MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngân hàng Thế giới (WB) là một trong những nhà tài trợ vốn lớn cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Trong thời gian qua, Việt Nam đã tiếp nhận một lƣợng lớn vốn của WB tài trợ, các chƣơng trình, dự án sử dụng vốn của WB đã đem lại hiệu quả cao, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam nói chung và các địa phƣơng nói riêng. Trong những năm qua, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Yên đƣợc giao làm chủ đầu tƣ nhiều dự án do WB tài trợ nhƣ: dự án Cạnh tranh nông nghiệp, dự án Nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững,… Các chƣơng trình, dự án do WB tài trợ đã mang lại hiệu quả cao, thúc đẩy sự tăng trƣởng kinh tế, phát triển văn hoá xã hội, xoá đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, nâng cao mức sống, mức hƣởng thụ của các vùng, nhất là các tầng lớp dân cƣ ở nông thôn, miền núi, góp phần thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá tỉnh nhà.
Trƣớc tình hình nguồn vốn ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng còn hạn chế và nhu cầu đầu tƣ lớn nhƣ hiện nay, nguồn vốn do WB tài trợ đóng vai trò quan trọng, góp phần trong phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói giảm nghèo, phát triển khoa học công nghệ, tăng cƣờng thể chế và phát triển nguồn nhân lực của đất nƣớc nói chung và tỉnh Phú Yên nói riêng. Do vậy, việc tranh thủ sự hỗ trợ vốn của WB luôn đƣợc Đảng và Nhà nƣớc đặc biệt quan tâm. Để tranh thủ sự hỗ trợ vốn của WB, đòi hỏi các cơ quan quản lý, đặc biệt là chủ đầu tƣ phải thực hiện cùng lúc nhiều giải pháp nhƣ: đổi mới và đẩy mạnh công tác quy hoạch, nâng cao năng lực trong việc thu hút và sử dụng vốn, giải quyết tốt vấn đề đất đai, nâng cao năng lực quản lý điều hành của bộ máy quản lý nhà nƣớc, nâng cao chất lƣợng, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tƣ xây dựng công trình theo yêu cầu của nhà tài trợ. Trong đó công tác lựa chọn nhà thầu tham gia xây dựng các công trình 1 thông qua đấu thầu là một công tác quan trọng nhằm quản lý chất lƣợng công trình, đƣa công trình vào phục vụ kịp thời, nâng cao hiệu quả của dự án.
Xuất phát từ thực tế, tính cấp thiết nêu trên và điều kiện về vị trí công tác hiện tại, tôi chọn đề tài luận văn cao học “Nghiên cứu, đề xuất các giải pháp lựa chọn nhà thầu xây lắp cho dự án sử dụng vốn của WB do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Yên làm Chủ đầu tƣ”. Mục đích nghiên cứu của đề tài Mục tiêu của đề tài là đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp cho dự án sử dụng vốn của WB do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Yên làm Chủ đầu tƣ. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu Để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu, luận văn đã dựa trên cách tiếp cận cơ sở lý luận khoa học về công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp theo quy định của Việt Nam và WB, những quy định hiện hành của hệ thống văn bản pháp luật trong l nh vực này. Đồng thời luận văn cũng sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu phù hợp với đối tƣợng và nội dung nghiên cứu của đề tài trong điều kiện Việt Nam hiện nay, đó là: Phƣơng pháp khảo sát thực tế; Phƣơng pháp thống kê; Phƣơng pháp phân tích, so sánh; và một số phƣơng pháp kết hợp khác.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu là công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp cho dự án sử dụng vốn của WB. - Phạm vi nghiên cứu là các dự án sử dụng vốn của WB do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Yên làm Chủ đầu tƣ. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Ý ngh a khoa học: Đề tài hệ thống hóa lý luận cơ bản về lựa chọn nhà thầu xây lắp cho dự án sử dụng vốn của WB. 2 - Ý ngh a thực tiễn: Kết quả của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các cá nhân, chủ đầu tƣ để nâng cao năng lực trong công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp cho dự án sử dụng vốn của WB và lựa chọn nhà thầu nói chung.
Kết quả đạt đƣợc - Tìm ra các giải pháp để lựa chọn nhà thầu xây lắp cho dự án sử dụng vốn của WB, đảm bảo công bằng, minh bạch và hiệu quả; phù hợp với các quy định pháp luật của Việt Nam, WB và tình tình thực tế tại của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Yên. - Ứng dụng kết quả nghiên cứu cho Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Yên và các Chủ đầu tƣ khác trong công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp cho dự án sử dụng vốn của WB đạt hiệu quả cao. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ DỰ ÁN ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH SỬ DỤNG VỐN WB VÀ CÔNG TÁC LỰA CHỌN NHÀ THẦU XÂY LẮP CỦA DỰ ÁN 1.1 Tổng quan về dự án đầu tƣ xây dựng công trình sử dụng vốn WB 1.1 Nhà tài trợ WB tại Việt Nam Hoàn cảnh ra đời World Bank (WB), Ngân hàng Thế giới đƣợc thành lập vào năm 1944, trụ sở chính đặt tại Washington, DC.000 nhân viên làm việc tại hơn 100 văn phòng đại diện trên toàn thế giới. WB là một tổ chức quốc tế gồm có 5 cơ quan hoạt động độc lập với nhau gồm: (i) Hiệp hội Phát triển Quốc Tế (IDA); (ii) Ngân hàng Quốc tế về Tái Thiết và Phát triển (IBRD); (iii) Công ty Tài chính Quốc Tế (IFC); (iv) Cơ quan Bảo lãnh Đầu tƣ Đa biên (MIGA); và (v) Trung tâm Quốc tế về xử lý tranh chấp Đầu tƣ (ICSID).
Tuy nhiên, nói đến WB là nói đến hai tổ chức IBRD và IDA, mỗi tổ chức đều có vai trò riêng biệt trong cuộc đấu tranh xóa đói giảm nghèo và nâng cao mức sống của ngƣời dân các nƣớc đang phát triển. Mục đích và nguyên tắc hoạt động Hiệp hội Phát triển Quốc tế (IDA) là tổ chức trực thuộc nhóm WB, đƣợc thành lập năm 1960. IDA chuyên cung cấp các khoản hỗ trợ tài chính cho các quốc gia nghèo nhất thế giới với mục tiêu nhằm xóa đói giảm nghèo thông qua việc cung cấp các khoản cho vay không có lãi suất (còn gọi là khoản tín dụng) cũng nhƣ các khoản viện trợ không hoàn lại cho các chƣơng trình/dự án để thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế, xóa bỏ bất bình đẳng cũng nhƣ cải thiện đời sống. Ngân hàng Quốc Tế về Tái Thiết và Phát triển (IBRD) là một tổ chức trực thuộc WB, đƣợc thành lập năm 1945.
Mục tiêu hoạt động của IBRD nhằm xóa đói và duy trì sự phát triển bền vững cho các nƣớc đang phát triển có thu nhập đầu ngƣời tƣơng đối cao thông qua các khoản vay, bảo lãnh và các dịch vụ nghiên cứu và tƣ vấn. Lãi suất của các khoản vay đƣợc tính theo LIBOR và đƣợc điều chỉnh 6 tháng một lần. Thời hạn vay từ 15- 20 năm, có 5 năm ân hạn. 4 Công ty Tài chính quốc tế (IFC) là tổ chức đƣợc thành lập năm 1956.
Mục tiêu hoạt động của IFC là hỗ trợ khu vực tƣ nhân bằng cách cung cấp các khoản vay dài hạn, đầu tƣ cổ phần, bảo lãnh, quản lý rủi ro và các dịch vụ tƣ vấn. Lãi suất tính theo lãi suất thị trƣờng, thay đổi theo từng nƣớc và từng dự án. Thời hạn vay từ 3- 13 năm, có 8 năm ân hạn. Cơ quan Bảo lãnh Đầu tƣ Đa biên (MIGA) là tổ chức đƣợc thành lập năm 1988.
Mục tiêu hoạt động của MIGA nhằm giúp các nƣớc đang phát triển thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài bằng việc cung cấp cho các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài những bảo lãnh đầu tƣ đối với “rủi ro phi thị trƣờng”. Ngoài ra, MIGA còn cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật để phổ biến thông tin về cơ hội đầu tƣ… Trung tâm Quốc Tế về xử lý tranh chấp Đầu tƣ (ICSID) là đơn vị đƣợc thành lập năm 1966. Mục tiêu hoạt động của ICSID nhằm thúc đẩy nguồn đầu tƣ quốc tế ngày càng tăng bằng cách cung cấp phƣơng tiện cho việc hòa giải và trọng tài về những tranh chấp giữa các Chính phủ và các nhà đầu tƣ, đồng thời tiến hành nghiên cứu, xuất bản ấn phẩm trong l nh vực luật đầu tƣ nƣớc ngoài của các nƣớc. Quan hệ với Việt Nam Ngày 18 tháng 8 năm 1956, Chính quyền Sài Gòn đã gia nhập WB.
Ngày 21/9/1976, Nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ ngh a Việt Nam tiếp quản tƣ cách hội viên tại WB của Chính quyền Sài Gòn cũ. Sau một thời gian dài gián đoạn (1978-1993), Việt Nam chính thức nối lại quan hệ với WB vào tháng 10/1993. Từ đó đến nay, mối quan hệ Việt Nam và WB ngày càng đƣợc tăng cƣờng và phát triển mạnh mẽ. Trong thời gian này, nhiều Đoàn cán bộ cấp cao của WB đã sang thăm và làm việc tại Việt Nam để trao đổi với Chính phủ về tình hình phát triển kinh tế xã hội và tìm hiểu nhu cầu hỗ trợ của Chính phủ.
Ban Giám đốc điều hành của WB cũng cam kết sẽ tiếp tục cung cấp những hỗ trợ cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu của Chính phủ, góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện thành công chƣơng trình xoá đói giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hội. Kể từ năm 1993 đến nay, mức cam kết cho Việt Nam ngày càng tăng và hiện nay Việt Nam là một trong những nƣớc vay ƣu đãi lớn nhất từ IDA. 5 Bên cạnh nguồn vốn vay ƣu đãi IDA, Việt Nam bắt đầu triển khai vay vốn từ nguồn Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Quốc tế (IBRD) từ năm 2009.2 Tổng quan về dự án đầu tư xây dựng công trình sử dụng vốn của WB 1.1 Dự án đầu tư xây dựng và dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn WB theo quy định của Việt Nam Dự án đầu tƣ xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lƣợng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn và chi phí xác định.