CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VÀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Hoạt động tài chính doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp là khâu cơ sở của hệ thống tài chính bởi lẽ nó trực tiếp gắn liền và phục vụ quá trình sản xuất kinh doanh ở các đơn vị cơ sở, nơi trực tiếp sáng tạo ra sản phẩm quốc dân, mặt khác còn có tác động quyết định đến thu nhập của các khâu tài chính khác trong hệ thống tài chính. Hoạt động tài chính là một trong những nội dung cơ bản của hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhằm giải quyết mối quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình kinh doanh được biểu hiện dưới hình thái tiền tệ để thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hoá lợi nhuận, tối đa hoá vốn chủ sở hữu.
Nói cách khác, hoạt động tài chính là những quan hệ tiền tệ gắn trực tiếp với việc tổ chức huy động, phân phối, sử dụng quản lý vốn trong quá trình kinh doanh. Hoạt động tài chính ở doanh nghiệp phải hướng tới các mục tiêu sau: - Hoạt động tài chính phải giải quyết tốt các mối quan hệ kinh tế thể hiện qua việc thanh toán với các đơn vị có liên quan như Ngân hàng, các đơn vị kinh tế khác. mối quan hệ này được cụ thể hoá bằng các chỉ tiêu đánh giá về mặt lượng mặt chất và thời gian. Hoạt động tài chính phải đảm bảo nguyên tắc hiệu quả, nguyên tắc này đòi hỏi phải tối đa hoá việc sử dụng các nguồn vốn, nhưng vẫn đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh được hoạt động bình thường và mang lại hiệu quả cao.
Hoạt động tài chính được thực hiện trên cơ sở tôn trọng pháp luật, chấp hành và tuân thủ các chế độ về tài chính tín dụng, nghĩa vụ với nhà nước, kỷ luật với các đơn vị tài chính kinh tế có liên quan. Phân tích hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Ý nghĩa và mục đích của phân tích tài chính. Phân tích tài chính doanh nghiệp hay cụ thể hoá là quá trình phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp, quá trình kiểm tra đối chiếu, so sánh các số liệu, tài liệu và 5 tình hình tài chính hiện hành và trong quá khứ nhằm mục đích đánh giá tiềm năng, hiệu quả kinh doanh cũng như dự đoán những rủi ro trong tương lai của doanh nghiệp.
Báo cáo tài chính là báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, nguồn vốn, công nợ, cũng như tình hình tài chính, kết quả kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. Do đó, việc thường xuyên tiến hành phân tích tài chính sẽ cung cấp thông tin cho người sử dụng từ các góc độ khác nhau, vừa đánh giá toàn diện, vừa tổng hợp khái quát lại vừa xem xét một cách chi tiết hoạt động tài chính của doanh nghiệp để nhận biết phán đoán và đưa ra quyết định tài chính, quyết định đầu tư và quyết định tài trợ phù hợp. Phân tích tình hình tài chính thông qua các báo cáo tài chính của doanh nghiệp là mối quan tâm của nhiều nhóm người: nhà quản lý, các nhà đầu tư, các cổ đông, các chủ nợ, các khách hàng, các nhà cho vay tín dụng, các cơ quan chính phủ và người lao động. mỗi nhóm người này có nhu cầu thông tin khác nhau.
+ Đối với các chủ doanh nghiệp và các nhà quản trị doanh nghiệp, mối quan tâm hàng đầu của họ là tìm kiếm lợi nhuận và khả năng trả nợ. Một doanh nghiệp bị lỗ liên tục sẽ bị cạn nguồn lực và buộc phải đóng cửa. Mặt khác, nếu doanh nghiệp không có khả năng thanh toán cũng buộc phải đóng cửa. + Đối với các chủ ngân hàng và các nhà cho vay tín dụng mối quan tâm hàng đầu của họ chủ yếu là khả năng trả nợ của doanh nghiệp.
Vì vậy, họ đặc biệt quan tâm đến lượng tiền và các khoản có thể chuyển nhanh thành tiền, từ đó so sánh với nợ ngắn hạn để biết được khả năng thanh toán tức thời của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các chủ ngân hàng và các nhà cho vay tín dụng cũng quan tâm tới số lượng vốn chủ sở hữu bởi vì nguồn vốn này là khoản bảo hiểm cho họ trong trường hợp doanh nghiệp bị rủi ro trong thanh toán. + Đối với các nhà cung cấp vật tư, hàng hoá, dịch vụ cho doanh nghiệp họ sẽ xem xét đưa ra các quyết định có nên cho phép khách hàng sắp tới có được mua chịu hàng hay không. Họ cần biết được khả năng thanh toán của doanh nghiệp tại thời điểm hiện tại và trong thời gian sắp tới.
+ Đối với các nhà đầu tư, mối quan tâm của họ là thời gian hoàn vốn, mức sinh lãi và sự rủi ro. Vì vậy, họ cần các thông tin về điều kiện tài chính, tình hình hoạt động, hiệu quả kinh doanh và tiềm năng tăng trưởng của các doanh nghiệp. Ngoài ra, các cơ quan tài chính, thống kê, thuế, cơ quan chủ quản, các nhà phân tích tài chính 6 hoạch định chính sách, những người lao động. cũng rất quan tâm tới các thông tin tài chính của doanh nghiệp.
Như vậy, có thể nói mục tiêu tối cao và quan trọng nhất của phân tích tình hình tài chính là giúp rút ra quyết định lựa chọn phương án kinh doanh tối cao và đánh giá chính xác thực trạng tiềm năng tài chính của doanh nghiệp. Bản chất và mục tiêu của hệ thống báo cáo tài chính trong doanh nghiệp. Kế toán có thể xem như một quy trình công nghệ về thu thập, phản ánh, xử lý, kiểm tra, tổng hợp, phận tích và cung cấp thông tin mà sản phẩm hoàn thành của quy trình công nghệ này chính là các báo cáo tài chính. Các báo cáo tài chính được lập trong giai đoạn cuối của quy trình trên có nhiệm vụ tổng hợp toàn bộ các thông tin kinh tế - tài chính từ các nghiệp vụ kinh tế phát sinh tại đơn vị hoạch toán trong một thời kỳ nhất định.
Có thể nói, báo cáo tài chính là sản phẩm của kế toán tài chính, tổng hợp và phản ánh một cách tổng quát, toàn diện tình hình tài sản và nguồn vốn của một doanh nghiệp tại một thời điểm; tình hình và kết quả hoạt động kinh doanh; tình hình và kết quả lưu chuyển tiền tệ; tình hình vận động sử dụng vốn của một doanh nghiệp qua một kỳ kế toán. Báo cáo tài chính cung cấp thông tin kinh tế, tài chính hữu ích cho việc đánh giá thực trạng tình hình tài chính và tình hình kinh doanh của doanh nghiệp trong năm tài chính đã qua và những dự toán trong tương lai. Thông tin từ báo cáo tài chính là căn cứ quan trọng cho việc đề ra các quyết định về quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh hoặc các quyết định về đầu tư. Qua các thông tin được trình bày trên báo cáo tài chính, người sử dụng có thể đánh giá được tình hình tài chính của doanh nghiệp tại một thời điểm cũng như khả năng sinh lời từ các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ, đồng thời đánh giá được khả năng thanh toán của doanh nghiệp hay dự đoán sự phát triển của doanh nghiệp trong tương lai.
Ta thấy trong mối quan hệ giữa hệ thống thông tin kế toán với việc ra quyết định thì báo cáo tài chính là sản phẩm đầu ra của một quy trình kế toán nhưng đồng thời lại là sản phẩm đầu vào quan trọng cho việc ra các quyết định kinh doanh của nhà quản lý. Có thể thấy được vai trò của các báo cáo tài chính đối với hoạt động quản trị 7 doanh nghiệp trong mối quan hệ giữa hệ thống thông tin kế toán và việc ra quyết định thông qua mô hình sau: Hệ thống thông tin kế toán Thông tin tài chính Thông tin phi tài chính Báo cáo tài chính Báo cáo quản trị nội bộ Người ra quyết định Người ra quyết định bên ngoài bên trong Từ mô hình trên có thể thấy, để đưa ra được các quyết định quan trọng đối với hoạt động quản trị của doanh nghiệp, cần phải xây dựng được một hệ thống thông tin kế toán đầy đủ, kịp thời và chính xác, mà cơ sở dữ liệu quan trọng để đưa ra được những thông tin tốt nhất cho người sử dụng là hệ thống các báo cáo tài chính. Hệ thống các báo cáo tài chính với số liệu trung thực, chính xác sẽ là kênh chuyển tải thông tin hữu ích cho các nhà quản lý doanh nghiệp cũng như các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp cân nhắc và đưa ra các quyết định quan trọng phù hợp với mục tiêu của mình. Đối tượng sử dụng báo cáo tài chính Báo cáo tài chính có ý nghĩa quan trọng trong lĩnh vực quản lý kinh tế, thu hút sự quan tâm của nhiều đối tượng sử dụng khác nhau.
Mỗi đối tượng quan tâm đến báo cáo tài chính trên một giác độ khác nhau, với một mục đích sử dụng khác nhau song nhìn chung đều nhằm có được những thông tin cần thiết cho việc ra các quyết định phù hợp với mục tiêu riêng của mình. 8 Xét trong mối quan hệ kinh doanh với đơn vị kế toán, có thể chia các đối tượng sử dụng báo cáo tài chính thành 2 nhóm: nhóm đối tượng ra quyết định bên trong đơn vị và nhóm đối tượng ra quyết định bên ngoài đơn vị. Nhóm đối tượng ra quyết định bên trong đơn vị chính là các nhà quản trị doanh nghiệp, những người mà quyết định của họ liên quan trực tiếp tới hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Với nhóm đối tượng này, báo cáo tài chính có vai trò cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời và có tính dự báo để từ đó các nhà quản trị có thể đánh giá một cách đúng đắn và toàn diện hoạt động kinh doanh mà mình đang quản lý, hiệu quả thực tế trong công tác điều hành, khả năng hoàn thành các mục tiêu đề ra và quan trọng hơn cả là từ các thông tin này các nhà quản trị sẽ phân tích đánh giá và đề ra được các giải pháp, quyết định quản lý kịp thời giúp cho hoạt động sản xuất kinh doanh ngày càng mang lại hiệu quả cao hơn.
Tuy nhiên với nhóm đối tượng này, bên cạnh các báo cáo tài chính, họ còn quan tâm đến các báo cáo quản trị nội bộ khác, những báo cáo này cung cấp cho họ đầy đủ cả thông tin tài chính và thông tin phi tài chính, mặt khác được lập theo nguyên tắc, phạm vi và đối tượng hoàn toàn khác so với các báo cáo tài chính.