phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn gồm có ba chƣơng sau: Chƣơng 1. Xu thế hội nhập kinh tế khu vực và ảnh hƣởng của chúng đối với pháp luật đầu tƣ nƣớc ngoài Việt Nam Chƣơng 2. Thực trạng pháp luật đầu tƣ nƣớc ngoài Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế khu vực Chƣơng 3. Phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật đầu tƣ nƣớc ngoài tại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực.
4 z CHƢƠNG 1 XU THẾ HỘI NHẬP KINH TẾ, YÊU CẦU VÀ ẢNH HƢỞNG ĐỐI VỚI PHÁP LUẬT ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI VIỆT NAM.1 HỘI NHẬP KINH TẾ - XU HƢỚNG, YÊU CẦU, CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM 1.1 Khái niệm về hội nhập kinh tế (*) Hội nhập kinh tế là sự gắn kết nền kinh tế của một nƣớc vào các tổ chức hợp tác kinh tế khu vực và toàn cầu, trong đó các thành viên quan hệ với nhau theo những quy định chung. Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai đã xuất hiện các tổ chức nhƣ liên minh Châu Âu, Hội đồng tƣơng trợ kinh tế (COMECOM), Hiệp định chung về thuế quan và thƣơng mại (GATT). Từ những năm 80 trở lại đây, tiến trình này phát triển mạnh cùng với xu hƣớng toàn cầu hóa đời sống kinh tế, thể hiện ở sự xuất hiện nhiều tổ chức liên kết kinh tế khu vực và toàn cầu nhƣ AFTA, NAFTA, EU, APEC, WTO. Trƣớc kia khái niệm hội nhập kinh tế chỉ đƣợc hiểu đơn thuần là những hoạt động giảm thuế, mở cửa thị trƣờng [23; 5].
Hội nhập kinh tế ngày nay đƣợc hiểu là việc một quốc gia thực hiện chính sách kinh tế mở, tham gia các (*) Khái niệm "Hội nhập" tiếng Pháp là Integration trƣớc đây thƣờng dịch là "nhất thể hoá" hay "liên kết", nay dịch là "hội nhập". 5 z định chế kinh tế - tài chính quốc tế, thực hiện tự do hóa và thuận lợi hóa thƣơng mại, đầu tƣ. Trên thế giới có rất nhiều tài liệu viết về khái niệm hội nhập kinh tế quốc tế. Nhiều ngƣời cho rằng Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình tự do hóa thƣơng mại và đầu tƣ [23; 19].
Giên Ri-đen đã định nghĩa: "Hội nhập là tự do thƣơng mại, không phải chỉ đơn giản là bản thân thƣơng mại". Cũng có ngƣời tiếp cận đến vấn đề về tự do hóa thƣơng mại này bằng cách đi từ các chính sách tự do thƣơng mại đơn phƣơng trong chính sách kinh tế của mỗi quốc gia đến các hình thức thỏa thuận tự do hóa thƣơng mại ở cấp độ khu vực và quốc tế.[22] Cách tiếp cận nhƣ trên là chƣa toàn diện. Bởi lẽ về mặt lý luận, các vấn đề kinh tế không chỉ mang các đặc trƣng của kinh tế đơn thuần mà luôn luôn gắn với một hệ thống chính trị là nền tảng tƣ tƣởng của nó. Về mặt thực tiễn, rõ ràng ở các quốc gia nào cũng vậy, ngƣời ta chỉ chấp nhận hội nhập kinh tế quốc tế một khi lợi ích của quốc gia đó đƣợc bảo đảm.
Các lợi ích này bao gồm cả lợi ích chính trị của mỗi quốc gia. Kể cả trong Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch (GATT) 1994, trong Hiệp định thực hiện khu vực mậu dịch tự do của khối ASEAN (AFTA) hay bất kỳ hiệp định song phƣơng giữa hai quốc gia nào cũng luôn có điều khoản loại trừ các yếu tố gây hại đến an ninh quốc gia của mỗi nƣớc. Với cách tiếp cận này, có thể hiểu hội nhập kinh tế quốc tế của ta hiện nay không chỉ là quá trình gia nhập các tổ chức kinh tế quốc tế (bao gồm các thỏa thuận trong phạm vi khu vực và quốc tế) nhƣ AFTA/ ASEAN, Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á, Thái Bình Dƣơng (APEC), Tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO), kể cả Hiệp định thƣơng mại Việt-Mỹ mà còn đƣợc thể hiện trong 6 z bản thân hệ thống các chính sách thƣơng mại, chính sách phát triển kinh tế đã và đang đƣợc Đảng và Nhà nƣớc định hƣớng. Nhƣ vậy, có thể hiểu hội nhập kinh tế quốc tế là việc các nƣớc (có thể là một khu vực ví dụ ASEAN, có thể là hai nƣớc, có thể là một nƣớc với một nhóm các nƣớc, ví dụ: Việt Nam - EU, hoặc toàn thế giới) đi tìm kiếm một số điều kiện nào đó mà họ có thể thống nhất đƣợc với nhau kể cả dành cho nhau những ƣu đãi, tạo ra những điều kiện công bằng, có đi có lại trong quan hệ hợp tác với nhau.
nhằm khai thác các khả năng lẫn nhau phục vụ cho nhu cầu phát triển kinh tế của mình. Trong giai đoạn hiện nay, cũng nhƣ trong một tƣơng lai xa hơn, Hội nhập kinh tế quốc tế đối với Việt Nam có nghĩa là Việt Nam phải tham gia các tổ chức kinh tế quốc tế và khu vực nhƣ AFTA, APEC, WTO., phát triển quan hệ thƣơng mại và đầu tƣ rộng rãi với mọi quốc gia, đặc biệt là các trung tâm kinh tế thế giới, mở rộng sự hợp tác với các công ty xuyên quốc gia. Phát triển các mối quan hệ này sẽ dẫn đến một kết cục là: các hàng rào thuế quan và phi thuế quan phải giảm thiểu theo các nguyên tắc của các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế; hàng hóa đƣợc tự do lƣu chuyển ở thị trƣờng các nƣớc thành viên. Hội nhập kinh tế quốc tế, tạo nên sự liên kết giữa các nền kinh tế quốc tế, đẩy tới mức độ chuyên sâu của phân công lao động quốc tế: từ phân công theo sản phẩm chuyển dần sang phân công theo chi tiết của sản phẩm.
Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế làm xuất hiện quá trình tự do di trú, tự do di chuyển sức lao động giữa các quốc gia trong quan hệ kinh tế quốc tế và đặc biệt là tự do lƣu chuyển tƣ bản. Hội nhập kinh tế quốc tế có thể diễn ra dƣới những hình thức nhƣ: các Hiệp định kinh tế , thƣơng mại song phƣơng (Hiệp định Thƣơng mại Việt 7 z Nam - Hoa Kỳ); các khối kinh tế khu vực nhƣ: EU, NAFTA, AFTA, APEC. và các tổ chức kinh tế toàn cầu nhƣ WTO, IMF, WB. Tóm lại, Hội nhập kinh tế là qúa trình tự giác tham gia các quan hệ kinh tế toàn cầu, tuân thủ các luật chơi chung và sự phân công lao động quốc tế.
Hội nhập kinh tế khu vực một xu hƣớng phát triển khách quan Nhƣ chúng ta đã biết, từ nhiều thế kỷ trƣớc, những tiến bộ trong kỹ thuật hàng hải và công nghệ đóng tàu, khai thác đƣờng giao thông, những bƣớc phát triển của thị trƣờng hàng hóa đã tạo điều kiện mở mang giao lƣu buôn bán giữa các quốc gia. Trải qua quá trình trình phát triển lâu dài, quan hệ kinh tế quốc tế ngày càng trở nên phổ biến, bao quát nhiều lĩnh vực với nhiều hình thức. Đặc biệt vài chục năm gần đây, xuất hiện những nhân tố kinh tế - kỹ thuật rất mới dẫn đến bƣớc phát triển nhảy vọt và toàn cầu hóa các quan hệ quốc tế. Lực lượng sản xuất vƣơn mạnh ra ngoài biên giới quốc gia cùng nhiều công nghệ hiện đại, đặc biệt là cuộc cách mạng thông tin đã tạo nên mạng thông tin liên hoàn toàn cầu; những tiến bộ mới trong giao thông vận tải đã rút ngắn thời gian giao tiếp giữa các vùng lãnh thổ trên thế giới.
Những điều kiện vật chất có tính quyết định đó làm cho các hoạt động kinh tế lan tỏa khắp toàn cầu. Sự phân công lao động quốc tế vừa phổ cập trên diện rộng, vừa phát triển theo chiều sâu. Các quan hệ thƣơng mại, các dòng vốn đầu tƣ, các hoạt động dịch vụ phát triển rộng khắp chƣa từng có giữa các nƣớc. Mức độ liên kết thống nhất của các thị trường đƣợc tăng cƣờng; không còn hoạt động tách rời thị trƣờng XHCN với thị trƣờng TBCN; các cƣờng quốc công nghiệp không còn phân chia thị trƣờng thế giới thành những 8 z vùng ảnh hƣởng rõ rệt của riêng từng nƣớc; các công ty đa quốc gia phát triển nhanh chóng, trong cùng một lúc thâm nhập thị trƣờng nhiều nƣớc, quy mô và tốc độ chu chuyển vốn, hàng hóa, dịch vụ, lao động, công nghệ tăng lên rất nhanh, diễn ra đồng thời trên cả ba cấp: quốc gia, khu vực, toàn cầu.
Nói cách khác, xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển ngày càng trở thành xu thế lớn. Khi toàn cầu hóa về kinh tế đang trở thành một xu hƣớng khách quan thì yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế càng trở nên cấp bách. Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế mới của quá trình phát triển kinh tế thị trƣờng, phản ánh trình độ phát triển cao của lực lƣợng sản xuất, phân công lao động quốc tế và việc quốc tế hóa sản xuất trở nên phổ biến. Đặc điểm quan trọng của toàn cầu hóa là nền kinh tế thế giới tồn tại và phát triển nhƣ một chỉnh thể trong đó nền kinh tế các quốc gia chỉ là các bộ phận có quan hệ tƣơng tác lẫn nhau, phát triển dƣới nhiều hình thức, bằng nhiều phƣơng pháp khác nhau.
Không thể phủ nhận rằng, bất kỳ một quốc gia nào khi tham gia vào quan hệ kinh tế quốc tế đều có thể thu đƣợc lợi ích nếu quốc gia đó tập trung vào việc sản xuất và xuất khẩu những sản phẩm thể hiện mối tƣơng quan thuận lợi hơn về mặt chi phí so với các quốc gia khác sản xuất những sản phẩm tƣơng tự. Do vậy chỉ có những quốc gia bắt kịp với xu thế này, biết tận dụng thời cơ, vƣợt qua thách thức mới có thể đứng vững và phát triển. Quốc gia nào không thực hiện hội nhập tức là đã loại mình ra ngoài lề của sự phát triển. Nói cách khác, hội nhập kinh tế quốc tế đã trở thành một tất yếu khách quan.
Đúng nhƣ nhận định của Mác-Ăng Ghen trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản:"Đại công nghiệp tạo ra thị trƣờng thế giới. Thay cho tình trạng cô lập trƣớc kia của các đối phƣơng và dân tộc tự cung tự cấp, ta thấy phát triển những quan hệ phổ biến, sự phụ thuộc phổ biến giữa các dân tộc." 9 z Hiện thực đời sống cho thấy: quan hệ kinh tế có tính toàn cầu là sản phẩm tất yếu, xu thế khách quan khi lực lƣợng sản xuất đạt trình độ quốc tế hóa rất cao, khoa học-công nghệ tiến bộ vƣợt bậc, kinh tế thị trƣờng trở nên phổ cập.