Luận văn thạc sĩ: Giải pháp xoá đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ, Quảng Trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp xoá đói giảm nghèo tại huyện cam lộ tỉnh quảng trị, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Hoàng Thị Hoài An
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Giải pháp xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 3. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5. KẾT CẤU ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐÓI NGHÈO VÀ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 1.1. CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐÓI NGHÈO
• 1.1.1. Khái niệm và chuẩn đói nghèo
• 1.1.2. Tác động của đói nghèo tới sự phát triển
• 1.2. NỘI DUNG XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 1.2.1. Khái niệm về xóa đói giảm nghèo
• 1.2.2. Nội dung của xóa đói giảm nghèo
• 1.2.3. Các tiêu chí đánh giá kết quả công tác xóa đói giảm nghèo
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NGHÈO ĐÓI VÀ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 1.3.1. Nhóm nhân tố thuộc điều kiện tự nhiên không thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội làm gia tăng nguy cơ nghèo đói
• 1.3.2. Nhóm nhân tố thuộc về kinh tế không thuận lợi
• 1.3.3. Nhóm nhân tố thuộc về xã hội
• 1.3.4. Nhóm nhân tố thuộc đường lối, chính sách Đảng và Nhà nước
• 1.3.5. Nhóm nhân tố thuộc về bản thân người nghèo, vùng nghèo
• 1.4. MỘT SỐ KINH NGHIỆM XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở TRONG NƯỚC VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO HUYỆN CAM LỘ, TỈNH QUẢNG TRỊ
• 1.4.1. Một số kinh nghiệm trong nước về xóa đói giảm nghèo
• 1.4.2. Những bài học rút ra đối với huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị trong xóa đói giảm nghèo
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐÓI NGHÈO VÀ CÔNG TÁC XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TẠI HUYỆN CAM LỘ, TỈNH QUẢNG TRỊ
• 2.1. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN CÓ TÁC ĐỘNG ĐẾN NGHÈO ĐÓI VÀ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế, xã hội
• 2.2. THỰC TRẠNG ĐÓI NGHÈO VÀ CÔNG TÁC XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TẠI HUYỆN CAM LỘ, TỈNH QUẢNG TRỊ
• 2.2.1. Thực trạng và nguyên nhân đói nghèo tại huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị
• 2.2.2. Thực trạng công tác xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị
• 2.3. KẾT QUẢ CÔNG TÁC XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO CỦA HUYỆN CAM LỘ, TỈNH QUẢNG TRỊ THỜI GIAN QUA. ĐÁNH GIÁ CHUNG
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TẠI HUYỆN CAM LỘ, TỈNH QUẢNG TRỊ
• 3.1. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 3.1.1. Bối cảnh thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo trong thời gian tới
• 3.1.2. Mục tiêu xóa đói giảm nghèo
• 3.1.3. Nhiệm vụ chủ yếu công tác xóa đói giảm nghèo trong thời gian tới
• 3.2. GIẢI PHÁP XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TẠI HUYỆN CAM LỘ, TỈNH QUẢNG TRỊ
• 3.2.1. Nhóm giải pháp tạo môi trường thuận lợi cho người nghèo
• 3.2.2. Nhóm giải pháp tác động đến vùng nghèo
• 3.2.3. Nhóm giải pháp hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo
• 3.2.4. Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ chế chính sách và tổ chức thực hiện
• 3.3. DỰ KIẾN KẾT QUẢ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ

Luận văn thạc sĩ kinh tế về giải pháp xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ tỉnh Quảng Trị là một công trình nghiên cứu khoa học, toàn diện, phân tích sâu sắc thực trạng và đề xuất các phương hướng khả thi. Đói nghèo không chỉ là vấn đề của riêng một quốc gia mà mang tính toàn cầu, tác động sâu sắc đến mọi mặt đời sống từ kinh tế, chính trị đến xã hội và môi trường. Tại Việt Nam, công cuộc đổi mới đã mang lại những thành tựu kinh tế vượt bậc, tuy nhiên sự phân hóa giàu nghèo ngày càng rõ rệt, đặc biệt tại các vùng nông thôn, miền núi như huyện Cam Lộ. Đây là địa phương có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và chịu hậu quả nặng nề từ chiến tranh. Do đó, việc nghiên cứu và tìm kiếm giải pháp xóa đói giảm nghèo phù hợp với thực tiễn địa phương là nhiệm vụ cấp thiết. Công trình này không chỉ hệ thống hóa cơ sở lý luận về đói nghèo mà còn đi sâu vào phân tích các yếu tố ảnh hưởng, từ điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đến chính sách và bản thân người nghèo. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng xóa đói giảm nghèo là một chính sách xã hội cơ bản, hướng vào phát triển con người, tạo cơ hội cho người nghèo tiếp cận các nguồn lực để tự vươn lên. Mục tiêu cuối cùng là góp phần thực hiện thành công chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, đảm bảo an sinh xã hội và phát triển bền vững tại huyện Cam Lộ.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu xóa đói giảm nghèo

Đề tài mang tính cấp thiết cao do đói nghèo tại huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị vẫn là một thách thức lớn. Mặc dù đã có những thành tựu đáng kể, tình trạng đói nghèo vẫn còn nghiêm trọng, đặc biệt ở các xã vùng đồi núi. Sự phân hóa giàu nghèo diễn ra mạnh mẽ, cản trở sự phát triển đồng đều và bền vững. Nghiên cứu này đáp ứng yêu cầu thực tiễn, mong muốn đóng góp những giải pháp khoa học, phù hợp với đặc thù địa phương, qua đó góp phần giảm nhanh tỷ lệ hộ nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

1.2. Mục tiêu và phương pháp luận trong luận văn thạc sĩ

Mục đích chính của luận văn là khái quát hóa lý luận, đánh giá đúng thực trạng đói nghèo và công tác xóa đói giảm nghèo tại Cam Lộ. Từ đó, đề tài đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ và khả thi. Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm thống kê, phân tích tổng hợp, so sánh và điều tra thực tiễn để đảm bảo tính khách quan và khoa học cho các kết quả nghiên cứu và giải pháp đề xuất.

1.3. Nội dung cốt lõi của công tác xóa đói giảm nghèo

Nội dung của xóa đói giảm nghèo được xác định bao gồm ba trụ cột chính. Thứ nhất, tăng thu nhập cho người nghèo và vùng nghèo thông qua tạo việc làm và tăng năng suất lao động. Thứ hai, tăng khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển như vốn, đất đai, khoa học kỹ thuật và các dịch vụ công cơ bản (y tế, giáo dục). Thứ ba, giảm thiểu sự tổn thương cho người nghèo trước các cú sốc kinh tế hoặc thiên tai, đảm bảo quá trình thoát nghèo mang tính bền vững.

II. Phân tích thực trạng đói nghèo tại huyện Cam Lộ Quảng Trị

Thực trạng đói nghèo tại huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các đặc điểm tự nhiên, kinh tế và xã hội đặc thù. Về tự nhiên, Cam Lộ là vùng chuyển tiếp từ núi Trường Sơn ra đồng bằng, địa hình bị chia cắt, đất đai phần lớn là đất đồi bạc màu, nghèo dinh dưỡng. Khí hậu khắc nghiệt với mùa khô hạn hán và mùa mưa bão lũ gây bất lợi cho sản xuất nông nghiệp. Về kinh tế, cơ cấu kinh tế của huyện còn lạc hậu, nông nghiệp vẫn là ngành chủ đạo, chiếm 52% giá trị kinh tế và 84% lực lượng lao động. Tuy đã có sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng, nhưng sản xuất còn manh mún, thiếu ổn định và giá trị gia tăng thấp. Công nghiệp và dịch vụ phát triển chậm, chưa tạo ra nhiều việc làm. Cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội tuy được đầu tư nhưng vẫn còn yếu kém, đặc biệt là ở các xã miền núi. Về xã hội, huyện có dân số khoảng 63.167 người (năm 2010), với tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp (24%). Hậu quả chiến tranh để lại rất nặng nề, với tỷ lệ hộ nghèo thuộc diện chính sách lớn và nhiều người mang thương tật. Những yếu tố này tạo thành một vòng luẩn quẩn, khiến công tác xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ đối mặt với nhiều thách thức. Tỷ lệ hộ nghèo năm 2010 vẫn ở mức 18,27%, cho thấy đây là một bài toán phức tạp đòi hỏi các giải pháp toàn diện và bền vững.

2.1. Đặc điểm tự nhiên kinh tế xã hội ảnh hưởng đói nghèo

Các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng nguy cơ nghèo đói. Vị trí địa lý không thuận lợi, địa hình chia cắt, khí hậu khắc nghiệt và tài nguyên hạn chế cản trở việc phát triển sản xuất. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp lạc hậu, năng suất lao động thấp dẫn đến thu nhập bấp bênh. Trình độ dân trí chưa cao, tỷ lệ lao động có tay nghề thấp và hậu quả chiến tranh cũng là những rào cản lớn trong việc nâng cao đời sống người dân.

2.2. Nguyên nhân cốt lõi gây ra tình trạng đói nghèo tại Cam Lộ

Các nguyên nhân đói nghèo tại Cam Lộ có thể được phân thành nhiều nhóm. Nhóm nhân tố khách quan bao gồm điều kiện tự nhiên không thuận lợi, cơ sở hạ tầng yếu kém. Nhóm nhân tố chủ quan bao gồm trình độ sản xuất còn lạc hậu, thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm làm ăn. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, chưa chủ động vươn lên. Việc thiếu đất sản xuất cũng là một nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến khả năng đảm bảo lương thực và tăng thu nhập.

2.3. Thực trạng công tác xóa đói giảm nghèo giai đoạn 2006 2010

Trong giai đoạn 2006-2010, công tác xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 28,47% (2006) xuống còn 18,27% (2010). Nhiều chương trình, chính sách hỗ trợ đã được triển khai như cho vay vốn ưu đãi, hỗ trợ y tế, giáo dục, xây dựng nhà ở. Tuy nhiên, kết quả giảm nghèo chưa thực sự bền vững, nguy cơ tái nghèo còn cao. Việc lồng ghép các chương trình còn hạn chế, nguồn lực đầu tư còn dàn trải và một số chính sách chưa thực sự phù hợp với thực tiễn.

III. Top giải pháp tạo môi trường xóa đói giảm nghèo ở Cam Lộ

Để thực hiện thành công mục tiêu xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ, việc xây dựng một môi trường thuận lợi cho người nghèo phát triển là giải pháp nền tảng. Nhóm giải pháp này tập trung vào việc cải thiện các điều kiện kinh tế - xã hội vĩ mô, tạo ra "cần câu" thay vì chỉ cho "con cá". Trọng tâm là đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu cho các xã nghèo, vùng khó khăn. Việc xây dựng và nâng cấp hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, trường học, trạm y tế sẽ phá vỡ thế cô lập, giúp người dân kết nối với thị trường, tiếp cận dịch vụ tốt hơn và giảm chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, cần có chính sách quy hoạch lại sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng hàng hóa, có giá trị kinh tế cao, phù hợp với lợi thế từng vùng như phát triển cây cao su, hồ tiêu ở vùng gò đồi. Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, tạo môi trường pháp lý thông thoáng, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nông thôn, liên kết với nông dân để hình thành chuỗi giá trị sản phẩm. Thúc đẩy các mô hình kinh tế hợp tác, tổ hợp tác giúp các hộ nghèo liên kết, hỗ trợ nhau trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Đây là những giải pháp xóa đói giảm nghèo mang tính chiến lược, dài hạn, không chỉ giúp người dân thoát nghèo mà còn tạo đà cho sự phát triển kinh tế bền vững của toàn huyện.

3.1. Nhóm giải pháp phát triển kinh tế vùng nghèo và cơ sở hạ tầng

Giải pháp này ưu tiên nguồn lực đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng cho các xã đặc biệt khó khăn. Cần tập trung hoàn thiện mạng lưới giao thông nông thôn, kiên cố hóa kênh mương, đảm bảo nguồn nước tưới tiêu và điện sinh hoạt. Song song đó, cần triển khai các chương trình khuyến nông, khuyến lâm, hỗ trợ kỹ thuật và giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao để người dân phát triển kinh tế, tăng thu nhập ngay trên mảnh đất của mình.

3.2. Cải thiện môi trường sản xuất kinh doanh cho người dân

Cần tạo ra một môi trường sản xuất kinh doanh bình đẳng và thuận lợi. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa các thủ tục hành chính, đảm bảo quyền sử dụng đất ổn định, lâu dài cho người dân. Cần có chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến nông sản, tạo đầu ra ổn định và nâng cao giá trị cho sản phẩm địa phương. Việc phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, dịch vụ ở nông thôn cũng là hướng đi quan trọng để đa dạng hóa nguồn thu nhập.

3.3. Tăng khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển cho hộ nghèo

Một trong những rào cản lớn nhất của người nghèo là khó tiếp cận các nguồn lực phát triển. Do đó, cần có cơ chế đảm bảo họ có thể tiếp cận công bằng với đất đai, tín dụng ưu đãi, thông tin thị trường và các tiến bộ khoa học kỹ thuật. Các tổ chức như Ngân hàng Chính sách xã hội cần mở rộng mạng lưới, đơn giản hóa thủ tục vay vốn. Các trung tâm khuyến nông cần hoạt động hiệu quả hơn, chuyển giao kỹ thuật trực tiếp cho người dân.

IV. Cách hỗ trợ người nghèo trực tiếp tại huyện Cam Lộ hiệu quả

Bên cạnh các giải pháp tạo môi trường, nhóm giải pháp hỗ trợ trực tiếp đóng vai trò quan trọng, giải quyết những khó khăn trước mắt và tạo điều kiện cần thiết để người nghèo tham gia vào quá trình phát triển. Một trong những giải pháp xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ hiệu quả là hoàn thiện và thực thi tốt các chính sách an sinh xã hội. Cần đảm bảo 100% người nghèo được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí, được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe có chất lượng. Về giáo dục, cần thực hiện triệt để chính sách miễn giảm học phí, hỗ trợ sách vở, đồ dùng học tập để không có trẻ em nghèo nào phải bỏ học. Chính sách hỗ trợ nhà ở cho các hộ nghèo, đặc biệt là các gia đình chính sách, cần được tiếp tục đẩy mạnh. Về tín dụng, cần nâng cao hiệu quả hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội, đảm bảo vốn vay đến đúng đối tượng, đúng mục đích và kết hợp cho vay với hướng dẫn cách làm ăn, chuyển giao kỹ thuật. Hỗ trợ đào tạo nghề và giải quyết việc làm là một giải pháp mang tính bền vững. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế sát với nhu cầu của thị trường lao động và đặc điểm của địa phương, ưu tiên các ngành nghề mà huyện có lợi thế. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức để khơi dậy ý chí tự lực, vươn lên của chính người nghèo, tránh tâm lý ỷ lại, trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước.

4.1. Chính sách hỗ trợ trực tiếp về y tế giáo dục và nhà ở

Các chính sách hỗ trợ người nghèo về y tế và giáo dục là nền tảng để cải thiện chất lượng nguồn nhân lực. Cần đảm bảo mọi người nghèo đều được chăm sóc sức khỏe cơ bản và con em họ được đến trường. Chương trình xây dựng nhà đại đoàn kết, nhà tình thương cần được xã hội hóa mạnh mẽ, huy động sự chung tay của cộng đồng và doanh nghiệp để giúp các hộ nghèo có nơi ở ổn định, yên tâm sản xuất.

4.2. Hoàn thiện cơ chế chính sách tín dụng cho hộ nghèo vay vốn

Tín dụng ưu đãi là công cụ đòn bẩy giúp hộ nghèo có vốn sản xuất. Cần tiếp tục mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng tín dụng chính sách. Hoạt động của các tổ tiết kiệm và vay vốn tại thôn, bản cần được củng cố, phát huy vai trò giám sát cộng đồng. Cần lồng ghép việc cho vay vốn với các hoạt động khuyến nông, tập huấn kỹ thuật để đảm bảo đồng vốn được sử dụng hiệu quả, giúp người dân thoát nghèo bền vững.

4.3. Tăng cường đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho lao động

Giải quyết việc làm là con đường thoát nghèo căn cơ nhất. Cần đa dạng hóa các hình thức đào tạo nghề, từ các lớp ngắn hạn tại trung tâm giáo dục cộng đồng xã đến liên kết với các trường nghề. Các chính sách khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động địa phương, đặc biệt là lao động thuộc hộ nghèo, cần được chú trọng. Đồng thời, hỗ trợ người lao động đi làm việc ở các khu công nghiệp hoặc xuất khẩu lao động cũng là một hướng đi hiệu quả.

V. Đánh giá kết quả và dự kiến tác động của giải pháp giảm nghèo

Việc đánh giá kết quả công tác xóa đói giảm nghèo là cơ sở quan trọng để điều chỉnh chính sách và định hướng cho giai đoạn tiếp theo. Luận văn đã chỉ ra, trong giai đoạn 2006-2010, huyện Cam Lộ đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đều qua các năm, từ 28,47% xuống 18,27%. Đời sống của người dân, đặc biệt là ở các xã nghèo, đã có những cải thiện rõ rệt về cơ sở hạ tầng, tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục. Số hộ được vay vốn ưu đãi tăng, nhiều mô hình sản xuất hiệu quả được nhân rộng. Tuy nhiên, những kết quả này vẫn chưa thực sự vững chắc, khoảng cách giàu nghèo còn lớn và nguy cơ tái nghèo cao. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ được đề xuất trong luận văn được dự kiến sẽ mang lại những tác động tích cực và toàn diện hơn. Mục tiêu là giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 10% vào năm 2015. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc tăng thu nhập mà còn nâng cao năng lực và vị thế của người nghèo. Khi cơ sở hạ tầng được cải thiện, người dân sẽ có điều kiện phát triển sản xuất, giao thương. Khi được hỗ trợ về giáo dục, y tế, chất lượng nguồn nhân lực sẽ tăng lên. Khi có ý chí tự vươn lên, người nghèo sẽ trở thành chủ thể của quá trình giảm nghèo, đảm bảo tính bền vững của kết quả đạt được.

5.1. Thành tựu và hạn chế trong công tác giảm nghèo giai đoạn qua

Thành tựu nổi bật là sự sụt giảm đáng kể của tỷ lệ hộ nghèo và sự cải thiện các chỉ số xã hội cơ bản. Nhận thức của cán bộ và người dân về công tác giảm nghèo đã được nâng lên. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là kết quả chưa bền vững. Các chính sách hỗ trợ đôi khi còn mang tính bao cấp, chưa phát huy được nội lực của người dân. Công tác điều tra, rà soát hộ nghèo đôi khi chưa chính xác, và việc lồng ghép các nguồn lực còn kém hiệu quả.

5.2. Dự kiến kết quả và tác động của các giải pháp đề xuất

Nếu các nhóm giải pháp được thực hiện đồng bộ, dự kiến kết quả xóa đói giảm nghèo sẽ có bước đột phá. Về kinh tế, thu nhập bình quân đầu người của các hộ nghèo sẽ tăng lên, cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực. Về xã hội, người dân sẽ được tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ công, trình độ dân trí được nâng cao, các giá trị văn hóa tốt đẹp được phát huy. Quan trọng hơn, các giải pháp này sẽ góp phần củng cố lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

VI. Định hướng xóa đói giảm nghèo bền vững tại huyện Cam Lộ

Công cuộc xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ là một quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì và các định hướng chiến lược mang tính bền vững. Bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn cho thấy, giảm nghèo phải được coi là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện. Phải kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội, đảm bảo người nghèo được hưởng lợi từ quá trình phát triển. Định hướng trong tương lai là chuyển từ giảm nghèo đơn thuần sang giảm nghèo bền vững, tập trung vào việc nâng cao năng lực và tạo cơ hội cho người nghèo. Cần tiếp tục xã hội hóa công tác giảm nghèo, huy động sự tham gia của toàn xã hội, từ các doanh nghiệp, tổ chức đoàn thể đến cộng đồng dân cư. Đặc biệt, phải phát huy vai trò chủ thể của người nghèo, khơi dậy ý chí tự lực, khát vọng vươn lên thoát nghèo. Các chính sách cần được thiết kế theo hướng "trao quyền" và hỗ trợ có điều kiện, gắn trách nhiệm của người hưởng lợi. Tương lai của công tác xóa đói giảm nghèo tại Cam Lộ phụ thuộc vào việc triển khai đồng bộ, sáng tạo và hiệu quả các nhóm giải pháp, từ việc hoàn thiện cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất đến nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đảm bảo an sinh xã hội, hướng tới mục tiêu xây dựng một Cam Lộ phát triển, văn minh và không còn hộ nghèo.

6.1. Bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn xóa đói giảm nghèo

Những bài học kinh nghiệm quý báu được rút ra bao gồm: cần có sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền; phải làm tốt công tác điều tra, xác định đúng đối tượng; các chính sách phải đồng bộ và phù hợp thực tiễn; phát huy dân chủ cơ sở, đảm bảo sự tham gia của người dân; và quan trọng nhất là phải khơi dậy được nội lực, ý chí vươn lên của chính các hộ nghèo. Giảm nghèo không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

6.2. Nhiệm vụ chủ yếu và định hướng chiến lược giảm nghèo bền vững

Nhiệm vụ chủ yếu trong thời gian tới là tiếp tục thực hiện hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia, lồng ghép các nguồn lực một cách tối ưu. Định hướng chiến lược là tập trung đầu tư cho các xã có tỷ lệ nghèo cao, ưu tiên các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương. Cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, xây dựng các mô hình kinh tế hiệu quả và nhân rộng. Mục tiêu cuối cùng là giảm nghèo đa chiều, không chỉ về thu nhập mà còn về tiếp cận giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch và thông tin.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2010, tỷ lệ hộ nghèo tại huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị ghi nhận ở mức 18,27% trên tổng số 63.167 nhân khẩu, phản ánh áp lực an sinh xã hội nặng nề đối với một địa phương thuần nông miền Trung. Dù nền kinh tế Việt Nam đã đạt được những bước tăng trưởng vượt bậc sau khi gia nhập WTO năm 2006, khoảng cách phân hóa giàu nghèo và nguy cơ tái nghèo tại vùng gò đồi, miền núi vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: phân tích thực trạng, bóc tách nguyên nhân đói nghèo và xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy giảm nghèo bền vững.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuẩn nghèo, đánh giá hiệu quả thực thi các chính sách an sinh trên địa bàn và đề xuất các giải pháp khả thi gắn liền với nguồn lực địa phương. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 9 đơn vị hành chính gồm thị trấn Cam Lộ và 8 xã: Cam Thành, Cam An, Cam Thanh, Cam Thủy, Cam Tuyền, Cam Hiếu, Cam Chính, Cam Nghĩa trên diện tích 346,90 km2 (chiếm 8% diện tích toàn tỉnh). Khung thời gian phân tích thực trạng tập trung từ năm 2005 đến năm 2010, định hình tầm nhìn giải pháp đến năm 2015. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm tỷ lệ nghèo từ 2% đến 3% mỗi năm, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức 24% năm 2010 lên trên 35% trong giai đoạn kế tiếp, đồng thời thiết lập nền tảng sinh kế tự chủ cho hàng nghìn hộ dân có hoàn cảnh khó khăn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển con người của Liên Hợp Quốc kết hợp khung đánh giá nghèo đói đa chiều theo tiêu chuẩn của Ủy ban Kinh tế - Xã hội châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP 1993). Lý thuyết chỉ ra rằng nghèo đói không đơn thuần là sự thiếu hụt về thu nhập mà là tình trạng bị tước đoạt các cơ hội lựa chọn cơ bản để tham gia vào đời sống kinh tế - xã hội. Luận văn tích hợp hệ thống chỉ số phát triển con người (HDI) bao gồm ba chiều kích: tuổi thọ bình quân, trình độ học vấn và thu nhập quốc dân bình quân đầu người để định vị mức độ phúc lợi.

Ba khái niệm nền tảng được làm rõ gồm:

• Nghèo tuyệt đối: Tình trạng dân cư không đáp ứng được nhu cầu tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống, xác định theo chuẩn năng lượng 2.100 Kcal/người/ngày hoặc mức chi tiêu dưới 1 USD/người/ngày theo quy định của Ngân hàng Thế giới.
• Nghèo tương đối: Mức sống của một bộ phận dân cư thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của cộng đồng (dưới 1/3 thu nhập bình quân xã hội).
• Chuẩn nghèo quốc gia: Tiêu chí phân loại của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội theo từng giai đoạn phát triển, tiêu biểu là khung chuẩn giai đoạn 2006-2010 (nông thôn dưới 200.000 đồng/người/tháng, thành thị dưới 260.000 đồng/người/tháng) và định hướng giai đoạn 2011-2015 (nông thôn dưới 400.000 đồng/người/tháng, thành thị dưới 500.000 đồng/người/tháng). Đồng thời, luận văn sử dụng tiêu chí xã đặc biệt khó khăn theo Quyết định 135/1998/QĐ-TTg và tiêu chuẩn xã nghèo theo Quyết định 587/2002/QĐ-BLĐTBXH để đánh giá mức độ thiếu hụt cơ sở hạ tầng thiết yếu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê huyện Cam Lộ, báo cáo tổng kết của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2006-2010 và dữ liệu sơ cấp từ các đợt điều tra mức sống dân cư.

Quy mô mẫu khảo sát thực tế gồm 500 phiếu điều tra hộ gia đình được thu thập theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 3 tiểu vùng sinh thái đặc thù: vùng núi cao (Cam Chính, Cam Nghĩa), vùng gò đồi trung du (Cam Thành, Cam Tuyền) và vùng đồng bằng ven sông Hiếu (Cam Hiếu, Cam Thủy, Cam An, Cam Thanh và thị trấn Cam Lộ). Phương pháp này bảo đảm tính đại diện cao cho các nhóm dân cư Kinh, Bru - Vân Kiều và các hộ gia đình chính sách.

Luận văn ứng dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi số liệu theo thời gian và phương pháp tổng kết thực tiễn mô hình giảm nghèo từ các địa phương điển hình. Việc kết hợp phân tích định tính và định lượng giúp lượng hóa chính xác mối tương quan giữa thu nhập, trình độ học vấn và điều kiện tiếp cận vốn tín dụng. Tiến trình thu thập dữ liệu và xử lý số liệu được triển khai chặt chẽ trong giai đoạn 2009-2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực địa và phân tích chuỗi dữ liệu kinh tế - xã hội huyện Cam Lộ giai đoạn 2006-2010 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh nhưng thiếu bền vững: Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 28,5% năm 2005 xuống còn 18,27% vào năm 2010. Mặc dù số hộ thoát nghèo đạt bình quân trên 2%/năm, nguy cơ tái nghèo vẫn ở mức cao do biến động thiên tai và giá cả thị trường.
• Nền kinh tế phụ thuộc quá mức vào nông nghiệp truyền thống: Khu vực nông nghiệp chiếm tới 52% tổng giá trị sản xuất của huyện và thu hút 84% lực lượng lao động (34.203 người trong độ tuổi lao động). Tổng giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản tăng từ 37.163 triệu đồng năm 2006 lên 54.647 triệu đồng năm 2010, nhưng chuyển dịch nội ngành còn chậm. Ngành chăn nuôi giảm tỷ trọng từ 28,7% năm 2007 xuống 21,1% năm 2010 do dịch bệnh gia cầm và thiếu liên kết đầu ra.
• Chất lượng lao động thấp và gánh nặng hậu quả chiến tranh: Toàn huyện có tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 24%, trong đó lao động có tay nghề kỹ thuật chiếm 14,53%; hơn 20% quỹ thời gian lao động nông thôn bị nhàn rỗi. Đáng chú ý, 11% tổng số hộ nghèo thuộc diện đối tượng chính sách người có công, 23% chủ hộ nghèo là phụ nữ, trên 700 trẻ em khuyết tật và gần 200 người già cô đơn không nơi nương tựa do di chứng chiến tranh.
• Hạ tầng xã hội mở rộng nhưng chất lượng chuyên sâu còn thiếu: 98% số hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia, tỷ lệ học sinh tiểu học đi học đúng tuổi đạt 97,3%, trung học cơ sở đạt 95,1%. Tuy nhiên, mới chỉ có 55% trường lớp được kiên cố hóa cao tầng, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng vẫn ở mức cao 24%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng đói nghèo tại Cam Lộ bắt nguồn từ sự tương tác phức tạp giữa điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, hạ tầng sản xuất thiếu đồng bộ và năng lực nội tại hạn chế của người dân. Huyện sở hữu 31,6% diện tích đất lâm nghiệp nhưng diện tích rừng giàu chỉ chiếm 12%, trong khi hơn 82,9% diện tích đất chưa sử dụng là đồi cồn cát nghèo dinh dưỡng. Sự chia cắt địa hình giữa vùng núi và đồng bằng ven sông Hiếu tạo ra rào cản lớn trong việc lưu thông hàng hóa nông sản.

Khi so sánh với các mô hình giảm nghèo tại tỉnh Hà Tĩnh (tiêu biểu là huyện Thạch Hà và xã Kỳ Thọ, nơi tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 43% xuống 22,2% chỉ sau 2 năm nhờ quy hoạch 5 tiểu vùng sinh thái và đầu tư kiên cố hóa đê ngăn mặn), bài học cho thấy Cam Lộ chưa phát huy tối đa lợi thế đất đỏ bazan để mở rộng vùng chuyên canh cao su, hồ tiêu tập trung.

Các phát hiện này có thể được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ cột thể hiện sự dịch chuyển cơ cấu giá trị sản xuất giữa ba ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ qua 5 năm, kết hợp bảng ma trận tương quan giữa trình độ văn hóa chủ hộ với mức độ thiếu hụt tài sản. Sự liên kết dữ liệu khẳng định rằng việc chỉ hỗ trợ tài chính ngắn hạn mà thiếu đào tạo nghề sẽ không thể giải quyết triệt để bài toán bẫy nghèo.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo bền vững giai đoạn 2011-2015, huyện Cam Lộ cần triển khai quyết liệt 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo vùng sinh thái: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Ủy ban nhân dân 8 xã rà soát, chuyển đổi diện tích trồng lúa kém hiệu quả sang thâm canh hồ tiêu, cao su tại vùng gò đồi Cam Chính, Cam Nghĩa; phấn đấu nâng tỷ trọng chăn nuôi tập trung lên trên 30% giá trị nông nghiệp vào năm 2015.
• Đẩy mạnh đào tạo nghề và giải quyết việc làm: Trung tâm Dạy nghề huyện chủ trì liên kết với các doanh nghiệp tại Cụm công nghiệp Cam Hiếu và nhà máy xi măng Tân Lâm để đào tạo kỹ thuật cho lao động nông thôn; đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 40% (đào tạo nghề đạt trên 25%) trước năm 2015, giảm tỷ lệ thời gian lao động nhàn rỗi xuống dưới 10%.
• Tăng cường an sinh xã hội và hỗ trợ trực tiếp nhóm yếu thế: Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Cam Lộ mở rộng quy mô vốn vay ưu đãi với lãi suất thấp cho 100% hộ nghèo có phương án sản xuất khả thi; ưu tiên bố trí ngân sách xây dựng nhà tình thương, cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho 11% hộ nghèo diện chính sách và 23% hộ nghèo do phụ nữ làm chủ hộ.
• Hoàn thiện kết cấu hạ tầng kỹ thuật và năng lực quản trị cơ sở: Ủy ban nhân dân huyện Cam Lộ tập trung nguồn vốn Chương trình 135 kiên cố hóa 100% đường liên xã, nâng tỷ lệ trường học cao tầng kiên cố từ 55% lên 80% vào năm 2015; đồng thời kiện toàn Ban chỉ đạo xóa đói giảm nghèo cấp xã, thực hiện công khai minh bạch danh sách bình xét hộ nghèo theo phương châm dân biết, dân bàn, dân kiểm tra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý Nhà nước và hoạch định chính sách cấp huyện, xã: Nắm bắt phương pháp phân loại nghèo theo vùng sinh thái, từ đó xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực công và ban hành các chương trình an sinh xã hội trung hạn sát với thực tiễn địa phương.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế phát triển: Sử dụng khung lý thuyết đánh giá nghèo đa chiều của ESCAP, UNDP và bộ dữ liệu khảo sát thực tế tại vùng bán sơn địa miền Trung làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu khoa học.
• Cán bộ các tổ chức đoàn thể (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên): Vận dụng các mô hình tổ nhóm tiết kiệm, hình thức bảo lãnh tín chấp vay vốn và phương thức khuyến nông trực quan để hỗ trợ hội viên vươn lên thoát nghèo.
• Chuyên gia dự án tại các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và đơn vị tài trợ quốc tế: Khai thác bức tranh thực trạng về tác động của chiến tranh và biến đổi khí hậu để thiết kế các dự án tài trợ sinh kế, cấp nước sạch và bảo vệ môi trường sinh thái tại tỉnh Quảng Trị.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng đói nghèo tại huyện Cam Lộ giai đoạn 2005 - 2010 có đặc điểm gì nổi bật?

Tỷ lệ hộ nghèo tại Cam Lộ giảm từ 28,5% năm 2005 xuống 18,27% năm 2010 nhưng phân bố không đồng đều. Đa số lao động (84%) phụ thuộc vào nông nghiệp thô sơ. Huyện chịu gánh nặng xã hội lớn khi có tới 11% hộ nghèo là đối tượng chính sách có công và 23% chủ hộ nghèo là phụ nữ do hậu quả bom mìn chiến tranh để lại.

Luận văn căn cứ vào cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn nào để xác định hộ nghèo, xã nghèo?

Tác giả áp dụng chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2006-2010 và 2011-2015 do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành, kết hợp chuẩn tiêu dùng tối thiểu 2.100 Kcal/người/ngày. Phân loại xã nghèo dựa trên Quyết định 135/1998/QĐ-TTg và Quyết định 587/2002/QĐ-BLĐTBXH với tiêu chí tỷ lệ hộ nghèo trên 25% và thiếu hụt các hạ tầng thiết yếu.

Khó khăn lớn nhất về điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến giảm nghèo tại Cam Lộ là gì?

Địa hình đồi dốc bị chia cắt mạnh cùng khí hậu nhiệt đới gió mùa khắc nghiệt gây khô hạn gay gắt từ tháng 4 đến tháng 9 và lũ lụt sông Hiếu từ tháng 10 đến tháng 3. Ngoài ra, 82,9% diện tích đất chưa sử dụng là cồn cát, đất đồi cằn cỗi đòi hỏi chi phí cải tạo rất lớn.

Bài học kinh nghiệm từ tỉnh Hà Tĩnh được tác giả đề xuất áp dụng vào Cam Lộ là gì?

Luận văn đúc kết mô hình phân chia 5 tiểu vùng sinh thái tại huyện Thạch Hà và kinh nghiệm kiên cố hóa đê ngăn mặn tại xã Kỳ Thọ (giúp hạ tỷ lệ nghèo từ 43% xuống 22,2% trong 2 năm). Bài học cốt lõi là giải pháp giảm nghèo phải được thiết kế riêng biệt cho từng tiểu vùng gò đồi, miền núi và ven sông.

Mục tiêu giảm nghèo chủ yếu của huyện Cam Lộ trong giai đoạn 2011 - 2015 là gì?

Huyện đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 2% đến 3% mỗi năm, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 24% lên 40%, kiên cố hóa 80% phòng học trường phổ thông và bảo đảm 100% hộ chính sách khó khăn được tiếp cận đầy đủ các nguồn vốn vay ưu đãi.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chuẩn nghèo đa chiều và khung chính sách an sinh xã hội áp dụng tại địa bàn cấp huyện.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng tỷ lệ nghèo 18,27% năm 2010 gắn liền với đặc thù nền kinh tế thuần nông chiếm 52% giá trị sản xuất và tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 24%.
• Nhận diện 4 nhóm nguyên nhân gốc rễ bao gồm điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, chuyển dịch cơ cấu chậm, hạn chế kỹ năng lao động và di chứng nặng nề sau chiến tranh.
• Đúc rút 5 bài học thực tiễn giá trị từ các phong trào giảm nghèo toàn quốc và mô hình can thiệp hạ tầng điểm tại tỉnh Hà Tĩnh.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 40% và kiên cố hóa 80% trường học giai đoạn 2011-2015.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bức tranh dữ liệu kinh tế - xã hội chuẩn xác và khung giải pháp phân vùng sinh thái có tính ứng dụng cao cho huyện Cam Lộ. Để hiện thực hóa mục tiêu này, chính quyền địa phương cần khẩn trương lồng ghép nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia ngay từ đầu năm 2011. Hãy tiếp tục nghiên cứu sâu toàn văn công trình để khai thác chi tiết hệ thống số liệu kinh tế lượng và các khuyến nghị chính sách phát triển bền vững cho khu vực miền Trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về đói nghèo và xóa đói giảm nghèo —_ Chương 2: Thực trạng đỏi nghèo và công tác xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ, tính Quảng Trị —_ Chương 3: Giải pháp xóa đói giảm nghèo tại huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị -4- CHUONG 1 MOT SO VAN DE LY LUAN CHUNG VE DOI NGHEO VA XOA DOI GIAM NGHÈO. CAC VAN DE CHUNG VE DOI NGHEO 1. Khái niệm và chuẩn đói nghèo Ngày nay, đói nghèo đang trở thành một vấn ấp bách của nhiều quốc. gia trong khu vực và trên toàn thế giới.

Muốn thực hiện phát triển xã hội bền vững không thê không giải quyết vấn đề đói nghèo. Nghèo đói đã, đang diễn ra trên quy mô lớn và hậu quả của nó tác động. đến mọi vấn đề trong đời sống xã hội từ kinh tế đến chính trị, xã hội và môi trường sinh thái. Nó có ảnh hưởng không chỉ đối với các quốc gia nghèo mà còn có nguy cơ lan rộng và tác động toàn cầu như tàn phá môi trường sinh thái, vấn dé di dân quốc tế ð ạt, tiêu cực xã hội lan rộng v.Vì vậy, sự nghiệp chống nghèo đói không chỉ đối với các nước nghèo mà cả đối với các nước phát triền.

Để giải quyết vấn đề nghèo đói cần thiết phải có quan niệm đúng về nghèo đói. Tại khóa họp đặc biệt của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc về phát triển XH, tháng. 6 năm 2000 tại Genever - Thụy Sỹ, các thành viên đã thống nhất cam kết, phần đấu giảm một nữa số người nghèo trên thể giới. Hội nghị kêu gọi công đồng quốc tế đây mạnh chiến dịch "Tắn công vào nghèo đói" và khuyến nghị các quốc gia cần có chiến lược toàn điện về XĐGN.

Tại Hội nghị thiên niên kỷ đầu tháng 9 năm 2000, Liên Hợp Quốc, một lần nữa khẳng định: Chống nghèo đói là một trong những mục tiêu ưu tiên hàng đầu của công đồng quốc tế trong. Tuy nhién, qua trình thực hiện XĐGN ở mỗi quốc gia có cách làm và giải pháp khác nhau. Đó là do ở mỗi quốc gia có trình độ phát triển KT-XH, điều kiện địa lý tự nhiên, trình độ dân trí, văn hóa, chính trị khác nhau nên khả năng đáp, ứng các nhu cầu hưởng thụ vật chat, tinh thần cho dân chúng cũng khác nhau. trong một quốc gia thì ở mỗi thời kỳ, giai đoạn lịch sử thì khả năng đáp ứng các nhu cầu trên cho dân chúng cũng không giống nhau.

Điều đó dẫn đến quan niệm về 5. nghèo đói và giải pháp XĐGN của các quốc gia có sự khác nhau. “Trên thế giới vấn đề nghèo đói được xem xét ở nhiều góc độ khác nhau như: nghèo về văn hoá, nghèo về tri thức, nghèo về kinh tế. Dưới góc độ kinh tế, nghèo cũng được xem xét với các lát cắt khác nhau như: nghẻo vẻ lương thực thực phẩm, nghèo về điều kiện sinh hoạt, nghèo trong mối quan hệ với giàu, nghèo trong việc bị hạn chế tiếp cận các nguồn lực phát triển; nghèo trong việc khó tiếp cận được thị trường.

Vay nghéo được hiểu như thế nào? Abapiasen - chuyên gia hàng đầu của tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho. rằng: nghèo đói là sự thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào sự phát triển cộng đồng. (27, t4] UNDP đã đưa ra những định nghĩa về nghẻo| 17, tr. 27] như sau: ~ Sựr nghèo khổ của con người: Thiếu những quyền cơ bản của con người như biết đọc, biết viết và được nuôi dưỡng tạm đủ.

- Sự nghèo khổ về tiển té: Thiéu thu nhập tối thiêu thích đáng và khả năng. chỉ tiêu tối thiểu. ~ Sự nghèo khổ chưng: Mức độ nghèo kém nghiêm trọng hơn được xác định như không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu lương thực và phi lương thực chủ yếu, những nhu cầu này đôi khi được xác định khác nhau ở nước này hay nước khác. Hội nghị bàn về giảm nghèo đói trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức vào tháng 9/1993 tại Bangkok (Thái Lan), các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cho rằng: "Aghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư.

không được hưởng và thỏa mãn những như cầu cơ bản của con người đã được XH thừa nhận, tùy theo trình độ phát triển KT-XH và phong tục tập quán của từng địa phương” [12, tr. Đây là khái niệm tương đối đầy đủ và bao quát nên. có thể coi đây là định nghĩa chung nhất và có tính hướng dẫn về phương pháp. nhận điện nét chính yếu phô biến về đói nghèo của các quốc gia.

Tuy nhiên, các tiêu chí và chuẩn mực về mặt lượng hóa chưa được xác định vì còn phải tính đến sự khác biệt về mặt chênh lệch giữa các điều kiện tự nhiên, xã hội và trình độ phát trién của mỗi vùng, miền khác nhau. Uũu điểm của khái niệm này là đã làm rõ được bộ phận dân cư nghèo đói là: "Tùy theo trình độ phát triển KT-XH và phong tục tập quán từng địa phương" Liên Hợp Quốc đưa ra hai khái niệm chính về đói nghèo là đói nghèo tuyệt đối và đói nghẻo tương đối. Đối nghèo myệt đối là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng những nhu cầu cơ bản tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống [19, tr. Đói nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng [19,tr.

306] Nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống là những đảm bảo ở mức tối thiểu về ăn, mặc, ở, sinh họat, vệ sinh, y tế và giáo dục. Ngoài những đảm bảo trên, cũng có ý kiến cho rằng, nhu cầu tối thiểu bao gồm có quyền được tham gia các. quyết định của cộng đồng. Ngân hàng Thế giới sử dụng mức chỉ tiêu 1USD/người/ngày (tính theo giá trị sức mua thực tế) để so sánh mức nghèo khổ ở các nước khác nhau trên thế giới [5, tr.

460] ‘Theo chuẩn quốc tế dụng cho các nước đang phát triển thì đói nghèo được xem xét ở hai mức độ: Đối nghèo về lương thực, thực phẩm là những người có mức chỉ tiêu cho ăn uống dưới mức để đạt 2.100 Kcal/người/ngày [5, tr. 460] Đối nghèo chưng bao gồm cả mặt lương thực, thực phẩm và phi lương thực, thực phẩm. Hiện nay, đang tồn tại nhiều ý quan niệm khác nhau về đói nghèo. Tuy nhiên, về cơ bản các nhà khoa học Việt Nam thống nhất với nhau một số khái niệm sau đây: ANghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn.

các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương [Š, tr. 457] -7- Nghéo trong doi la tinh trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức. trung bình của cổng đồng tại địa phương đang xét. Nghéo tuyệt đối là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu cơ bản nhằm duy trì cuộc sống.

"Như câu cơ bản tối thiểu là những đảm bảo ở mức tối thiêu những nhu cầu thiết yếu về ăn, mặc, ở và nhu cầu sinh hoạt hàng ngày gồm văn hóa, giáo dục, đi lại, giao tiết Đối là tình trạng của một bộ phận dân cư nghèo có mức sống dưới mức. tối thiêu và thu nhập không đủ đảm bảo nhu cầu về mặt vật chất để duy trì cuộc sống. Đó là những hộ dân cu hàng năm thiếu ăn, đứt bữa từ một đến hai tháng, thường vay mượn cộng đồng và thiếu khả năng chỉ trả cộng đồng [5, tr. 458], Tùy thuộc vào khả năng đảm bảo nhu cầu lương thực, thực phẩm dé duy trì cuộc sống trong năm mà phân loại hộ đói thành hộ thiếu đói và hộ đói thường xuyên.

Ở Việt Nam, nghèo đói được phân theo hai cắp độ: Đói và nghéo. ~ Quan niệm về đói: Đói là tình trạng của một bộ phận cư dân nghèo có. mức sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không đủ bảo đảm nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống. Đó là những hộ dân cư hàng năm thiếu ăn, đứt bữa từ một đến hai tháng, thường vay mượn của cộng đồng và thiếu khả năng chỉ trả cho cộng đồng.

Đói là nắc thang thấp nhất của nghèo, đây vốn thuần túy là đói ăn, nằm trọn trong. phạm trù kinh tế vật chất và khác với đói thông tin, đói hưởng thụ văn hóa, thuộc. phạm trù văn hóa tỉnh thằn. Khái niệm đói cũng có hai dạng; đói kinh niên và đói cấp tính (đói gay gắt).

+ Đói kinh niên: Là bộ phận dân cư đói nhiều năm liên cho đến thời điểm đang xét. + Đối cắp tính: Là bộ phận dân cư rơi vào tình trạng đói đột xuất do nhiều nguyên nhân như gặp tai nạn, thiên tai, rủi ro khác tại thời điểm đang xét. + Hộ đói: Là hộ cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, con cái khong được học hành đầy đủ, ốm đau không có tiền chữa bệnh, nhà cửa rách nát. -8- ~ Quan niệm nghèo của Việt Nam: Về cơ bản quan niệm nghèo của Việt Nam thống nhất với khái niệm nghèo của ESCAP.

Quan niệm nghèo ở đây có 2 dạng là nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. ~ Nghèo nuyệt đối là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn nhu cầu cơ bản, tối thiêu để duy trì cuộc sống. Nhu cầu cơ bản, tối thiểu đó là mức bảo đảm tối thiểu về ăn, mặc, nhà ở, nước sinh hoạt, y tế, giáo dục và vệ sinh môi trường. Nhu cầu này cũng có sự thay đổi, khác biệt từng quốc.

gia và cũng được mở rộng dan. ~ Nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng ở một thời kỳ nhất định. Nghèo tương đối gắn liền với sự chênh lệch về mức sống của một bộ phận dân cư so với mức sống trung. bình của địa phương ở một thời kỳ nhất định.

Vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng việc xóa dẫn nghèo tuyệt đối là việc có thé làm, còn nghèo tương đối là hiện tượng thường có trong xã hội và vấn đề cần quan tâm là rút ngắn khoảng cách chênh lệch giàu - nghèo. Khái niệm nghèo tuyệt đối được sử dụng đề so sánh mức độ nghẻo khổ. giữa các quốc gia. Trên cơ sở đó người ta đưa ra khái niệm quốc gia nghẻo là đất nước có thu nhập bình quân đầu người rất thấp, nguồn lực cực kỳ hạn hẹp, cơ sở.

hạ tầng và môi trường yếu kém, có vị trí không thuận lợi trong giao lưu với cộng. đồng quốc tế. Còn trong đầu tranh chống nạn nghèo đói người ta dùng khái niệm nghèo tương đối.