Luận Văn Thạc Sĩ: Quản Lý Thu Bảo Hiểm Xã Hội Tại Bảo Hiểm Xã Hội Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội quận hai bà trưng thành phố hà nội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Trần Thị Phương Dung
• Người hướng dẫn: TS. Hà Thị Hương Lan
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Quản lý thu Bảo hiểm Xã hội tại Bảo hiểm Xã hội quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội

Chương này tập trung vào việc phân tích các khái niệm cơ bản liên quan đến quản lý thu bảo hiểm xã hội. Đầu tiên, khái niệm về quản lý thu bảo hiểm xã hội được định nghĩa rõ ràng, nhấn mạnh vai trò của nó trong việc đảm bảo an sinh xã hội. Mục tiêu của quản lý thu bảo hiểm xã hội không chỉ là thu phí mà còn là bảo vệ quyền lợi của người lao động. Các tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động cũng được đề cập, bao gồm tỷ lệ tham gia và mức độ hài lòng của người dân. Ngoài ra, chương này cũng phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu bảo hiểm xã hội, từ chính sách của Đảng đến quy định pháp luật hiện hành. Những quan điểm của Đảng về quản lý thu bảo hiểm xã hội được nêu rõ, cho thấy sự quan tâm của Nhà nước đối với vấn đề này.

1.1 Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội

Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội được hình thành từ nhu cầu thực tiễn của xã hội. Nó không chỉ đơn thuần là việc thu phí mà còn bao gồm các hoạt động liên quan đến việc đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Theo Luật BHXH, quản lý thu bảo hiểm xã hội là trách nhiệm của Nhà nước và các cơ quan liên quan, nhằm đảm bảo rằng mọi người lao động đều được tham gia và hưởng lợi từ quỹ bảo hiểm. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn góp phần ổn định xã hội. Việc hiểu rõ khái niệm này là rất quan trọng để có thể thực hiện các chính sách hiệu quả trong tương lai.

1.2 Mục tiêu quản lý thu bảo hiểm xã hội

Mục tiêu của quản lý thu bảo hiểm xã hội là đảm bảo rằng mọi người lao động đều có cơ hội tham gia và hưởng lợi từ quỹ bảo hiểm. Điều này bao gồm việc tăng cường tỷ lệ tham gia, giảm thiểu tình trạng nợ đọng và trốn đóng. Ngoài ra, mục tiêu còn bao gồm việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của họ trong hệ thống bảo hiểm xã hội. Việc đạt được những mục tiêu này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Chính sách quản lý thu bảo hiểm xã hội cần phải được điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của xã hội.

II. Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội tại quận Hai Bà Trưng

Chương này phân tích thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội tại quận Hai Bà Trưng trong giai đoạn 2015-2020. Tình hình kinh tế - xã hội tại quận được khái quát, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội. Các số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội có sự gia tăng, tuy nhiên, tình trạng nợ đọng vẫn còn tồn tại. Việc quản lý đối tượng tham gia và thực hiện các chế độ bảo hiểm xã hội cũng gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, công tác thanh tra, kiểm tra về đóng bảo hiểm xã hội cần được tăng cường để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc thực hiện chính sách.

2.1 Khái quát chung về tình hình kinh tế xã hội tại quận Hai Bà Trưng

Quận Hai Bà Trưng là một trong những quận nội đô của Hà Nội, nơi có nhiều cơ quan hành chính và doanh nghiệp hoạt động. Tình hình kinh tế - xã hội tại đây có sự phát triển mạnh mẽ, với nhiều ngành nghề đa dạng. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những thách thức trong việc quản lý thu bảo hiểm xã hội. Số lượng doanh nghiệp tăng lên đồng nghĩa với việc cần phải có một hệ thống quản lý hiệu quả hơn để đảm bảo rằng mọi người lao động đều được tham gia bảo hiểm xã hội. Việc nắm bắt tình hình kinh tế - xã hội là rất quan trọng để có thể đưa ra các giải pháp phù hợp cho công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội.

2.2 Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội tại quận Hai Bà Trưng

Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội tại quận Hai Bà Trưng cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng không ít khó khăn. Tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội đã tăng lên, tuy nhiên, tình trạng nợ đọng vẫn còn cao. Việc quản lý đối tượng tham gia và thực hiện các chế độ bảo hiểm xã hội cần được cải thiện. Đặc biệt, công tác thanh tra, kiểm tra về đóng bảo hiểm xã hội cần được tăng cường để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Những vấn đề này cần được giải quyết kịp thời để đảm bảo quyền lợi cho người lao động và ổn định quỹ bảo hiểm xã hội trong tương lai.

III. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội

Chương này đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội tại quận Hai Bà Trưng. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của quận cần được kết hợp chặt chẽ với các chính sách bảo hiểm xã hội. Các giải pháp cụ thể được đưa ra nhằm tăng cường hiệu quả công tác quản lý thu, bao gồm việc cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo hiểm xã hội. Những kiến nghị với các cơ quan chức năng cũng được nêu ra nhằm hoàn thiện chính sách và pháp luật liên quan đến bảo hiểm xã hội.

3.1 Định hướng phát triển của bảo hiểm xã hội quận Hai Bà Trưng

Định hướng phát triển của bảo hiểm xã hội quận Hai Bà Trưng cần phải gắn liền với sự phát triển kinh tế - xã hội của quận. Việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội là một trong những mục tiêu quan trọng. Cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia bảo hiểm xã hội cho người lao động. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ trong hệ thống bảo hiểm xã hội cũng cần được chú trọng. Định hướng này sẽ giúp tăng cường tính bền vững của quỹ bảo hiểm xã hội trong tương lai.

3.2 Giải pháp hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội

Giải pháp hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội tại quận Hai Bà Trưng cần tập trung vào việc cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra. Cần có các biện pháp cụ thể để giảm thiểu tình trạng nợ đọng và trốn đóng bảo hiểm xã hội. Việc tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo hiểm xã hội cũng rất quan trọng để nâng cao nhận thức của người dân. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại quận Hai Bà Trưng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 Khái niệm quản lý thu Bảo hiểm xã hội Trong quá trình tồn tại và phát triển cùa lịch sử loài người, con người luôn luôn phải lao động tạo ra của cải vật chất để thỏa mãn nhu cầu ăn, mặc, ở…Thực tiễn cuộc sống, không phải lúc nào con người cũng có đủ sức khỏe, khả năng lao động để phục vụ cuộc sống của chính mình và chăm lo đời sống cho gia đình, cống hiến cho xã hội. Bất kỳ ai cũng có thể phải đối mặt với rủi ro trong cuộc sống như ốm đau, bệnh tật, bị mất hay suy giảm khả năng lao động do những ảnh hưởng tiêu cực từ tự nhiên, từ tuổi tác, môi trường sống xung quanh và các tác nhân xã hội khác… Để khắc phục những rủi ro không may xảy đến, đảm bảo được nhu cầu sống tối thiểu, con người cần đến sự tương trợ của cộng đồng và xã hội thông qua các quỹ tương thân, tương ái đồng thời đòi hỏi giới chủ và Nhà nước phải có sự trợ giúp để đảm bảo cuộc sống cho họ. Hệ thống BHXH dần được hình thành và hình thành đầu tiên ở Đức năm 1850, chủ yếu do giai cấp công nhân đóng góp. Từ năm 1880, hệ thống BHXH đã có bước phát triển tiếp theo khi việc tham gia là bắt buộc và không chỉ người lao động mà giới chủ và Nhà nước cũng phải tham gia tạo nên mối quan hệ ba bên.

Hệ thống BHXH nhanh chóng trở thành trụ cột cơ bản của chính sách an sinh xã hội tại mỗi quốc gia. Ở Việt Nam, năm 2006, khi Luật BHXH ra đời, thuật ngữ BHXH mới có khái niệm chính thức. Hiện nay, theo Khoản 1 và Khoản 2 Điều 3 Luật BHXH số 58/2014/QH13 của Quốc hội ban hành ngày 20/1/2014 thì “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” và “Bảo 9 hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia” [29]. Thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trong phạm vi nghiên cứu đề tài luận văn được hiểu là việc Nhà nước bắt buộc các đối tượng phải đóng BHXH theo mức phí nhất định theo quy định của pháp luật vào quỹ bảo hiểm xã hội [29].

Thu BHXH thực chất là sự phân phối lại một phần thu nhập của đối tượng tham gia BHXH, phân phối và phân phối lại một phần của cải xã hội dưới dạng giá trị nhằm giải quyết hài hòa các mặt lợi ích kinh tế và thực hiện các chức năng kinh tế- xã hội của Nhà nước. Trong phạm vi nghiên cứu đề tài, luận văn nghiên cứu tập trung về quản lý thu BHXH bắt buộc và được hiểu là các hoạt động quản lý Nhà nước của cơ quan có thẩm quyền trong lĩnh vực thu BHXH bắt buộc gồm xây dựng, ban hành chính sách, pháp luật; tổ chức bộ máy và quy trình thu BHXH bắt buộc; thanh tra, kiểm tra việc chấp hành thu BHXH bắt buộc nhằm mục tiêu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời số tiền đóng BHXH từ các đối tượng tham gia BHXH.2 Mục tiêu quản lý thu Bảo hiểm xã hội *) Phát triển quỹ Bảo hiểm xã hội Theo Khoản 4 Điều 3 Luật BHXH số 58/2014/QH13 thì “Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhà nước, được hình thành từ đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và có sự hỗ trợ của Nhà nước” [29]. Ở nước ta hiện nay, quỹ BHXH được hình thành từ phần đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và phần hỗ trợ từ Ngân sách nhà nước; tiền sinh lời từ hoạt động đầu tư quỹ; tiền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH; ngoài ra còn từ các nguồn hỗ trợ, viện trợ và các nguồn thu hợp pháp khác. Quỹ BHXH là bộ phận quan trọng nhất của ngành BHXH bao gồm quỹ ốm đau thai sản, quỹ tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, quỹ hưu trí và tử tuất.

Quỹ BHXH được sử dụng để chi trả các chế độ BHXH cho người lao động; đóng BHYT cho người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng; các chi phí quản lý BHXH theo quy định của luật; trả chi phí giám định mức suy giảm khả năng lao 10 động đối với trường hợp đang bảo lưu thời gian đóng đồng thời còn đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng quỹ theo luật định [29]. Thực tế hiện nay việc chi trả các chế độ BHXH ngắn hạn gồm ốm đau thai sản, TNLĐ-BNN diễn ra thường xuyên, liên tục tại hầu khắp các đơn vị có tham gia đóng BHXH; việc chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH cũng tăng lên do hàng năm Nhà nước đều có lộ trình điều chỉnh tăng mức lương hưu và trợ cấp BHXH, tuổi thọ của người dân cũng có xu hướng tăng; mức hưởng BHXH một lần cũng được điều chỉnh tăng từ sau Luật BHXH năm 2014… Do vậy, mục tiêu đầu tiên của quản lý thu BHXH là phải tổ chức thu đúng, thu đủ, thu kịp thời số tiền phải thu từ các đối tượng tham gia BHXH để phát triển quỹ BHXH, đảm bảo quỹ BHXH luôn dương để chi trả kịp thời các chế độ BHXH cho người lao động đồng thời góp phần duy trì bộ máy ngành BHXH hoạt động ổn định, có hiệu quả. *) Chống thất thoát quỹ Bảo hiểm xã hội Bên cạnh mục tiêu phát triển quỹ BHXH thì việc chống thất thoát quỹ BHXH cũng là mục tiêu quan trọng được đặt ra song song đồng thời trong công tác quản lý thu BHXH. Thực tế cho thấy, mặc dù quỹ BHXH phát triển ổn định nhưng công tác quản lý thu BHXH không chặt chẽ, không hiệu quả dẫn đến thu thiếu đối tượng, thu không đủ số tiền phải thu thì sẽ gây ra tình trạng thất thoát quỹ BHXH, làm tăng nguy cơ mất cân đối quỹ trong dài hạn, ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống chính sách BHXH.

Hiện tượng thất thoát quỹ BHXH do những yếu kém trong công tác quản lý thu BHXH thường được nhận diện đó là: việc buông lỏng quản lý dẫn đến không nắm bắt kịp thời tình hình sử dụng lao động của các đơn vị, không phát hiện được việc đơn vị kê khai lao động bắt buộc tham gia BHXH thấp hơn số lao động làm việc thực tế; đăng ký mức lương làm căn cứ đóng BHXH thấp hơn mức lương thực trả cho người lao động; không có hoặc thiếu các giải pháp quyết liệt để xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng BHXH dẫn đến số nợ tăng nhanh và kéo dài; không bám sát tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị dẫn đến nợ ảo trở thành vấn 11 đề khó kiểm soát, khiến cho quyền lợi về BHXH của người lao động tại những đơn vị này không được giải quyết do thiếu các quy định làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động. Vì vậy, để chống thất thoát quỹ BHXH, đòi hỏi phải luôn quản lý chặt chẽ các yếu tố đầu vào đó chính là công tác thu BHXH bằng các công cụ quản lý như việc rà soát, nắm bắt tình hình; việc thanh tra chuyên ngành đóng và kiểm tra của nội bộ cơ quan BHXH; việc phối hợp với các cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền để thanh tra, kiểm tra làm cơ sở cho các biện pháp xử lý khác theo các quy định của pháp luật. *) Mở rộng diện bao phủ Bảo hiểm xã hội hướng tới Bảo hiểm xã hội toàn dân, góp phần đảm bảo an sinh xã hội Nghị quyết số 28-NQ/TW đặt mục tiêu tổng quát “Từng bước mở rộng vững chắc diện bao phủ BHXH, hướng tới BHXH toàn dân” [2]. Đây là mục tiêu quan trọng nhất của quản lý thu BHXH cũng là nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước đã giao cho ngành BHXH.

Thực hiện tốt công tác quản lý thu BHXH góp phần mở rộng diện bao phủ BHXH. Khi diện bao phủ BHXH được mở rộng đồng nghĩa với việc ngày càng có nhiều hơn người dân được hưởng các chế độ BHXH, chính sách an sinh xã hội của quốc gia ngày càng được đảm bảo từ đó góp phần ổn định chính trị, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế. Đây là mục tiêu song cũng là thách thức của công tác quản lý thu BHXH, bởi lẽ, tuy liên tục được đổi mới, bổ sung, sửa đổi nhưng chính sách BHXH hiện nay vẫn đang tồn tại nhiều bất cập, chưa theo kịp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội, chưa thích ứng với quá trình già hóa dân số và sự xuất hiện của các quan hệ lao động mới; một số cơ quan quản lý Nhà nước chưa thực sự quyết liệt vào cuộc với cơ quan BHXH; bộ máy tổ chức quản lý thu cùng quy trình thu còn nhiều hạn chế…ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý thu BHXH.3 Tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động quản lý thu Bảo hiểm xã hội *) Mức độ hoàn thành kế hoạch thu trong năm Đây là tiêu chí đầu tiên, quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả công tác quản 12 lý thu. Hàng năm, căn cứ vào dân số, số lao động trên địa bàn từng tỉnh, số lao động đã tham gia BHXH của năm trước và khả năng phát triển người tham gia; BHXH Việt Nam dự kiến số người tham gia BHXH, số tiền phải thu BHXH để xây dựng kế hoạch thu chung của cả nước làm căn cứ giao kế hoạch thu cho BHXH tỉnh.

Công tác xây dựng kế hoạch thu của BHXH Việt Nam có tính đến tình hình phát triển kinh tế - xã hội của từng tỉnh; khả năng phát triển lao động và các yếu tố ảnh hưởng (một số chính sách tác động đến công tác thu, phát triển người tham gia BHXH) để xác định tỷ lệ tăng lao động cho phù hợp. BHXH Việt Nam thực hiện công bố kế hoạch thu bằng văn bản vào ngày 10/1 hàng năm và được coi là một trong những tiêu chí quan trọng hàng đầu để đánh giá hiệu quả công tác quản lý BHXH của từng tỉnh. Theo đó, BHXH các tỉnh, thành phố trong cả nước vào ngày cuối cùng của năm phải thu đạt hoặc vượt mức kế hoạch thu được giao thì mới được coi là hoàn thành nhiệm vụ công tác năm [10].