc mô hình hóa biến động có điều kiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản trị rủi ro lãi suất và tỷ giá: Ban quản trị các ngân hàng TMCP cần áp dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro tài chính như hợp đồng tương lai, hoán đổi lãi suất và tỷ giá nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động lãi suất và tỷ giá. Thời gian thực hiện: trong vòng 12 tháng tới.

2. Cải thiện công tác dự báo và phân tích thị trường: Các ngân hàng nên đầu tư vào hệ thống phân tích dữ liệu tài chính và mô hình dự báo biến động thị trường để nâng cao khả năng phản ứng kịp thời với các cú sốc vĩ mô. Chủ thể thực hiện: phòng phân tích rủi ro, trong 6 tháng.

3. Chính sách điều hành linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước: Cơ quan quản lý cần duy trì chính sách lãi suất và tỷ giá ổn định, minh bạch, đồng thời phát triển các công cụ điều tiết thị trường tiền tệ phù hợp nhằm giảm thiểu biến động quá mức. Thời gian: liên tục và theo dõi định kỳ.

4. Tăng cường minh bạch thông tin và công bố dữ liệu: Các ngân hàng và cơ quan quản lý nên công bố đầy đủ, kịp thời các thông tin liên quan đến rủi ro lãi suất và tỷ giá để nhà đầu tư có cơ sở đánh giá chính xác giá trị cổ phiếu. Chủ thể: các ngân hàng và Sở giao dịch chứng khoán, trong vòng 3 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và phòng quản trị rủi ro ngân hàng: Giúp xây dựng chiến lược phòng ngừa rủi ro tài chính, nâng cao hiệu quả quản lý biến động lãi suất và tỷ giá.

2. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá rủi ro và tiềm năng sinh lợi của cổ phiếu ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

3. Cơ quan quản lý ngành ngân hàng và chính sách tiền tệ: Hỗ trợ xây dựng chính sách điều hành lãi suất và tỷ giá phù hợp, góp phần ổn định thị trường tài chính quốc gia.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo về tác động của biến động kinh tế vĩ mô đến thị trường chứng khoán tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu sử dụng dữ liệu hàng ngày thay vì hàng tháng?
   Dữ liệu hàng ngày cung cấp độ chi tiết cao hơn, giúp phát hiện nhanh các biến động ngắn hạn và hiệu ứng bầy đàn trong tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, từ đó nâng cao độ chính xác của mô hình dự báo.

2. Lãi suất và tỷ giá ảnh hưởng như thế nào đến lợi nhuận ngân hàng?
   Lãi suất ảnh hưởng đến chi phí huy động và thu nhập cho vay, trong khi tỷ giá tác động đến giá trị tài sản và nợ ngoại tệ. Biến động của hai yếu tố này có thể làm giảm lợi nhuận và giá cổ phiếu nếu không được quản lý hiệu quả.

3. Mô hình GARCH có ưu điểm gì so với OLS trong nghiên cứu này?
   Mô hình GARCH cho phép mô hình hóa biến động tỷ suất sinh lợi có điều kiện theo thời gian, xử lý được hiện tượng phương sai sai số thay đổi, trong khi OLS chỉ ước lượng tác động trung bình và không phản ánh được biến động rủi ro.

4. Tại sao tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng nhạy cảm hơn với chỉ số thị trường?
   Bởi cổ phiếu ngân hàng chịu ảnh hưởng lớn từ diễn biến chung của thị trường chứng khoán và các yếu tố kinh tế vĩ mô, nên sự biến động của chỉ số thị trường phản ánh rõ nét hơn các yếu tố tác động tổng thể.

5. Làm thế nào các ngân hàng có thể giảm thiểu rủi ro từ biến động lãi suất và tỷ giá?
   Ngân hàng có thể áp dụng các công cụ phái sinh tài chính, đa dạng hóa danh mục tài sản và nợ, đồng thời nâng cao năng lực quản trị rủi ro để giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động lãi suất và tỷ giá.

Kết luận

• Tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2015 chịu ảnh hưởng mạnh nhất từ biến động chỉ số thị trường, tiếp theo là lãi suất và tỷ giá hối đoái.
• Sự thay đổi lãi suất và tỷ giá có tác động ngược chiều đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, phản ánh đặc điểm bất cân xứng kỳ hạn và rủi ro ngoại hối trong bảng cân đối kế toán ngân hàng.
• Biến động lãi suất và tỷ giá là những nhân tố quan trọng làm tăng biến động tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng, làm gia tăng rủi ro đầu tư.
• Việc áp dụng đồng thời mô hình OLS và GARCH giúp đánh giá toàn diện tác động trung bình và biến động rủi ro, nâng cao độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các giải pháp quản trị rủi ro, chính sách điều hành tiền tệ và hỗ trợ nhà đầu tư trong việc ra quyết định đầu tư hiệu quả.

Các ngân hàng và cơ quan quản lý nên triển khai các biện pháp quản trị rủi ro và chính sách phù hợp dựa trên kết quả nghiên cứu để tăng cường ổn định tài chính. Nhà đầu tư được khuyến nghị theo dõi sát sao biến động lãi suất và tỷ giá để điều chỉnh danh mục đầu tư kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 là phần giới thiệu chung. Phần này giới thiệu lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu cũng như ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu. Chương 2 trình bày tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm. Các lý thuyết liên quan đến đề tài làm cơ sở lý luận cho bài nghiên cứu và các nghiên cứu thực nghiệm được tiến hành trong và ngoài nước liên quan đến đề tài được trình bày cụ thể trong chương này.

Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu. Chương 4 đưa ra kết quả nghiên cứu tại Việt Nam. Chương 5 là phần kết luận. Chương này tóm tắt kết quả nghiên cứu thực nghiệm, đưa ra những hạn chế của đề tài từ đó đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 Chương 2. Tổng quan về lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm trước đây. Lý thuyết về mô hình đa nhân tố. Các nhà kinh tế ủng hộ mô hình đa nhân tố Fama-French1 cho rằng giá cả của tài sản có phản ứng với các sự kiện kinh tế.

Những thay đổi trong kinh tế vĩ mô tác động đến giá cả tài sản nhiều hơn những nhân tố khác và cũng có những nhân tố không có ảnh hưởng gì cả. Do vậy, vấn đề những yếu tố kinh tế nào có ảnh hưởng đáng kể lên sự biến động giá của tài sản được cố gắng giải quyết bởi rất nhiều các nghiên cứu thực nghiệm thông qua việc sử dụng các mô hình đa nhân tố. Nhiều loại mô hình đa nhân tố đã được đề xuất và nghiên cứu, tùy thuộc vào loại nhân tố sử dụng mà chúng được phân chia thành 3 loại chính như sau:  Mô hình nhân tố vĩ mô (Macro economic factor models): Các nhân tố là những bất thường trong các biến số vĩ mô (tăng trưởng GDP, lãi suất, tỷ giá hối đoái, giá trị sản xuất công nghiệp, doanh số bán lẻ, xuất khẩu…) có thể giải thích đáng kể tỷ suất sinh lợi của chứng khoán. Các nhân tố này được cho rằng sẽ ảnh hưởng đến dòng tiền kỳ vọng trong tương lai của công ty hoặc đến lãi suất chiết khấu dòng tiền tương lai về hiện tại.

Mô hình này thường được sử dụng phổ 1 Fama và French (1992) khám phá ra rằng beta của CAPM không giải thích được suất sinh lợi kỳ vọng của chứng khoán Mỹ thời kỳ 1963-1990. Fama-French bắt đầu quan sát hai lớp cổ phiếu có khuynh hướng tốt hơn so với toàn bộ thị trường. Thứ nhất là cổ phiếu có vốn hóa nhỏ (small caps) hay còn gọi là quy mô nhỏ. Thứ hai là cổ phiếu có tỷ số giá sổ sách trên giá thị trường BE/ME (Book to Market Equity) cao.

Họ đưa thêm hai nhân tố này vào CAPM để phản ánh sự nhạy cảm của danh mục đối với hai loại cổ phiếu này. Sau khi được giới thiệu vào năm 1993, mô hình ba nhân tố của hai tác giả Fama-French để lượng hóa mối quan hệ giữa rủi ro và suất sinh lợi đã được kiểm định là có hiệu quả tại các thị trường chứng khoán phát triển cũng như mới nổi. Mô hình ba nhân tố Fama-French (1993) cho rằng suất sinh lợi của một danh mục đầu tư hoặc một cổ phiếu riêng biệt phụ thuộc vào 3 yếu tố đó là: yếu tố thị trường, yếu tố quy mô công ty và yếu tố giá trị sổ sách trên giá trị thị trường BE/ME. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 biến nhất trong phân tích tác động của các nhân tố lên tỷ suất sinh lợi của chứng khoán.

 Mô hình các nhân tố cơ bản (Fundamental factor models): Các nhân tố đặc trưng của cổ phiếu hoặc công ty đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích sự khác nhau của giá các cổ phiếu tại một thời điểm. Các mô hình nhân tố cơ bản thường được sử dụng là tỷ số giá trị thị trường/giá sổ sách của cổ phiếu (P/BV), giá trị vốn hóa (market capitalization), chỉ số giá trên thu nhập (P/E) và đòn bẩy tài chính (finance leverage). Mô hình này thường sử dụng để phân tích thành phần đóng góp vào hiệu quả của danh mục và phân tích rủi ro.  Mô hình các nhân tố thống kê (Statistical factor models): Phương pháp thống kê được áp dụng cho một tập hợp các tỷ suất sinh lợi quá khứ để xác định những danh mục có thể giải thích Tỷ suất sinh lợi quá khứ theo một trong hai hướng sau: Trong mô hình phân tích nhân tố (factor analysis models), các nhân tố là những danh mục giải thích tốt nhất hiệp phương sai của TSSL quá khứ.

Trong mô hình phân tích thành phần chính (Principal component analysis models), nhân tố là những danh mục giải thích tốt nhất phương sai của TSSL quá khứ. Các mô hình trên có thể được kết hợp để tạo ra mô hình các nhân tố hỗn hợp (mixed factor models). Mô hình đa nhân tố phổ biến nhất là lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage Pricing Theory – APT). APT được giới thiệu bởi Ross (1976), đã chỉ ra rằng có nhiều rủi ro trong nền kinh tế mà không thể loại trừ được thông qua đa dạng hóa.

Nguồn gốc của những rủi ro này có thể được cho là có liên quan đến các nhân tố kinh tế vĩ mô. Thay vì tính toán một Beta (β) như CAPM thì APT tính toán nhiều β thông qua việc ước lượng độ nhạy cảm của Tỷ suất sinh lợi của một tài sản đối với những thay đổi của từng nhân tố. Lý thuyết APT dựa trên hai ý tưởng căn bản: thứ nhất, tỷ suất sinh lợi của các chứng khoán có thể được mô tả bằng các mô hình nhân tố và thứ hai, các cơ hội TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 kinh doanh mua bán song hành không tồn tại. Sử dụng hai giả định này, chúng ta có thể xác định một phiên bản đa nhân tố của phương trình CAPM về tỷ suất sinh lợi mong đợi và rủi ro, phương trình mà chúng ta nhấn mạnh đến tỷ suất sinh lợi của của mỗi chứng khoán như là một hàm số các beta nhân tố của chúng.

Nghiên cứu nước ngoài. Từ khi mô hình định giá tài sản vốn (CAPM) và lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá (APT) ra đời, các nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố rủi ro đối với tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng được phát triển một cách nhanh chóng. Với đề tài nghiên cứu này, một số nghiên cứu kinh điển áp dụng mô hình hồi quy hai nhân tố, cụ thể là nghiên cứu về vấn đề, ngoài nhân tố thị trường, sự thay đổi của nhân tố lãi suất tác động đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng như nghiên cứu của Stone (1974), Lloyd và Shick (1977), Lynge và Zumwalt (1980), Chance và Lane (1980), Flannery (1981). Bằng cách sử dụng mô hình hồi quy hai nhân tố bao gồm nhân tố thị trường và nhân tố lãi suất tác động lên tỷ suất sinh lợi ngân hàng với giả định phương sai sai số không đổi, các nghiên cứu đưa ra những kết quả tác động về chiều và mức độ khác nhau.

Các nghiên cứu được đưa ra để mở rộng mô hình CAPM bằng cách đưa thêm vào mô hình các thông tin về kinh tế vĩ mô, các ảnh hưởng của ngành, đặc điểm của từng doanh nghiệp. Stone (1974) là tác giả đầu tiên sử dụng một phương pháp khác mô hình CAPM, đưa vào mô hình hồi quy hai nhân tố với nhân tố thứ nhất là tỷ suất sinh lợi của vốn chủ sở hữu và nhân tố thứ hai là tỷ suất sinh lợi của chỉ số trái phiếu. Tác giả cho rằng lãi suất hệ thống là một nhân tố ngoài nhân tố thị trường theo mô hình lý thuyết định giá tài sản vốn, có thể tác động đáng kể đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu của ngân hàng thương mại. Sử dụng mô hình của Stone (1974) để kiểm định, Lloy và Shick (1977) sử dụng tỷ suất sinh lợi của ngân hàng và tỷ suất sinh lợi của chỉ số ngành công nghiệp Dow Jones đồng thời tác giả đưa vào mô hình tỷ suất sinh lợi trái phiếu dài hạn như là nhân tố thứ hai của mô hình.

Tác giả đưa ra bằng chứng cho thấy lãi suất là yếu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 tố giải thích tương đối yếu độ biến động tỷ suất sinh lợi của ngân hàng. Tỷ suất sinh lợi của chỉ số trái phiếu được đưa vào mô hình có tác dụng làm tăng thêm khả năng giải thích của mô hình. Chane và Lane (1980) cho ra kết quả ngược lại với hai tác giả trên rằng nhân tố lãi suất không có ý nghĩa trong quá trình tạo ra tỷ suất sinh lợi. Trong khi đó, Flannery (1981) phát triển phương pháp ước lượng kì hạn tài sản và nợ trung bình đối với mẫu bao gồm các ngân hàng lớn tại Mỹ.

Mô hình hồi quy được kiểm định để xác định liệu sự bất ổn trong lãi suất có tác động đến lợi nhuận của ngân hàng hay không. Kết quả cho thấy các ngân hàng lớn có khả năng quản trị rủi ro để hạn chế rủi ro thị trường bằng cách đi vay kì hạn dài và cho vay kì hạn ngắn, tập hợp danh mục tài sản và nợ thành kì hạn trung bình giống nhau. Do vậy, bài nghiên cứu đưa ra kết luận rằng chi phí và lợi nhuận của ngân hàng không bị tác động bởi lãi suất. Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu trên không được thừa nhận bởi Lynge và Zumwalt (1980).

Trong nghiên cứu của Lynge và Zumwalt (1980), tác giả cũng kiểm định sự tồn tại của nhân tố lãi suất ngoài nhân tố thị trường trong việc xác định tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng. Khác với nghiên cứu của Stone (1974), tác giả đưa vào mô hình nhân tố thứ hai là tỷ suất sinh lợi của trái phiếu nhưng được tách ra thành tỷ suất sinh lợi của trái phiếu ngắn hạn và tỷ suất sinh lợi của trái phiếu dài hạn như là mô hình ba nhân tố và tác giả kết luận rằng tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng bị tác động ngược chiều và có ý nghĩa bởi lãi suất. Ngoài ra, giống như nhiều doanh nghiệp khác, ngành ngân hàng có thể chịu tác động của sự bất ổn trong tỷ giá. Rủi ro tỷ giá có thể tác động trực tiếp đến ngân hàng thông qua hoạt động huy động vốn, cho vay và hoạt động kinh doanh ngoại hối.

Cùng với việc toàn cầu hóa thị trường tài chính và tăng trưởng nhanh trong hoạt động kinh doanh quốc tế. Rủi ro tỷ giá trở thành một yếu tố rủi ro ngoài thị trường tác động đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ngân hàng.