I. Toàn cảnh luận văn quản lý xây dựng nông thôn mới Long Thành Nam
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Châu Thị Bích Hiền tập trung nghiên cứu sâu về công tác quản lý xây dựng nông thôn mới tại xã Long Thành Nam, thị xã Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh. Đây là một công trình khoa học có hệ thống, phân tích toàn diện các cơ sở lý luận và thực tiễn, từ đó đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp khả thi. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ tầm quan trọng của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm thay đổi bộ mặt nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Xã Long Thành Nam, dù đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2017, vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí. Luận văn chỉ rõ, hệ thống hạ tầng có dấu hiệu xuống cấp, thu nhập người dân chưa ổn định, và việc đạt chuẩn tiêu chí nông thôn mới nâng cao còn nhiều khó khăn. Công trình này không chỉ hệ thống hóa lý thuyết về quản lý nhà nước mà còn đi sâu vào đặc điểm kinh tế xã hội tỉnh Tây Ninh và các yếu tố đặc thù của xã Long Thành Nam. Mục tiêu tổng quát của luận văn là đánh giá chính xác thực trạng quản lý, làm rõ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân. Từ đó, các giải pháp được đề xuất không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có tính ứng dụng cao, hướng đến việc hoàn thiện công tác quản lý, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương một cách bền vững. Nghiên cứu sử dụng đa dạng phương pháp như thống kê kinh tế, phân tích, so sánh và nghiên cứu tại địa bàn, dựa trên nguồn dữ liệu tin cậy từ các báo cáo của địa phương và Cục Thống kê tỉnh.
1.1. Tổng quan cơ sở lý luận về quản lý xây dựng nông thôn mới
Phần lý luận của luận văn làm rõ các khái niệm cốt lõi như nông thôn, nông thôn mới, và quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới. Nông thôn mới được định nghĩa là một mô hình phát triển toàn diện, có kết cấu hạ tầng hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, và đời sống người dân được nâng cao. Công tác quản lý nhà nước về kinh tế trong lĩnh vực này bao gồm hoạch định chiến lược, ban hành chính sách, tổ chức bộ máy, và kiểm tra giám sát. Luận văn nhấn mạnh vai trò của việc quy hoạch xây dựng nông thôn mới là điều kiện tiên quyết, tạo cơ sở cho các hoạt động đầu tư và phát triển. Hệ thống 19 tiêu chí quốc gia được phân tích chi tiết, trở thành thước đo để đánh giá hiệu quả quản lý tại địa phương. Các văn bản pháp lý quan trọng như Nghị quyết 26-NQ/TW và Quyết định 1980/QĐ-TTg được xem là kim chỉ nam cho mọi hoạt động triển khai tại cơ sở.
1.2. Kinh nghiệm thực tiễn quản lý xây dựng NTM tại Việt Nam
Luận văn tổng hợp và phân tích kinh nghiệm thực tiễn quản lý xây dựng NTM từ các địa phương khác trên cả nước và ngay trong thị xã Hòa Thành. Các mô hình thành công tại các xã điểm như Thụy Hương (Hà Nội) hay Tân Thông Hội (TP.HCM) cho thấy bài học về việc phát triển sản xuất gắn với quy hoạch, liên kết doanh nghiệp và huy động sức dân. Đặc biệt, kinh nghiệm của xã Trường Đông (thị xã Hòa Thành), địa phương đầu tiên của Tây Ninh đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, là một bài học giá trị. Sự thành công của Trường Đông đến từ việc vận dụng linh hoạt các chính sách, bám sát thực tế, và khai thác hiệu quả nguồn vốn. Những bài học này cung cấp một góc nhìn tham chiếu quan trọng, giúp xã Long Thành Nam xác định những cách làm hay, mô hình phù hợp để khắc phục hạn chế và hướng tới mục tiêu xây dựng mô hình nông thôn mới kiểu mẫu.
II. Phân tích thách thức trong quản lý xây dựng nông thôn mới ở xã
Công tác quản lý xây dựng nông thôn mới tại xã Long Thành Nam bên cạnh những thành tựu đã đạt được vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn và thách thức lớn. Luận văn của tác giả Châu Thị Bích Hiền đã chỉ ra một cách thẳng thắn các vấn đề này, dựa trên phân tích số liệu và khảo sát thực tế. Thách thức lớn nhất đến từ thực trạng phát triển hạ tầng nông thôn chưa đồng bộ và có dấu hiệu xuống cấp. Nhiều tuyến đường giao thông được đầu tư từ năm 2015-2016 đã hư hỏng, ảnh hưởng đến đi lại và sản xuất. Mặc dù đã đạt 19/19 tiêu chí cơ bản, chất lượng của một số tiêu chí chưa thực sự bền vững. Bên cạnh đó, vấn đề nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn vẫn là một bài toán nan giải. Phần lớn người dân sống bằng nghề trồng lúa và làm thuê, thu nhập bấp bênh và phụ thuộc nhiều vào yếu tố thị trường, thời tiết. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn diễn ra còn chậm, các mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao chưa nhiều. Tình hình an ninh trật tự tuy ổn định nhưng tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp. Một thách thức khác là nhận thức và vai trò chủ thể của một bộ phận người dân chưa cao, vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự đầu tư của Nhà nước. Nguồn lực huy động trong dân còn hạn chế do điều kiện kinh tế của nhiều hộ gia đình còn khó khăn. Những thách thức này đòi hỏi chính quyền địa phương phải có những giải pháp quản lý đột phá và hiệu quả hơn.
2.1. Hạn chế trong hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công tại địa phương
Mặc dù nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước là động lực quan trọng, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công tại xã Long Thành Nam vẫn còn một số hạn chế. Luận văn cho thấy việc phân bổ vốn đôi khi còn dàn trải, chưa tập trung vào các công trình thực sự cấp thiết và có sức lan tỏa lớn. Công tác giám sát cộng đồng đối với các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng chưa phát huy hết vai trò, dẫn đến chất lượng một số công trình chưa đảm bảo, nhanh xuống cấp. Quá trình quản lý dự án đầu tư xây dựng đôi khi còn thiếu chặt chẽ trong khâu khảo sát, thiết kế, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả đầu tư. Việc lồng ghép các nguồn vốn từ nhiều chương trình, dự án khác nhau trên địa bàn chưa thực sự nhịp nhàng, gây ra sự chồng chéo và lãng phí nguồn lực. Đây là rào cản lớn trong việc nâng cấp hạ tầng một cách bền vững.
2.2. Khó khăn trong việc phát huy vai trò của cộng đồng
Phát huy vai trò của cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới là yếu tố then chốt, tuy nhiên tại Long Thành Nam, vấn đề này còn gặp nhiều khó khăn. Công tác tuyên truyền, vận động tuy được thực hiện thường xuyên nhưng đôi lúc chưa đi vào chiều sâu, chưa làm thay đổi triệt để nhận thức của người dân về vai trò chủ thể của mình. Một bộ phận người dân vẫn coi xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của chính quyền. Việc huy động đóng góp (công sức, tiền của, đất đai) từ cộng đồng còn hạn chế, đặc biệt cho các công trình lớn. Cơ chế “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” ở một số hạng mục chưa được thực hiện đầy đủ, khiến người dân cảm thấy chưa thực sự được tham gia và quyết định. Điều này làm giảm tính chủ động, sáng tạo và sự đồng thuận của cộng đồng, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng chung của chương trình.
III. Phương pháp quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới hiệu quả
Để vượt qua các thách thức, luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện phương pháp quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới tại xã Long Thành Nam. Công tác quản lý được thể hiện đồng bộ trên nhiều phương diện, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực thi và kiểm tra, giám sát. Trước hết, chính quyền xã đã chủ động xây dựng và kiện toàn bộ máy quản lý, thành lập Ban chỉ đạo và Ban quản lý xây dựng nông thôn mới do các cán bộ chủ chốt của xã đứng đầu. Việc phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng thành viên, từng ban ngành phụ trách các tiêu chí cụ thể đã giúp nâng cao trách nhiệm và hiệu quả điều hành. Công tác quy hoạch xây dựng nông thôn mới được rà soát, điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với định hướng phát triển chung của thị xã Hòa Thành và tình hình thực tế tại địa phương. Các quy hoạch về sử dụng đất, phát triển hạ tầng, vùng sản xuất tập trung được công khai để người dân biết và cùng tham gia giám sát. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền được xem là nhiệm vụ trọng tâm, thực hiện liên tục qua hệ thống đài truyền thanh, các buổi họp dân, và hoạt động của các tổ chức đoàn thể. Nhờ đó, nhận thức của cán bộ và người dân về mục tiêu, ý nghĩa của chương trình ngày càng được nâng cao, tạo sự đồng thuận trong xã hội.
3.1. Hoạch định chiến lược và tổ chức bộ máy quản lý chuyên nghiệp
Luận văn chỉ rõ, thành công trong quản lý bắt nguồn từ việc hoạch định chiến lược bài bản. UBND xã Long Thành Nam đã xây dựng các kế hoạch chi tiết cho từng giai đoạn và hàng năm, bám sát các mục tiêu của tỉnh và thị xã. Bộ máy quản lý được tổ chức chặt chẽ từ cấp xã đến ấp. Ban quản lý xây dựng NTM xã do Chủ tịch UBND xã làm trưởng ban, quy tụ đầy đủ đại diện các ban ngành, đoàn thể. Tại các ấp, Ban Phát triển ấp được thành lập, đóng vai trò là cầu nối trực tiếp triển khai các nhiệm vụ đến từng hộ dân. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cấp, các ngành đã tạo nên một hệ thống điều hành thông suốt, giúp giải quyết kịp thời các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
3.2. Tầm quan trọng của công tác đào tạo bồi dưỡng cán bộ cơ sở
Nghiên cứu khẳng định chất lượng đội ngũ cán bộ là yếu tố quyết định. Xã Long Thành Nam đã chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng, cử cán bộ tham gia các lớp tập huấn do tỉnh và thị xã tổ chức. Nội dung tập huấn tập trung vào các cơ chế, chính sách mới, kỹ năng lập kế hoạch, quản lý dự án, và các mô hình sản xuất hiệu quả. Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ ra rằng chất lượng đào tạo đôi khi còn mang tính hình thức, chưa đi sâu vào kỹ năng thực tế. Do đó, một trong những giải pháp đề xuất là cần đa dạng hóa hình thức đào tạo, tăng cường các buổi tham quan học tập kinh nghiệm thực tiễn quản lý xây dựng NTM tại các địa phương điển hình, qua đó nâng cao năng lực thực thi cho đội ngũ cán bộ chuyên trách và kiêm nhiệm.
IV. Bí quyết huy động nguồn lực xây dựng nông thôn mới thành công
Một trong những yếu tố quyết định sự thành công của chương trình là công tác huy động nguồn lực xây dựng nông thôn mới. Luận văn phân tích sâu sắc các kênh huy động nguồn lực tại xã Long Thành Nam, bao gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn tín dụng, vốn doanh nghiệp và sự đóng góp của cộng đồng. Nguồn vốn từ ngân sách nhà nước (Trung ương, tỉnh, thị xã) đóng vai trò hỗ trợ, là "vốn mồi" để kích thích các nguồn lực khác. Xã đã sử dụng nguồn vốn này để đầu tư vào các công trình hạ tầng thiết yếu như giao thông, thủy lợi, trường học. Tuy nhiên, luận văn nhấn mạnh rằng không thể chỉ trông chờ vào ngân sách. Do đó, chính quyền xã đã triển khai nhiều giải pháp để đa dạng hóa nguồn vốn. Việc tạo môi trường đầu tư thuận lợi đã thu hút được một số doanh nghiệp đầu tư vào Cụm công nghiệp Bến Kéo, góp phần giải quyết việc làm và tăng thu ngân sách địa phương. Đặc biệt, nguồn lực từ cộng đồng được xem là yếu tố nội lực quan trọng nhất. Thông qua công tác vận động khéo léo, phát huy dân chủ cơ sở, xã đã huy động được người dân hiến đất, đóng góp ngày công, tiền của để làm đường giao thông nông thôn, xây dựng nhà văn hóa ấp và các công trình phúc lợi khác. Bí quyết thành công nằm ở sự công khai, minh bạch trong quản lý tài chính và để người dân trực tiếp tham gia giám sát.
4.1. Tối ưu hóa nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước
Nguồn vốn ngân sách nhà nước được xã Long Thành Nam quản lý và sử dụng theo nguyên tắc ưu tiên. Thay vì đầu tư dàn trải, xã tập trung vốn cho các hạng mục cấp bách, có tác động trực tiếp đến sản xuất và đời sống người dân. Việc lồng ghép hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia khác như chương trình giảm nghèo bền vững, chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (nếu có) cũng giúp tối ưu hóa nguồn lực. Luận văn đề xuất cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, chống lãng phí, thất thoát, và đảm bảo chất lượng công trình theo đúng thiết kế.
4.2. Khuyến khích doanh nghiệp và cộng đồng dân cư cùng tham gia
Để thu hút vốn từ doanh nghiệp và cộng đồng, xã đã thực hiện nhiều chính sách linh hoạt. Đối với doanh nghiệp, xã tạo điều kiện về mặt bằng, thủ tục hành chính để khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp, dịch vụ nông thôn. Đối với cộng đồng, phương châm "Nhà nước và nhân dân cùng làm" được贯彻 triệt để. Xã tổ chức các cuộc họp dân để bàn bạc, thống nhất mức đóng góp, phương án thi công. Vai trò của cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới được đề cao thông qua việc thành lập các Ban giám sát cộng đồng, đảm bảo mọi công trình đều có sự theo dõi, kiểm tra của chính những người thụ hưởng. Cách làm này không chỉ huy động được nguồn lực vật chất mà còn củng cố niềm tin và sự gắn kết trong cộng đồng.
V. Đánh giá kết quả và kinh nghiệm quản lý xây dựng NTM thực tiễn
Luận văn đã dành một chương quan trọng để đánh giá kết quả thực hiện chương trình tại xã Long Thành Nam giai đoạn 2016-2020. Kết quả nổi bật nhất là xã đã duy trì vững chắc 19/19 tiêu chí nông thôn mới cơ bản. Bộ mặt nông thôn có nhiều khởi sắc rõ rệt. Hệ thống điện, đường, trường, trạm được đầu tư xây dựng, nâng cấp, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân. Đời sống văn hóa, tinh thần được cải thiện, các hoạt động văn nghệ, thể thao diễn ra sôi nổi. Tỷ lệ hộ nghèo giảm, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Tuy nhiên, khi đối chiếu với bộ tiêu chí nông thôn mới nâng cao, nghiên cứu đã chỉ ra những điểm còn tồn tại. Tính đến cuối năm 2020, xã mới cơ bản đạt 12/16 tiêu chí nâng cao, còn 4 tiêu chí chưa đạt. Cụ thể, các chỉ tiêu về tổ chức sản xuất (mô hình liên kết, ứng dụng công nghệ cao), lao động có việc làm qua đào tạo, và môi trường (phân loại rác tại nguồn, tỷ lệ hộ dùng nước sạch) vẫn là những thách thức lớn. Những kết quả và hạn chế này được phân tích một cách khách quan, dựa trên số liệu cụ thể, giúp chính quyền địa phương có cái nhìn toàn diện về chặng đường đã qua và những việc cần làm trong giai đoạn tiếp theo.
5.1. Phân tích thành tựu đạt được theo 19 tiêu chí nông thôn mới
Thành tựu lớn nhất là việc hoàn thành và duy trì 19 tiêu chí quốc gia. Về hạ tầng, 100% đường xã và đường trục ấp được cứng hóa, đảm bảo đi lại thuận tiện. Hệ thống điện lưới quốc gia phủ khắp, 99% hộ dân được sử dụng điện an toàn. 100% trường học các cấp có cơ sở vật chất đạt chuẩn. Về kinh tế, thu nhập bình quân đầu người tăng đáng kể, vượt chỉ tiêu đề ra trong giai đoạn. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm mạnh. Các tiêu chí về văn hóa, y tế, giáo dục đều đạt và vượt chuẩn, góp phần nâng cao chất lượng sống cho người dân. Đây là minh chứng cho sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và nhân dân xã Long Thành Nam trong quá trình thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.
5.2. Nhận diện các tiêu chí nâng cao chưa đạt và nguyên nhân
Luận văn chỉ rõ các điểm nghẽn trong quá trình xây dựng nông thôn mới nâng cao. Tiêu chí Tổ chức sản xuất chưa đạt do các mô hình liên kết chuỗi giá trị còn ít, chưa bền vững; việc ứng dụng công nghệ cao còn manh mún. Tiêu chí Giáo dục vướng ở chỉ tiêu tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp. Đáng chú ý nhất là Tiêu chí Môi trường, với các vấn đề như tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch theo quy chuẩn mới chưa đạt 100% và mô hình phân loại rác tại nguồn chưa được nhân rộng hiệu quả. Nguyên nhân được xác định là do nguồn lực đầu tư còn hạn chế, tập quán sản xuất và sinh hoạt của người dân khó thay đổi, và các chính sách hỗ trợ cho nông nghiệp công nghệ cao chưa đủ mạnh.
VI. Hướng đi giải pháp cho mô hình nông thôn mới nâng cao tại xã
Trên cơ sở phân tích thực trạng và những hạn chế, chương cuối của luận văn tập trung đề xuất các phương hướng và giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý, đưa xã Long Thành Nam đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Giải pháp trọng tâm là đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, giảm phụ thuộc vào cây lúa, phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp có giá trị gia tăng cao. Cần xây dựng các dự án phát triển sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với tiêu thụ sản phẩm, đặc biệt là các sản phẩm chủ lực của địa phương. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ. Về hạ tầng, cần tiếp tục huy động nguồn lực xây dựng nông thôn mới để duy tu, bảo dưỡng các công trình đã có và đầu tư mới các hạng mục còn thiếu, đặc biệt là hệ thống cấp nước sạch tập trung. Công tác bảo vệ môi trường phải được xem là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu, với các giải pháp cụ thể như triển khai đồng bộ mô hình phân loại rác tại nguồn, xây dựng các điểm thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật, và trồng cây xanh tạo cảnh quan. Cuối cùng, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đào tạo nghề cho lao động nông thôn là giải pháp căn cơ để nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn một cách bền vững.
6.1. Giải pháp hoàn thiện quản lý và phát triển sản xuất bền vững
Để giải quyết các vấn đề còn tồn tại, luận văn đề xuất một số giải pháp quản lý cụ thể. Thứ nhất, cần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của Ban chỉ đạo, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các tiêu chí. Thứ hai, đẩy mạnh cải cách hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Về sản xuất, cần rà soát lại quy hoạch, hình thành các vùng sản xuất tập trung theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ. Nhà nước cần đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ hợp tác xã và nông dân kết nối với doanh nghiệp để xây dựng chuỗi giá trị ổn định. Việc thực hiện tốt Đề án “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) cũng là một hướng đi quan trọng để tạo ra sản phẩm đặc trưng, có thương hiệu cho địa phương.
6.2. Định hướng xây dựng mô hình nông thôn mới kiểu mẫu trong tương lai
Mục tiêu dài hạn của Long Thành Nam không chỉ dừng lại ở xã nông thôn mới nâng cao mà còn hướng tới mô hình nông thôn mới kiểu mẫu. Để đạt được điều này, các giải pháp cần mang tính đột phá và toàn diện hơn. Luận văn gợi mở về việc phát triển kinh tế nông thôn gắn với du lịch sinh thái, tận dụng lợi thế ven sông Vàm Cỏ Đông. Chú trọng xây dựng cảnh quan môi trường “sáng - xanh - sạch - đẹp”, phát triển các giá trị văn hóa bản địa để tạo nên bản sắc riêng. Quá trình này đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của cả hệ thống chính trị và sự tham gia chủ động, sáng tạo của mọi người dân, biến Long Thành Nam thành một vùng quê đáng sống, phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa và môi trường.
