Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa tại thành phố đà nẵng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Ái Khuyên
• Người hướng dẫn: GS. Trương Bá Thanh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Doanh Nghiệp Nhà Nước Sau Cổ Phần Hóa Tại Thành Phố Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
• 0.6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 0.7. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 1.1.2. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh
• 1.1.3. Những đặc điểm cơ bản của doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa
• 1.2. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.2.1. Quy mô doanh nghiệp
• 1.2.2. Tốc độ tăng trưởng
• 1.2.3. Tuổi của doanh nghiệp
• 1.2.4. Cấu trúc vốn doanh nghiệp
• 1.2.5. Quản trị doanh nghiệp
• 1.2.6. Cấu trúc sở hữu
• 1.2.7. Tỷ lệ lạm phát
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP CHỌN MẪU NGHIÊN CỨU, THU THẬP VÀ XỬ LÝ DỮ LIỆU
• 2.2.1. Mẫu nghiên cứu và thu thập dữ liệu
• 2.2.2. Xử lý dữ liệu nghiên cứu
• 2.3. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Mô hình ảnh hưởng cố định (FEM – Fixed effects model)
• 2.3.2. Mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên (REM – Random Effects Model)
• 2.3.3. Kiểm định Hausman
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. KẾT QUẢ KHẢO SÁT HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC SAU CỔ PHẦN HÓA TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 3.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH
• 3.2.1. Thống kê cơ bản
• 3.2.2. Phân tích tương quan giữa các biến
• 3.2.3. Kiểm định Hausman lựa chọn mô hình FEM và REM
• 3.2.4. Kiểm định mô hình
• 3.2.5. Kết quả mô hình hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: HÀM Ý CHÍNH SÁCH VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.2. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 4.2.1. Kiến nghị với cơ quan trung ương
• 4.2.2. Kiến nghị với chính quyền địa phương
• 4.3. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Doanh Nghiệp Nhà Nước

Nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp nhà nước (DNNN) sau cổ phần hóa là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế tại Đà Nẵng. Cổ phần hóa DNNN không chỉ giúp tăng cường tính cạnh tranh mà còn tạo ra động lực mới cho sự phát triển. Việc cải cách này nhằm mục tiêu sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao giá trị doanh nghiệp. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Ái Khuyên, hiệu quả hoạt động của DNNN sau cổ phần hóa có thể được cải thiện thông qua các chính sách quản lý và đầu tư hợp lý.

1.1. Định Nghĩa Hiệu Quả Hoạt Động Doanh Nghiệp

Hiệu quả hoạt động doanh nghiệp được hiểu là mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra trong quá trình sản xuất kinh doanh. Để đánh giá hiệu quả, cần xem xét các chỉ tiêu như ROI, ROA, và ROE. Những chỉ tiêu này phản ánh khả năng sinh lời và hiệu quả sử dụng tài sản của doanh nghiệp.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Cổ Phần Hóa

Cổ phần hóa DNNN là một bước đi quan trọng trong việc cải cách nền kinh tế. Nó không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn thu hút vốn đầu tư từ bên ngoài. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo ra giá trị cho cổ đông.

II. Những Thách Thức Trong Việc Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng DNNN sau cổ phần hóa tại Đà Nẵng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như quản lý kém, thiếu nguồn lực và sự cạnh tranh từ khu vực tư nhân là những yếu tố cản trở sự phát triển. Theo nghiên cứu, việc thiếu chính sách hỗ trợ và cơ chế quản lý hiệu quả đã dẫn đến tình trạng hoạt động không hiệu quả của nhiều DNNN.

2.1. Quản Lý Doanh Nghiệp Kém

Nhiều DNNN sau cổ phần hóa vẫn duy trì cách quản lý truyền thống, dẫn đến sự chậm chạp trong việc thích ứng với thị trường. Việc thiếu các chiến lược quản lý hiện đại đã làm giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

2.2. Thiếu Nguồn Lực Đầu Tư

Nhiều DNNN gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư cần thiết để phát triển. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng sản xuất và nâng cao hiệu quả hoạt động.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Doanh Nghiệp

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, DNNN cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và cải cách quy trình sản xuất. Việc đầu tư vào công nghệ mới và đào tạo nhân lực là rất cần thiết. Theo nghiên cứu, các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững để đảm bảo sự tăng trưởng lâu dài.

3.1. Đầu Tư Vào Công Nghệ Mới

Công nghệ mới giúp cải thiện quy trình sản xuất và giảm chi phí. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý sẽ giúp DNNN nâng cao hiệu quả hoạt động.

3.2. Đào Tạo Nhân Lực

Đào tạo nhân lực là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp cần chú trọng đến việc phát triển kỹ năng cho nhân viên để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại đã mang lại kết quả tích cực cho nhiều DNNN tại Đà Nẵng. Các chỉ tiêu như ROI và ROA đã có sự cải thiện rõ rệt. Điều này chứng tỏ rằng việc nâng cao hiệu quả hoạt động là khả thi nếu có sự quyết tâm và đầu tư đúng mức.

4.1. Kết Quả Từ Các Doanh Nghiệp Mô Hình Mới

Nhiều DNNN đã áp dụng mô hình quản lý mới và đạt được kết quả khả quan. Sự chuyển mình này không chỉ giúp tăng trưởng doanh thu mà còn cải thiện hình ảnh doanh nghiệp trên thị trường.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động

Việc đánh giá hiệu quả hoạt động cần được thực hiện định kỳ để có những điều chỉnh kịp thời. Các chỉ số tài chính và phi tài chính cần được xem xét đồng bộ để có cái nhìn toàn diện về hiệu quả hoạt động.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Doanh Nghiệp Nhà Nước

Nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN sau cổ phần hóa là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của DNNN tại Đà Nẵng phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thị trường và sự đổi mới trong quản lý. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển này.

5.1. Tương Lai Của DNNN

DNNN cần tiếp tục cải cách và đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Sự phát triển bền vững sẽ là mục tiêu hàng đầu trong thời gian tới.

5.2. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Chính Phủ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể để giúp DNNN vượt qua khó khăn và phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2013-2017, 30 doanh nghiệp nhà nước (DNNN) sau cổ phần hóa (CPH) tại thành phố Đà Nẵng đã ghi nhận sự tăng trưởng ổn định về doanh thu và lợi nhuận. Tổng doanh thu tăng từ 8.327 tỷ đồng năm 2013 lên 10.867 tỷ đồng năm 2017, tương đương mức tăng 20,6%. Lợi nhuận cũng có sự biến động, tuy nhiên vẫn duy trì mức tăng trưởng tích cực từ 2.783 tỷ đồng lên 1.504 tỷ đồng trong năm 2017. Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản (ROA) và trên vốn chủ sở hữu (ROE) lần lượt tăng từ 7,2% lên 8% và 11,9% lên 14,6% trong cùng kỳ. 

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của DNNN sau CPH, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, củng cố quyền sở hữu và phát huy vai trò của các cổ đông. Mục tiêu cụ thể là xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động, xác định mức độ ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phù hợp. Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại 30 DNNN đã CPH tại Đà Nẵng trong giai đoạn 2013-2017. 

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách, cải thiện quản trị doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả kinh tế của DNNN trong bối cảnh chuyển đổi cơ cấu sở hữu và thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế về hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, bao gồm:

- **Lý thuyết hiệu quả kinh tế**: Hiệu quả được hiểu là mối quan hệ giữa đầu ra (doanh thu, lợi nhuận) và đầu vào (vốn, tài sản, nhân lực), phản ánh khả năng sử dụng nguồn lực để tạo ra giá trị.
- **Mô hình DuPont**: Phân tích tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và vốn chủ sở hữu (ROE) qua các yếu tố như lợi nhuận trên doanh thu, hiệu suất sử dụng tài sản và cấu trúc vốn.
- **Lý thuyết quản trị doanh nghiệp**: Tác động của quản trị tốt đến giá trị doanh nghiệp, năng suất lao động và giảm thiểu rủi ro.
- **Lý thuyết cấu trúc vốn**: Tác động của tỷ lệ nợ và vốn chủ sở hữu đến hiệu quả tài chính và rủi ro doanh nghiệp.
- **Khái niệm cấu trúc sở hữu**: Tập trung sở hữu và đặc điểm chủ sở hữu ảnh hưởng đến quản trị và hiệu quả hoạt động.

Các khái niệm chính bao gồm: quy mô doanh nghiệp, tốc độ tăng trưởng, cấu trúc vốn, năng lực quản trị nợ phải thu, cấu trúc sở hữu và tỷ lệ lạm phát.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng thu thập từ báo cáo tài chính của 30 DNNN sau CPH tại Đà Nẵng trong giai đoạn 2013-2017, tổng cộng 150 quan sát. 

Phân tích dữ liệu sử dụng mô hình hồi quy đa biến với hai mô hình chính: mô hình ảnh hưởng cố định (FEM) và mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên (REM). Kiểm định Hausman được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp. 

Các biến được đo lường cụ thể: biến phụ thuộc là ROA và ROE; biến độc lập gồm quy mô doanh nghiệp (doanh thu), tốc độ tăng trưởng doanh thu, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu, kỳ thu tiền bình quân (quản trị nợ phải thu) và tỷ lệ cổ phần nhà nước nắm giữ. 

Quá trình xử lý dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, kiểm tra đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi và tự tương quan nhằm đảm bảo tính chính xác và tin cậy của mô hình.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Quy mô doanh nghiệp** có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả hoạt động, với doanh thu trung bình khoảng 27,98 (logarithm), cho thấy doanh nghiệp lớn hơn có khả năng sinh lời cao hơn.
- **Tốc độ tăng trưởng doanh thu** trung bình 22,37% cũng có ảnh hưởng thuận chiều đến ROA và ROE, phản ánh doanh nghiệp tăng trưởng nhanh thường đạt hiệu quả kinh doanh tốt hơn.
- **Cấu trúc vốn** với tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu trung bình 45,61% có tác động ngược chiều đến hiệu quả, cho thấy nợ cao làm giảm lợi nhuận và tăng rủi ro tài chính.
- **Quản trị nợ phải thu** (kỳ thu tiền bình quân trung bình 61,94 ngày) có ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động, cho thấy quản lý dòng tiền kém làm giảm khả năng sinh lời.
- **Cấu trúc sở hữu nhà nước** trung bình chiếm 5,7% cổ phần có tác động ngược chiều đến hiệu quả, phản ánh sự chi phối của nhà nước có thể làm giảm tính linh hoạt và hiệu quả quản trị.

### Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy quy mô và tốc độ tăng trưởng là những nhân tố quan trọng thúc đẩy hiệu quả hoạt động của DNNN sau CPH tại Đà Nẵng, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước. Ngược lại, tỷ lệ nợ cao và quản trị nợ phải thu kém làm giảm hiệu quả, do chi phí tài chính tăng và dòng tiền bị ảnh hưởng. 

Ảnh hưởng tiêu cực của cấu trúc sở hữu nhà nước phản ánh những hạn chế trong quản trị và ra quyết định do sự chi phối của các đại diện vốn nhà nước, gây ra sự chậm trễ và thiếu linh hoạt. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh ROA, ROE theo từng năm và bảng hồi quy đa biến thể hiện mức độ ảnh hưởng của từng biến độc lập.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường quy mô và năng lực tài chính**: Khuyến khích các DNNN mở rộng quy mô hoạt động, huy động vốn hiệu quả để nâng cao năng lực cạnh tranh, đặt mục tiêu tăng trưởng doanh thu ít nhất 10% mỗi năm trong 3 năm tới, do Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp thực hiện.
- **Cải thiện quản trị tài chính và dòng tiền**: Áp dụng các công cụ quản lý nợ phải thu hiệu quả, rút ngắn kỳ thu tiền bình quân xuống dưới 45 ngày trong vòng 2 năm, do Ban Giám đốc doanh nghiệp và các phòng ban tài chính chịu trách nhiệm.
- **Tái cấu trúc vốn hợp lý**: Giảm tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu xuống dưới 40% để giảm rủi ro tài chính, đồng thời tăng vốn chủ sở hữu thông qua phát hành cổ phiếu hoặc các hình thức huy động vốn khác, thực hiện trong 3 năm tới với sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý nhà nước.
- **Nâng cao năng lực quản trị và minh bạch sở hữu**: Đào tạo nâng cao năng lực quản trị cho các thành viên Hội đồng quản trị và Ban Giám đốc, đồng thời giảm sự chi phối quá mức của nhà nước trong quản lý doanh nghiệp, hướng tới tăng tính minh bạch và hiệu quả quản trị trong 5 năm tới.
- **Thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất lao động**: Đầu tư vào công nghệ hiện đại và đào tạo nhân lực nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, giảm chi phí và tăng lợi nhuận, thực hiện liên tục và đánh giá định kỳ.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Các nhà quản lý doanh nghiệp nhà nước**: Nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.
- **Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách**: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách cổ phần hóa, quản lý vốn và hỗ trợ doanh nghiệp sau CPH.
- **Các nhà đầu tư và cổ đông**: Hiểu rõ về tác động của cấu trúc sở hữu và quản trị doanh nghiệp đến hiệu quả kinh doanh, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác.
- **Các nhà nghiên cứu và học viên kinh tế, quản trị**: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực doanh nghiệp nhà nước và cổ phần hóa.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Cổ phần hóa ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước?**  
Cổ phần hóa tạo ra cơ chế quản lý mới, đa sở hữu, thúc đẩy động lực kinh doanh và nâng cao hiệu quả tài chính thông qua việc huy động vốn và cải thiện quản trị.

2. **Nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến hiệu quả hoạt động của DNNN sau CPH?**  
Quy mô doanh nghiệp và tốc độ tăng trưởng doanh thu được xác định là những nhân tố có tác động tích cực và mạnh mẽ nhất.

3. **Tại sao tỷ lệ nợ cao lại làm giảm hiệu quả hoạt động?**  
Tỷ lệ nợ cao làm tăng chi phí tài chính, rủi ro thanh khoản và áp lực trả nợ, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận và khả năng đầu tư mở rộng.

4. **Cấu trúc sở hữu nhà nước ảnh hưởng như thế nào đến doanh nghiệp?**  
Sự chi phối của nhà nước có thể làm giảm tính linh hoạt trong quản trị, gây chậm trễ trong ra quyết định và hạn chế sự đổi mới, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả.

5. **Làm thế nào để cải thiện quản trị nợ phải thu?**  
Áp dụng các chính sách thu hồi nợ nghiêm ngặt, rút ngắn kỳ thu tiền, sử dụng công nghệ quản lý tài chính và đào tạo nhân viên để nâng cao hiệu quả quản trị dòng tiền.

## Kết luận

- Đã xác định được 5 nhân tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của DNNN sau CPH tại Đà Nẵng: quy mô, tốc độ tăng trưởng, cấu trúc vốn, quản trị nợ phải thu và cấu trúc sở hữu.  
- Quy mô và tốc độ tăng trưởng có tác động tích cực, trong khi tỷ lệ nợ và sự chi phối của nhà nước có tác động tiêu cực.  
- Mô hình hồi quy dữ liệu bảng với kiểm định Hausman cho thấy mô hình ảnh hưởng cố định (FEM) phù hợp nhất để phân tích.  
- Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các chính sách và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN sau CPH.  
- Đề xuất các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp quản trị, tái cấu trúc vốn và nâng cao năng lực quản lý trong vòng 3-5 năm tới.

**Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa, góp phần phát triển kinh tế bền vững tại Đà Nẵng và toàn quốc.**

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, mục lục, danh mục các bảng, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động và các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Chƣơng 2: Thiết kế nghiên cứu. Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu. Chƣơng 4: Hàm ý chính sách và kiến nghị.

Luan van 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 1. HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 1. K á n ệm ệu quả oạt độn ủ o n n ệp Theo từ điển kinh tế Anh Việt: Hiệu quả là mối tƣơng quan giữa đầu vào của các yếu tố khan hiếm với đầu ra là những hàng hóa, dịch vụ. Tùy theo hình thái đo lƣờng khác nhau mà hiệu quả đƣợc gọi là hiệu quả kỹ thuật (đo lƣờng bằng hiện vật) hoặc hiệu quả kinh tế (đo lƣờng bằng chi phí).

Trong thực tiễn đời sống xã hội tồn tại rất nhiều mặt hoạt động khác nhau nhƣ kinh tế, chính trị, xã hội,…Do vậy, khi nói đến hiệu quả của một lĩnh vực nào đó ngƣời ta gắn tên của lĩnh vực đó liền ngay sau hiệu quả nhƣ hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả chính trị…Hiệu quả kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt đƣợc mục tiêu kinh tế trong một thời kỳ hay một giai đoạn nhất định. Trong phạm vi từng doanh nghiệp riêng lẻ thì hiệu quả kinh tế chính là hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Theo Giáo trình Quản trị kinh doanh tổng hợp trong các doanh nghiệp của GS. Ngô Đình Giao.

NXB Khoa học kỹ thuật, Hà Nội - 1997, trang 408 cho rằng: “Hiệu quả kinh tế của một hiện tƣợng (hoặc quá trình) kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực, tiền vốn) để đạt đƣợc mục tiêu xác định, nó biểu hiện mối quan hệ tƣơng quan giữa kết quả thu đƣợc và toàn bộ chi phí bỏ ra để có kết quả đó, phản ánh đƣợc chất lƣợng của hoạt động kinh tế đó” Từ định nghĩa về hiệu quả kinh tế của một hiện tƣợng nhƣ trên ta có thể hiểu hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt đƣợc mục tiêu đã đặt ra, nó biểu hiện Luan van 9 mối tƣơng quan giữa kết quả thu đƣợc và những chi phí bỏ ra để có đƣợc kết quả đó, độ chênh lệch giữa hai đại lƣợng này càng lớn thì hiệu quả càng cao. Trên góc độ này thì hiệu quả đồng nhất với lợi nhuận của doanh nghiệp và khả năng đáp ứng về mặt chất lƣợng của sản phẩm đối với nhu cầu của thị trƣờng. Theo giáo trình Phân tích hoạt động kinh doanh phần II của PGS.Trƣơng Bá Thanh và TS.Trần Đình Khôi Nguyên - trƣờng Đại học Kinh tế Đà Nẵng thì hiệu quả đƣợc xem xét giữa mối quan hệ đầu ra là kết quả của doanh nghiệp (doanh thu, lợi nhuận, giá trị sản xuất, giá trị tăng thêm…) với đầu vào là các nguồn lực sử dụng (tài sản, vốn chủ sở hữu, nguồn nhân lực…). Nhƣ vậy, chỉ tiêu phân tích chung về hiệu quả cơ bản đƣợc tính nhƣ sau: Đầu ra Hiệu quả hoạt động = Đầu vào Hiệu quả hoạt động doanh nghiệp thƣờng đƣợc xem xét trên hai góc độ là hiệu quả hoạt động kinh doanh và hiệu quả hoạt động tài chính.

Hệ t ốn ỉ t êu đán á ệu quả oạt độn n o n Có nhiều chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, chỉ tiêu đƣợc nhiều nghiên cứu quan tâm là: Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn (ROI), tỷ lệ lợi nhuận trên tài sản (ROA), tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu (ROS) và tỷ lệ lãi cơ bản trên cổ phiếu phổ thông (EPS) để nghiên cứu về hiệu quả hoạt động trong doanh nghiệp. Các chỉ tiêu này đƣợc quan tâm nhiều vì nó liên quan đến lợi ích của nhà quản lý, chủ đầu tƣ, khách hàng, đối tác. và xét cho cùng đó là chỉ tiêu lợi nhuận đối với các bên có liên quan đến doanh nghiệp.

Lợi nhuận là chỉ tiêu cuối cùng phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp. Chỉ tiêu lợi nhuận là chỉ tiêu số tuyệt đối không có ý nghĩa nhiều trong công Luan van 10 tác phân tích, so sánh, thống kê. Do vậy, lựa chọn các chỉ tiêu tỷ suất liên quan đến lợi nhuận nhƣ: ROI, ROS, ROA, ROE, EPS sẽ có ý nghĩa so sánh hiệu quả hoạt động giữa các chủ thể khác nhau về thời gian, không gian. + Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn (ROI): trong quá trình kinh doanh, doanh nghiệp muốn lấy thu bù chi và có lãi, bằng cách so sánh lợi nhuận với vốn đầu tƣ sẽ thấy đƣợc khả năng tạo ra lợi nhuận của doanh nghiệp từ vốn, có thể tính bằng công thức: Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn Tổng lợi nhuận trƣớc thuế và lãi vay = (ROI) Tổng vốn bình quân Tổng vốn bình quân đƣợc hiểu là tổng tài sản bình quân: Tổng tài sản bình quân = Tổng tài sản của năm/ 4 + Tỷ lệ lợi nhuận trên tài sản (ROA): trong quá trình tiến hành hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp đều mong muốn có lãi, bằng cách so sánh lợi nhuận với tài sản đầu tƣ sẽ thấy đƣợc khả năng tạo ra lợi nhuận từ tài sản, có thể xác định bằng công thức: Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản Lợi nhuận trƣớc thuế = (ROA) Tổng tài sản bình quân Chỉ tiêu này cho biết doanh nghiệp bỏ ra 1 đồng tài sản đầu tƣ thì thu đƣợc bao nhiêu đồng lợi nhuận trƣớc thuế, chỉ tiêu này càng cao, chứng tỏ hiệu quả sử dụng tài sản tốt, đó là nhân tố góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Tỷ suất sinh lời tài sản có thể đƣợc viết lại theo phƣơng trình Dupont nhƣ sau: Lợi nhuận trƣớc thuế Doanh thu ROA = x x 100% Doanh thu Tổng tài sản BQ Luan van 11 Hay ROA = Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu x Hiệu suất sử dụng tài sản Từ phƣơng trình trên cho thấy tỷ suất sinh lời tài sản có mối quan hệ với tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu và hiệu suất sử dụng tài sản. Tuy nhiên chỉ tiêu ROA chƣa phản ánh đầy đủ hiệu quả kinh doanh vì lợi nhuận còn chịu tác động bởi chính sách tài trợ. + Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE): là chỉ tiêu phán ánh một đơn vị vốn đầu tƣ của chủ sở hữu đem lại bao nhiêu đơn vị lợi nhuận sau thuế. Trị số của chỉ tiêu này càng lớn, chứng tỏ hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp càng tốt, góp phần nâng cao khả năng đầu tƣ của chủ doanh nghiệp và đƣợc xác định theo công thức: Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở Lợi nhuận sau thuế = hữu (ROE) Vốn chủ sở hữu bình quân Trong đó, số vốn chủ sở hữu bình quân đƣợc xác định bằng trung bình giữa vốn chủ sở hữu cuối kỳ và đầu kỳ: Vốn chủ sở hữu bình quân = (Số vốn chủ sở hữu hiện có đầu kỳ + Số vốn chủ sở hữu hiện có cuối kỳ)/ 2 Tiếp cận theo quan điểm của Bied – Charreton (1920) dƣới dạng khai triển phƣơng trình Du-pont về các nhân tố ảnh hƣởng đến tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu nhƣ sau: Lợi nhuận Doanh thu Tổng tài sản BQ trƣớc thuế ROE = x x x 100% Tổng tài sản Doanh thu VCSH BQ BQ Từ phƣơng trình Dupont cho thấy mối liên hệ giữa tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu (ROE) với tỷ suất sinh lời doanh thu và hiệu suất quản lý tài sản.

Hay ROE và hiệu quả hoạt động kinh doanh có mối quan hệ với nhau. Ngoài Luan van 12 ra, phƣơng trình trên còn cho thấy mối quan hệ giữa hiệu quả tài chính với chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp và cấu trúc tài chính của doanh nghiệp. + Tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu (ROS): chỉ tiêu này cho biết một đơn vị doanh thu thuần đem lại bao nhiêu đơn vị lợi nhuận sau thuế, trị số của chỉ tiêu này càng lớn, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp càng tốt và ngƣợc lại. Trong phân tích kinh doanh, chỉ tiêu này đƣợc sử dụng nhƣ một chỉ tiêu bổ sung để đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp và đƣợc xác định theo công thức: Lợi nhuận sau thuế Tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu = Doanh thu thuần + Lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS): là chỉ tiêu phản ánh mức lợi nhuận mà một cổ phiếu thƣờng có đƣợc trong kỳ.

Chỉ tiêu này đƣợc sử dụng rộng rãi trong CTCP và đƣợc xác định nhƣ sau: Lợi nhuận sau thuế - Cổ tức chi trả cho Lãi cơ bản trên cổ phiếu ƣu đãi = cổ phiếu Số lƣợng cổ phiếu thƣờng bình quân đang lƣu hành Chỉ tiêu này cho biết trong kỳ phân tích, các cổ đông đầu tƣ 1 đồng cổ phiếu phổ thông theo mệnh giá thì thu đƣợc bao nhiêu đồng lợi nhuận, chỉ tiêu này càng cao càng hấp dẫn các nhà đầu tƣ. Việc đo lƣờng hiệu quả hoạt động kinh doanh có thể bị tác động bởi mục tiêu của doanh nghiệp mà mục tiêu này có thể ảnh hƣởng đến việc lựa chọn cách đo lƣờng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Hai chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kế toán đại diện đo lƣờng hiệu quả hoạt động kinh doanh là ROA và ROE đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu sử dụng và trong thực tiễn, các Luan van 13 nhà quản lý doanh nghiệp thƣờng sử dụng những chỉ tiêu tài chính để đo lƣờng, báo cáo và cải thiện hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Tóm lại, hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh rất đa dạng và phong phú, có thể đáp ứng đƣợc nhiều nhu cầu khác nhau nên khi đánh giá hiệu quả doanh nghiệp tùy từng điều kiện cụ thể, cho phép sử dụng những chỉ tiêu chủ yếu nhất để thỏa mãn mục đích nghiên cứu phù hợp nhất.