CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE CHUNG LIEN QUAN DEN TINH TIẾT TANG NANG TNHS TRONG LUAT HINH SU VIET NAM 1. M6t s6 van dé lién quan dén tinh tiét tang nang TNHS 1. Khái niệm và ý nghĩa của tình tiét tăng nặng TNHS Theo quy định tại Điều 50, BLHS năm 2015, sửa đổi năm 2017 : khi quyết định hình phạt thì Tòa án sẽ căn cứ vào quy định của Bộ luật hình sự, cân nhắc đến tính chất cũng như mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, tình tiết giảm nhẹ TNHS và tình tiết tăng nặng TNHS. Chính vi vậy, việc cân nhắc đến tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ TNHS là một căn cứ dé quyết định hình phat, là một trong những yếu tố dé cá thé hóa hình phạt.
Trong quá trình quyết định hình phạt đối với người phạm tội, việc nhận thức thống nhất về vai trò của tình tiết tăng nặng TNHS để xem xét, cân nhắc và áp dụng chính xác tình tiết này trong thực tiễn là nhiệm vụ rất quan trọng của các Tòa án ở nước ta hiện nay. Do đó, trước khi đi vào phân tích vai trò của tình tiết này trong việc quyết định hình phạt đối với người phạm tội, chúng ta cần phải đưa ra định nghĩa của khái niệm “tinh tiét tăng nặng TNHS” là gì?. Trong pháp luật hình sự thực định nhà làm luật nước ta không ghi nhận định nghĩa pháp lý này, đồng thời trong khoa học luật hình sự Việt Nam cũng còn nhiều quan điểm khác nhau xung quanh nó. Hiện nay, có rất nhiều quan điểm về vấn đề này , mỗi một tác giả, mỗi một công trình nghiên cứu khoa học lại có một nhận định riêng về định nghĩa tình tiết tăng nặng TNHS.
Theo quan điểm của tác giả Kiều Đình Thụ trong cuốn sách “Tim hiểu luật hình sự Việt Nam” ghi nhận: “Tinh tiét tang nặng TNHS có ảnh hưởng tới mức độ nguy hiểm của một tội phạm trong các trường hợp cụ thể khác nhau và có ý nghĩa khi quyết định hình phạt vì chúng. làm tăng lên mức hình phạt cần áp dụng với tội phạm đã thực hiện trong giới hạn khung hình phạt mà luật quy định với tội phạm đó” °. Tác gia Đỗ Ngọc Quang cho rang : “Những tình tiết tăng nặng TNHS là những tình tiết làm cho một hành vi phạm lội hoặc người phạm tội tăng lên mức độ nguy hiểm cho xã hội dé từ đó can áp dụng hình phạt nặng hon trong phạm vi một khung hình phạt đã được xác định aan Ngoài ra, còn có rất nhiều những học giả, những nhà nghiên cứu khoa học khác cũng đưa ra những định nghĩa về tình tiết tăng nặng TNHS trong các bài viết, hay công trình nghiên cứu của mình. Ví dụ như theo tác gia Tran Văn Sơn “Tình tiết tăng nặng TNHS là những tình tiết phan ánh mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm tăng lên trong phạm vi một khung hình phạt của một tội phạm cụ thể”.
Tác giả Lê Cảm và Trịnh Tiến Việt cũng đã bình luận về khái niệm của tình tiết tăng nặng như sau: “ Tinh tiết tăng nặng TNHS là tình tiết được quy định trong phan chung BLHS với tính chất là tình tiết tăng nặng chung và là một trong những căn cứ để cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyền chủ yếu là Tòa án tùy thuộc vào giai đoạn tô tụng hình sự tương ứng ( chủ yếu là giai đoạn xét xử ) cá thể hóa TNHS và hình phạt doi với người phạm tội theo hướng nghiêm khắc hon trong phạm vì một khung hình phạt nếu trong vụ án hình sự có tình tiết này”. Theo quan điểm của PGS.TS Dương Tuyết Miên thì : “ Tinh tiét tăng nặng TNHS là những tình tiết được quy định trong BLHS phan ánh mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, khả năng cải tạo giáo đục của người phạm tội. Tình tiết tăng nặng TNHS có ý nghĩa trong việc quyết định hình phạt, làm tăng hình phạt trong giới hạn một khung hình phạt”. Những định nghĩa mà tác giả luận văn đã chọn lọc và đưa ở trên, đều thé hiện được những đặc trưng cơ ban của tình tiết tăng nặng TNHS.
3 Kiều Dinh Thụ (1998), Tim hiểu luật hình sự Việt Nam, NXB TP Hồ Chi Minh, tr. * Đỗ Ngọc Quang, (1995), Chương III — Quyết định hình phat của Phần thứ ba, Trong sách: Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, Truong Đại học Cảnh sat, Hà Nội, tr. ° Tran Văn Son, (1996), Ouyét định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam, Luan văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, tr. ° Dương Tuyết Miên, (2003) , Tinh tiết giảm nhẹ, tăng nặng TNHS theo BLHS năm 1999, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 1/2003, tr.19 10 Chính là, tình tiết tăng nặng TNHS là những tình tiết được ghi nhận trong luật hình sự Việt Nam, có ý nghĩa trong việc làm tăng lên mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, làm tăng lên TNHS ma bản thân người phạm tội phải gánh chịu.
Tình tiết tăng nặng TNHS cũng là cơ sở để có thể phân hóa TNHS, phân hóa hình phạt. Cho dù dưới hình thức định nghĩa nào, thì các tác giả trong những công trình nghiên cứu của mình cũng mong muốn thé hiện được ban chất của loại tình tiết này. Đặc biệt, hiện nay có một định nghĩa khác về tình tiết tăng nặng TNHS được tác giả Dinh Văn Qué đưa ra như sau: “Tình tiét tăng nặng TNHS là những tình tiết trong một vụ án cụ thể làm tăng mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội và người phạm tội phải chịu một hình phat nghiêm khắc hơn trong một khung hình phạt””. Với nhận định về tình tiết tăng nặng TNHS của tác giả Dinh Văn Quế có thé thay có sự khác biệt so với những định nghĩa được nêu lên trước đó.
Tình tiết tăng nặng TNHS theo cách hiểu của tác giả này là tình tiết trong thực tiễn của vụ án cụ thể. Nếu như những định nghĩa trước đều nói rằng tình tiết tăng nặng TNHS là những tình tiết được quy định trong BLHS thì nhận định của Tham phán, chánh án Tòa hình sự, Tòa án nhân dân tối cao Đinh Văn Quế cho rằng đây là những tình tiết trong thực tiễn của vụ án. Tại sao lại có sự khác biệt này. Theo tác giả nhận thấy, tình tiết tang nặng TNHS là những tình tiết làm tăng lên mức độ nguy hiểm cho xã hội của trường hợp phạm tội cụ thê khi trong vu án đó có tình tiết tăng nặng TNHS.
Việc tăng lên mức độ nguy hiểm này cũng đồng thời làm tăng lên trách nhiệm pháp lý đối với người phạm tội phải gánh chịu. Chính vì vậy, việc quy định và áp dụng hết sức thận trọng đối với những tình tiết này là điều cần thiết được đặt ra. Nếu theo nhận định của tác giả Đình Văn Quế chỉ cần trong một vụ án cụ thể có tình tiết làm tăng mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội và người ” Đinh Van Qué, (2000), Tinh tiét tang nặng, giảm nhẹ TNHS, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr.12; Dinh Van Quê (2000), Binh luận khoa học BLHS năm 1999, Phan chung, NXB thành phô Hô Chí Minh, tr. lãi phạm tội phải chịu một hình phạt nghiêm khắc hơn trong một khung hình phạt thì được xác nhận là tình tiết tăng nặng TNHS là chưa phù hợp bởi theo nguyên tắc thì Tòa án chỉ được áp dụng những tình tiết tăng nặng TNHS được quy định tại khoản 1, Điều 52, BLHS 2015.
Ngoài những tình tiết tăng nặng TNHS này thì không được tự ý áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS khác. Nếu chi trong một vụ án có xuất hiện tình tiết khác đáp ứng các điều kiện về tăng mức độ nguy hiểm của hành vi và khiến người phạm tội chịu hình phạt nghiêm khắc hơn trong một khung hình phạt nhưng tình tiết đó không được quy định tại BLHS 2015 thì cũng không được coi là tình tiết tăng nặng TNHS. Tổng hợp những quan điểm trên cùng với việc xem xét tình tiết tăng nặng TNHS trong BLHS năm 2015, tác giả nhận thay tình tiết được quy định có thể được chia thành 2 loại chính là những tình tiết có ảnh hưởng đáng kê đến mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và những tình tiết phản ánh khả năng cải tạo, giáo dục của người phạm tội. Tình tiết này đều có đặc điểm chung là những tình tiết có ý nghĩa làm tăng lên mức độ TNHS của người phạm tội.
Từ đó tác giả luận văn đã khái quát hóa thành khái niệm liên quan đến tình tiết tang nặng TNHS như sau : Tinh tiét tăng nặng TNHS là những tình tiết được quy định trong BLHS, phản ánh mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, khả năng cải tạo giáo đục của người phạm tội. Tình tiết tăng nặng TNHS có ý nghĩa trong việc quyết định hình phạt, làm tăng hình phạt trong giới hạn một khung hình phạt nhất định. Trên tất cả có thé thay được những ý nghĩa quan trong của tình tiết tăng nặng TNHS trong việc quyết định hình phạt là làm tăng hình phạt trong giới hạn một khung hình phạt nhất định. Không giống như khi áp dụng tình tiết giảm nhẹ TNHS, cho phép Tòa án có thể coi những tình tiết không thuộc các trường hợp được ghi nhận trong BLHS là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, (được áp dụng khi ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án).
Khi 12 áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS hướng áp dụng này không được sử dụng. Có nghĩa là Tòa án sẽ không được phép tự áp dụng tình tiết tăng nặng giống như với tình tiết giảm nhẹ TNHS. Chỉ có những tình tiết được quy định tại Điều 52, BLHS năm 2015, mới được coi là những tinh tiết tăng nặng TNHS .Việc quy định chỉ được áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS được ghi nhận tại Điều 52, BLHS năm 2015, không chỉ hướng dẫn cho các Tòa án đánh giá đúng mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội để từ đó tuyên một hình phạt phù hợp mà còn đảm bảo việc áp dụng thống nhất tình tiết tăng nặng này trong phạm vi cả nước. Hơn nữa, điều này cũng lý giải đường lỗi pháp luật của quốc gia, thé hiện thái độ cân trọng cua Nhà nước trong việc gia tăng TNHS, nhưng lại chấp nhận mở rộng kha năng khoan hồng đối với người phạm tội.