PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay, ngành du lịch từng bƣớc trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng của nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam [27]. Trong những năm qua, ngành Du lịch Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ. Năm 2015 tổng lƣợng khách du lịch quốc tế đến Việt Nam là 7.651 lƣợt đóng góp hơn 6,5% vào GDP cả nƣớc theo[29].
Sự phát triển đó mang lại cho kinh tế Việt Nam những cơ hội, nguồn lợi kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trƣờng …Song cũng mang lại những thách thức và những đe dọa tiềm ẩn với môi trƣờng, cộng đồng cƣ dân. Do đó để ngành du lịch phát triển đúng hƣớng, mang lại hiệu quả thì cấp quản lý du lịch cần xây dựng những kế hoạch, chiến lƣợc phát triển du lịch khoa học ở cấp quốc gia và từng địa phƣơng. Có thể nói một kế hoạch, một chiến lƣợc tốt là điều then chốt để phát triển ngành du lịch một cách toàn diện và hiệu quả, hạn chế sai sót. Quảng Nam là tỉnh thuộc vùng duyên hải Nam Trung Bộ, thể hiện là một điểm đến nổi bật của du lịch với việc sở hữu 2 di sản thế giới phố cổ Hội An và khu đền tháp Mỹ Sơn.
Ngoài ra, phân bố đều khắp tỉnh là các điểm du lịch gắn liền với thiên nhiên, con ngƣời và những giá trị truyền thống riêng có mang lại những giá trị du lịch đặc sắc cho tỉnh. Tuy nhiên theo số liệu thống kê của Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam năm 2015, tổng lƣợt khách quốc tế đến Quảng Nam khoảng 3.8 triệu ngƣời so với tiềm năng, nhu cầu phát triển du lịch của tỉnh rõ ràng còn rất hạn chế. Mặt khác lƣợng khách phân bố không đồng đều giữa các điểm du lịch khi lƣợng khách chủ yếu tập trung tại Hội An chiếm hơn 2 triệu lƣợt khách theo số liệu thống kê của Trung tâm Xúc tiến Du lịch thành phố Hội An. Từ đó đặt ra câu hỏi “Làm gì để phát triển đồng bộ, bền vững mang lại hiệu quả kinh tế và tác động tích cực đến cƣ dân và địa phƣơng trong tỉnh”.
Đó đang là một vấn đề quan trọng mang tính chiến lƣợc cần có sự nghiên cứu một cách khoa học. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn vấn đề“Nghiên về cứu về phát triển du lịch tỉnh Quảng Nam” 2. Lƣợc sử nghiên cứu vấn đề 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Du lịch hiện nay đƣợc xem nhƣ là một trong những ngành kinh tế lớn nhất của thế giới với tiềm năng kinh tế to lớn [34].
Do đó, không chỉ trên thế giới mà trong nƣớc hoạt động du lịch đƣợc rất nhiều chuyên gia, nhà khoa học, các nhà quản lý quan tâm nghiên cứu. Hoạt động du lịch trên thế giới xuất hiện cùng với sự phát triển của ngành thủ công nghiệp, ngành thƣơng mại và hoạt động tôn giáo [34]. Nhƣng những nghiên cứu về các khía cạnh của du lịch nhƣ tài nguyên du lịch (TNDL), quy hoạch du lịch (QHDL) mới chỉ xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX với hàng loạt các dự án nhƣ: Quy hoạch du lịch dọc bờ biển Azure (Pháp), dọc bờ biển Riviera trên các đảo ở Vienice (Italia), Tây Ban Nha; Anh…. Ở các nƣớc thuộc địa giới quan chức thực dân cai trị cũng tiến hành nghiên cứu và quy hoạch các khu du lịch nghỉ dƣỡng ở Goa (Ấn Độ), Bali (Inđônêxia) [34]….Nhƣ vậy, các nghiên cứu về du lịch trong giai đoạn này chỉ tập trung vào đánh giá tài nguyên tự nhiên phục vụ cho thú vui chơi và thể hiện mình của giới thƣợng lƣu.
Du lịch chƣa thực sự trở thành một ngành kinh tế quan trọng để đƣợc nghiên cứu một cách độc lập mà chỉ là một bộ phận của các nghiên cứu khác. Từ sau chiến tranh Thế giới thứ II, số lƣợng ngƣời đi du lịch càng nhiều đã thúc đẩy hoạt động nghiên cứu du lịch tại nhiều quốc gia. Theo điều tra nghiên cứu của tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) đến năm 1978 trên toàn thế giới có tới 1619 dự án điều tra, kiểm kê, đánh giá các nguồn lực phát triển du lịch tại 210 quốc gia và vùng lãnh thổ. Điển hình trong số đó có Cơ hội phát triển du lịch của Văn phòng Tổng kiến trúc sƣ trƣởng về du lịch, Paris, 1975, Tổ chức các vùng du lịch của Guun (CI.A), 1972, Quy hoạch và phát triển du lịch của Kaiser và Helber (L.
Hầu hết các nghiên cứu trong giai đoạn này đã định hƣớng đƣợc tầm quan trọng của ngành du lịch trong nền kinh tế. Do đó bên cạnh việc điều tra, kiểm kê, 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đánh giá các nguồn lực du lịch thì hệ thống lý thuyết về ngành du lịch dần đƣợc hình thành và hoàn thiện bởi các học giả. Các tác giả Hunziker và giáo sƣ tiến sỹ Krapf (1942) đƣa ra định nghĩa về du lịch coi du lịch là tập hợp các mối quan hệ và các hiện tƣợng phát sinh trong các cuộc hành trình và lƣu trú của những ngƣời ngoài địa phƣơng, nếu việc cƣ trú đó không thành cƣ trú thƣờng xuyên và không dính dáng đến hoạt động kiếm lời. Trong khái niệm của mình, tác giả đã bao quát đƣợc hiện tƣợng du lịch, song định nghĩa chƣa chỉ ra đƣợc đặc trƣng và mối quan hệ trong từng lĩnh vực của hoạt động du lịch [13].
Mở rộng quan điểm trên, tác giả Michael Coltman (1999) cho rằng “Du lịch là sự kết hợp và tƣơng tác của 4 nhóm nhân tố trong quá trình phục vụ du khách bao gồm: du khách, nhà cung ứng dịch vụ du lịch, cƣ dân sở tại và chính quyền nơi đón khách du lịch.” Quan điểm trên đã chỉ ra du lịch là một hoạt động đặc thù với sự tham gia của nhiều thành phần tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp mang những đặc điểm về kinh tế, chính trị và xã hội [17]. Đứng trên góc độ coi du lịch là một ngành công nghiệp tác giả Robert Lanquar (1993) với Kinh tế du lịch đã khẳng định du lịch là một ngành công nghiệp vì nó là toàn bộ những hoạt động nhằm biến tài nguyên, nhân lực, nguyên liệu thành sản phẩm cung cấp đến khách hàng và mang lại lợi nhuận cho nền kinh tế. Cùng quan điểm trên trong Giải trí và Du lịch tác giả John Ward, Phil Higson và Wiliam Campbell (1994) đã đề cập đến tác động từ việc xây dựng cơ sở vật chất, hạ tầng du lịch, bảo vệ tài nguyên, đến hoạt động quản lý từ các khu du lịch đến phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trƣờng [42]. Tác giả Wililam Theobald (1994) với Du lịch toàn cầu – Thập kỷ tới khi phân tích những tác động tích cực và tiêu cực của ngành du lịch đến mọi mặt của cuộc sống đã rút ra hệ thống lý thuyết những khái niệm, cách thức phân loại du lịch cũng nhƣ cách định hƣớng chiến lƣợc và kế hoạch trong phát triển du lịch.
Điểm mới của nghiên cứu chính là việc nhìn nhận du lịch nhƣ là một nguồn lực trong việc thúc đẩy hòa bình hợp tác trên toàn thế giới thông qua việc phân tích mối tƣơng tác 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giữa các nền văn hóa, văn minh trên thế giới khi hoạt động du lịch diễn ra trên quy mô toàn cầu [41]. Khi du lịch phát triển thì hoạt động Marketing trở thành một yếu tố then chốt trong phát triển hoạt động kinh doanh kinh doanh, tác giả Robert Lanquar và Robert Hollier (1992) đã tập trung lý giải về vai trò và tác động của yếu tố cung cầu trong thị trƣờng du lịch cũng nhƣ nhận định đây là một trong những nhân tố quan trọng chi phối sự phát triển bền vững hoạt động du lịch. Tác giả cũng đƣa ra một số kiến nghị cho các nƣớc cần phát triển marketing với những mục tiêu nhƣ cần phát triển hiệu quả mạng lƣới giao thông, cải thiện thiết bị công cộng, cung cầu hƣớng vào từng nhóm khách…[42] Cũng nghiên cứu về các yếu tố tác động đến sự phát triển của hoạt động du lịch song tác giả Susan A. Mở rộng hơn trong hƣớng nghiên cứu về công tác quản lý trong du lịch tác giả S.
Các công trình nghiên cứu ứng dụng những lý thuyết phát triển du lịch vào thực tế của từng khu vực đã đƣợc thực hiện có thể kể đến là Du lịch ở các nước đang phát triển của hai tác giả Martin Oppermann và Kye – Sung Chon (1997), Quan điểm quốc tế về việc phát triển kinh doanh du lịch tại khu vực nông thôn của Stephen J. Page và Don Getz (1997), Quản lý du lịch địa phương của Ngô Tất Hổ (1998)…điểm chung của các nghiên cứu là vận dụng các lý thuyết chung về phát triển du lịch để phân tích những điều kiện để phát triển du lịch đặc biệt ở các nƣớc đang phát triển và tại các vùng nông thôn, qua đó tác giả đƣa ra các mô hình phân tích du lịch cũng nhƣ các phƣơng pháp đo lƣờng cho sự phát triển. Đồng thời các tác giả nhấn mạnh đến mối quan hệ giữa chính phủ, ngành du lịch, và cộng đồng địa phƣơng trong việc phát triển du lịch. Đây là những nghiên cứu thiết thực giúp tác 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giả phân tích những điều kiện phát triển du lịch của địa phƣơng cũng nhƣ đề ra các giải pháp phát triển du lịch tại địa bàn nghiên cứu [39].
Nhƣ vậy, các nghiên cứu trên thế giới trong giai đoạn này đều đƣa ra các hệ thống lý luận về du lịch. Các nghiên cứu trƣớc năm 1990 chủ yếu tập trung vào phân tích các yếu tố về điều kiện phát triển du lịch và tác động của hoạt động du lịch đến nền kinh tế. Từ sau năm 1990 bên cạnh việc phân tích hiện trạng phát triển của du lịch thế giới các nghiên cứu đi sâu vào từng bộ phận của ngành du lịch nhƣ tiếp thị, các dịch vụ giải trí, nguồn nhân lực đến công tác quản lý. Các nghiên cứu về du lịch trong giai đoạn này quá tập trung vào lý luận du lịch,ít các các nghiên cứu đi sâu vào phân tích về từng lĩnh vực trên địa bàn nhỏ cụ thể.
Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam Tại Việt Nam ngành Du lịch thực sự phát triển trong khoảng 20 năm gần đây. Do đó việc nghiên cứu các vấn đề về du lịch Việt Nam đƣợc các nhà khoa học trong nƣớc đặc biệt quan tâm.