phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, kết cấu của đề tài gồm có 3 chƣơng: e 12 Chƣơng 1: Lý luận và thực tiễn về quản lý đầu từ công trên địa bàn huyện Chƣơng 2: Thực trạng quản lý đầu tƣ công trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đầu tƣ công trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ ĐẦU TƢ CÔNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1. Lý luận về đầu tƣ công 1.
Khái niệm đầu tư công Theo Viện Chính sách Kinh tế Hoa Kỳ (2011), đầu tƣ công là tất cả các khoản chi tiêu của ngân sách cho các đối tƣợng khác nhau trong nền kinh tế mà những khoản chi tiêu này có tác dụng kích hoạt hoặc thúc đẩy mọi thành phần kinh tế. Theo quy định của Luật đầu tƣ công đƣợc Quốc hội thông qua ngày 13/6/2019 thì: Đầu tƣ công là hoạt động đầu tƣ của Nhà nƣớc vào các chƣơng trình, dự án và đối tƣợng đầu tƣ công khác theo quy định của Luật đầu tƣ công. [21] Đầu tƣ công còn đƣợc hiểu là việc sử dụng nguồn vốn nhà nƣớc để đầu tƣ vào các chƣơng trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội không có khả năng hoàn vốn trực tiếp. Gồm: Chƣơng trình mục tiêu, dự án phát triển kết cấu hạ tầng kỷ thuật, kinh tế -xã hội, quốc phòng, an ninh, môi trƣờng: các dự án đầu tƣ không có điều kiện xã hội hóa thuộc các lĩnh vực kinh tế, xã hội, y tế, khoa học, giáo dục, đào tạo và các lĩnh vực khác; Chƣơng trình mục tiêu, dự án phục vụ hoạt động của các cơ quan nhà nƣớc, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội, kể cả mua sắm, sửa chữa tài sản cố định bằng vốn sự nghiệp; Các dự án đầu tƣ của cộng đồng dân cƣ, tổ chức xã hội – nghề nghiệp đƣợc hỗ trợ từ vốn nhà nƣớc theo quy định của pháp luật; Chƣơng trình mục tiêu, dự án đầu tƣ khác theo Quyết định của Chính phủ.
Dự án đầu tƣ công là những dự án do chính phủ tài trợ toàn bộ hay một phần hoặc do nhân dân tự nguyện góp vốn bằng tiền hoặc bằng ngày công nhằm đáp ứng mọi nhu cầu mang tính cộng đồng. Hoạt động đầu tƣ công bao gồm lập, thẩm định, quyết định chủ trƣơng e 14 đầu tƣ; lập; thẩm định, quyết định chƣơng trình, dự án đầu tƣ công; quản lý sử dụng vốn đầu tƣ công; nghiệm thu, bàn giao chƣơng trình, quyết toán dự án đầu tƣ công; theo dõi và đánh giá, kiểm tra, thanh tra kế hoạch, chƣơng trình, dự án đầu tƣ công. Đặc điểm đầu tư công cấp huyện Đầu tƣ công đóng vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế đang có những bƣớc chuyển đổi nhằm sử dụng các nguồn vốn đầu tƣ có hiệu quả. Đầu tƣ công góp phần nâng cao, củng cố năng lực hoạt động của nền kinh tế bằng việc gia tăng giá trị của tài sản công.
Đặc biệt, đầu tƣ công ƣu tiên phát triển các dự án kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội, giáo dục, y tế… Hoạt động ĐTC cấp huyện (thị xã) có thể đạt đƣợc hiệu quả cao thì trong quá trình thực hiện, công tác QLĐTC cấp huyện (thị xã) cần nắm vững các đặc điểm của ĐTC cấp huyện (thị xã) là gì? Từ đó, có cách thức quản lý phù hợp trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện nhằm mục đích đạt đƣợc hiệu quả về tài chính và hiệu quả kinh tế xã hội ở địa phƣơng. ĐTC cấp huyện (thị xã) do cơ quan địa phƣơng cấp huyện (thị xã) quản lý là chủ yếu, trong quy trình đầu tƣ thì Nhà nƣớc quản lý tất cả các khâu từ hoạch định nhu cầu ĐTC, tiến hành lập và thẩm định kế hoạch phân bổ vốn ĐTC, thực hiện, vận hành kết quả ĐTC. Hơn nữa, ĐTC cấp huyện (thị xã) là một bộ phận của ĐTC quốc gia, cấp tỉnh, nên ĐTC cấp huyện (thị xã) cũng đều có các đặc điểm của đầu tƣ nói chung, nhƣng bản thân ĐTC cấp huyện (thị xã) cũng có một số đặc điểm riêng biệt, cụ thể nhƣ sau: Thứ nhất, ĐTC cấp huyện (thị xã) là hoạt động ĐTC gắn với chủ thể là Nhà nƣớc (ở đây là chính quyền cấp huyện (thị xã)) và tuân thủ pháp luật. Cơ quan địa phƣơng đƣợc cơ quan TW phân cấp quản lý, triển khai thực hiện các chủ trƣơng, chính sách mà cơ quan TW đề ra (các chiến lƣợc, quy hoạch, luật pháp,.), thực hiện các nhiệm vụ đƣợc TW phân công, phân cấp.
Vai trò của cơ quan địa phƣơng cũng giống nhƣ cơ quan TW trong việc phát huy lợi thế e 15 so sánh để phát triển thể hiện ở vai trò kiến tạo, Nhà nƣớc tạo ra cơ chế, chính sách năng động cho doanh nghiệp, kinh doanh trong môi trƣờng cạnh tranh bình đẳng, hỗ trợ giảm chi phí sản xuất có điều kiện, tạo thuận lợi về kết cấu hạ tầng (Đàm Văn Nhuệ và cộng sự, 2015). Với tƣ cách là chủ thể quản lý xã hội, mọi hoạt động ĐTC sử dụng vốn nhà nƣớc luôn gắn với nhiệm vụ cụ thể, vai trò định hƣớng nền kinh tế của địa phƣơng ở mỗi thời kỳ. Thứ hai, ĐTC cấp huyện (thị xã) luôn gắn với mục tiêu lợi ích công cộng, trƣớc hết là lợi ích huyện (thị xã), của tỉnh, kế đến là lợi ích của Vùng và Quốc gia. ĐTC làm gia tăng giá trị tài sản công của tỉnh và gia tăng năng lực hoạt động nền kinh tế.
Đồng thời, giúp cải thiện năng lực phục vụ của hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội của tỉnh. Qua đó, khẳng định đƣợc vai trò của nhà nƣớc trong việc đảm bảo lợi ích công cộng của xã hội. ĐTC cấp huyện (thị xã) quan tâm nhiều đến lợi ích kinh tế xã hội của tỉnh hơn so với lợi ích kinh tế của những nhà đầu tƣ. Các kết quả của hoạt động này thƣờng khó nhận thấy đƣợc và thƣờng hƣớng đến đạt hiệu quả xã hội hơn là hiệu quả tài chính.
Đối với các chƣơng trình dự án ĐTC ứng phó, thích ứng với biến đổi khí hậu nhƣ: đƣờng cao tốc, làm cầu, các công trình công cộng, các dự án đầu tƣ vào các vùng miền có điều kiện khó khăn của huyện (thị xã)….đồi hỏi vốn lớn, thời gian thu hồi lâu, lợi nhuận rất ít hoặc không có và hầu hết chỉ có lợi ích về mặt xã hội. Do vậy, các chƣơng trình dự án ĐTC này tại tỉnh sẽ rất khó thu hút đƣợc các nhà đầu tƣ bỏ vốn ra để đầu tƣ. Đầu tƣ của nhà nƣớc thông qua các CTMT, các vấn đề xã hội, văn hóa, môi trƣờng sẽ đƣợc giải quyết. Thứ ba, ĐTC cấp huyện (thị xã) sử dụng các nguồn lực ngay trên địa bàn huyện (thị xã) là chủ yếu (nhƣ vốn ĐTC, lao động và các vật tƣ cần thiết.) và phát huy hiệu quả ngay tại địa phƣơng hình thành.
ĐTC cấp huyện (thị xã) thông thƣờng đầu tƣ vào các lĩnh vực thuộc nền kinh tế xã hội của huyện (thị xã), trong cả quá trình thực hiện đầu tƣ thì lƣợng vốn ĐTC sẽ rất lớn và nằm khê động, chƣa phát huy hết tác dụng tức e 16 thời. Do đó, trong việc huy động và quản lý vốn ĐTC ở địa phƣơng cần phải gắn chặt với việc xây dựng các chính sách, Quy hoạch kế hoạch ĐTC của địa phƣơng và của quốc gia. Bên cạnh đó, trong lộ trình phân bổ và thực hiện vốn ĐTC cũng cần chú ý rà soát chặt chẽ có trọng tâm trọng điểm. Các dự án ĐTC sử dụng rất nhiều lao động ở tỉnh, nhất là các dự án ĐTC mang tính trọng điểm trên địa bàn huyện (thị xã).
Vì vậy, đòi hỏi các hoạt động có liên quan đến công tác tuyển dụng, đào tạo,.cho hoạt động ĐTC cấp huyện (thị xã) cũng cần phải theo kế hoạch cụ thể. Thứ tƣ, hoạt động ĐTC cấp huyện (thị xã) cũng là hoạt động đầu tƣ có tính chất lâu dài và độ rủi ro của ĐTC cấp huyện (thị xã) thƣờng cao. Vai trò đầu tư công đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Đầu tƣ công là hoạt động chủ yếu, quyết định sự phát triển và tăng trƣởng của nền kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội. Đầu tƣ có hiệu quả sẽ tạo đƣợc một nền kinh tế có tốc độ tăng trƣởng nhanh, cơ sở pháp lý minh bạch, cơ sở hạ tầng hiện đại.
Cơ sở hạ tầng đồng bộ và hiện đại, nền kinh tế mới có điều kiện để tăng trƣởng nhanh, ổn định và bền vững. Trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng có ảnh hƣởng đến trình độ phát triển của đất nƣớc, có tác động tích cực đến tăng trƣởng kinh tế và công tác xoá đói giảm nghèo. Đầu tƣ công chiếm tỷ trọng lớn trong tổng đầu tƣ của nền kinh tế. Khi tổng cung giữ nguyên, sự tăng lên của đầu tƣ làm cho tổng tăng kéo giá cân bằng và sản lƣợng cân bằng cũng tăng.
Khi đầu tƣ công tăng năng lực sản xuất sẽ làm tổng cung tăng và sản lƣợng tăng, giá giảm xuống cho phép tiêu dùng tăng. Tiêu dùng tăng lại kích thích sản xuất phát triển và làm kinh tế - xã hội phát triển. Đầu tƣ công còn tạo điều kiện để nâng cao trình độ kiến thức, cải thiện tình trạng sức khỏe cho ngƣời dân, góp phần giảm thiểu sự bất bình đẳng trong xã hội. Lý luận về quản lý đầu tƣ công 1.
Khái niệm về quản lý đầu tư công Quản lý đầu tƣ công là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nƣớc đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời do các cơ quan trong hệ thống hành pháp và hành chính thực hiện nhằm hỗ trợ các chủ đầu tƣ thực hiện đúng vai trò, chức năng, nhiệm vụ của ngƣời đại diện sở hữu nhà nƣớc trong các dự án công, ngăn ngừa các ảnh hƣởng tiêu cực của các dự án, kiểm tra, kiểm soát, ngăn ngừa các hiện tƣợng tiêu cực trong việc sử dụng vốn Nhà nƣớc nhằm tránh thất thoát, lãng phí Ngân sách nhà nƣớc. Đảm bảo hoạt động đầu tƣ công đạt đƣợc tốt nhất mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội với chi phí thấp nhất. Chỉ khi đáp ứng đƣợc những yêu cầu này thì hoạt động quản lý đầu tƣ công mới đƣợc coi là có hiệu quả. Việc tăng cƣờng quản lý đầu tƣ công có ý nghĩa hết sức to lớn trong quá trình thực hiện đầu tƣ công.