Luận văn thạc sĩ về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở việt nam luận án ts luật 62 38 50 01, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
• 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÍ ĐẶT RA
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI Ở VIỆT NAM
• KẾT LUẬN
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam Nghiên cứu mới nhất

Hoạt động bảo hiểm tiền gửi đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Tại Việt Nam, bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã trải qua quá trình phát triển với nhiều thay đổi về chính sách và quy định. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn tổng quan về hoạt động bảo hiểm tiền gửi, từ đó làm cơ sở cho việc đánh giá hiệu quả và đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Theo tài liệu gốc, hoạt động ngân hàng được ví như “huyết mạch của cả nền kinh tế”, do đó, việc đảm bảo an toàn cho hệ thống ngân hàng là vô cùng quan trọng. Bảo hiểm tiền gửi ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu khách quan của xã hội, bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và củng cố niềm tin vào hệ thống ngân hàng.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Bảo hiểm tiền gửi

Hoạt động bảo hiểm tiền gửi bắt nguồn từ thế kỷ 19 tại Mỹ và sau đó lan rộng ra nhiều quốc gia trên thế giới. Tại Việt Nam, chính sách bảo hiểm tiền gửi đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những quy định ban đầu đến khung pháp lý hiện hành. Sự ra đời của Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc triển khai hoạt động bảo hiểm tiền gửi một cách chuyên nghiệp và hiệu quả. Quyết định số 101/TC-QĐ-BH ngày 01/01/1994 của Bộ Tài chính là văn bản pháp luật đầu tiên của Việt Nam về hoạt động bảo hiểm tiền gửi.

1.2. Vai trò của Bảo hiểm tiền gửi trong hệ thống tài chính

Bảo hiểm tiền gửi đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ người gửi tiền, duy trì niềm tin của công chúng vào hệ thống ngân hàng và góp phần ổn định thị trường tài chính. Khi một tổ chức tín dụng gặp khó khăn, bảo hiểm tiền gửi giúp người gửi tiền nhận lại được khoản tiền gửi của mình, từ đó giảm thiểu rủi ro và ngăn ngừa hiệu ứng domino tiêu cực lan rộng. Theo tài liệu, bảo hiểm tiền gửi giúp củng cố niềm tin của người gửi tiền tại các tổ chức thuộc hệ thống NH quốc gia, đồng thời góp phần bảo đảm sự an toàn, lành mạnh của hệ thống NH.

II. Thách thức và rủi ro trong Hoạt động bảo hiểm tiền gửi hiện nay

Mặc dù có vai trò quan trọng, hoạt động bảo hiểm tiền gửi cũng đối mặt với nhiều thách thức và rủi ro. Các vấn đề như giới hạn bảo hiểm, phí bảo hiểm, và quản lý rủi ro hệ thống đòi hỏi sự quan tâm và giải quyết kịp thời. Bên cạnh đó, sự phát triển của các sản phẩm tài chính mới và sự thay đổi của môi trường kinh tế cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với chính sách bảo hiểm tiền gửi. Theo tài liệu, hoạt động NH tiềm ẩn những rủi ro xuất phát từ chính đặc trưng của hoạt động kinh doanh của TCTD, NH như rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh toán, rủi ro hối đoái.

2.1. Rủi ro đạo đức và Rủi ro hệ thống trong Bảo hiểm tiền gửi

Rủi ro đạo đức xảy ra khi các tổ chức tín dụng có xu hướng chấp nhận rủi ro cao hơn do biết rằng tiền gửi của họ được bảo hiểm. Rủi ro hệ thống là nguy cơ một sự kiện xảy ra tại một tổ chức tín dụng có thể gây ra tác động tiêu cực lan rộng đến toàn bộ hệ thống tài chính. Việc quản lý hiệu quả hai loại rủi ro này là yếu tố then chốt để đảm bảo tính bền vững của hoạt động bảo hiểm tiền gửi. Các TCTD, NH đã và đang áp dụng khá nhiều biện pháp để phòng ngừa, khắc phục các rủi ro trong kinh doanh.

2.2. Ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế đến Bảo hiểm tiền gửi

Khủng hoảng kinh tế có thể gây ra sự gia tăng đột biến số lượng các tổ chức tín dụng gặp khó khăn, dẫn đến áp lực lớn lên Tổ chức bảo hiểm tiền gửi. Trong bối cảnh khủng hoảng, việc đảm bảo nguồn lực tài chính và khả năng chi trả kịp thời cho người gửi tiền trở thành một thách thức lớn. Vì vậy, hoạt động BHTG đã ra đời ở nhiều nước và góp phần hạn chế, khắc phục tối đa các hậu quả của các rủi ro đặc thù trong lĩnh vực tín dụng ở các nước cũng như ở Việt Nam.

III. Nghiên cứu khung pháp lý và Quy định về bảo hiểm tiền gửi

Khung pháp lý vững chắc là nền tảng cho hoạt động bảo hiểm tiền gửi hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các văn bản pháp luật hiện hành, đánh giá tính đầy đủ và phù hợp của các quy định, đồng thời đề xuất các sửa đổi, bổ sung cần thiết để hoàn thiện khung pháp lý bảo hiểm tiền gửi. Theo tài liệu, pháp luật về hoạt động BHTG đã tạo cơ sở pháp lí quan trọng cho hoạt động của tổ chức BHTGVN. Người dân đã quen với sự có mặt của tổ chức BHTGVN trong hoạt động NH.

3.1. Phân tích Luật Bảo hiểm tiền gửi và các văn bản hướng dẫn

Luật Bảo hiểm tiền gửi là văn bản pháp lý cao nhất quy định về hoạt động bảo hiểm tiền gửi. Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật có vai trò cụ thể hóa các quy định, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn. Việc phân tích kỹ lưỡng các văn bản này giúp xác định những điểm mạnh, điểm yếu và các vấn đề cần được giải quyết. Tổ chức tham gia BHTG đã có trách nhiệm hơn đối với hoạt động kinh doanh của mình cũng như đối với việc bảo đảm quyền lợi của người gửi tiền.

3.2. So sánh Quy định về bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam và quốc tế

Việc so sánh quy định về bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam với các quốc gia khác giúp chúng ta học hỏi kinh nghiệm tốt, nhận diện những điểm khác biệt và đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, một số quốc gia có hệ thống bảo hiểm tiền gửi phát triển hơn với phạm vi bảo hiểm rộng hơn, phí bảo hiểm linh hoạt hơn và cơ chế giám sát hiệu quả hơn. Tác giả của Luận án lựa chọn nghiên cứu các văn bản pháp luật về hoạt động BHTG của một số quốc gia trên thế giới như Mĩ, Hàn Quốc, Đài Loan, Sinhgapo và khu vực Châu Âu như Đức, Canada.

IV. Đánh giá Hiệu quả hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam

Đánh giá hiệu quả hoạt động bảo hiểm tiền gửi là bước quan trọng để xác định những thành công đã đạt được, những hạn chế còn tồn tại và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu này sử dụng các chỉ số định lượng và định tính để đánh giá hiệu quả hoạt động bảo hiểm tiền gửi trên các khía cạnh như phạm vi bảo hiểm, mức phí bảo hiểm, khả năng chi trả và tác động đến ổn định hệ thống ngân hàng. Có thể khẳng định rằng, bước đầu, pháp luật về hoạt động BHTG đã giúp cho hoạt động NH trở nên ổn định, an toàn và lành mạnh.

4.1. Các chỉ số đánh giá Hiệu quả hoạt động bảo hiểm tiền gửi

Các chỉ số đánh giá hiệu quả hoạt động bảo hiểm tiền gửi bao gồm tỷ lệ bao phủ tiền gửi được bảo hiểm, tỷ lệ phí bảo hiểm trên tổng tiền gửi, thời gian chi trả bảo hiểm, mức độ hài lòng của người gửi tiền và tác động đến rủi ro đạo đức của các tổ chức tín dụng. Việc theo dõi và phân tích các chỉ số này giúp Tổ chức bảo hiểm tiền gửi có cái nhìn toàn diện về hiệu quả hoạt động của mình. Các công trình nghiên cứu trên chưa nghiên cứu một cách tổng thể về BHTG cũng như chưa có nghiên cứu chính thức về giác độ pháp lí của hoạt động BHTG.

4.2. Tác động của Bảo hiểm tiền gửi đến niềm tin của người dân

Bảo hiểm tiền gửi có tác động lớn đến niềm tin của người dân vào hệ thống ngân hàng. Khi người dân biết rằng tiền gửi của mình được bảo hiểm, họ sẽ cảm thấy an tâm hơn và sẵn sàng gửi tiền vào ngân hàng. Điều này góp phần tăng cường nguồn vốn huy động cho ngân hàng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Để người dân, nhà đầu tư lựa chọn ngân hàng, cần thiết phải tạo tâm lí yên tâm cho họ thông qua hàng loạt yếu tố, đặc biệt khi ngân hàng đổ vỡ thì quyền và lợi ích của họ phải được bảo đảm.

V. Giải pháp nâng cao Hiệu quả hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại VN

Để nâng cao hiệu quả hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam, cần có các giải pháp đồng bộ trên nhiều lĩnh vực như hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường năng lực tài chính, nâng cao hiệu quả giám sát và quản lý rủi ro. Các giải pháp này cần được xây dựng dựa trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế. Bên cạnh những mặt tích cực mà pháp luật về hoạt động BHTG mang lại cho xã hội, pháp luật về hoạt động BHTG của Việt Nam cũng đã bộc lộ những bất cập, hạn chế đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu nhằm hoàn thiện hơn.

5.1. Hoàn thiện khung pháp lý về Bảo hiểm tiền gửi

Việc hoàn thiện khung pháp lý về bảo hiểm tiền gửi cần tập trung vào các vấn đề như mở rộng phạm vi bảo hiểm, điều chỉnh mức phí bảo hiểm, tăng cường quyền hạn của Tổ chức bảo hiểm tiền gửi và quy định rõ trách nhiệm của các bên liên quan. Khung pháp lý hoàn thiện sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động bảo hiểm tiền gửi phát triển bền vững. Xuất phát từ nhu cầu điều chỉnh các quan hệ BHTG bằng pháp luật, từ vai trò của pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam, từ thực trạng pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam hiện nay, trong quá trình nghiên cứu pháp luật về kinh doanh ở Việt Nam, Tác giả của Luận án đã chọn Đề tài nghiên cứu là “Pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam”.

5.2. Nâng cao năng lực tài chính của Tổ chức bảo hiểm tiền gửi

Tổ chức bảo hiểm tiền gửi cần có đủ năng lực tài chính để chi trả kịp thời cho người gửi tiền khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra. Để nâng cao năng lực tài chính, Tổ chức bảo hiểm tiền gửi có thể tăng cường thu phí bảo hiểm, đa dạng hóa kênh đầu tư và nhận được sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước khi cần thiết. Các công trình nghiên cứu trên chỉ đề cập ở các mức độ khác nhau về giác độ kinh tế - tài chính của BHTG.

VI. Triển vọng và tương lai của Bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam

Với sự phát triển của hệ thống ngân hàng và sự gia tăng nhận thức của người dân về bảo hiểm tiền gửi, hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được sự phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, Tổ chức bảo hiểm tiền gửi và các tổ chức tín dụng. Các công trình kể trên chưa nghiên cứu một cách tổng thể về BHTG cũng như chưa có nghiên cứu chính thức về giác độ pháp lí của hoạt động BHTG.

6.1. Xu hướng phát triển của Bảo hiểm tiền gửi trên thế giới

Trên thế giới, bảo hiểm tiền gửi đang có xu hướng phát triển theo hướng tăng cường phạm vi bảo hiểm, áp dụng phí bảo hiểm dựa trên rủi ro, nâng cao hiệu quả giám sát và quản lý rủi ro. Các xu hướng này có thể là những gợi ý hữu ích cho Việt Nam trong quá trình hoàn thiện hoạt động bảo hiểm tiền gửi. Do đó, chưa đề cập đến cơ sở lí luận của pháp luật về hoạt động BHTG cũng như vai trò to lớn của pháp luật về hoạt động BHTG trong việc thực hiện mục tiêu chính sách công của nhà nước trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng.

6.2. Cơ hội và thách thức đối với Bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam

Việc hội nhập kinh tế quốc tế mang lại nhiều cơ hội cho hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, cần có sự chủ động, sáng tạo và đổi mới trong hoạt động bảo hiểm tiền gửi. Các công trình nghiên cứu đó có thể chia làm các nhóm như nhóm Luận văn, Luận án nghiên cứu về BHTG; nhóm bài báo về BHTG.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài "Pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam" thuộc chuyên ngành Luật Kinh tế / Khoa học Pháp lý, tập trung nghiên cứu toàn diện khung pháp lý điều chỉnh quan hệ bảo hiểm tiền gửi (BHTG) tại Việt Nam trên cả phương diện lý luận, thực trạng và giải pháp hoàn thiện.

• Tính cấp thiết của đề tài: Hệ thống ngân hàng giữ vai trò huyết mạch của nền kinh tế, là kênh thu hút và luân chuyển các nguồn lực tài chính. Hoạt động ngân hàng có tính chất đặc thù và tiềm ẩn nhiều rủi ro mang tính hệ thống (rủi ro tín dụng, lãi suất, thanh toán, hối đoái). Khi một tổ chức tín dụng (TCTD) mất khả năng thanh toán, nguy cơ xảy ra hiệu ứng "domino" có thể đe dọa an toàn của toàn bộ hệ thống tài chính. Bối cảnh Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) tạo ra sự phát triển mạnh mẽ về số lượng ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, đi kèm với sự cạnh tranh khốc liệt nhằm thu hút vốn từ công chúng, đặc biệt là nhóm người gửi tiền nhỏ lẻ. Hoạt động BHTG ra đời như một đòi hỏi khách quan nhằm bảo vệ quyền lợi người gửi tiền, củng cố niềm tin của xã hội vào hệ thống ngân hàng và hạn chế tác động tiêu cực của các rủi ro tín dụng.
• Khoảng trống nghiên cứu: Trước khi Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 được ban hành, hệ thống quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ BHTG tại Việt Nam chủ yếu nằm rải rác ở các văn bản dưới luật, mang tính thử nghiệm, thiếu đồng bộ và bộc lộ nhiều bất cập. Các công trình khoa học trước đó chủ yếu tiếp cận BHTG dưới giác độ kinh tế – tài chính hoặc chỉ dừng lại ở các phân tích pháp lý mang tính khái quát, chưa xây dựng được cơ sở lý luận chuyên sâu về bản chất pháp lý của quan hệ BHTG cũng như chưa xác lập được mô hình hoạt động BHTG phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội của Việt Nam.
• Mục tiêu nghiên cứu: Làm sáng tỏ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của sự điều chỉnh pháp luật đối với quan hệ BHTG; trên cơ sở đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu những yếu tố tác động đến sự ra đời và phát triển của hoạt động BHTG và pháp luật về hoạt động BHTG.
  2. Nghiên cứu và làm sáng tỏ nhu cầu điều chỉnh của pháp luật đối với các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực hoạt động BHTG ở Việt Nam.
  3. Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của pháp luật về hoạt động BHTG.
  4. Nghiên cứu ở góc độ pháp lý các mô hình hoạt động BHTG trên thế giới và khả năng áp dụng tại Việt Nam.
  5. Phân tích và làm sáng tỏ thực trạng pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam, chỉ ra các mặt tích cực và những hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành.
  6. Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam.
• Đối tượng nghiên cứu:
  • Những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động BHTG, pháp luật về hoạt động BHTG và các yếu tố tác động đến sự hình thành, phát triển của pháp luật BHTG.
  • Thực trạng pháp luật về hoạt động BHTG của Việt Nam và kinh nghiệm pháp luật của một số quốc gia về địa vị pháp lý của tổ chức BHTG (trọng tâm là Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam - BHTGVN), mô hình hoạt động, công cụ và nội dung hoạt động BHTG.
  • Các định hướng, yêu cầu và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về không gian và văn bản pháp luật trong nước: Tập trung nghiên cứu hệ thống văn bản pháp luật về BHTG của Việt Nam từ năm 1994 (bắt đầu từ Quyết định số 101/TC-QĐ-BH ngày 01/01/1994 của Bộ Tài chính ban hành Quy tắc bảo hiểm trách nhiệm của Quỹ tín dụng nhân dân đối với khoản tiền gửi có kỳ hạn) cho đến các văn bản pháp luật hiện hành và quá trình xây dựng, thông qua Luật Bảo hiểm tiền gửi ngày 18/6/2012.
  • Về pháp luật quốc tế: Khảo sát và tham chiếu pháp luật BHTG của Mĩ (từ Luật BHTG năm 1829 và thực tiễn hoạt động của Tổng công ty BHTG Hoa Kỳ - FDIC), các quốc gia châu Á (Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore) và châu Âu, châu Mỹ (Đức, Canada).
  • Về tài liệu học thuật: Tiếp cận các công trình khoa học trong và ngoài nước dưới cả hai giác độ kinh tế – tài chính và pháp lý.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật và phân loại hệ thống tài liệu nghiên cứu liên quan đến đề tài theo các nhóm:

• Các công trình nghiên cứu quốc tế:
  • Cuốn Deposit Insurance around the world - A date base đã phân tích lý luận BHTG, khảo sát thực tiễn áp dụng tại 68 quốc gia, chỉ ra các thành công và hạn chế trong thiết kế hệ thống, mô hình và nội dung hoạt động BHTG.
  • Công trình Deposit insurance and the appropriate institutions của Gillian G. Garcia (2002) làm rõ sự cần thiết của BHTG đối với sự ổn định của hệ thống tài chính – ngân hàng và cung cấp kinh nghiệm thiết lập định chế BHTG phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội của từng quốc gia.
  • Tác phẩm Structuring a deposit insurance system from the Asian perspective của Choi J. tập trung phân tích cơ sở thiết kế pháp luật BHTG tại các quốc gia châu Á, chứng minh rằng mô hình BHTG cần được thiết kế dựa trên đặc thù văn hóa, lịch sử và thể chế kinh tế của từng nước.
  • Các tài liệu và nguyên tắc cốt lõi do Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi quốc tế (IADI) ban hành từ khi thành lập năm 2002.
• Các công trình nghiên cứu trong nước dưới giác độ kinh tế – tài chính:
  • Luận án Tiến sĩ của Lê Thị Kim Oanh (2004) tại Học viện Ngân hàng về "Giải pháp phát triển hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam" đã phân tích các điều kiện kinh tế, xã hội tác động đến BHTG.
  • Luận án Tiến sĩ của Đào Văn Tuấn (2005) tại Học viện Ngân hàng về "Giải pháp hoàn thiện chính sách bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế".
  • Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Hiển (2008) và Bùi Thu Hương (2010) tại Học viện Ngân hàng về hoàn thiện chất lượng và hoạt động nghiệp vụ BHTG trong thời kỳ hội nhập.
  • Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Học viện của Học viện Ngân hàng (2009) về "Bảo hiểm tiền gửi trong việc bảo đảm an toàn tài chính quốc gia tại Việt Nam - thực trạng và giải pháp".
  • Các bài viết học thuật của PGS.TS Lê Hoàng Nga, ThS. Thúy Sen trên Tạp chí Ngân hàng, Tạp chí Tài chính Tiền tệ.
• Các công trình nghiên cứu trong nước dưới giác độ pháp lý:
  • Sách chuyên khảo Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam của TS. Lê Thị Thu Thủy (2008, NXB ĐHQGHN) phân tích các vấn đề lý luận, khảo sát thực trạng pháp luật BHTG Việt Nam và đề xuất phương hướng hoàn thiện.
  • Loạt bài viết của TS. Đinh Dũng Sỹ về "Mô hình bảo hiểm tiền gửi hiện nay và những vấn đề quan tâm khi xây dựng Luật bảo hiểm tiền gửi", "Địa vị pháp lí của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam", "Bảo hiểm tiền gửi và vấn đề an toàn tín dụng".
  • Bài viết của GS.TSKH Đào Trí Úc (2007) trên Thông tin BHTGVN về "Bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền theo pháp luật về bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam thực trạng và phương hướng hoàn thiện".
  • Chuyên đề nghiên cứu "Vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong việc bảo vệ người gửi tiền và bảo đảm an sinh xã hội".
  • Luận án Tiến sĩ của Bùi Hữu Toàn (2012) tại Học viện Khoa học xã hội về "Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế".
  • Toàn bộ hồ sơ Dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi từ tháng 9/2011 đến khi Luật được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2012.
• Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Phần lớn các công trình pháp lý trước đây được thực hiện khi Việt Nam chưa có Luật BHTG, các quy định nằm rải rác ở văn bản dưới luật. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống về việc xây dựng hệ thống lý luận pháp lý chuyên sâu về hoạt động BHTG, làm rõ tính đặc thù của quan hệ pháp luật BHTG so với bảo hiểm thương mại (BHTM), đánh giá toàn diện thực trạng pháp luật thực định và xây dựng các luận cứ khoa học để hoàn thiện mô hình tổ chức, thẩm quyền của BHTGVN trong mối quan hệ với mạng an toàn tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

• Hệ thống lý luận và khung khái niệm:
  • Luận án xây dựng và phát triển khái niệm hoạt động BHTG dưới góc độ khoa học pháp lý: Hoạt động BHTG là loại hình hoạt động bảo hiểm đặc thù, theo đó tổ chức BHTG cam kết bảo đảm chi trả một phần hoặc toàn bộ tiền gốc và tiền lãi của các khoản tiền gửi cho người gửi tiền khi tổ chức tham gia BHTG mất khả năng thanh toán hoặc bị chấm dứt hoạt động, nhằm thực hiện các mục tiêu chính sách công của Nhà nước.
  • Khung lý thuyết dựa trên bản chất quan hệ pháp luật ba bên: Tổ chức BHTG – Tổ chức tham gia BHTG – Người gửi tiền (người thụ hưởng).
  • Lý thuyết về mạng an toàn tài chính quốc gia, cơ chế chia sẻ rủi ro "số đông bù số ít", lý thuyết ngăn ngừa rút tiền hàng loạt (bank run) và kiểm soát rủi ro đạo đức (moral hazard).
• Phương pháp nghiên cứu thực tế: Luận án sử dụng phương pháp luận nghiên cứu khoa học pháp lý dựa trên nền tảng triết học Mác – Lênin:
  • Phương pháp duy vật biện chứng: Được vận dụng để đánh giá các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội tác động đến sự hình thành và phát triển của pháp luật BHTG, đồng thời phân tích hành vi và mối quan hệ giữa các chủ thể trong quan hệ pháp luật BHTG.
  • Phương pháp duy vật lịch sử: Vận dụng để nghiên cứu tiến trình hình thành và phát triển của pháp luật BHTG tại Việt Nam qua từng thời kỳ từ năm 1994 đến nay.
  • Phương pháp phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa: Sử dụng để phân tích các quy phạm pháp luật thực định, đánh giá các khía cạnh khác nhau của hệ thống pháp luật BHTG Việt Nam từ quy định cụ thể đến các nguyên tắc pháp lý khái quát.
  • Phương pháp so sánh luật học: Vận dụng để đối chiếu quy định pháp luật và mô hình BHTG của các quốc gia điển hình (Mĩ, Canada, Đức, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore), từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm và khả năng tiếp thu tại Việt Nam.
• Nguồn tư liệu và dữ liệu: Văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam (từ Quyết định 101/TC-QĐ-BH năm 1994, các nghị định của Chính phủ về BHTG, đến Luật BHTG năm 2012); văn bản pháp luật BHTG của các nước (Luật BHTG Hoa Kỳ 1829, Luật BHTG Hàn Quốc 2005, Luật BHTG Canada, Luật BHTG Đài Loan); các báo cáo tổng kết thực tiễn, số liệu hoạt động của BHTGVN, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và các tài liệu chuẩn mực của IADI.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan Đề tài

Chương 1 khái quát lịch sử nghiên cứu về BHTG trên phạm vi thế giới và tại Việt Nam. Luận án phân tích các luồng quan điểm học thuật theo hai nhánh: kinh tế – tài chính và khoa học pháp lý. Tác giả chỉ ra những đóng góp của các công trình đi trước, đồng thời nhận diện rõ những điểm nghẽn lý luận và thực tiễn chưa được giải quyết thấu đáo, từ đó xác lập tính cấp thiết, mục tiêu, nhiệm vụ và hệ thống các điểm mới của đề tài nghiên cứu.

Chương 2. Những vấn đề lí luận cơ bản về hoạt động bảo hiểm tiền gửi và pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi

Chương 2 tập trung xây dựng cơ sở lý luận nền tảng cho đề tài.

• Lịch sử hình thành và vai trò của BHTG: Khởi nguồn từ thế kỷ 19 tại Mĩ (Đề án thành lập tổ chức Bảo hiểm trách nhiệm ngân hàng tại New York), hoạt động BHTG lan sang châu Âu vào thập niên 1960 và sau đó là châu Á. Luận án xác định 5 vai trò cốt lõi của BHTG:
  1. Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền (đặc biệt là người gửi tiền nhỏ).
  2. Duy trì và nâng cao niềm tin của công chúng vào hệ thống ngân hàng.
  3. Giảm thiểu rủi ro, bảo đảm sự an toàn, lành mạnh của hệ thống tài chính quốc gia.
  4. Thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng giữa các TCTD quy mô nhỏ, mới thành lập với các ngân hàng lớn.
  5. Tham gia hỗ trợ quá trình tái cấu trúc ngân hàng (dẫn chứng tại Mĩ, trong cuộc khủng hoảng tín dụng tính đến tháng 9/2008, khi 12 ngân hàng bị tuyên bố ngừng hoạt động, FDIC đã sử dụng công cụ ngân hàng bắc cầu để duy trì giao dịch thông suốt cho người gửi tiền).
• Bản chất pháp lý và 6 nhóm nội dung hoạt động BHTG: Gồm nhóm xác lập quan hệ BHTG; tạo lập, quản lý, sử dụng quỹ BHTG; kiểm tra, giám sát, cảnh báo rủi ro sớm; hỗ trợ tài chính; tham gia xử lý tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động; và chấm dứt BHTG.
• Phân biệt hoạt động BHTG và BHTM:

Tiêu chí phân biệt	Hoạt động bảo hiểm tiền gửi (BHTG)	Hoạt động bảo hiểm thương mại (BHTM)
Mục tiêu hoạt động	Phi lợi nhuận; nhằm thực hiện mục tiêu chính sách công, bảo vệ người gửi tiền và ổn định hệ thống tài chính.	Nhằm mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận thông qua kinh doanh bảo hiểm và đầu tư tài chính.
Chủ thể thực hiện	Tổ chức tài chính đặc thù của Nhà nước (Cơ quan BHTG hoặc Tổng công ty BHTG).	Doanh nghiệp bảo hiểm thành lập theo Luật Doanh nghiệp (Công ty TNHH, Công ty Cổ phần...).
Chủ thể tham gia và hình thức	Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nhận tiền gửi; tham gia theo hình thức bắt buộc theo luật định.	Mọi tổ chức, cá nhân có nhu cầu bảo vệ trước rủi ro; tham gia chủ yếu theo hình thức tự nguyện.
Phí bảo hiểm và cơ chế đóng	Mức phí và phương thức đóng do pháp luật quy định bắt buộc; các bên không được tự do thỏa thuận.	Phí bảo hiểm và phương thức đóng do các bên tự do thỏa thuận trên cơ sở quy tắc bảo hiểm.
Chủ thể thụ hưởng	Người gửi tiền (bên thứ ba trong quan hệ bảo hiểm, không phải là chủ thể đóng phí).	Chính người tham gia bảo hiểm hoặc người thứ ba được chỉ định cụ thể trong hợp đồng bảo hiểm.

• Phân loại các mô hình BHTG:
  • Theo thẩm quyền: Mô hình chuyên chi trả (Paybox – chỉ thu phí và chi trả khi đổ vỡ, như Bảo Việt thực hiện theo Quyết định 101/TC-QĐ-BH); Mô hình chi trả với quyền hạn mở rộng (Paybox with extended powers – bổ sung thẩm quyền giám sát, kiểm tra, thanh lý như Việt Nam, Đài Loan); Mô hình giảm thiểu rủi ro (Risk minimizer – thẩm quyền toàn diện về thanh tra, giám sát, hỗ trợ tài chính, can thiệp nội bộ và tái cơ cấu như FDIC của Mĩ, CDIC của Canada).
  • Theo hình thức sở hữu: Do Nhà nước thực hiện (nguồn vốn ban đầu từ NSNN, bảo đảm niềm tin công chúng cao); Do tư nhân thực hiện (Hiệp hội ngân hàng lập Quỹ bảo toàn tiền gửi, hoạt động tương hỗ); Liên kết giữa Nhà nước và tư nhân.
  • Theo cách thức tham gia: Tham gia bắt buộc (loại bỏ rủi ro lựa chọn đối nghịch, tối ưu hóa việc phân tán rủi ro) và Tham gia tự nguyện.

Chương 3. Thực trạng pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam hiện nay và những vấn đề pháp lí đặt ra

Chương 3 đi sâu phân tích hệ thống pháp luật thực định và đánh giá hiệu quả thực thi qua các nhóm nội dung:

• Về chủ thể và mô hình hoạt động: Phân tích địa vị pháp lý của BHTGVN dưới tư cách là tổ chức tài chính nhà nước phi lợi nhuận. Đánh giá tính độc lập tương đối của BHTGVN và vị trí của tổ chức này trong mạng an toàn tài chính quốc gia. Mô hình BHTG Việt Nam được xác định là mô hình chi trả với quyền hạn mở rộng nhưng chưa được giao đủ thẩm quyền trong việc can thiệp sớm và xử lý TCTD có vấn đề.
• Về nội dung hoạt động BHTG:
  • Quy định về cấp, thu hồi Chứng nhận tham gia BHTG đối với các TCTD, Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND).
  • Cơ chế thu nộp phí BHTG: Thực trạng áp dụng mức phí đồng đều (đồng hạng), chỉ ra các hạn chế trong việc tạo động lực kiểm soát rủi ro của các TCTD.
  • Nghiệp vụ kiểm tra, giám sát từ xa và kiểm tra tại chỗ việc chấp hành pháp luật BHTG, cơ chế chia sẻ thông tin giữa NHNN và BHTGVN.
  • Nghiệp vụ hỗ trợ tài chính, chi trả tiền bảo hiểm (hạn mức chi trả bảo hiểm tối đa) và vai trò của BHTGVN trong ban kiểm soát đặc biệt, tham gia thanh lý tài sản của TCTD bị giải thể, phá sản.
• Về giải quyết tranh chấp: Khảo sát các quy định pháp luật về trình tự, thủ tục khiếu nại, khởi kiện và thẩm quyền tài phán đối với các tranh chấp phát sinh giữa tổ chức BHTG, TCTD tham gia BHTG và người gửi tiền.
• Những vấn đề pháp lý đặt ra: Hệ thống hóa các bất cập như giá trị hiệu lực pháp lý của văn bản điều chỉnh giai đoạn trước chưa cao, sự chồng chéo trong chức năng giám sát giữa các cơ quan, cơ chế xử lý phá sản ngân hàng còn phức tạp và quyền hạn của BHTGVN chưa tương xứng với nhiệm vụ bảo đảm an toàn hệ thống.

Chương 4. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam

Chương 4 đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ:

• Yêu cầu, định hướng hoàn thiện: Đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, thích ứng với hội nhập quốc tế sau khi gia nhập WTO, tiệm cận các nguyên tắc cơ bản của IADI, bảo đảm quyền lợi người gửi tiền và củng cố an toàn hệ thống ngân hàng.
• Các nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật:
  1. Hoàn thiện địa vị pháp lý và mô hình BHTG: Xác định rõ vị trí pháp lý độc lập tương đối của BHTGVN; từng bước nâng cấp chuyển dịch từ mô hình chi trả với quyền hạn mở rộng sang mô hình giảm thiểu rủi ro.
  2. Hoàn thiện quy định về đối tượng và phạm vi bảo hiểm: Xác định rõ các loại tiền gửi được bảo hiểm và không được bảo hiểm, đối tượng tiền gửi của cá nhân tại các TCTD và QTDND.
  3. Đổi mới cơ chế tính và thu phí BHTG: Xây dựng lộ trình chuyển đổi từ cơ chế phí đồng đều sang cơ chế thu phí BHTG phân biệt theo mức độ rủi ro hoạt động của từng TCTD.
  4. Điều chỉnh hạn mức chi trả bảo hiểm: Tăng hạn mức chi trả phù hợp với sự tăng trưởng kinh tế, thu nhập và quy mô tiền gửi của người dân, nhằm bảo vệ đại đa số người gửi tiền nhỏ lẻ.
  5. Tăng cường thẩm quyền kiểm tra, giám sát và can thiệp sớm: Quy định cụ thể cơ chế chia sẻ thông tin giám sát giữa NHNN, Cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng và BHTGVN; trao quyền hỗ trợ tài chính kịp thời và tham gia sâu hơn vào quá trình tái cơ cấu TCTD yếu kém.
  6. Hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp: Xây dựng quy trình xử lý khiếu nại, tố cáo và tranh chấp trong hoạt động BHTG minh bạch, bảo đảm quyền khởi kiện của người gửi tiền tại Tòa án.
• Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật: Kiện toàn tổ chức bộ máy BHTGVN, hiện đại hóa công nghệ thông tin giám sát, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ nghiệp vụ và đẩy mạnh tuyên truyền chính sách BHTG đến công chúng.

Kết quả và những đóng góp mới

• Về mặt khoa học và lý luận:
  • Xây dựng và chuẩn hóa khái niệm "hoạt động bảo hiểm tiền gửi" trong khoa học pháp lý, xác định rõ cấu trúc quan hệ pháp luật ba bên và phân định ranh giới pháp lý giữa BHTG với BHTM phi nhân thọ.
  • Làm rõ bản chất kinh tế – pháp lý của BHTG như một công cụ chính sách công của Nhà nước nhằm ổn định hệ thống ngân hàng và bảo vệ an sinh xã hội, chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa pháp luật BHTG và pháp luật tín dụng, ngân hàng.
  • Hệ thống hóa các tiêu chí phân loại mô hình BHTG trên thế giới, luận giải cơ sở khoa học của việc lựa chọn mô hình và cơ chế tham gia BHTG bắt buộc đối với nền kinh tế đang phát triển.
• Về mặt thực tiễn và giải pháp:
  • Đánh giá toàn diện thực trạng pháp luật BHTG Việt Nam từ năm 1994 đến thời điểm ban hành Luật BHTG năm 2012, chỉ ra những khoảng trống và mâu thuẫn trong các quy định pháp luật thực định.
  • Cung cấp các luận cứ khoa học thực tiễn để kiến nghị hoàn thiện pháp luật BHTG: xác lập vị trí độc lập của BHTGVN, chuyển đổi lộ trình tính phí bảo hiểm theo mức độ rủi ro, nâng hạn mức chi trả bảo hiểm, tăng quyền can thiệp sớm và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động BHTG.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung nghiên cứu dưới lăng kính khoa học pháp lý, phạm vi khảo sát thực tiễn chủ yếu gắn liền với chủ thể thực hiện hoạt động BHTG (BHTGVN) trong mối quan hệ với TCTD tham gia và người gửi tiền. Do giới hạn chuyên ngành, các công thức toán tài chính và mô hình định lượng chi tiết để xác định mức phí theo rủi ro chưa được đi sâu chi tiết hóa.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động thực thi của Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 sau khi đi vào đời sống; nghiên cứu chuyên sâu việc xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành về cơ chế phân loại rủi ro tính phí và cơ chế phối hợp xử lý khủng hoảng ngân hàng giữa BHTGVN với các định chế trong mạng an toàn tài chính quốc gia.

Giá trị tham khảo

• Đối với các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Luận án là tài liệu tham khảo cho Quốc hội, Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong việc tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về BHTG, ngân hàng và tái cơ cấu các tổ chức tín dụng.
• Đối với công tác nghiên cứu và đào tạo: Là nguồn tài liệu phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên khảo cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên thuộc các chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính – Ngân hàng, cũng như các chuyên ngành kinh tế, tài chính – tiền tệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm hoạt động bảo hiểm tiền gửi được luận án xác định như thế nào? Hoạt động BHTG là một loại hình hoạt động bảo hiểm, theo đó tổ chức BHTG bảo đảm thực hiện chi trả một phần hoặc toàn bộ tiền gốc và tiền lãi của các khoản tiền gửi cho người gửi tiền được bảo hiểm tại tổ chức tham gia BHTG khi có văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động và mất khả năng chi trả tiền gửi, nhằm thực hiện các mục tiêu chính sách công của Nhà nước.

2. Hoạt động BHTG khác với hoạt động bảo hiểm thương mại ở những điểm cốt lõi nào? BHTG hoạt động phi lợi nhuận nhằm thực hiện mục tiêu chính sách công, do tổ chức tài chính đặc thù của Nhà nước thực hiện, bắt buộc các TCTD nhận tiền gửi phải tham gia, mức phí do pháp luật quy định và người thụ hưởng là người gửi tiền (bên thứ ba). Ngược lại, BHTM hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận, do các doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện, tham gia tự nguyện, phí bảo hiểm do thỏa thuận và người thụ hưởng là người tham gia hoặc người được chỉ định.

3. Luận án phân loại các mô hình BHTG trên thế giới theo thẩm quyền thành những loại nào? Theo thẩm quyền và mục tiêu hoạt động, BHTG được phân chia thành 3 loại hình:

• Loại hình chuyên chi trả (Paybox).
• Loại hình chi trả với quyền hạn mở rộng (Paybox with extended powers).
• Loại hình giảm thiểu rủi ro (Risk minimizer).

4. Vì sao luận án ủng hộ cơ chế bắt buộc TCTD tham gia BHTG thay vì tự nguyện? Dịch vụ BHTG là dịch vụ công không thuần túy, có tính thụ hưởng không loại trừ. Việc quy định tham gia bắt buộc bảo đảm sự công bằng giữa các TCTD, tập trung nguồn lực tài chính cho Quỹ BHTG, tối ưu hóa việc phân tán rủi ro trên diện rộng và loại trừ được rủi ro lựa chọn đối nghịch vốn rất dễ xảy ra ở hình thức tự nguyện.

5. Văn bản pháp luật đầu tiên về BHTG tại Việt Nam được ban hành vào thời điểm nào? Văn bản pháp luật đầu tiên về BHTG tại Việt Nam là Quyết định số 101/TC-QĐ-BH ngày 01/01/1994 của Bộ Tài chính ban hành Quy tắc bảo hiểm trách nhiệm của Quỹ tín dụng nhân dân đối với khoản tiền gửi có kỳ hạn.

Kết luận

Luận án "Pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam" là công trình nghiên cứu hệ thống và toàn diện dưới góc độ khoa học pháp lý về thiết chế bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam. Tác giả đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, bản chất pháp lý ba bên và tính đặc thù của hoạt động BHTG trong mối quan hệ với an toàn hệ thống ngân hàng. Thông qua việc phân tích thực trạng pháp luật thực định từ năm 1994 đến Luật BHTG năm 2012 và đối chiếu kinh nghiệm quốc tế, luận án đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm kiện toàn địa vị pháp lý của BHTGVN, đổi mới cơ chế phí theo rủi ro và tăng cường năng lực giám sát, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, tr. 57 – 60) và thực tiễn áp dụng. Hai là, đã có đánh giá trên một số khía cạnh về thực trạng của pháp luật về hoạt động BHTG và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam. Hệ thống pháp luật của Việt Nam về BHTG nói chung và về hoạt động BHTG nói riêng được ra đời và thực thi chưa được bao lâu, việc thực hiện các qui định pháp luật về BHTG còn mang tính “thử nghiệm”.

Vì vậy, các Tác giả của các công trình nghiên cứu dưới các giác độ kinh tế - tài chính cũng như pháp lí đều dành sự quan tâm đáng kể đến đánh giá tính hiệu quả của việc thực thi các qui định hiện hành về BHTG của Việt Nam. Cụ thể: các công trình nghiên cứu đã đề cập đến các vấn đề nổi cộm như: giá trị pháp lí của các qui định pháp luật về BHTG chưa tương xứng với vai trò của BHTG; địa vị pháp lí của tổ chức BHTGVN đã làm hạn chế vai trò, chức năng của tổ chức trong hoạt động BHTG; cơ chế phối hợp giữa tổ chức BHTGVN với các chủ thể khác trong quan hệ BHTG; những bất cập của pháp luật hiện hành về nội dung hoạt động BHTG, xử lí vi phạm pháp luật và giải quyết tranh chấp trong hoạt động BHTG… Ba là, đã đặt tiền đề cho các hoạt động nghiên cứu về quan hệ BHTG, hoạt động BHTG và hoàn thiện pháp luật về BHTG nói chung và hoạt động BHTG nói riêng. Chẳng hạn, hướng nghiên cứu được TS Đinh Dũng Sỹ “để ngỏ” trong trong bài báo khoa học của mình [80] và được nhiều nhà khoa học khác bàn luận liên quan đến việc xác định vị trí pháp lí, mô hình tổ chức và hoạt động của tổ chức BHTG của Việt Nam trong tương lai; vị trí của tổ chức BHTGVN trong hệ thống giám sát tài chính quốc z gia, cơ chế phối hợp giữa tổ chức BHTGVN và các chủ thể quản lí, giám sát trong lĩnh vực tài chính, NH; cơ chế tạo lập, quản lí, sử dụng quĩ của tổ chức BHTGVN; thẩm quyền của tổ chức BHTGVN. Hoặc, các qui định pháp luật về nội dung hoạt động BHTG được TS Lê Thị Thu Thủy đặt ra trong cuốn Chuyên khảo tại các trang 76; 81; 84; 93;96.

Hay, vấn đề giải quyết tranh chấp phát sinh từ hoạt động BHTG nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền đã được Tác giả Đào Trí Úc đặt ra. *Các vấn đề được đặt ra, cùng với những đóng góp tích cực cho việc nghiên cứu lí luận và thực tiễn, các công trình nghiên cứu về BHTG và pháp luật về BHTG cũng đặt ra một số nhóm vấn đề như sau: - Các nghiên cứu liên quan đến BHTG và pháp luật về BHTG được thực hiện trong thời kì Việt Nam chưa có Luật BHTG. Hệ thống qui định pháp luật về BHTG chỉ được thể hiện trong các văn bản dưới luật và mang tính tản mạn, không đồng bộ. Do vậy, các vấn đề lí luận về BHTG và thực trạng pháp luật về BHTG được nghiên cứu trong khuôn khổ các quan điểm lí luận ở thời điểm đó.

Các nghiên cứu chưa đánh giá đầy đủ về thực trạng pháp luật về hoạt động BHTG cũng như nguyên nhân của những hạn chế trong thực tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động BHTG. - Các công trình nghiên cứu cũng đã đề cập đến một số quan điểm lí luận về BHTG, quan hệ BHTG, nhưng chưa phân tích một cách sâu sắc tính đặc thù của quan hệ BHTG, hoạt động BHTG, những yếu tố tác động đến việc xây dựng luật BHTG, cơ sở để xây dựng một mô hình hoạt động BHTG phù hợp điều kiện thực tế ở Việt Nam. Các nghiên cứu về BHTG, hoạt động BHTG mới chỉ dừng lại ở những khái quát trên cơ sở các qui định pháp luật hiện hành về BHTG. - Các kiến nghị, đề xuất mang tính đơn lẻ chỉ đề cập đến việc sửa đổi, bổ sung các qui định về các vấn đề khác nhau liên quan đến BHTG trong các văn bản pháp luật hiện hành.

Mặc dù các nghiên cứu có hướng đến việc góp ý xây dựng Luật BHTG, nhưng chưa có những phân tích sâu sắc, đầy đủ về cơ sở kinh tế, xã hội của những đề xuất đó. z Trong bối cảnh tình hình nghiên cứu như trên, việc chọn đề tài “Pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam” là nhằm giải quyết các vấn đề sau đây: Thứ nhất, làm rõ cơ sở lí luận của pháp luật về hoạt động BHTG. Vấn đề này được dựa trên hai yếu tố cơ bản: i) làm rõ bản chất, đặc điểm của hoạt động BHTG; phân biệt hoạt động BHTG và hoạt động BHTM, phân tích rủi ro trong hoạt động BHTG, các loại hình hoạt động BHTG; ii) trên cơ sở những đặc thù của hoạt động BHTG, xác định những yêu cầu, nguyên tắc điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động BHTG và nội dung pháp luật về hoạt động BHTG. Thứ hai, đánh giá thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động BHTG tại Việt Nam, bao gồm các qui định pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về chủ thể trực tiếp thực hiện các hoạt động nghiệp vụ BHTG, mô hình hoạt động BHTG, nội dung hoạt động BHTG, xử lí vi pháp luật và giải quyết tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực hoạt động BHTG.

Những nghiên cứu đó sẽ là những luận cứ khoa học cho việc đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam. Thứ ba, các đề xuất về phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam phải nhằm hướng đến việc xây dựng một mô hình hoạt động BHTG và những vấn đề pháp lí kèm theo phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội và thực trạng hệ thống tài chính, NH ở Việt Nam, vừa giải quyết được những vấn đề thực tiễn trước mắt và vừa bảo đảm tính ổn định, lâu dài. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN Luận án là công trình khoa học công phu nghiên cứu có hệ thống về pháp luật điều chỉnh hoạt động BHTG ở Việt Nam từ khi bắt đầu xây dựng và thực hiện các qui định pháp luật về hoạt động BHTG. Trên cơ sở các nhiệm vụ nghiên cứu đã đặt ra, z Luận án có những đóng góp mới nhất định về mặt khoa học cũng như trong nghiên cứu hoàn thiện và áp dụng pháp luật về BHTG.

Cụ thể: Một là, Tác giả của Luận án tiếp tục phát triển và hoàn thiện thêm một bước cơ sở lí luận của pháp luật về BHTG. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học trước đây về BHTG, Tác giả của Luận án tiếp tục làm rõ bản chất kinh tế, bản chất pháp lí của hoạt động BHTG, so sánh giữa hoạt động BHTG và hoạt động BHTM,… trên cơ sở đó, khái quát những đặc thù của hoạt động BHTG và pháp luật về hoạt động BHTG. Cụ thể, tính đặc thù của hoạt động BHTG thể hiện trên các khía cạnh như chủ thể thực hiện hoạt động BHTG là tổ chức tài chính “đặc biệt”, không phải là các DN BH; nội dung hoạt động BHTG không chỉ là nghiệp vụ BHTG thuần túy mà còn bao gồm các hoạt động kiểm tra, giám sát tổ chức tham gia BHTG, tham gia quá trình thành lí tổ chức tham gia BHTG trong trường hợp tổ chức này bị chấm dứt hoạt động; mục đích của hoạt động BHTG nhằm thực hiện các mục tiêu chính sách công của nhà nước trong lĩnh vực tài chính như bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền tại các tổ chức tham gia BHTG (mặc dù họ không phải là người đóng phí BHTG), bảo đảm cho hoạt động tài chính, ngân hàng được ổn định,…Pháp luật về hoạt động BHTG là công cụ để nhà nước bảo đảm thực hiện mục tiêu chính sách công trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng. Do đó, pháp luật về hoạt động BHTG có mối liên hệ chặt chẽ với các phương diện pháp luật khác.

Trong đó, có mối liên hệ chặt chẽ với pháp luật về tín dụng, ngân hàng. Hai là, Tác giả của Luận án đánh giá thực trạng của hệ thống pháp luật về hoạt động BHTG của Việt Nam. Trong nhiều công trình nghiên cứu trước đây, cũng đã có một số đánh giá về thực trạng pháp luật về BHTG nói chung, về một số nội dung hoạt động BHTG nói riêng. Tuy nhiên, những đánh giá đó mới chỉ được thực hiện đơn lẻ và từ các góc độ nghiên cứu khác nhau.

Trên cơ sở tiếp thu những kết quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu đó, Tác giả của Luận án đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động BHTG của Việt Nam, chỉ ra những bất cập của pháp luật hiện hành về hoạt động BHTG của Việt Nam, những hạn chế trong việc áp dụng pháp luật về hoạt động BHTG. Đồng thời, Tác giả của Luận án z nghiên cứu và tham chiếu những qui định pháp luật về hoạt động BHTG của một số nước, đưa ra những kinh nghiệm nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG nói chung. Những đánh giá và tham chiếu của Tác giả của Luận án đề cập đến phạm vi nghiên cứu và trên các mặt như chủ thể thực hiện hiện hoạt động BHTG (vị trí pháp lí, thẩm quyền, mối quan hệ với các chủ thể quản lí, giám sát khác trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng); các nội dung hoạt động BHTG. Ba là, Tác giả của Luận án mạnh dạn đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam.

Những đề xuất của Tác giả Luận án được đưa ra trên cơ sở đánh giá mặt tích cực, hạn chế của hệ thống pháp luật về hoạt động BHTG của Việt Nam hiện nay, nghiên cứu tình hình kinh tế vĩ mô và tình hình hoạt động NH ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, nghiên cứu và tiếp thu có chọn lọc pháp luật về hoạt động BHTG của một số nước trên thế giới. Nội dung cốt lõi của các đề xuất đó là xác định địa vị pháp lí của tổ chức trực tiếp thực hiện hoạt động BHTG ở Việt Nam, mô hình hoạt động BHTG, qui định về các nội dung hoạt động BHTG. Trên cơ sở đó, pháp luật về hoạt động BHTG sẽ trở thành công cụ pháp lí quan trọng bảo đảm các mục tiêu chính sách công của nhà nước trong lĩnh vực tài chính, NH. z CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI 2.

NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI 2.