đặt vấn đề nghiên cứu khi còn tồn tại các tranh cãi về quan điểm giáo dục như: Có nên giáo dục sớm cho trẻ từ 0- 3 tuổi hay không? Giáo dục theo những phương pháp cụ thể nào là hiệu quả?. Tất cả những điều này vừa mang lại những cơ hộinhưng cũng khiến chúng tôi gặp không ít những khó khăn trong quá trình nghiên cứu. Tuy nhiên, việc chỉ ra nhận thức và hành vi của những cha mẹ có xu hướng muốn giáo dục sớm cho trẻ từ 0-3 tuổi và phân tích các yếu tố ảnh hưởng sẽ giúp các nhà tâm lý giáo dục nhận diện được thực trạng hiện nay các cha mẹ có quan điểm và hành vi giáo dục trẻ như thế nào. Dù vậy, kết quả nghiên cứu có thể không tránh khỏi những hạn chế.
Do mẫu nghiên cứu còn ít (300 người) và sự chủ quan của người nghiên cứu khi lựa chọn một số phương pháp giáo dục sớm nào đó để đưa vào nghiên cứu mà không chọn những phương pháp giáo dục sớm khác (Dù sự lựa chọn này đã dựa theo kinh nghiệm giáo dục sớm của các bậc cha mẹ của Công ty Cổ phần Hotkids Việt Nam). 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan một số nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về giáo dục sớm và nhận thức, hành vi của cha mẹ về giáo dục sớm ở trẻ từ 0-3 tuổi 1. Tổng quan một số nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về giáo dục sớm Trong phần này, chúng tôi sẽ trình bày một số nghiên cứu trên thế giới và Việt Namvề giáo dục sớm.
Do những nghiên cứu của Việt Nam về giáo dục sớm từ 0-3 tuổi chưa nhiều và một số nghiên cứu của tác giả Việt Nam lại viết nghiên cứu cùng tác giả nước ngoài nên chúng tôi không chia thành hai mục của ngước ngoài và Việt Nam. Nhìn từ góc độ lịch sử, giáo dục sớm được ghi nhận trong phương pháp giáo dục từ những triều đại cổ xưa ở các vương triều châu Âu, châu Á. Các vương tôn, vương tử đều được “văn ôn, võ luyện” từ khi còn rất nhỏ. Điều này giúp họ có thể phát triển toàn diện để nối nghiệp vua cha.Trong cuốn sách “Bí mật người Do Thái dạy con làm giàu” có nhắc đến Kinh Koran, việc giáo dục sớm ở dân tộc Do Thái đã được họ tiến hành từ hàng nghìn năm nay, phương pháp giáo dục như những lời khuyên cho cha mẹ trong thời kỳ nuôi dưỡng con còn nhỏ[18].
Phương phápgiáo dục sớm Karl Witte (1819) được coi như nền móng cho những công trình sau này nghiên cứu về giáo dục sớm. Phương pháp này được ghi chép lại trong cuốn The Education of Karl Witte (1914). Johann Heinrich Friedrich Karl Witte (1800-1883), ông là một học giả người Đức, là sản phẩm của phương pháp giáo dục mà cha ông đã từng bước áp dụng cho ông từ khi còn rất nhỏ, trong đó đầu tiên là giáo dục về mặt ngôn ngữ. Với quan điểm, giáo dục trẻ phải từ buổi bình minh của nhận thức, giáo dục là phải tạo được hứng thú cho con.
Kết quả là Karl Witte thông thạo 6 ngoại ngữ từ khi lên 9 tuổi [11]. Cha của Karl Witte lý giải phương pháp giáo dục của mình như sau: “Mọi người nghĩ tôi giáo dục con theo phương châm đào tạo học giả, hơn nữa còn 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cho rằng tối muốn con trở thành thần đồng, làm cả thế giới phải ngạc nhiên. Sự thật không phải vậy. Tôi chỉ muốn con tôi phát triển toàn diện.
Tôi đã hứa sẽ giúp con phát huy mọi khả năng sẵn có và tôi nỗ lực để con tôi lớn lên hoạt bát, khỏe mạnh, hạnh phúc”[Dẫn theo11, tr55]. Phương pháp giáo dục Karl Witte nhấn mạnh đến yếu tố càng sớm càng tốt, sự tác động của người dạy (cha mẹ) đến đứa trẻ phải từ sớm và không nhồi nhét hay tạo áp lực cho đứa trẻ. Cha mẹ là người đầu tiên phải đặt niềm tin vào đứa trẻ của mình và luôn luôn thực hành cùng trẻ, các hoạt động phải luôn lặp đi lặp lại. Maria Montessori (1906) một nữ bác sỹ, nhà giáo dụccủa Ý, mở trường học mang tính cách mạng sau nhiều năm nghiên cứu về trị liệu tâm tâm lý và giáo dục trẻ.Quan điểm giáo dục của Maria Montessori cho rằng: “Trẻ nhỏ có một loại sức mạnh bí ẩn, sức mạnh này có thể dẫn dắt chúng ta tiến vào một tương lai tươi sáng.
Nếu thật sự muốn đổi mới thế giới này, giáo dục phải coi phát triển tiềm năng của trẻ là mục tiêu hàng đầu”[17, Tr5]. Phương pháp giáo dục Montessori dựa trên việc quan sát các trẻ em bị tổn thương não bộ. Bà nhận ra rằng để có thể chữa lành những tổn thương não bộ đó chỉ còn cách là tạo ra được một môi trường thuận lợi để não bộ phát triển. Từ đó, những đứa trẻ bị tổn thương não bộ được học tập trong một môi trường giàu sự kích thích các giác quan với một hệ thống tài liệu và học cụ phong phú, đa dạng.
Các phương pháp mà bà áp dụng cho thấy rất hiệu quả, khi nhóm trẻ tiếp thu rất nhanh các kiến thức về ngôn ngữ và những gì đang diễn ra xung quanh và các em hoàn toàn có thể theo học ở những ngôi trường bình thường. Sau đó, bà đã đưa phương pháp của mình ra để áp dụng cho những đứa trẻ bình thường, những nhà trẻ đầu tiên được giảng dạy theo phương pháp Montessori được hình thành. Phương pháp Montessori đã được áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới và đã được cải biến rất nhiều để phù hợp với hiện tại. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Phương pháp Montessori được xây dựng theo phương châm giáo dục trẻ là quá trình bồi dưỡng tiềm năng của trẻ (không phải chỉ đơn thuần truyền đạt kiến thức) trong giai đoạn mấu chốt và quan trọng nhất từ 0-6 tuổi, trên cơ sở trẻ được trải nghiệm và hoạt động độc lập, coi trọng sự phát triển tự nhiên của trẻ, quan sát trẻ để dạy trẻ tốt hơn.
Đây là một điều hoàn toàn khác so với các phương pháp giáo dục trước đây, trong khi các phương pháp giáo dục luôn cố nhào nặn trẻ trưởng thành theo mong muốn hay sự định hướng của cha mẹ, điều này rất dễ dẫn sự khó chịu của trẻ và sinh ra hành động chống đối như cáu kỉnh, khóc nhè, mè nheo ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ. Phương pháp Montessori coi trọng sự “tự nhiên”, không gượng ép khiến trẻ cảm thấy thoải mái và có hứng thú với những điều mình đang làm. Trẻ từ 0-6 tuổi có năng lực nhận thức khác hoàn toàn với người lớn, chúng có thể tiếp nhận thông tin từ môi trường xung quanh rất nhanh. Tâm trí tiếp nhận của trẻ trong 3 năm đầu đời gần như là vô thức, 3 năm tiếp theo là tiếp nhận có ý thức.
Tiếp nhận vô thức ở 3 năm đầu giống như chụp ảnh, những hình ảnh được tiếp nhận sẽ khắc sâu trong não bộ và rất khó xoá bỏ.Lý luận về thời kì nhạy cảm của Maria Montessori chỉ ra rằng, giáo dục phải bắt đầu từ 0 tuổi và phải bắt đầu từ gia đình, cha mẹ là người thầy đầu tiên là người có trách nhiệm lớn nhất. Nếu như cha mẹ chỉ đáp ứng những nhu cầu vật chất cho trẻ được đầy đủ mà không dành thời gian theo sát, hỗ trợ và trải nghiệm cùng con thì cha mẹ chưa làm tròn bổn phận của mình. Trong phương pháp giáo dục của mình, bà đặc biệt chú tâm đến môi trường của trẻ (tại gia đình và tại lớp học), sự sắp xếp, bài trí đồ vật, học liệu, giáo cụ… đều có những quy định riêng sao cho thuận tiện và phù hợp nhất cho sự phát triển tâm lý của trẻ, khả năng tìm tòi, tự lập và khả năng tự thực hiện của trẻ[15]. Tác giả Glenn Doman (1950) cùng một số cộng sự thành lập Viện Nghiên cứu phát triển tiềm năng con người - gọi tắt là IAHP (Mỹ).
Ông là người đi tiên phong trong lĩnh vực phát triển trí tuệ cho trẻ em. Xuất phát từ việc quan 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sát, trị liệu cho những trẻ bị tổn thương não bộ, ban đầu chương trình can thiệp được soạn thảo cho từng trẻ, dựa trên tiến bộ mà mỗi trẻ đạt được, cha mẹ khi về nhà cũng phải tuân thủ chương trình mới đều đặn hàng ngày trong khoảng 6 tháng. Chương trình rèn luyện tại nhà cân bằng giữa mục tiêu vận động và mục tiêu rèn luyện thể chất để đảm bảo các trẻ khoẻ mạnh hoàn thiện chức năng, trong lúc đó là bổ sung thêm chương trình dạy đọc sớm. Kết quả của những thực nghiệm cho thấy, mặc dù trẻ bị tổn thương não bộ nhưng những trẻ này có thể đọc và hiểu được những gì đã đọc nhanh hơn so với những trẻ bình thường cùng độ tuổi.
Tác giả đưa ra giả thuyết rằng, nếu như một môi trường đầy kích thích não bộ như thế có thể giúp những trẻ bị tổn thương não bộ có thể nhận thức, đọc, hiểu, làm toán… thì không lý gì lại không mang lại lợi ích tương tự với những trẻ bình thường. Một chương trình được thiết kế công phu, có chủ đích sẽ mang đến cho trẻ sơ sinh những điều kiện khuyến khích phát triển tối đa[5]. Phương pháp Glenn Doman tập trung vào lứa tuổi sơ sinh, từ 0-1 tuổi. Ông cho rằng, việc bấy lâu nay chúng ta tin rằng những mốc phát triển trong quá trình phát triển của trẻ sẽ tự nhiên đến là không đúng.
Bởi lẽ quá trình phát triển của trẻ là sản phẩm của tổng hợp các kích thích từ môi trường sống. Bộ não lớn lên nhờ hoạt động và có thể đẩy nhanh quá trình phát triển của não bộ bằng cách tăng cường độ kích thích vào bất cứ giai đoạn nào trong đời, nhưng sẽ hiệu quả nhất vào đúng thời điểm não bộ phát triển nhất là 6 năm đầu đời, đặc biệt là năm đầu đời (0-1 tuổi)[4]. Điều quan trọng nhất mà phương pháp giáo dục sớm của Glenn Doman mang lại đó chính là sự thay đổi nhận thức về khả năng của trẻ của các bậc cha mẹ và những người làm giáo dục về giáo dục sớm.Glenn Doman chính là người đặt nền móng đầu tiên cho xu hướng giáo dục con tại nhà, cha mẹ chính là người thầy đầu tiên. Phương pháp này giúp trẻ phát triển toàn diện: Thể chất, trí thông minh, trí tuệ xúc cảm và năng lực vượt qua nghịch cảnh, những 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hành trang vô cùng cần thiết cho sự thành công và hạnh phúc trong suốt cuộc đời mỗi người [5].