Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục: Quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại các trường THCS quận 10, TP Hồ Chí Minh - Phạm Thị Thanh Bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại các trường trung học cơ sở quận 10 TP.HCM. Đề xuất giải pháp quản lý nâng cao chất lượng

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Bình
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Trần Đình Tuấn
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại THCS quận 10 TP.HCM
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh

Quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại các trường trung học cơ sở quận 10, TP. Hồ Chí Minh là quá trình điều hành, kiểm soát và tối ưu hóa các hoạt động giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ngoại ngữ. Theo đề án của Bộ Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2008-2020, đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh không chỉ thay đổi nội dung chương trình mà còn tập trung vào phương pháp tiếp cận giao tiếp, tăng cường kỹ năng nghe-nói-đọc-viết. Quận 10 là khu vực có mật độ dân cư cao, đa dạng về trình độ học sinh, đòi hỏi nhà trường phải xây dựng chiến lược quản lý linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế. Việc quản lý quá trình này cần đảm bảo sự thống nhất giữa mục tiêu đổi mới, chương trình giảng dạy và năng lực của giáo viên, học sinh. Ngoài ra, yếu tố cơ sở vật chất, tài chính và sự hỗ trợ từ cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản lý đổi mới phương pháp dạy học

Quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh được hiểu là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra các hoạt động giảng dạy nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới theo hướng giao tiếp và thực hành. Theo quan điểm của tác giả Phạm Thị Thanh Bình, quản lý đổi mới không chỉ dừng lại ở việc áp dụng phương pháp mới mà còn bao gồm việc đánh giá hiệu quả, điều chỉnh kịp thời. Vai trò của quản lý đổi mới là tạo môi trường thuận lợi cho giáo viên sáng tạo, học sinh chủ động tiếp thu kiến thức. Tại quận 10, quản lý đổi mới còn phải đối mặt với thách thức về sự chênh lệch trình độ học sinh giữa các trường, đòi hỏi sự linh hoạt trong xây dựng chương trình giảng dạy.

1.2. Cơ sở lý luận của quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh

Cơ sở lý luận của quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh dựa trên các nguyên tắc quản lý giáo dục hiện đại, lý thuyết về đổi mới chương trình giảng dạy và tâm lý học sư phạm. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh cần hướng tới mục tiêu giao tiếp, lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn. Tại quận 10, cơ sở lý luận còn bao gồm việc phân tích nhu cầu học tập của học sinh, đánh giá năng lực giáo viên và điều kiện cơ sở vật chất. Ngoài ra, các lý thuyết về quản lý dự án giáo dục cũng được áp dụng để đảm bảo tiến độ và hiệu quả của quá trình đổi mới.

II. Phân tích thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh

Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại các trường trung học cơ sở quận 10 cho thấy những ưu điểm và hạn chế rõ rệt. Theo khảo sát của tác giả Phạm Thị Thanh Bình, đa số giáo viên đã nhận thức được tầm quan trọng của đổi mới phương pháp, tuy nhiên vẫn còn tình trạng giáo viên sử dụng phương pháp truyền thống, ít tương tác với học sinh. Chất lượng học tập tiếng Anh của học sinh tại quận 10 có sự phân hóa lớn giữa các trường, do sự chênh lệch về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên. Ngoài ra, công tác quản lý đổi mới còn thiếu sự thống nhất giữa nhà trường, giáo viên và phụ huynh, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Thực trạng này đòi hỏi sự can thiệp kịp thời từ phía lãnh đạo nhà trường và ngành giáo dục quận 10.

2.1. Những ưu điểm trong quản lý đổi mới phương pháp dạy học

Một số ưu điểm nổi bật trong quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại quận 10 bao gồm sự quan tâm của lãnh đạo nhà trường đối với việc nâng cao chất lượng giảng dạy. Nhiều trường đã tổ chức các buổi tập huấn cho giáo viên về phương pháp giảng dạy mới, tạo điều kiện cho giáo viên cập nhật kiến thức. Ngoài ra, sự hỗ trợ từ phía cộng đồng và các dự án giáo dục của thành phố cũng góp phần cải thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học. Đặc biệt, một số trường đã triển khai thành công mô hình dạy học theo chủ đề, tăng cường tương tác giữa giáo viên và học sinh.

2.2. Những hạn chế và nguyên nhân tồn tại

Mặc dù đã có những nỗ lực nhất định, quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại quận 10 vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Điển hình là tình trạng giáo viên thiếu kinh nghiệm trong việc áp dụng phương pháp giảng dạy mới, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Ngoài ra, sự chênh lệch về cơ sở vật chất giữa các trường khiến cho chất lượng giáo dục không đồng đều. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc thiếu sự thống nhất trong quản lý đổi mới giữa các cấp, thiếu nguồn lực tài chính và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa nhà trường, giáo viên và phụ huynh.

III. Giải pháp nâng cao quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh

Để nâng cao hiệu quả quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại các trường trung học cơ sở quận 10, cần triển khai đồng bộ các giải pháp toàn diện. Trước hết, lãnh đạo nhà trường cần xây dựng kế hoạch quản lý đổi mới rõ ràng, phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường. Giáo viên cần được đào tạo, tập huấn thường xuyên về phương pháp giảng dạy mới, kỹ năng sử dụng công nghệ trong giảng dạy. Ngoài ra, cần tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, phụ huynh và cộng đồng để tạo môi trường học tập thuận lợi. Việc đánh giá định kỳ chất lượng giảng dạy cũng cần được chú trọng, nhằm kịp thời điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp.

3.1. Nâng cao năng lực quản lý của lãnh đạo nhà trường

Lãnh đạo nhà trường cần nắm vững các nguyên tắc quản lý đổi mới phương pháp dạy học, xây dựng kế hoạch cụ thể và giám sát chặt chẽ quá trình triển khai. Theo tác giả Phạm Thị Thanh Bình, lãnh đạo cần thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm giữa các giáo viên. Ngoài ra, cần xây dựng hệ thống đánh giá chất lượng giảng dạy định kỳ, nhằm phát hiện kịp thời những hạn chế và đề xuất giải pháp khắc phục. Sự lãnh đạo quyết đoán và tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo sẽ góp phần quan trọng vào thành công của quá trình đổi mới.

3.2. Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên thường xuyên

Giáo viên là nhân tố quyết định đến chất lượng giảng dạy, do đó cần được đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về phương pháp giảng dạy mới. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, giáo viên cần được cập nhật kiến thức về lý thuyết giảng dạy tiếng Anh hiện đại, kỹ năng sử dụng công nghệ trong giảng dạy. Tại quận 10, các trường có thể phối hợp với trung tâm giáo dục thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn ngắn hạn. Ngoài ra, giáo viên cũng cần được khuyến khích tham gia các hội thảo, diễn đàn giáo dục để trao đổi kinh nghiệm và học hỏi từ đồng nghiệp.

IV. Kết luận và đề xuất ứng dụng quản lý đổi mới phương pháp dạy học

Quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại các trường trung học cơ sở quận 10 là quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý, giáo viên và cộng đồng. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù đã đạt được những tiến bộ nhất định, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Để nâng cao hiệu quả quản lý đổi mới, lãnh đạo nhà trường cần xây dựng kế hoạch cụ thể, tăng cường đào tạo giáo viên và nâng cao vai trò của phụ huynh. Ngoài ra, sự hỗ trợ từ phía ngành giáo dục quận 10 và thành phố cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn lực và điều kiện cơ sở vật chất. Việc triển khai thành công quản lý đổi mới phương pháp dạy học sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiếng Anh, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

4.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại quận 10 gặp nhiều thách thức, nhưng cũng có những cơ hội phát triển. Những ưu điểm nổi bật bao gồm sự quan tâm của lãnh đạo nhà trường và sự hỗ trợ từ cộng đồng. Tuy nhiên, hạn chế chính là sự chênh lệch về cơ sở vật chất, thiếu kinh nghiệm của giáo viên trong áp dụng phương pháp mới. Để khắc phục, cần xây dựng kế hoạch quản lý rõ ràng, tăng cường đào tạo giáo viên và nâng cao vai trò của phụ huynh. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiếng Anh tại quận 10.

4.2. Đề xuất giải pháp ứng dụng trong thực tiễn

Để ứng dụng hiệu quả kết quả nghiên cứu, lãnh đạo nhà trường cần xây dựng kế hoạch quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế. Giáo viên cần được đào tạo thường xuyên về phương pháp giảng dạy mới, kỹ năng sử dụng công nghệ. Ngoài ra, cần tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, phụ huynh và cộng đồng để tạo môi trường học tập thuận lợi. Sự hỗ trợ từ phía ngành giáo dục quận 10 và thành phố cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn lực và điều kiện cơ sở vật chất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Khái niệm công cụ của đề tài 1. Phương pháp dạy học tiếng Anh Nói đến phương pháp dạy học có rất nhiều quan điểm khác nhau. Nếu quan niệm dạy học là truyền thụ và thu nhận kiến thức thì phương pháp dạy học là cách thức truyền đạt và thu nhận kiến thức.

Nếu quan niệm dạy học là quá trình trợ giúp người học chiếm lĩnh nội dung học thì phương pháp dạy học gắn liền với qui trình, cách thức tổ chức quá trình nhận thức cho người học. Phương pháp không có mục đích tự thân mà “Phương pháp là con đường dõi theo sau một đối tượng”. Theo GS, TS Thái Duy Tuyên thì phương pháp dạy học là một khái niệm được hiểu ở các bình diện khác nhau không thống nhất với nhau. Mặc dù chưa có ý kiến thống nhất về định nghĩa phương pháp dạy học, các tác giả đều thừa nhận rằng phương pháp dạy học có những dấu hiệu đặc trung sau đây: Một là, nó phản ảnh sự vận động của quá trình nhận thức của học sinh nhằm đạt được mục đích đặt ra.

Hai là, phản ảnh sự vận động của nội dung đã được nhà trường qui định. Ba là, phản ảnh cách thức thông tin giáo viên và học sinh. 17 18 Bốn là, phản ảnh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức: kích thích và xây dựng động cơ, tổ chức hoạt động nhận thức và kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động. Nhìn chung, phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong sự phối hợp, thống nhất dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện được những nhiệm vụ dạy học.

Phương pháp dạy học tiếng Anh là cách thức phối hợp hoạt động của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học bộ môn tiếng Anh, nhằm thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đã xác định. Phương pháp dạy học tiếng Anh là phương pháp dạy học bộ môn, là phạm trù cơ bản trong giáo học pháp. Chủ thể sử dụng phương pháp dạy học tiếng Anh là giáo viên và học sinh. Giáo viên sử dụng phương pháp dạy trong hoạt động dạy.

Học sinh sử dụng phương pháp học trong hoạt động học. Theo quy luật dạy học thì cả hoạt động dạy và hoạt động học phải thống nhất với nhau, phối hợp cùng nhau, hỗ trợ cho nhau. Đối tượng tác động chung của phương pháp dạy và phương pháp học tiếng Anh là nội dung, chương trình môn học. Ngoài đối tượng tác động chung, mỗi loại hoạt động lại có đối tượng tác động riêng.

Hoạt động dạy có đối tượng tác động riêng là quá trình nhận thức của học sinh. Hoạt động học có đối tượng tác động riêng là quá trình nhận thức của chính bản thân mình. Phương pháp dạy học tiếng Anh có nghĩa hẹp hơn: là mô hình tổng hợp hóa quá trình dạy học dựa trên một trong các hướng tiếp cận cụ thể, điển hình cho các phương hướng cụ thể, có thể là việc sử dụng tài liệu giảng dạy, lựa chọn thủ pháp giảng dạy, phương thức tương tác giữa giáo viên và học sinh. Dựa trên khái niệm của Anthony (1963) Richards và 18 19 Rodgers (1986) nhìn nhận phương pháp như một cái ô bao trùm ba cấp độ: lí thuyết (approach ­ lối tiếp cận), xử lí (design ­ thiết kế) và ứng dụng thực tế (procedure ­ qui trình).

Các tác giả trên đã giúp chúng ta định hình được cấu trúc của phương pháp dạy học tiếng Anh bao gồm vai trò giáo viên và học sinh, loại hình chương trình, đặc trưng tổ chức quá trình dạy học và các ngữ liệu giảng dạy. Khi đề cập về phương pháp dạy học tiếng Anh, ắt hẳn mỗi giáo viên đều biết đến nhiều phương pháp dạy học khác nhau như phương pháp ngữ pháp ­ dịch, phương pháp trực tiếp, phương pháp nghe ­ nói, phương pháp nghe ­ nhìn, phương pháp gợi mở… Mỗi phương pháp ra đời sau đều được coi như một cố gắng kế thừa những thành tựu và khắc phục nhược điểm của phương pháp ra đời trước nó. Nếu như với phương pháp dạy ngoại ngữ truyền thống (phương pháp ngữ pháp ­ dịch) chú trọng nhiều vào việc học và rèn luyện thành thạo các cấu trúc ngữ pháp, thì với cách tiếp cận giao tiếp tức dạy ngoại ngữ theo phương pháp thực hành giao tiếp việc hình thành ở học sinh năng lực sử dụng ngôn ngữ thành thạo lại là trọng tâm của quá trình dạy học. Khác với phương pháp nghe nói (Audio­ lingual) với sự nhấn mạnh đến vai trò của luyện tập thành thục các mẫu cấu trúc có sẵn, cách giảng dạy theo phương pháp thực hành giao tiếp nhấn mạnh đến khả năng tương tác của học sinh trong bối cảnh giao tiếp, trong đó mỗi hành vi ngôn ngữ của học sinh sẽ thay đổi tùy thuộc vào những phản ứng và câu trả lời trước đó của những người cùng tham gia.

Đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh Trong xu thế nâng cao chất lượng giáo dục hiện nay vấn đề đổi mới phương pháp dạy học trở thành một trong những vấn đề trọng tâm hàng đầu. Giáo viên vừa là người hướng dẫn, người định hướng, người trọng tài 19 20 cố vấn cho học sinh đồng thời phải là người nghiên cứu, tìm tòi phát hiện cái mới trong đó, mở rộng và làm phong phú sâu sắc hơn những tri thức khoa học mà bộ môn giảng dạy để không ngừng tự biến đổi mình. Quá trình đó không chỉ bó hẹp ở một khía cạnh tích luỹ kiến thức, tìm tòi kiến thức mới mà rộng hơn là cả về phương pháp dạy học. Phương pháp dạy học là một phạm trù của khoa học giáo dục.

Quá trình đổi mới phương pháp dạy học cần dựa trên những cơ sở khoa học giáo dục và thực tiễn. Khoa học giáo dục là lĩnh vực rất rộng lớn và phức hợp, có nhiều chuyên ngành khác nhau. Vì vậy quá trình đổi mới phương pháp dạy học cũng được tiếp cận dưới rất nhiều cách tiếp cận khác nhau. Một phương pháp dạy học tiếng Anh cố định không thể là chìa khoá chung cho mọi giáo viên mà phải tùy thuộc từng hoàn cảnh lớp học, đối tượng học, nội dung học để mỗi giáo viên cần điều chỉnh quá trình dạy học hợp lí như nhà bác học Newton đã từng nói “Những điều ta biết chỉ là giọt nước, những điều chưa biết đó là đại dương.

Trên con đường chiếm lĩnh tri thức thì không có đâu là bến bờ. Và trên con đường chiếm lĩnh đỉnh cao của tri thức thì mỗi người lại có những phương pháp khác nhau”. Chúng ta không thể có một phương pháp cụ thể cứng nhắc áp dụng cho tất cả các đối tượng mà phải phụ thuộc vào trình độ nhận thức, năng khiếu, sở thích, niềm say mê với môn học mà giáo viên và học sinh chọn cho mình phương pháp riêng để học tập và giảng dạy. Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh là một nhu cầu tất yếu khách quan.

Đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh phải dựa trên cơ sở của lý luận giáo dục hiện đại và lý luận phương pháp dạy học bộ môn ngoại ngữ. Đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh có nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng chung quy là phải phát huy cao độ tính tích cực 20 21 chủ động của học sinh, đưa họ vào vị trí trung tâm của hoạt động nhận thức. Đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh là quá trình chuyển đổi từ phương pháp dạy học truyền thống, theo kiểu truyền thụ và lĩnh hội kiến thức sang phương pháp dạy học hiện đại, theo kiểu tổ chức cho người học tự tìm kiếm kiến thức. Theo phương pháp dạy học tiếng Anh truyền thống, quá trình học thường được coi như một quá trình truyền thụ kiến thức từ giáo viên sang học sinh.

Theo quá trình đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh, việc sử dụng phương pháp thực hành giao tiếp trong quá trình dạy và học giờ đây được nhìn nhận như một quá trình khám phá, trong đó học sinh dần sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh phù hợp với những mục đích giao tiếp cụ thể. Đây là mô hình dạy học lấy người học làm trung tâm, trong đó cả giáo viên và học sinh đều cùng chia sẻ trách nhiệm dạy và học. Song song với việc nhấn mạnh vào mục tiêu phát triển năng lực giao tiếp ở học sinh, việc lựa chọn các hoạt động học tập sao cho có ích, phù hợp với nhu cầu của học sinh và phải đặt vào trong những bối cảnh thật mà học sinh có nhiều khả năng sẽ gặp phải trong cuộc sống hàng ngày luôn được đề cao. Muốn tạo được một môi trường học tập năng động và hấp dẫn trong đó có sự phối hợp tích cực của giáo viên và học sinh.

Với vai trò là người điều khiển trong quá trình dạy học, giáo viên phải tạo ra mọi tình huống, mọi khả năng để hướng dẫn các hoạt động của học sinh trong giờ học. Giáo viên cần vận dụng mọi thao tác và phương tiện, cử chỉ điệu bộ để tăng cường thúc đẩy các hoạt động giao tiếp. Các phương tiện dạy học được phát huy triệt để. 21 22 Học tiếng Anh là quá trình nhận biết các kiến thức và rèn luyện các kĩ năng, vì vậy trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh, giáo viên cần thiết kế, phân bố thời gian hợp lí giữa các khâu giảng, giữa thời lượng truyền đạt kiến thức mới và thời lượng cho học sinh thực hành.

Tăng cường thực hành theo nhóm, theo cặp nhằm tạo điều kiện cho học sinh phát triển các kĩ năng ngôn ngữ, giảm được tâm lí ngại ngùng, tăng tính chủ động, tính hợp tác giữa học sinh với nhau; học sinh học tập lẫn nhau và luyện được cách học tập, làm việc đồng đội, tập thể. Giáo viên với vai trò là người đạo diễn đồng thời là diễn viên, tham gia như một thành viên của quá trình dạy học. Cần thiết kế các dạng bài tập theo hướng tạo tính chủ động sáng tạo cho học sinh và tùy theo trình độ của học sinh. Đối với học sinh có trình độ thấp thì tăng cường đưa bài tập thực hành theo hướng “ nhận biết ­ bắt chước ­ tư duy sáng tạo”.

Đối với học sinh có trình độ cao thì áp dụng thực hành theo hướng “nhận biết ­ liên hệ ­ tư duy sáng tạo”. Nên đa dạng hóa các hoạt động dạy học bằng cách xen kẽ các trò chơi nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh, mỗi giáo viên cần có những thủ thuật động viên khích lệ tính chủ động suy nghĩ của học sinh.