Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THPT THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Trong lịch sử nhân loại, đã từ lâu, đánh giá luôn được coi là một hoạt động tự thân và đã trở thành một khoa học ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nói như Examenet docmolgic: “Đánh giá là một môn khoa học tự nó hình thành” Năm 1966, mô hình CIPP của L.Stufflebean được hình thành dựa trên sự kết hợp của đánh giá bối cảnh, đánh giá đầu vào, đánh giá quá trình và đánh giá kết quả học tập.Scriven đưa ra mô hình đánh giá không theo mục tiêu; tiếp theo là sự ra đời của mô hình ứng đáp câu hỏi do R.Stake khởi xướng,… Những năm sau này, để đánh giá chất lượng giáo dục, người ta tập trung đánh giá kết quả học tập của người học. Từ sau những năm 1970 đến nay lý thuyết trắc nghiệm ra đời và phát triển mạnh mẽ ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Bloom và các cộng sự đã nghiên cứu và phân loại các mục tiêu đánh giá thành các cấp độ khác nhau: Biết, hiểu, áp dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá. Những nghiên cứu trên có tác dụng quan trọng trong việc hoàn thiện các lý thuyết về đánh giá và hoàn thiện việc học. Về quản lý đánh giá kết quả học tập có nhiều nhà nghiên cứu về nghiệp vụ quản lý cần thực hiện để quản lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy học trong đó có quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh. Năm 2005, Jody Zall Kusek đã nghiên cứu và đưa ra 10 bước tiến tới hệ thống giám sát và đánh giá dựa trên kết quả.
Trong những năm gần đây hoạt động đánh giá của nhiều nước được nghiên cứu theo tiếp cận đánh giá kiểm định chất lượng giáo dục nhà trường và đánh giá kiểm định chương trình giáo dục. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 5 http://www.vn download by : skknchat@gmail. Trong nước Ở Việt Nam, cho đến nay đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về đánh giá trong giáo dục của các tác giả: - Trần Bá Hoành (2001) với nghiên cứu về Đánh giá trong giáo dục đã khái quát quy trình đánh giá, chỉ ra các phương pháp, kĩ thuật đánh giá. - Nguyễn Công Khanh (2012) nghiên cứu về Đo lường trong đánh giá kết quả học tập của người học.
- Nguyễn Công Khanh cùng các tác giả Đào Thị Oanh- Lê Mỹ Dung (2014) đã khai thác đánh giá KQHT của học sinh theo tiếp cận năng lực, các phương pháp và kĩ thuật đánh giá qua nghiên cứu về Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục. - Trần Thị Tuyết Oanh(2014) nghiên cứu về Đánh giá kết quả học tập - Vũ Thị Ngọc Anh và các cộng sự (2010), Thực trạng đánh giá kết quả học tập của học sinh ở trường phổ thông hiện nay, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. - Hoàng Đức Nhuận - Lê Đức Phúc (1996), Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông. - Nguyễn Thị Tính, trong Hội thảo đào tạo giáo viên các trường sư phạm đề xuất tiếp cận năng lực trong đánh giá kết quả học tập sinh viên [24].
Về lĩnh vực quản lý đã có một số tác giả nghiên cứu về các vấn đề kiểm tra, đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn của tổ, của giáo viên, giảng viên, đặc biệt là nghiên cứu về cùng một nội dung là Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập ở các trường phổ thông. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào về Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của học sinh theo tiếp cận năng lực ở các trường THPT, trong đó có các trường THPT huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình vì vậy chúng tôi chọn đề tài này để nghiên cứu. Các khái niệm công cụ 1. Đánh giá kết quả học tập của học sinh 1.
Đánh giá Theo quan niệm của triết học đánh giá là xác định giá trị của sự vật hiện tượng xã hội, hoạt động hành vi của con người tương xứng với những mục tiêu, nguyên tắc, kết quả mong đợi hay chuẩn mực nhất định, từ đó bộc lộ một thái độ. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Theo tác giả Batenson (1990): Đánh giá = Sự đo lường (thu thập các số liệu có hệ thống) + xét đoán (làm sáng tỏ các số liệu thu được)+ ra quyết định (những hành động dẫn đến việc thay đổi, sửa chữa, cải tiến). Theo bản thuật ngữ đối chiếu Anh- Việt thì thuật ngữ này có nghĩa là kiểm tra đánh giá. Đó là quá trình thu thập thông tin, hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc theo những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc.
Như vậy, đánh giá là quá trình đưa ra những quyết định trên cơ sở đo lường, làm sáng tỏ số liệu thu thập được một cách có hệ thống để xét đoán giá trị. Trong giáo dục, đánh giá được hiểu là “quá trình thu thập và lý giải kịp thời có hệ thống các thông tin về hiện trạng khả năng hay nguyên nhân về chất lượng và hiệu quả giáo dục căn cứ vào mục tiêu giáo dục làm cơ sở cho việc điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo” [8,Tr. Trong dạy học đánh giá được xem xét như một quá trình liên tục và là một phần của hoạt động giảng dạy. Khái niệm đánh giá liên quan gần gũi đến khái niệm kiểm tra.
Kiểm tra được hiểu là “hoạt động đo lường để đưa ra các kết quả, các nhận xét, phán quyết dựa vào các thông tin thu được theo công cụ đã chuẩn bị trước với mục đích xác định xem cái gì đã đạt được, cái gì chưa đạt được, những nguyên nhân…” [8,Tr. Và như vậy, kiểm tra cũng là hoạt động đánh giá; kết quả của kiểm tra được sử dụng để phản hồi làm các quyết định giáo dục như đánh giá, xếp loại, giải trình, báo cáo, tư vấn… Khái niệm kiểm tra và đánh giá đều có liên quan đến khái niệm đo lường. Đo lường được hiểu“là tiến trình đạt được sự mô tả bằng số lượng về mức độ mà một cá nhân làm được trong một lĩnh vực cụ thể” (N.Gronlud, 1981) Đo lường là khái niệm chung để chỉ sự so sánh một vật hay một hiện tượng với một thước đo hoặc chuẩn mực và có khả năng trình bày kết quả về mặt định lượng [19,Tr. Trong giáo dục các phép đo lường chủ yếu được thực hiện một cách gián Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn download by : skknchat@gmail.
Công cụ đo có thể là các nhiệm vụ cần phải hoàn thành hoặc các bài kiểm tra tùy theo mục tiêu đánh giá. Đo lường trong giáo dục bao gồm cả định tính (thể hiện ở sự mô tả, sự nhận xét) và định lượng (thể hiện ở các con số, số liệu, bằng xếp loại). Trong đánh giá kết quả học tập có thể đo lường mức độ đạt tới các mục tiêu học tập đã xác định, do đó mục tiêu cần được lượng hóa để có thể đo lường. Và như vậy, đo lường là một khâu của quá trình đánh giá.
Từ khái niệm đo lường, cần phải quan tâm đến hai khái niệm khác gắn với công cụ đo là độ giá trị và độ tin cậy Nói đến Độ giá trị ở đây, trong đo lường là nói đến tính hiệu quả của công cụ đo trong việc đạt được mục đích xác định (đo được đúng cái cần đo). Còn nói Độ tin cậy là nói đến mức độ chính xác của phép đo. Đây chính là là mức độ mà trong đó các kết quả nhất quán qua các lần đánh giá (độ ổn định). Kết quả học tập của học sinh.
Kết quả học tập (learning result) hay thành tích học tập (achievement) hoặc thành quả học tập là một thuật ngữ chưa được thống nhất về cách gọi nhưng được hiểu theo nghĩa giống nhau. Thông thường, khái niệm này được hiểu theo hai nghĩa sau: - Thứ nhất: là mức độ người học đạt được so với các mục tiêu đã xác định (Theo quan điểm này kết quả học tập là mức thực hiện tiêu chí) - Thứ hai: là mức độ người học đạt được so sánh với những người cùng học khác như thế nào (Theo quan niệm này, kết quả học tập là mức thực hiện chuẩn). Theo các tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc thì: đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập, xử lý thông tin về trình độ, khả năng mà người học thực hiện các mục tiêu học tập đã xác định nhằm tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của giáo viên, cho nhà trường và cho bản thân học sinh để giúp họ học tập tiến bộ hơn. Theo Từ điển giáo dục, 2001, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa thì “đánh giá kết quả học tập là xác định mức độ nắm được kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh so với yêu cầu của chương trình đề ra” Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Như vậy, hiểu theo nghĩa nào thì kết quả học tập đều thể hiện ở mức độ đạt được các mục tiêu dạy học trong đó bao gồm ba mục tiêu lớn là kiến thức, kỹ năng và thái độ.
Do vậy, KQHT là mức độ thành công trong học tập của học sinh được xem xét trong mối quan hệ với mục tiêu đã xác định, chuẩn tối thiểu cần đạt và công sức, thời gian bỏ ra. Nói cách khác, KQHT là mức thực hiện các tiêu chí và chuẩn mực theo mục tiêu học tập đã xác định. KQHT mà người học đạt được là cơ sở quan trọng nhất để đánh giá chất lượng giáo dục. Đánh giá kết quả học tập của học sinh Theo tác giả Trần Thị Tuyết Oanh “đánh giá KQHT của học sinh là sự đối chiếu so sánh kiến thức, kỹ năng, thái độ đạt được ở người học với các kết quả mong đợi đã được xác định ở mục tiêu học tập từ đó có những kết luận phù hợp” [19] Các chuyên gia trên thế giới đã thống nhất hiểu khái niệm này như sau: Đánh giá KQHT của học sinh là một quá trình thu thập, phân tích, xử lý các thông tin về kiến thức, kỹ năng thái độ của học sinh theo mục tiêu môn học (hoặc hoạt động) nhằm đề xuất các giải pháp để thực hiện mục tiêu của môn học (hoạt động) đó.