Luận Văn Thạc Sĩ Về Pháp Luật Đầu Tư Nước Ngoài Ở Việt Nam Trong Điều Kiện Hội Nhập Kinh Tế Khu Vực

Luận văn thạc sĩ phân tích pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hà
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Duy Nghĩa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật đầu tư nước ngoài ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: XU THẾ HỘI NHẬP KINH TẾ, YÊU CẦU VÀ ẢNH HƯỞNG ĐỐI VỚI PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VIỆT NAM
• 1.1. Hội nhập kinh tế - xu hướng, yêu cầu, cơ hội và thách thức đối với Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm về hội nhập kinh tế
• 1.1.2. Hội nhập kinh tế một xu hướng phát triển khách quan
• 1.1.3. Những yêu cầu, cơ hội và thách thức đối với Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực
• 1.2. Những ảnh hưởng của Hội nhập kinh tế đối với Pháp luật về đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ KHU VỰC
• 2.1. Quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài Việt Nam
• 2.1.1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.1.2. Sự ra đời và phát triển của Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 2.2. Thực trạng pháp luật đầu tư nước ngoài Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực
• 2.2.1. Về hình thức, lĩnh vực và giới hạn đầu tư
• 2.2.2. Vấn đề cấp phép đầu tư và các thủ tục hành chính liên quan khác
• 2.2.3. Về quy trình góp vốn
• 2.2.4. Về quản lý dự án
• 2.3. Một số vấn đề tồn tại của hệ thống pháp luật đầu tư nước ngoài Việt Nam trước thách thức của hội nhập kinh tế
• 2.3.1. Tính minh bạch của Pháp luật
• 2.3.2. Yêu cầu đối xử quốc gia
• 2.3.3. Các cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và nhà đầu tư
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ KHU VỰC
• 3.1. Nhận thức chính trị và chính sách về thu hút FDI
• 3.1.1. Nhận thức về bản chất, đặc điểm, vai trò của hoạt động FDI
• 3.1.2. Nhận thức về quản lý Nhà nước trong hoạt động FDI ở tầm vĩ mô thông qua pháp luật, cơ chế, chính sách
• 3.2. Một số định hướng hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài Việt Nam
• 3.2.1. Cải cách cơ chế xây dựng pháp luật
• 3.2.2. Phải thống nhất hóa khung pháp luật đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước
• 3.2.3. Tích cực tham gia vào các Điều Ước Quốc tế
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện cụ thể
• 3.3.1. Đa dạng hóa hình thức đầu tư và mở rộng lĩnh vực thu hút đầu tư nước ngoài
• 3.3.2. Hoàn thiện thêm một bước về luật pháp, cơ chế chính sách về đầu tư nước ngoài
• 3.3.3. Cải tiến thủ tục hành chính
• 3.3.4. Cải cách hệ thống về thuế liên quan đến đầu tư nước ngoài trong điều kiện hội nhập
• 3.3.5. Tiếp tục chủ trương phân cấp quản lý Nhà nước
• 3.3.6. Vấn đề tài chính, tín dụng, ngoại hối
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Pháp Luật Đầu Tư Nước Ngoài Tại Việt Nam

Pháp luật về đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đóng vai trò then chốt trong quá trình hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu. Nó tạo ra hành lang pháp lý cho các nhà đầu tư, đồng thời giúp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Sự phát triển của pháp luật này gắn liền với quá trình đổi mới và mở cửa của đất nước, từ những bước đi ban đầu đến việc tham gia sâu rộng vào các tổ chức kinh tế quốc tế như ASEAN, APEC và WTO. Việc hoàn thiện pháp luật về FDI là một yêu cầu cấp thiết để Việt Nam có thể tận dụng tối đa các cơ hội và giảm thiểu các thách thức trong bối cảnh hội nhập.

1.1. Khái Niệm Đầu Tư Nước Ngoài Trực Tiếp FDI

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư mà nhà đầu tư nước ngoài góp vốn hoặc mua cổ phần để tham gia quản lý hoạt động đầu tư tại Việt Nam. Đây là một kênh quan trọng để thu hút vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý từ các nước phát triển. Theo luận văn, FDI không chỉ đơn thuần là hoạt động giảm thuế, mở cửa thị trường mà còn là việc thực hiện chính sách kinh tế mở, tham gia các định chế kinh tế - tài chính quốc tế, thực hiện tự do hóa và thuận lợi hóa thương mại, đầu tư. Việc hiểu rõ khái niệm FDI là cơ sở để xây dựng và hoàn thiện pháp luật về đầu tư nước ngoài.

1.2. Vai Trò Của Pháp Luật Đầu Tư Trong Hội Nhập

Pháp luật về đầu tư nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và hấp dẫn. Nó giúp bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, đồng thời đảm bảo rằng hoạt động đầu tư phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Một hệ thống pháp luật hoàn thiện sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút FDI chất lượng cao và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Theo tài liệu gốc, thông qua đầu tư nước ngoài, chúng ta học hỏi được kinh nghiệm quản lý, tiếp thu được công nghệ tiên tiến, nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp.

II. Thực Trạng Pháp Luật Đầu Tư Nước Ngoài Phân Tích

Pháp luật về đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã trải qua một quá trình phát triển liên tục, từ những văn bản pháp lý ban đầu đến hệ thống pháp luật tương đối hoàn chỉnh hiện nay. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế và bất cập, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực. Các vấn đề như thủ tục hành chính rườm rà, thiếu minh bạch, và sự không đồng bộ giữa các văn bản pháp luật cần được giải quyết để tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn. Việc đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành là bước quan trọng để xác định phương hướng và giải pháp hoàn thiện.

2.1. Hình Thức Lĩnh Vực Và Giới Hạn Đầu Tư Hiện Hành

Pháp luật hiện hành quy định nhiều hình thức đầu tư khác nhau, như liên doanh, 100% vốn nước ngoài, hợp đồng hợp tác kinh doanh. Các lĩnh vực đầu tư cũng được mở rộng, nhưng vẫn còn một số lĩnh vực hạn chế hoặc có điều kiện. Việc xác định rõ các hình thức, lĩnh vực và giới hạn đầu tư là cần thiết để nhà đầu tư có thể lựa chọn phương án phù hợp. Theo luận văn, pháp luật đầu tư nước ngoài của Việt Nam trong quá trình hội nhập tập trung nghiên cứu về hình thức, lĩnh vực và giới hạn đầu tư.

2.2. Thủ Tục Cấp Phép Đầu Tư Và Hành Chính Liên Quan

Thủ tục cấp phép đầu tư và các thủ tục hành chính liên quan là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài. Sự phức tạp và kéo dài của các thủ tục này có thể làm giảm tính hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam. Việc cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa quy trình và tăng cường tính minh bạch là cần thiết để thu hút FDI.

2.3. Quy Trình Góp Vốn Và Quản Lý Dự Án Đầu Tư

Quy trình góp vốn và quản lý dự án đầu tư cũng là những vấn đề quan trọng cần được quan tâm. Pháp luật cần quy định rõ ràng về thời hạn góp vốn, hình thức góp vốn và trách nhiệm của các bên liên quan. Việc quản lý dự án hiệu quả sẽ giúp đảm bảo tiến độ và chất lượng của dự án, đồng thời góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

III. Thách Thức Pháp Lý Đầu Tư Nước Ngoài Trong Hội Nhập

Hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế đặt ra nhiều thách thức đối với pháp luật về đầu tư nước ngoài của Việt Nam. Các cam kết quốc tế yêu cầu Việt Nam phải tuân thủ các nguyên tắc đối xử quốc gia và quy chế tối huệ quốc, đồng thời phải hài hòa hóa pháp luật với các nước trong khu vực và trên thế giới. Việc giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư cũng là một vấn đề quan trọng cần được quan tâm. Vượt qua những thách thức này là điều kiện tiên quyết để Việt Nam có thể hội nhập thành công.

3.1. Tính Minh Bạch Của Pháp Luật Đầu Tư Đánh Giá

Tính minh bạch của pháp luật là một trong những yếu tố quan trọng nhất để thu hút FDI. Pháp luật cần được công khai, dễ tiếp cận và dễ hiểu. Các quy định cần được áp dụng một cách nhất quán và không phân biệt đối xử. Việc tăng cường tính minh bạch sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư và tạo ra một môi trường đầu tư công bằng.

3.2. Yêu Cầu Đối Xử Quốc Gia Và Quy Chế Tối Huệ Quốc

Các cam kết quốc tế yêu cầu Việt Nam phải đối xử với nhà đầu tư nước ngoài không kém thuận lợi hơn so với nhà đầu tư trong nước (đối xử quốc gia) và không kém thuận lợi hơn so với nhà đầu tư từ các nước khác (quy chế tối huệ quốc). Việc tuân thủ các nguyên tắc này là cần thiết để đảm bảo tính công bằng và không phân biệt đối xử trong môi trường đầu tư.

3.3. Cơ Chế Giải Quyết Tranh Chấp Đầu Tư Hoàn Thiện

Cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư là một yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư. Việt Nam cần xây dựng một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, minh bạch và công bằng, có thể thông qua trọng tài hoặc tòa án. Việc hoàn thiện cơ chế này sẽ giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư vào môi trường đầu tư Việt Nam.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Đầu Tư Nước Ngoài

Để hoàn thiện pháp luật về đầu tư nước ngoài trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực, cần có một cách tiếp cận toàn diện, bao gồm cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch và hài hòa hóa pháp luật với các nước trong khu vực và trên thế giới. Việc xây dựng một môi trường đầu tư thuận lợi, ổn định và hấp dẫn là chìa khóa để thu hút FDI chất lượng cao và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

4.1. Cải Cách Cơ Chế Xây Dựng Pháp Luật Đầu Tư

Cần cải cách cơ chế xây dựng pháp luật theo hướng tăng cường sự tham gia của các bên liên quan, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn của các quy định. Việc lấy ý kiến của doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chuyên gia là cần thiết để đảm bảo rằng pháp luật đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn.

4.2. Thống Nhất Hóa Khung Pháp Luật Đầu Tư Trong Và Ngoài

Cần thống nhất hóa khung pháp luật về đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài, tạo ra một sân chơi bình đẳng cho tất cả các nhà đầu tư. Việc loại bỏ các rào cản phân biệt đối xử sẽ giúp tăng cường tính cạnh tranh và thu hút FDI.

4.3. Tích Cực Tham Gia Vào Các Điều Ước Quốc Tế Về Đầu Tư

Việt Nam cần tích cực tham gia vào các điều ước quốc tế về đầu tư, như các hiệp định thương mại tự do (FTA) và các hiệp định đầu tư song phương (BIT). Việc tham gia các điều ước này sẽ giúp Việt Nam tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế và tạo ra một môi trường đầu tư ổn định và minh bạch.

V. Đa Dạng Hóa Hình Thức Và Mở Rộng Lĩnh Vực Đầu Tư

Để thu hút FDI hiệu quả hơn, Việt Nam cần đa dạng hóa các hình thức đầu tư và mở rộng các lĩnh vực thu hút đầu tư. Cần khuyến khích các hình thức đầu tư mới, như đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) và đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng tái tạo và dịch vụ chất lượng cao. Việc tạo ra một môi trường đầu tư linh hoạt và hấp dẫn sẽ giúp Việt Nam thu hút FDI chất lượng cao và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

5.1. Khuyến Khích Đầu Tư Vào Lĩnh Vực Công Nghệ Cao

Việc khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao là cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Cần có các chính sách ưu đãi đặc biệt cho các dự án đầu tư vào lĩnh vực này, như ưu đãi về thuế, đất đai và hỗ trợ nghiên cứu và phát triển.

5.2. Phát Triển Các Hình Thức Đầu Tư Đối Tác Công Tư PPP

Các hình thức đầu tư đối tác công tư (PPP) có thể giúp huy động vốn tư nhân vào các dự án cơ sở hạ tầng và dịch vụ công. Cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch cho các dự án PPP, đồng thời đảm bảo rằng các dự án này được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững.

5.3. Ưu Tiên Đầu Tư Vào Năng Lượng Tái Tạo Và Dịch Vụ

Việc ưu tiên đầu tư vào năng lượng tái tạo và dịch vụ chất lượng cao là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực này, như ưu đãi về thuế, đất đai và hỗ trợ kỹ thuật.

VI. Tương Lai Pháp Luật Đầu Tư Nước Ngoài Tại Việt Nam

Pháp luật về đầu tư nước ngoài tại Việt Nam sẽ tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu. Việc xây dựng một môi trường đầu tư thuận lợi, ổn định và hấp dẫn là mục tiêu hàng đầu. Việt Nam cần tiếp tục cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch và hài hòa hóa pháp luật với các nước trong khu vực và trên thế giới. Với những nỗ lực này, Việt Nam sẽ trở thành một điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài và đạt được những thành công lớn trong quá trình hội nhập.

6.1. Tiếp Tục Cải Cách Thủ Tục Hành Chính Đầu Tư

Việc tiếp tục cải cách thủ tục hành chính là một trong những ưu tiên hàng đầu. Cần đơn giản hóa quy trình, giảm thiểu thời gian và chi phí cho nhà đầu tư. Việc áp dụng công nghệ thông tin và xây dựng chính phủ điện tử sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả của thủ tục hành chính.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Môi Trường Đầu Tư

Việc nâng cao năng lực cạnh tranh của môi trường đầu tư là cần thiết để thu hút FDI chất lượng cao. Cần cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi.

6.3. Đảm Bảo Phát Triển Bền Vững Trong Thu Hút Đầu Tư

Việc đảm bảo phát triển bền vững là một yêu cầu quan trọng trong quá trình thu hút FDI. Cần khuyến khích các dự án đầu tư thân thiện với môi trường và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làn sóng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đã tạo ra những bước ngoặt lịch sử đối với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Kể từ khi thực hiện đường lối Đổi mới tại Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986, hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tiếp thu công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất quốc gia. Sau giai đoạn 1988 đến 1990 với 213 dự án được cấp phép đạt tổng vốn đăng ký 1,8 tỷ USD, dòng vốn quốc tế đã tăng trưởng bùng nổ và chạm mốc kỷ lục 8,6 tỷ USD vào năm 1996. Tuy nhiên, tiến trình gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á năm 1995, thực hiện cam kết Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN với lộ trình giảm thuế về 0% đến 5% đến năm 2006, cùng việc tham gia Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương năm 1998 và đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới đã đặt hệ thống thể chế kinh tế trước những thách thức chưa từng có.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu đồng bộ và bất cập của khung pháp lý đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trước các chuẩn mực thương mại đa phương. Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Hà, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Phạm Duy Nghĩa tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2003, tập trung nghiên cứu toàn diện sự tương thích giữa pháp luật đầu tư nước ngoài của Việt Nam với các cam kết hội nhập kinh tế khu vực. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là phân tích thực trạng các quy định về hình thức, lĩnh vực đầu tư, thủ tục cấp phép, cơ chế góp vốn và quản lý dự án; đối chiếu với quy chuẩn quốc tế và pháp luật của các nước trong khu vực; từ đó xác định phương hướng và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian pháp lý tại Việt Nam trong mối quan hệ đa chiều với các định chế kinh tế ASEAN, APEC, WTO và Hiệp định Thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ trong khung thời gian từ năm 1977 đến năm 2003. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học nhằm thúc đẩy mục tiêu cải cách thể chế, loại bỏ chế độ hai giá, hướng tới thống nhất môi trường pháp lý cho mọi thành phần kinh tế, đồng thời nâng cao hiệu quả thu hút dòng vốn quốc tế giai đoạn hậu khủng hoảng tài chính khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận vững chắc về kinh tế chính trị học và luật học kinh tế hiện đại. Tác giả vận dụng lý thuyết tự do hóa thương mại và đầu tư quốc tế, kết hợp với lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo và học thuyết phân công lao động quốc tế để luận giải tính tất yếu khách quan của quá trình mở cửa kinh tế. Trong bối cảnh phân công lao động chuyển dịch từ sản phẩm hoàn chỉnh sang từng chi tiết linh kiện, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đóng vai trò huyết mạch kết nối các chuỗi giá trị toàn cầu.

Hệ thống nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm pháp lý then chốt:

Thứ nhất, đầu tư trực tiếp nước ngoài được tiếp cận theo cả phương diện kinh tế và pháp lý, xác định bản chất là sự dịch chuyển tư bản quốc tế kèm theo quyền sở hữu và kiểm soát trực tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh của nhà đầu tư.

Thứ hai, nguyên tắc đối xử quốc gia và quy chế tối huệ quốc theo các chuẩn mực của GATT và WTO, đòi hỏi nước tiếp nhận đầu tư không được tạo ra sự phân biệt đối xử bất lợi giữa nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp nội địa.

Thứ ba, nguyên tắc minh bạch hóa chính sách, yêu cầu công khai kịp thời mọi văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo trước của môi trường kinh doanh.

Thứ tư, cơ chế giải quyết tranh chấp kinh tế quốc tế theo các tiêu chuẩn trọng tài độc lập của Ủy ban Luật Thương mại Quốc tế Liên Hợp Quốc và Trung tâm Quốc tế về Giải quyết Tranh chấp Đầu tư. Các khái niệm này được đối chiếu trực tiếp với 14 trên 15 lĩnh vực ưu tiên tự do hóa của APEC và Hiệp định khung về Khu vực Đầu tư ASEAN được ký kết năm 1998.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu pháp lý và thống kê toàn diện, bao gồm hệ thống 12 văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt của Việt Nam từ bản Điều lệ ban hành kèm Nghị định 115/HĐCP năm 1977, Luật Đầu tư nước ngoài các năm 1987, 1990, 1992, 1996 đến Luật sửa đổi năm 2000 và Nghị định 24/2000/NĐ-CP. Cơ sở dữ liệu thực nghiệm dựa trên kết quả khảo sát toàn bộ 659 dự án đầu tư nước ngoài đang thực hiện trong năm 2000 do Vụ Quản lý Dự án thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổng hợp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 625 doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và 34 dự án theo hợp đồng hợp tác kinh doanh đang vận hành tại các địa phương trọng điểm. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với các báo cáo thống kê chính thức của cơ quan quản lý nhà nước kết hợp chọn mẫu điển hình đối với 3 hệ thống pháp luật đầu tư tiêu biểu trong khu vực gồm Trung Quốc, Malaysia và Indonesia.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phân tích quy phạm pháp luật và luật học so sánh. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá hiện tượng pháp lý trong mối quan hệ biện chứng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, chỉ ra sự chuyển biến về chất qua từng lần sửa đổi luật, đồng thời đo lường chính xác khoảng cách giữa luật thực định Việt Nam với thông lệ quốc tế. Toàn bộ quy trình thu thập và phân tích dữ liệu được thực hiện chặt chẽ theo dòng thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 1986 đến quý I năm 2003.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn lập pháp và thực thi pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, cơ cấu hình thức đầu tư có sự chuyển dịch sâu sắc từ mô hình liên doanh sang hình thức 100% vốn nước ngoài. Thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy trong năm 2000, hình thức 100% vốn nước ngoài dẫn đầu tuyệt đối với 625 dự án thực hiện, giải ngân đạt hơn 676 triệu USD; trong khi hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh có 34 dự án với số vốn thực hiện đạt trên 423 triệu USD, ghi nhận tốc độ tăng trưởng vốn đạt 102,3%. Nhà đầu tư quốc tế ngày càng ưu tiên quyền tự chủ quản trị để giảm thiểu xung đột vận hành.

Thứ hai, mô hình doanh nghiệp liên doanh bộc lộ những điểm nghẽn nghiêm trọng về năng lực tài chính và quản lý của đối tác nội địa. Khả năng góp vốn của bên Việt Nam rất thấp, bình quân chiếm chưa đến 30% vốn pháp định và chỉ tương đương khoảng 10% tổng vốn đầu tư của dự án. Phần vốn góp này chủ yếu được thực hiện bằng giá trị quyền sử dụng đất. Thêm vào đó, quy định về cơ chế đồng thuận tuyệt đối tại Điều 14 Luật Đầu tư nước ngoài năm 1996 đã trao quyền phủ quyết cho bên thiểu số, vô hình trung tạo ra nhiều bế tắc trong quản trị doanh nghiệp.

Thứ ba, hệ thống pháp luật Việt Nam còn tồn tại sự phân mảnh và hạn chế về loại hình tổ chức kinh doanh. Nhà đầu tư nước ngoài chỉ được thành lập doanh nghiệp dưới dạng công ty trách nhiệm hữu hạn, chưa được phép thành lập công ty cổ phần có vốn đầu tư nước ngoài. Trong khi đó, ngay từ năm 1995, Trung Quốc đã ban hành quy chế cho phép nhà đầu tư quốc tế nắm giữ trên 25% vốn cổ phần tại các công ty cổ phần, đồng thời cho phép thành lập công ty quản lý vốn đa dự án.

Thứ tư, chế độ hai giá đối với các dịch vụ thiết yếu như điện, nước, cước viễn thông và thủ tục cấp phép hành chính rườm rà tiếp tục là rào cản làm suy giảm sức cạnh tranh của môi trường đầu tư Việt Nam so với các quốc gia láng giềng.

Thảo luận kết quả

Các hạn chế nêu trên bắt nguồn từ tư duy quản lý hành chính bao cấp kéo dài, sự e ngại về an ninh kinh tế và năng lực chuyên môn chưa đồng đều của đội ngũ cán bộ thực thi. Việc duy trì hai đạo luật riêng biệt là Luật Khuyến khích đầu tư trong nước và Luật Đầu tư nước ngoài đã tạo ra sự bất bình đẳng thể chế, đi ngược lại tinh thần của nguyên tắc đối xử quốc gia trong các hiệp định thương mại tự do.

So sánh với kinh nghiệm của Malaysia và Indonesia, nơi pháp luật cho phép nhà đầu tư nước ngoài linh hoạt lựa chọn mở chi nhánh hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp bản địa, Việt Nam đã để lỡ nhiều cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp chất lượng cao. Khi so sánh với các nghiên cứu kinh tế học thể chế, kết quả của luận văn khẳng định rằng việc loại bỏ các điều kiện ràng buộc về tỷ lệ nội địa hóa và hạn chế chuyển giao công nghệ là điều kiện tiên quyết để tránh các vụ kiện thương mại quốc tế.

Về phương diện trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu biến động nguồn vốn thực hiện và cơ cấu loại hình doanh nghiệp có thể được trình bày sinh động thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường thể hiện tốc độ tăng trưởng vốn giai đoạn 1996 đến 2000, đi kèm bảng ma trận so sánh pháp lý giữa Việt Nam, Trung Quốc và Malaysia về quyền tham gia thị trường chứng khoán của khối ngoại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực chứng, tác giả đưa ra 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm hoàn thiện khung pháp lý đầu tư nước ngoài:

Thứ nhất, thống nhất hóa hệ thống pháp luật đầu tư thông qua việc khẩn trương soạn thảo và ban hành Luật Doanh nghiệp chung và Luật Đầu tư chung. Mục tiêu cụ thể là xóa bỏ hoàn toàn sự phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, bãi bỏ 100% cơ chế hai giá dịch vụ trước ngày 31 tháng 12 năm 2006. Chủ thể thực hiện là Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Thứ hai, đa dạng hóa các hình thức đầu tư bằng việc xây dựng quy chế pháp lý cho phép thành lập công ty cổ phần có vốn đầu tư nước ngoài, thí điểm mô hình công ty quản lý vốn và cho phép nhà đầu tư quốc tế mua trên 30% cổ phần tại các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa trong giai đoạn 2004 đến 2005. Chủ thể chủ trì là Chính phủ, Bộ Tài chính phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Thứ ba, triệt để cải cách thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp quản lý nhà nước cho các địa phương. Cần rút ngắn thời gian thẩm định và cấp giấy phép đầu tư xuống dưới 15 ngày làm việc đối với dự án đăng ký, đồng thời cắt giảm tối thiểu 50% chi phí tuân thủ thủ tục phiền hà từ năm 2004. Đơn vị chịu trách nhiệm thực hiện là Ban Quản lý các Khu công nghiệp, Khu chế xuất và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế bảo hộ đầu tư và giải quyết tranh chấp theo chuẩn mực quốc tế. Nhà nước cần đẩy nhanh tiến trình đàm phán gia nhập Công ước Washington năm 1965 về giải quyết tranh chấp đầu tư giữa các quốc gia và công dân của các quốc gia khác, đồng thời thừa nhận phán quyết của trọng tài quốc tế độc lập theo quy tắc UNCITRAL trước năm 2005. Cơ quan thực thi chính là Bộ Tư pháp phối hợp cùng Tòa án nhân dân tối cao và Bộ Ngoại giao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo chuyên sâu và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách và chuyên viên lập pháp thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Kinh tế Trung ương và Ủy ban Pháp luật của Quốc hội. Luận văn cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và 5 nhóm tiêu chí đối chiếu để xây dựng dự thảo Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư thống nhất năm 2005.

Nhóm thứ hai là đội ngũ luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý và trọng tài viên thương mại quốc tế. Tài liệu mang lại cẩm nang phân tích rủi ro trong cấu trúc hợp đồng liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh và các dự án xây dựng hạ tầng theo hình thức BOT với quy mô vốn trên 1 triệu USD.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Luật kinh tế, Luật quốc tế và Kinh tế đối ngoại. Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực với hơn 90 trang tư liệu hệ thống hóa lịch sử lập pháp FDI của Việt Nam từ năm 1977 đến năm 2003.

Nhóm thứ tư là các nhà đầu tư nước ngoài và lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân trong nước. Các khuyến nghị giúp doanh nghiệp nắm rõ 15 nhóm ngành nghề ưu đãi và danh mục đầu tư có điều kiện theo Nghị định 24/2000/NĐ-CP, từ đó chủ động đàm phán phương án góp vốn trên 30% một cách hiệu quả và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Văn bản pháp lý đầu tiên về đầu tư nước ngoài tại Việt Nam được ban hành vào thời điểm nào và quy định ra sao? Trả lời: Văn bản pháp quy đầu tiên là Điều lệ đầu tư nước ngoài ban hành kèm theo Nghị định 115/HĐCP ngày 18 tháng 4 năm 1977. Văn bản này quy định thời hạn hoạt động của dự án từ 10 đến 15 năm và mức thuế suất lợi tức từ 30% đến 50%. Tuy nhiên, do áp dụng trong nền kinh tế bao cấp nên trong 10 năm chỉ có 2 dự án với Liên Xô được ký kết.

Câu hỏi 2: Nguyên tắc đối xử quốc gia đòi hỏi hệ thống pháp luật Việt Nam phải thay đổi những điểm cốt lõi nào? Trả lời: Nguyên tắc này yêu cầu Việt Nam không phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài. Về mặt lập pháp, Việt Nam phải bãi bỏ chế độ hai giá đối với các dịch vụ điện, nước, cước viễn thông và từng bước thống nhất hai luật đầu tư riêng biệt thành một đạo luật áp dụng bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế trước năm 2006.

Câu hỏi 3: Vì sao các nhà đầu tư nước ngoài có xu hướng chuyển dịch mạnh từ hình thức liên doanh sang doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài? Trả lời: Doanh nghiệp liên doanh thường gặp bất cập vì đối tác Việt Nam góp vốn thấp, chỉ chiếm dưới 30% vốn pháp định và chủ yếu bằng quyền sử dụng đất. Thêm vào đó, quy định quyền phủ quyết tại Điều 14 Luật Đầu tư nước ngoài năm 1996 dễ gây bế tắc trong ban điều hành, thúc đẩy 625 dự án chuyển sang mô hình 100% vốn ngoại trong năm 2000.

Câu hỏi 4: Việt Nam đã thực hiện các nghĩa vụ gì trong khuôn khổ AFTA đối với hoạt động thương mại và đầu tư? Trả lời: Việt Nam tham gia AFTA từ năm 1996 và cam kết thực hiện chương trình thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung. Theo lộ trình, Việt Nam phải cắt giảm thuế quan xuống từ 0% đến 5% đối với hàng hóa nội khối ASEAN vào năm 2006, đồng thời dỡ bỏ toàn bộ các hàng rào phi thuế quan trong thời hạn 5 năm kể từ khi sản phẩm được hưởng ưu đãi.

Câu hỏi 5: Luận văn đề xuất mở rộng những hình thức tổ chức kinh doanh mới nào cho nhà đầu tư nước ngoài? Trả lời: Luận văn kiến nghị cho phép thành lập công ty cổ phần có vốn đầu tư nước ngoài và mô hình công ty quản lý vốn. Học tập kinh nghiệm của Trung Quốc từ năm 1995 khi cho phép nhà đầu tư ngoại mua trên 25% cổ phần doanh nghiệp, giải pháp này giúp đa dạng hóa kênh huy động vốn ngoài 3 hình thức truyền thống trước đây.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện xu thế hội nhập kinh tế khu vực và làm rõ tính tất yếu khách quan của việc đổi mới khung pháp lý thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.
• Công trình hệ thống hóa chặng đường lập pháp hơn 25 năm từ bản Điều lệ năm 1977 đến các đạo luật sửa đổi năm 1990, 1992, 1996 và 2000, khẳng định bước tiến vượt bậc của tư duy kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đề tài chỉ rõ 4 bất cập lớn về mô hình doanh nghiệp, cơ chế góp vốn dưới 30% của đối tác trong nước, thủ tục hành chính và chế độ hai giá đang kìm hãm sức cạnh tranh quốc gia.
• Tác giả đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược, trọng tâm là xây dựng Luật Đầu tư chung và mở rộng hình thức công ty cổ phần có vốn đầu tư nước ngoài.
• Nghiên cứu đặt ra lộ trình hành động khẩn trương trong giai đoạn 2004 đến 2006 nhằm hoàn tất cam kết AFTA và chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã đặt nền móng lý luận và thực tiễn vững chắc cho công cuộc thống nhất hóa hệ thống pháp luật kinh doanh tại Việt Nam đầu thế kỷ XXI. Đây là tài liệu nghiên cứu không thể thiếu dành cho các nhà hoạch định chính sách, luật sư và cộng đồng doanh nghiệp đang tìm kiếm giải pháp tối ưu hóa dòng vốn FDI. Hãy tham khảo ngay toàn văn công trình nghiên cứu để nắm bắt trọn vẹn bức tranh thể chế và những bài học kinh nghiệm sâu sắc về hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn gồm có ba chƣơng sau: Chƣơng 1. Xu thế hội nhập kinh tế khu vực và ảnh hƣởng của chúng đối với pháp luật đầu tƣ nƣớc ngoài Việt Nam Chƣơng 2. Thực trạng pháp luật đầu tƣ nƣớc ngoài Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế khu vực Chƣơng 3. Phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật đầu tƣ nƣớc ngoài tại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực.

4 z CHƢƠNG 1 XU THẾ HỘI NHẬP KINH TẾ, YÊU CẦU VÀ ẢNH HƢỞNG ĐỐI VỚI PHÁP LUẬT ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI VIỆT NAM.1 HỘI NHẬP KINH TẾ - XU HƢỚNG, YÊU CẦU, CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM 1.1 Khái niệm về hội nhập kinh tế (*) Hội nhập kinh tế là sự gắn kết nền kinh tế của một nƣớc vào các tổ chức hợp tác kinh tế khu vực và toàn cầu, trong đó các thành viên quan hệ với nhau theo những quy định chung. Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai đã xuất hiện các tổ chức nhƣ liên minh Châu Âu, Hội đồng tƣơng trợ kinh tế (COMECOM), Hiệp định chung về thuế quan và thƣơng mại (GATT). Từ những năm 80 trở lại đây, tiến trình này phát triển mạnh cùng với xu hƣớng toàn cầu hóa đời sống kinh tế, thể hiện ở sự xuất hiện nhiều tổ chức liên kết kinh tế khu vực và toàn cầu nhƣ AFTA, NAFTA, EU, APEC, WTO. Trƣớc kia khái niệm hội nhập kinh tế chỉ đƣợc hiểu đơn thuần là những hoạt động giảm thuế, mở cửa thị trƣờng [23; 5].

Hội nhập kinh tế ngày nay đƣợc hiểu là việc một quốc gia thực hiện chính sách kinh tế mở, tham gia các (*) Khái niệm "Hội nhập" tiếng Pháp là Integration trƣớc đây thƣờng dịch là "nhất thể hoá" hay "liên kết", nay dịch là "hội nhập". 5 z định chế kinh tế - tài chính quốc tế, thực hiện tự do hóa và thuận lợi hóa thƣơng mại, đầu tƣ. Trên thế giới có rất nhiều tài liệu viết về khái niệm hội nhập kinh tế quốc tế. Nhiều ngƣời cho rằng Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình tự do hóa thƣơng mại và đầu tƣ [23; 19].

Giên Ri-đen đã định nghĩa: "Hội nhập là tự do thƣơng mại, không phải chỉ đơn giản là bản thân thƣơng mại". Cũng có ngƣời tiếp cận đến vấn đề về tự do hóa thƣơng mại này bằng cách đi từ các chính sách tự do thƣơng mại đơn phƣơng trong chính sách kinh tế của mỗi quốc gia đến các hình thức thỏa thuận tự do hóa thƣơng mại ở cấp độ khu vực và quốc tế.[22] Cách tiếp cận nhƣ trên là chƣa toàn diện. Bởi lẽ về mặt lý luận, các vấn đề kinh tế không chỉ mang các đặc trƣng của kinh tế đơn thuần mà luôn luôn gắn với một hệ thống chính trị là nền tảng tƣ tƣởng của nó. Về mặt thực tiễn, rõ ràng ở các quốc gia nào cũng vậy, ngƣời ta chỉ chấp nhận hội nhập kinh tế quốc tế một khi lợi ích của quốc gia đó đƣợc bảo đảm.

Các lợi ích này bao gồm cả lợi ích chính trị của mỗi quốc gia. Kể cả trong Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch (GATT) 1994, trong Hiệp định thực hiện khu vực mậu dịch tự do của khối ASEAN (AFTA) hay bất kỳ hiệp định song phƣơng giữa hai quốc gia nào cũng luôn có điều khoản loại trừ các yếu tố gây hại đến an ninh quốc gia của mỗi nƣớc. Với cách tiếp cận này, có thể hiểu hội nhập kinh tế quốc tế của ta hiện nay không chỉ là quá trình gia nhập các tổ chức kinh tế quốc tế (bao gồm các thỏa thuận trong phạm vi khu vực và quốc tế) nhƣ AFTA/ ASEAN, Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á, Thái Bình Dƣơng (APEC), Tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO), kể cả Hiệp định thƣơng mại Việt-Mỹ mà còn đƣợc thể hiện trong 6 z bản thân hệ thống các chính sách thƣơng mại, chính sách phát triển kinh tế đã và đang đƣợc Đảng và Nhà nƣớc định hƣớng. Nhƣ vậy, có thể hiểu hội nhập kinh tế quốc tế là việc các nƣớc (có thể là một khu vực ví dụ ASEAN, có thể là hai nƣớc, có thể là một nƣớc với một nhóm các nƣớc, ví dụ: Việt Nam - EU, hoặc toàn thế giới) đi tìm kiếm một số điều kiện nào đó mà họ có thể thống nhất đƣợc với nhau kể cả dành cho nhau những ƣu đãi, tạo ra những điều kiện công bằng, có đi có lại trong quan hệ hợp tác với nhau.

nhằm khai thác các khả năng lẫn nhau phục vụ cho nhu cầu phát triển kinh tế của mình. Trong giai đoạn hiện nay, cũng nhƣ trong một tƣơng lai xa hơn, Hội nhập kinh tế quốc tế đối với Việt Nam có nghĩa là Việt Nam phải tham gia các tổ chức kinh tế quốc tế và khu vực nhƣ AFTA, APEC, WTO., phát triển quan hệ thƣơng mại và đầu tƣ rộng rãi với mọi quốc gia, đặc biệt là các trung tâm kinh tế thế giới, mở rộng sự hợp tác với các công ty xuyên quốc gia. Phát triển các mối quan hệ này sẽ dẫn đến một kết cục là: các hàng rào thuế quan và phi thuế quan phải giảm thiểu theo các nguyên tắc của các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế; hàng hóa đƣợc tự do lƣu chuyển ở thị trƣờng các nƣớc thành viên. Hội nhập kinh tế quốc tế, tạo nên sự liên kết giữa các nền kinh tế quốc tế, đẩy tới mức độ chuyên sâu của phân công lao động quốc tế: từ phân công theo sản phẩm chuyển dần sang phân công theo chi tiết của sản phẩm.

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế làm xuất hiện quá trình tự do di trú, tự do di chuyển sức lao động giữa các quốc gia trong quan hệ kinh tế quốc tế và đặc biệt là tự do lƣu chuyển tƣ bản. Hội nhập kinh tế quốc tế có thể diễn ra dƣới những hình thức nhƣ: các Hiệp định kinh tế , thƣơng mại song phƣơng (Hiệp định Thƣơng mại Việt 7 z Nam - Hoa Kỳ); các khối kinh tế khu vực nhƣ: EU, NAFTA, AFTA, APEC. và các tổ chức kinh tế toàn cầu nhƣ WTO, IMF, WB. Tóm lại, Hội nhập kinh tế là qúa trình tự giác tham gia các quan hệ kinh tế toàn cầu, tuân thủ các luật chơi chung và sự phân công lao động quốc tế.

Hội nhập kinh tế khu vực một xu hƣớng phát triển khách quan Nhƣ chúng ta đã biết, từ nhiều thế kỷ trƣớc, những tiến bộ trong kỹ thuật hàng hải và công nghệ đóng tàu, khai thác đƣờng giao thông, những bƣớc phát triển của thị trƣờng hàng hóa đã tạo điều kiện mở mang giao lƣu buôn bán giữa các quốc gia. Trải qua quá trình trình phát triển lâu dài, quan hệ kinh tế quốc tế ngày càng trở nên phổ biến, bao quát nhiều lĩnh vực với nhiều hình thức. Đặc biệt vài chục năm gần đây, xuất hiện những nhân tố kinh tế - kỹ thuật rất mới dẫn đến bƣớc phát triển nhảy vọt và toàn cầu hóa các quan hệ quốc tế. Lực lượng sản xuất vƣơn mạnh ra ngoài biên giới quốc gia cùng nhiều công nghệ hiện đại, đặc biệt là cuộc cách mạng thông tin đã tạo nên mạng thông tin liên hoàn toàn cầu; những tiến bộ mới trong giao thông vận tải đã rút ngắn thời gian giao tiếp giữa các vùng lãnh thổ trên thế giới.

Những điều kiện vật chất có tính quyết định đó làm cho các hoạt động kinh tế lan tỏa khắp toàn cầu. Sự phân công lao động quốc tế vừa phổ cập trên diện rộng, vừa phát triển theo chiều sâu. Các quan hệ thƣơng mại, các dòng vốn đầu tƣ, các hoạt động dịch vụ phát triển rộng khắp chƣa từng có giữa các nƣớc. Mức độ liên kết thống nhất của các thị trường đƣợc tăng cƣờng; không còn hoạt động tách rời thị trƣờng XHCN với thị trƣờng TBCN; các cƣờng quốc công nghiệp không còn phân chia thị trƣờng thế giới thành những 8 z vùng ảnh hƣởng rõ rệt của riêng từng nƣớc; các công ty đa quốc gia phát triển nhanh chóng, trong cùng một lúc thâm nhập thị trƣờng nhiều nƣớc, quy mô và tốc độ chu chuyển vốn, hàng hóa, dịch vụ, lao động, công nghệ tăng lên rất nhanh, diễn ra đồng thời trên cả ba cấp: quốc gia, khu vực, toàn cầu.

Nói cách khác, xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển ngày càng trở thành xu thế lớn. Khi toàn cầu hóa về kinh tế đang trở thành một xu hƣớng khách quan thì yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế càng trở nên cấp bách. Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế mới của quá trình phát triển kinh tế thị trƣờng, phản ánh trình độ phát triển cao của lực lƣợng sản xuất, phân công lao động quốc tế và việc quốc tế hóa sản xuất trở nên phổ biến. Đặc điểm quan trọng của toàn cầu hóa là nền kinh tế thế giới tồn tại và phát triển nhƣ một chỉnh thể trong đó nền kinh tế các quốc gia chỉ là các bộ phận có quan hệ tƣơng tác lẫn nhau, phát triển dƣới nhiều hình thức, bằng nhiều phƣơng pháp khác nhau.

Không thể phủ nhận rằng, bất kỳ một quốc gia nào khi tham gia vào quan hệ kinh tế quốc tế đều có thể thu đƣợc lợi ích nếu quốc gia đó tập trung vào việc sản xuất và xuất khẩu những sản phẩm thể hiện mối tƣơng quan thuận lợi hơn về mặt chi phí so với các quốc gia khác sản xuất những sản phẩm tƣơng tự. Do vậy chỉ có những quốc gia bắt kịp với xu thế này, biết tận dụng thời cơ, vƣợt qua thách thức mới có thể đứng vững và phát triển. Quốc gia nào không thực hiện hội nhập tức là đã loại mình ra ngoài lề của sự phát triển. Nói cách khác, hội nhập kinh tế quốc tế đã trở thành một tất yếu khách quan.

Đúng nhƣ nhận định của Mác-Ăng Ghen trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản:"Đại công nghiệp tạo ra thị trƣờng thế giới. Thay cho tình trạng cô lập trƣớc kia của các đối phƣơng và dân tộc tự cung tự cấp, ta thấy phát triển những quan hệ phổ biến, sự phụ thuộc phổ biến giữa các dân tộc." 9 z Hiện thực đời sống cho thấy: quan hệ kinh tế có tính toàn cầu là sản phẩm tất yếu, xu thế khách quan khi lực lƣợng sản xuất đạt trình độ quốc tế hóa rất cao, khoa học-công nghệ tiến bộ vƣợt bậc, kinh tế thị trƣờng trở nên phổ cập.