Luận văn thạc sĩ nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực luật học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Như Phát
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu So Sánh Pháp Luật Về Thành Lập Doanh Nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU SO SÁNH PHÁP LUẬT THÀNH LẬP DOANH NGHIỆP
• 1.1. Nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp
• 1.1.1. Nhận dạng đối tượng nghiên cứu - pháp luật về thành lập doanh nghiệp
• 1.1.2. Giới hạn phạm vi nghiên cứu so sánh
• 1.1.3. Nhu cầu và thực trạng nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp ở nước ta hiện nay
• 1.1.3.1. Nhu cầu nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp ở nước ta hiện nay
• 1.1.3.2. Thực trạng nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp của nước ta hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: SO SÁNH PHÁP LUẬT VỀ THÀNH LẬP DOANH NGHIỆP
• 2.1. So sánh về các loại hình doanh nghiệp được phép thành lập
• 2.1.1. So sánh về loại hình doanh nghiệp tư nhân
• 2.1.2. So sánh về loại hình công ty hợp danh
• 2.1.3. So sánh về loại hình công ty cổ phần
• 2.1.4. So sánh về loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn
• 2.2. So sánh về một số điều kiện thành lập doanh nghiệp
• 2.2.1. So sánh điều kiện về chủ thể
• 2.2.2. So sánh điều kiện về vốn góp
• 2.2.3. So sánh điều kiện về ngành nghề đăng ký kinh doanh
• 2.2.4. So sánh điều kiện về tên của doanh nghiệp
• 2.3. So sánh về thủ tục thành lập doanh nghiệp
• 2.3.1. Các thủ tục chuẩn bị thành lập doanh nghiệp
• 2.3.2. Các thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp
• 2.3.3. Các thủ tục sau khi đăng ký thành lập doanh nghiệp
• 2.4. So sánh về xử lý vi phạm pháp luật thành lập doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ BAN ĐẦU TỪ NGHIÊN CỨU SO SÁNH PHÁP LUẬT VỀ THÀNH LẬP DOANH NGHIỆP
• 3.1. Phân loại đa dạng doanh nghiệp và quy định cụ thể về thành lập cho từng loại hình
• 3.2. Xác định địa vị pháp lý phù hợp để thúc đẩy việc thành lập loại hình hợp danh
• 3.3. Quy định về đăng ký và bảo lưu tên gọi trong thủ tục thành lập doanh nghiệp
• 3.4. Quy định chặt chẽ về điều kiện thành lập doanh nghiệp và có cơ chế thẩm định, giám sát phù hợp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu so sánh pháp luật thành lập doanh nghiệp

Nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp là một lĩnh vực quan trọng trong luật kinh tế. Luật Doanh nghiệp 2005 của Việt Nam đã tạo ra một khung pháp lý cho việc thành lập doanh nghiệp, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được làm rõ. Việc so sánh pháp luật giữa Việt Nam và các nước khác giúp nhận diện những điểm mạnh và yếu trong quy định pháp luật hiện hành. Điều này không chỉ giúp cải thiện môi trường kinh doanh mà còn thu hút đầu tư nước ngoài.

1.1. Đối tượng nghiên cứu trong pháp luật thành lập doanh nghiệp

Đối tượng nghiên cứu bao gồm các quy định pháp luật liên quan đến việc thành lập doanh nghiệp, từ điều kiện, hồ sơ đến thủ tục. Pháp luật về thành lập doanh nghiệp không chỉ quy định về các loại hình doanh nghiệp mà còn về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia vào quá trình này.

1.2. Tính cấp thiết của nghiên cứu so sánh pháp luật

Nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp là cần thiết để hiểu rõ hơn về sự phát triển của pháp luật trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc này giúp các nhà làm luật có thể tham khảo và áp dụng những kinh nghiệm tốt từ các quốc gia khác.

II. Vấn đề và thách thức trong pháp luật thành lập doanh nghiệp

Mặc dù đã có những quy định pháp luật rõ ràng, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thành lập doanh nghiệp. Các vấn đề như thủ tục hành chính phức tạp, thiếu minh bạch trong quy trình đăng ký, và sự khác biệt giữa các loại hình doanh nghiệp vẫn là những rào cản lớn. Những thách thức này cần được giải quyết để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp mới.

2.1. Thủ tục hành chính và sự phức tạp trong quy trình

Thủ tục hành chính trong việc thành lập doanh nghiệp thường gặp nhiều khó khăn, từ việc chuẩn bị hồ sơ đến việc nộp đơn. Sự phức tạp này có thể làm giảm động lực khởi nghiệp của các nhà đầu tư.

2.2. Thiếu minh bạch và sự không đồng nhất trong quy định

Sự thiếu minh bạch trong quy định pháp luật và sự không đồng nhất giữa các cơ quan chức năng có thể dẫn đến tình trạng lạm dụng quyền lực và gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc tuân thủ pháp luật.

III. Phương pháp nghiên cứu so sánh pháp luật thành lập doanh nghiệp

Phương pháp nghiên cứu so sánh pháp luật bao gồm việc phân tích, tổng hợp và đối chiếu các quy định pháp luật của Việt Nam với các nước khác. Việc áp dụng phương pháp này giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong quy định pháp luật về thành lập doanh nghiệp.

3.1. Phân tích các quy định pháp luật hiện hành

Phân tích các quy định pháp luật hiện hành giúp xác định rõ ràng các điều kiện và thủ tục cần thiết để thành lập doanh nghiệp. Điều này cũng giúp nhận diện những điểm cần cải thiện trong quy định pháp luật.

3.2. Đối chiếu với pháp luật của các nước khác

Đối chiếu với pháp luật của các nước khác giúp tìm ra những mô hình thành công và những bài học kinh nghiệm có thể áp dụng vào thực tiễn tại Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu so sánh pháp luật

Nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp không chỉ mang lại giá trị lý luận mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng. Những kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải cách pháp luật, tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp.

4.1. Cải cách pháp luật và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Cải cách pháp luật cần được thực hiện để đơn giản hóa thủ tục thành lập doanh nghiệp, từ đó khuyến khích các nhà đầu tư tham gia vào thị trường.

4.2. Tăng cường hỗ trợ từ chính phủ cho doanh nghiệp mới

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho các doanh nghiệp mới, bao gồm việc cung cấp thông tin, đào tạo và hỗ trợ tài chính.

V. Kết luận và tương lai của pháp luật thành lập doanh nghiệp

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng pháp luật về thành lập doanh nghiệp cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập. Tương lai của pháp luật này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải cách của hệ thống pháp luật Việt Nam.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật trong tương lai

Định hướng phát triển pháp luật cần tập trung vào việc tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và thuận lợi cho doanh nghiệp.

5.2. Vai trò của các bên liên quan trong việc cải cách pháp luật

Các bên liên quan, bao gồm chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội, cần hợp tác chặt chẽ để thực hiện các cải cách cần thiết trong pháp luật về thành lập doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc hoàn thiện pháp luật về thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Luật Doanh nghiệp 2005 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng, thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp trong nước và thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, sau hơn 5 năm thực hiện, các quy định này bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007. Do đó, việc nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp giữa Việt Nam và một số quốc gia có nền kinh tế phát triển hoặc có quan hệ hợp tác kinh tế chặt chẽ là cần thiết để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và học hỏi kinh nghiệm nhằm hoàn thiện khung pháp lý trong nước.

Luận văn tập trung nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp của Việt Nam với các nước như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Pháp, Anh, và một số quốc gia ASEAN như Singapore, Malaysia, Thái Lan, Philippines. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong việc thành lập mới bốn loại hình doanh nghiệp cơ bản: doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh, công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) và công ty cổ phần, không bao gồm doanh nghiệp nhà nước hay doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Thời gian nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành tính đến năm 2010.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về pháp luật thành lập doanh nghiệp, hỗ trợ các nhà làm luật, nhà quản lý và doanh nghiệp trong việc áp dụng và hoàn thiện pháp luật, đồng thời góp phần thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Các chỉ số như số lượng doanh nghiệp thành lập mới, thời gian và thủ tục đăng ký kinh doanh được kỳ vọng cải thiện thông qua việc áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu so sánh này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu pháp luật so sánh, trong đó có:

• Lý thuyết pháp luật so sánh: Giúp nhận diện điểm tương đồng và khác biệt giữa các hệ thống pháp luật, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp với điều kiện Việt Nam.
• Mô hình phân loại doanh nghiệp: Dựa trên các tiêu chí pháp lý như tính pháp nhân, trách nhiệm của chủ sở hữu, cơ cấu tổ chức và quyền lợi nghĩa vụ của các thành viên.
• Khái niệm pháp luật về thành lập doanh nghiệp: Bao gồm các quy định về điều kiện chủ thể, vốn, ngành nghề, tên doanh nghiệp, thủ tục đăng ký và xử lý vi phạm.
• Lý thuyết về quyền tự do kinh doanh và giới hạn pháp luật: Pháp luật không nhằm hạn chế quyền tự do thành lập doanh nghiệp mà thiết lập khung pháp lý để bảo vệ lợi ích xã hội và đảm bảo sự công bằng trên thị trường.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh, công ty TNHH, công ty cổ phần, thủ tục đăng ký kinh doanh, điều kiện thành lập doanh nghiệp, và xử lý vi phạm pháp luật thành lập doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp, kết hợp:

• Phương pháp hệ thống: Xác định và phân tích các quy định pháp luật về thành lập doanh nghiệp trong từng quốc gia.
• Phân tích và tổng hợp: So sánh các quy định pháp luật, rút ra điểm tương đồng, khác biệt và nguyên nhân.
• Lịch sử - lôgic: Trình bày sự phát triển của pháp luật thành lập doanh nghiệp qua các giai đoạn lịch sử.
• Đối chiếu so sánh: So sánh pháp luật Việt Nam với các nước có nền kinh tế phát triển và các nước trong khu vực ASEAN.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật hiện hành của Việt Nam và các nước được nghiên cứu, các tài liệu khoa học, báo cáo ngành, và các công trình nghiên cứu trước đây. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các quy định pháp luật liên quan đến thành lập doanh nghiệp của các quốc gia được lựa chọn. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí kinh tế, chính trị, văn hóa và quan hệ hợp tác kinh tế với Việt Nam.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2009 đến 2010, tập trung phân tích các văn bản pháp luật có hiệu lực trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng loại hình doanh nghiệp được phép thành lập: Việt Nam quy định 4 loại hình doanh nghiệp cơ bản gồm doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh, công ty TNHH và công ty cổ phần. Các nước như Mỹ, Pháp, Nhật Bản và các quốc gia ASEAN cũng có quy định tương tự, tuy nhiên có sự khác biệt về chi tiết như số lượng thành viên tối thiểu, quyền và nghĩa vụ của thành viên. Ví dụ, công ty cổ phần tại Nhật Bản yêu cầu tối thiểu 7 thành viên, trong khi Việt Nam chỉ cần 3 thành viên trở lên.

2. Điều kiện về chủ thể thành lập doanh nghiệp: Pháp luật các nước đều quy định chủ thể phải có năng lực pháp luật đầy đủ, không bị cấm kinh doanh. Một số nước như Singapore, Malaysia quy định độ tuổi tối thiểu là 21 tuổi, trong khi Việt Nam không quy định cụ thể về độ tuổi. Về lý lịch tư pháp, nhiều nước cấm người có tiền án tiền sự hoặc đang trong quá trình phá sản thành lập doanh nghiệp.

3. Thủ tục thành lập doanh nghiệp: Việt Nam có quy trình đăng ký kinh doanh gồm chuẩn bị hồ sơ, nộp tại cơ quan đăng ký kinh doanh, xét duyệt và cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Thời gian hoàn thành thủ tục trung bình khoảng 15-20 ngày làm việc. Ở các nước phát triển như Mỹ, Nhật Bản, thủ tục được đơn giản hóa và có thể hoàn thành trong vòng vài ngày, nhờ áp dụng công nghệ thông tin và quy trình hành chính hiện đại.

4. Xử lý vi phạm pháp luật thành lập doanh nghiệp: Các quốc gia đều có quy định xử lý nghiêm các hành vi vi phạm như đăng ký giả mạo, sử dụng tên doanh nghiệp trùng lặp, không đủ điều kiện thành lập. Việt Nam có các biện pháp xử phạt hành chính và thu hồi giấy phép kinh doanh, tương tự như các nước khác.

Thảo luận kết quả

Sự đa dạng về loại hình doanh nghiệp phản ánh nhu cầu và đặc điểm kinh tế xã hội của từng quốc gia. Việt Nam đã tiếp thu và điều chỉnh phù hợp với điều kiện trong nước, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về tính linh hoạt và đa dạng so với các nước phát triển. Ví dụ, việc giới hạn số lượng thành viên công ty TNHH không quá 50 người là điểm tương đồng với Pháp và Trung Quốc, nhưng Mỹ không giới hạn số lượng này, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển quy mô lớn hơn.

Điều kiện về chủ thể thành lập doanh nghiệp ở Việt Nam còn khá chung chung, chưa có quy định chi tiết về độ tuổi hay lý lịch tư pháp như một số nước ASEAN, điều này có thể dẫn đến rủi ro trong quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi các bên liên quan.

Thủ tục thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam tuy đã được cải thiện nhưng vẫn còn phức tạp và mất nhiều thời gian hơn so với các nước phát triển, ảnh hưởng đến chỉ số thuận lợi kinh doanh (Doing Business). Việc áp dụng công nghệ thông tin trong đăng ký kinh doanh là xu hướng chung và cần được đẩy mạnh tại Việt Nam.

Xử lý vi phạm pháp luật thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam tương đối nghiêm minh nhưng cần tăng cường cơ chế giám sát và phối hợp giữa các cơ quan để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số lượng loại hình doanh nghiệp được phép thành lập, bảng tổng hợp điều kiện chủ thể và quy trình thủ tục đăng ký giữa các quốc gia, giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và tương đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đa dạng hóa loại hình doanh nghiệp: Cần phân loại rõ ràng và đa dạng hơn các loại hình doanh nghiệp, đặc biệt là các hình thức phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư lựa chọn mô hình phù hợp. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư; Thời gian: 1-2 năm.

2. Hoàn thiện điều kiện về chủ thể thành lập doanh nghiệp: Quy định cụ thể về độ tuổi, năng lực pháp lý, lý lịch tư pháp và các điều kiện khác nhằm nâng cao chất lượng chủ thể thành lập doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi các bên liên quan. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp; Thời gian: 1 năm.

3. Đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh: Áp dụng công nghệ thông tin trong đăng ký kinh doanh, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm bớt giấy tờ và thủ tục hành chính không cần thiết. Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh; Thời gian: 1-3 năm.

4. Tăng cường xử lý vi phạm pháp luật thành lập doanh nghiệp: Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực giám sát và xử lý vi phạm, đồng thời tăng cường tuyên truyền pháp luật để nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp. Chủ thể thực hiện: Bộ Công an, Bộ Tư pháp, các cơ quan quản lý nhà nước; Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà làm luật và các cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ hơn về pháp luật thành lập doanh nghiệp trong và ngoài nước, từ đó xây dựng, hoàn thiện chính sách pháp luật phù hợp với xu thế hội nhập.

2. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực luật kinh tế và quản lý doanh nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật doanh nghiệp và so sánh pháp luật.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong và ngoài nước: Nắm bắt được các quy định pháp luật về thành lập doanh nghiệp, thuận lợi trong việc lựa chọn loại hình doanh nghiệp và thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh.

4. Sinh viên, học viên cao học ngành luật và quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo quý giá giúp nâng cao kiến thức chuyên môn về pháp luật doanh nghiệp và kỹ năng phân tích so sánh pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật Việt Nam quy định những loại hình doanh nghiệp nào được phép thành lập?
   Việt Nam quy định 4 loại hình doanh nghiệp cơ bản: doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh, công ty TNHH và công ty cổ phần. Mỗi loại hình có đặc điểm pháp lý và điều kiện thành lập riêng biệt.

2. Điều kiện chủ thể thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam có khác gì so với các nước ASEAN?
   Việt Nam chưa quy định cụ thể về độ tuổi tối thiểu hay lý lịch tư pháp như Singapore, Malaysia, Thái Lan. Điều này có thể ảnh hưởng đến việc quản lý và bảo vệ quyền lợi các bên liên quan.

3. Thủ tục thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam mất bao lâu?
   Trung bình thủ tục đăng ký doanh nghiệp tại Việt Nam mất khoảng 15-20 ngày làm việc, trong khi các nước phát triển như Mỹ, Nhật Bản có thể hoàn thành trong vài ngày nhờ áp dụng công nghệ thông tin.

4. Công ty TNHH và công ty cổ phần khác nhau như thế nào?
   Công ty TNHH có số lượng thành viên giới hạn (tối đa 50), không phát hành cổ phiếu ra công chúng và chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp. Công ty cổ phần có thể có số lượng cổ đông không giới hạn, phát hành cổ phiếu và có cơ cấu quản trị phức tạp hơn.

5. Việc xử lý vi phạm pháp luật thành lập doanh nghiệp được thực hiện ra sao?
   Việt Nam và các nước đều có quy định xử phạt hành chính, thu hồi giấy phép kinh doanh đối với các hành vi vi phạm như đăng ký giả mạo, sử dụng tên doanh nghiệp trùng lặp. Việc này nhằm bảo vệ quyền lợi các bên và duy trì trật tự thị trường.

Kết luận

• Pháp luật về thành lập doanh nghiệp là nền tảng quan trọng cho sự phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế của Việt Nam.
• Luật Doanh nghiệp 2005 đã tạo bước tiến lớn nhưng còn nhiều hạn chế cần khắc phục để phù hợp với thực tiễn và chuẩn mực quốc tế.
• So sánh pháp luật với các nước phát triển và trong khu vực ASEAN giúp nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và học hỏi kinh nghiệm quý báu.
• Đề xuất đa dạng hóa loại hình doanh nghiệp, hoàn thiện điều kiện chủ thể, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường xử lý vi phạm là những giải pháp trọng tâm.
• Tiếp tục nghiên cứu, cập nhật và áp dụng các mô hình pháp luật tiên tiến sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi.

Các cơ quan chức năng và nhà làm luật cần phối hợp triển khai các khuyến nghị, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu so sánh pháp luật để không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật doanh nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về nghiên cứu so sánh pháp luật thành lập doanh nghiệp Chương 2: So sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp Chương 3: Một số khuyến nghị ban đầu từ nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU SO SÁNH PHÁP LUẬT THÀNH LẬP DOANH NGHIỆP 1. Nghiên cứu so sánh pháp luật về thành lập doanh nghiệp 1. Nhận dạng đối tượng nghiên cứu - pháp luật về thành lập doanh nghiệp Pháp luật về thành lập doanh nghiệp Nếu ví doanh nghiệp như một thực thể sống bình thường (thuật ngữ "pháp nhân" cũng chính là sự ví von ấy: người do pháp luật sáng tạo ra, có những quyền như một con người thực sự) thì có thể thấy, một doanh nghiệp cũng phải được "sinh ra" trên cơ sở “thai nghén” từ những ý tưởng kinh doanh của một chủ thể nhất định. "Vạn sự khởi đầu nan", bước thành lập doanh nghiệp là bước đầu tiên, khó khăn nhất để biến những dự định của người kinh doanh thành hiện thực.

Thành lập doanh nghiệp thực chất là quá trình khai sinh và công khai hóa sự tồn tại và xác nhận doanh nghiệp đủ điều kiện hoạt động trước xã hội trên cơ sở những quy định của pháp luật. Thành lập doanh nghiệp là hành vi hợp pháp hóa sự tồn tại và hoạt động của chủ thể kinh doanh. Việc thành lập doanh nghiệp là một biện pháp bảo vệ lợi ích cho các tổ chức và cá nhân trên thương trường. Khi có một địa vị pháp lý hợp pháp họ có thể chính thức tìm kiếm thị trường, thuê lao động, ký kết hợp đồng, xuất nhập khẩu, vay vốn của các tổ chức tín dụng, phát hành cổ phiếu để huy động vốn đầu tư, tiến hành các họat động sản xuất kinh doanh cụ thể.

Mặt khác, doanh nghiệp sau khi thành lập có cơ hội tiếp cận với thị trường nước ngoài, liên doanh, hợp tác, mở chi nhánh, văn phòng đại diện. Khi tiến hành thủ tục thành lập, các thông tin cơ bản về doanh nghiệp sẽ được lưu trữ tại cơ quan đăng ký kinh doanh và tất cả mọi cá nhân, tổ chức đều có thể tiếp xúc với thông tin đó, nhờ vậy, các doanh nghiệp trên thị trường biết 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được đối tác mới và có những cơ hội kinh doanh mới. Hành vi thành lập doanh nghiệp, cũng như nhiều hành vi khác của con người trong xã hội, được điều chỉnh bằng pháp luật. Pháp luật về thành lập doanh nghiệp quy định cụ thể về địa vị pháp lý, về đặc tính pháp lý, về cách thức hoạt động, quản lý, điều hành với cả những ưu điểm và hạn chế của từng loại hình doanh nghiệp được phép thành lập để chủ thể kinh doanh căn cứ vào khả năng, điều kiện cụ thể của mình đưa ra lựa chọn đúng đắn.

Điều kiện thành lập doanh nghiệp cũng được cụ thể hóa trong pháp luật về thành lập doanh nghiệp, bao gồm điều kiện về chủ thể (người như thế nào thì được phép thành lập?); điều kiện về vốn (cần có số tiền tối thiểu là bao nhiêu để thành lập?); điều kiện về ngành nghề (được kinh doanh trong những lĩnh vực gì, nếu là những ngành nghề có điều kiện thì phải đáp ứng thêm những tiêu chuẩn gì?); điều kiện về tên gọi của doanh nghiệp, về trụ sở. Pháp luật về thành lập doanh nghiệp còn quy định hồ sơ cần phải chuẩn bị, quy định trình tự, thủ tục thành lập như nộp hồ sơ, lệ phí tại cơ quan có thẩm quyền, thời hạn, nội dung xét duyệt, cấp phép, công bố việc thành lập, xử lý các vi phạm trong thành lập doanh nghiệp. Tuy nhiên, những quy định cụ thể và chi tiết của pháp luật về thành lập doanh nghiệp không phải để hạn chế quyền tự do kinh doanh mà chỉ nhằm thiết lập một khung pháp lý để quyền tự do kinh doanh ấy được thực hiện một cách thuận lợi trong mối tương quan với lợi ích của cộng đồng và xã hội. Như vậy, pháp luật về thành lập doanh nghiệp là tổng thể các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành (hoặc thừa nhận) và đảm bảo thực hiện, điều chỉnh về các loại hình doanh nghiệp được phép thành lập, điều kiện, hồ sơ, trình tự thủ tục thành lập doanh nghiệp.

Hai khái niệm: pháp luật về thành lập doanh nghiệp và pháp luật về đăng ký kinh doanh có một số khác biệt. Khái niệm "pháp luật về thành lập doanh nghiệp" rộng hơn khái niệm "pháp luật về đăng ký kinh doanh". Nếu 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] pháp luật về đăng ký kinh doanh chủ yếu điều chỉnh hành vi "đăng ký" của người kinh doanh trước một cơ quan nhà nước nhất định để hoàn tất những thủ tục pháp lý cho sự ra đời một doanh nghiệp, thì pháp luật về thành lập doanh nghiệp còn điều chỉnh những hành vi trước đó (như: lựa chọn loại hình doanh nghiệp nào để thành lập, những điều kiện cụ thể để thành lập) và sau đó (như công bố việc thành lập, xử lý vi phạm pháp luật thành lập doanh nghiệp). Nếu "pháp luật về đăng ký kinh doanh" chủ yếu điều chỉnh mối quan hệ giữa hai nhóm đối tượng: người đi đăng ký và cơ quan tiến hành những thủ tục đăng ký thì "pháp luật về thành lập doanh nghiệp" có khi chỉ điều chỉnh hành vi của chủ thể kinh doanh (lựa chọn loại hình thành lập, chuẩn bị hồ sơ.) hoặc điều chỉnh mối quan hệ giữa chủ thể kinh doanh với các chủ thể khác ngoài cơ quan đăng ký kinh doanh (như các phương tiện thông tin đại chúng khi công bố việc thành lập hoặc tòa án trong trường hợp vi phạm pháp luật về thành lập doanh nghiệp.

Hơn nữa, không thể có việc đi "đăng ký" nếu chủ thể kinh doanh chưa lựa chọn được cho mình một loại hình doanh nghiệp để thành lập, hoặc khi lựa chọn được rồi lại không đủ điều kiện để thành lập. Việc thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng sau khi đã hoàn tất những thủ tục tại cơ quan nhà nước và đã nộp đủ lệ phí, được cấp giấy chứng nhận kinh doanh không thể vẫn gọi là "đăng ký kinh doanh". Pháp luật về thành lập doanh nghiệp là một chế định có vị trí quan trọng trong hệ thống pháp luật kinh doanh, là cơ sở để xây dựng các chế định khác như đầu tư, cạnh tranh, hợp đồng; tranh chấp thương mại. Có người ví rằng: doanh nghiệp là cái "áo khoác" của ý tưởng kinh doanh [24].

Qua việc thành lập doanh nghiệp, những dự định, kế hoạch kinh doanh của nhà đầu tư sẽ trở thành hiện thực, kéo theo nó là hoạt động sản xuất kinh doanh được tiến hành với hàng loạt các hoạt động bổ trợ như huy động vốn, thuê nhân công, ký kết hợp đồng. Pháp luật điều chỉnh về quản lý doanh nghiệp và những 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hoạt động cụ thể của doanh nghiệp chỉ có thể hình thành sau khi đã có pháp luật về thành lập doanh nghiệp và nó phải phù hợp với pháp luật về thành lập doanh nghiệp. Pháp luật về thành lập doanh nghiệp của các nước có sự tương đồng và khác biệt Pháp luật về thành lập doanh nghiệp chịu sự ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa kinh doanh của mỗi một quốc gia. Sự đa dạng của pháp luật cũng giống như sự đa dạng của ngôn ngữ và văn hóa.

Hầu như các nước đều có pháp luật về thành lập doanh nghiệp, trong đó quy định về các loại hình doanh nghiệp đuợc thành lập, điều kiện thành lập, hồ sơ, trình tự, thủ tục thành lập doanh nghiệp. Tuy nhiên, do sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế, về văn hóa pháp lý, về ngôn ngữ. pháp luật về thành lập doanh nghiệp của mỗi nước lại có những điểm khác biệt nhất định, như: - Pháp luật về thành lập doanh nghiệp, có nước xuất hiện rất sớm có nước xuất hiện muộn. Ở một số nước châu Âu có điều kiện địa lý thuận lợi cho viêc giao lưu, buôn bán, từ Thế kỷ XIII đã xuất hiện các công ty thương mại, pháp luật về thành lập doanh nghiệp cũng ra đời rất sớm tại đây.

Năm 1807, Pháp đã ban hành Bộ luật thương mại, năm 1896, Bộ luật dân sự của Đức ra đời và nhiều nước châu Âu tiếp theo đó cũng ban hành luật thương mại của nước mình, trong đó có các quy định về thành lập doanh nghiệp. Trong khi đó, pháp luật về thành lập doanh nghiệp của Việt Nam ra đời muộn hơn tới hàng trăm năm. Do Việt Nam là thuộc địa của Pháp nên có thời kỳ luật thương mại của Pháp được áp dụng vào Việt Nam trong đó có quy định về việc thành lập các “hội buôn” (trong Dân luật thi hành tại các toà Nam án Bắc kì năm 1931). Năm 1944, chính quyền Bảo Đại xây dựng Bộ luật Thương mại trung phần.

Năm 1972, chính quyền Sài Gòn ban hành Bộ luật Thương mại Việt Nam cộng hoà. Từ năm 1986, khi Đảng ta đề ra đường lối xây dựng nền 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước thì các loại hình doanh nghiệp mới chính thức có cơ sở pháp lý để phát triển. Luật doanh nghiệp tư nhân, luật công ty mới lần lượt ra đời. - Pháp luật về thành lập doanh nghiệp, có nước khá ổn định - có nước thường xuyên thay đổi.

Anh là nước có quy định về thành lập hợp danh từ rất sớm và rất ổn định. Hai luật về hợp danh của Anh là Luật Hợp danh trách nhiệm hữu hạn năm 1907 và Luật Hợp danh thông thường năm 1890 ra đời cách đây hơn 100 năm nhưng vẫn được áp dụng. Trong khi đó, pháp luật của những nước có nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam, Trung Quốc lại thường xuyên thay đổi. Trong vòng 15 năm, luật về doanh nghiệp của Việt Nam trong đó có những quy định về thành lập doanh nghiệp đã 3 lần thay thế.

Ngày 21 tháng 12 năm 1990, Luật Công ty ra đời. Chỉ sau 8 năm, Luật Công ty đã bộc lộ nhiều điểm thiếu sót, chưa theo kịp sự phát triển của nền kinh tế và bị thay thế bởi Luật Doanh nghiệp 1999. Và cũng chỉ 6 năm sau, Luật Doanh nghiệp 1999 cũng bị thay thế bởi Luật Doanh nghiệp 2005. Luật Công ty Trung Quốc ban hành năm 1993 cũng được thay thế bởi đạo luật sửa đổi ngày 27 tháng 10 năm 2005 (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2006).