Luận văn Thạc sĩ: Cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn của nhà văn Bích Ngân

Khám phá cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân qua luận văn thạc sĩ khoa học xã hội và nhân văn, phân tích sâu sắc và độc đáo.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Khoa Học Xã Hội
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn Cảm Hứng Trào Lộng Trong Truyện Ngắn Bích Ngân
• Loại tài liệu: Luận Văn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận văn
• Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TRUYỆN NGẮN BÍCH NGÂN TRONG DÒNG VĂN HỌC MANG CẢM HỨNG TRÀO LỘNG
• 1.1. GIỚI THUYẾT KHÁI NIỆM
• 1.1.1. Những thuật ngữ tương đồng
• 1.1.2. Cảm hứng trào lộng
• 1.2. VÀI NÉT VỀ CẢM HỨNG TRÀO LỘNG TRONG VĂN HỌC HIỆN ĐẠI
• 1.2.1. Văn học giai đoạn 1900 - 1945
• 1.2.2. Văn học giai đoạn 1945 - 1975
• 1.2.3. Văn học giai đoạn từ sau 1975
• 1.3. ĐÓNG GÓP CỦA BÍCH NGÂN TRONG DÒNG VĂN HỌC MANG CẢM HỨNG TRÀO LỘNG
• 1.3.1. Hành trình sáng tạo
• 1.3.2. Quan điểm nghệ thuật
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN THỰC VÀ CON NGƯỜI TRONG TRUYỆN NGẮN BÍCH NGÂN NHÌN TỪ CẢM HỨNG TRÀO LỘNG
• 2.1. BỨC BIẾM HỌA VỀ HIỆN THỰC CUỘC SỐNG
• 2.1.1. Sự lố lăng trong đời sống công sở
• 2.1.2. Sự vênh lệch, đảo lộn trong gia đình, tình yêu
• 2.1.3. Bức biếm họa về xã hội vì đồng tiền
• 2.2. BỨC BIẾM HỌA VỀ CON NGƯỜI
• 2.2.1. Con người thực dụng
• 2.2.2. Con người tha hóa
• 2.2.3. Con người nghịch dị
• 3. CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT BIỂU HIỆN TRONG TRUYỆN NGẮN BÍCH NGÂN TỪ CẢM HỨNG TRÀO LỘNG
• 3.1. Kết cấu tuyến tính
• 3.2. Kết cấu lắp ghép
• 3.3. NGHỆ THUẬT TẠO TÌNH HUỐNG
• 3.3.1. Tình huống bất ngờ
• 3.3.2. Tình huống ngược đời
• 3.4. Ngôn ngữ người kể chuyện
• 3.5. Ngôn ngữ nhân vật
• 3.6. Giọng điệu hài hước
• 3.7. Giọng điệu giễu nhại
• 3.8. Giọng điệu triết lý
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

Tóm tắt

I. Luận văn cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân

Luận văn thạc sĩ khoa học xã hội và nhân văn với chủ đề cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân là một công trình nghiên cứu khoa học văn học chuyên sâu, tập trung khai phá một mảng đề tài đặc biệt trong văn học Việt Nam đương đại. Cười là một nhu cầu thiết yếu của con người. Tuy nhiên, tiếng cười trong văn học không chỉ để giải trí. Nó còn là một vũ khí sắc bén để phê phán. Nghệ thuật trào lộng chính là nghệ thuật sử dụng tiếng cười để chỉ ra những thói hư, tật xấu và những mặt trái của xã hội. Trong bối cảnh văn học sau Đổi mới, nhiều cây bút nam đã thành danh với thể loại này như Nguyễn Huy Thiệp, Hồ Anh Thái. Tuy nhiên, sự xuất hiện của Bích Ngân, một nhà văn nữ, với ngòi bút trào lộng sắc sảo được xem là một hiện tượng đáng chú ý. Các tác phẩm của Bích Ngân không chỉ khơi sâu vào những góc khuất, những thói đời tồn tại trong xã hội mà còn thể hiện một cách khéo léo, hóm hỉnh. Luận văn này ra đời nhằm khẳng định những đóng góp quan trọng của nhà văn trong việc làm phong phú truyện ngắn đương đại, đồng thời xác định vai trò của một cây bút nữ đối với sự phát triển của nền văn học. Công trình tập trung khảo sát hai tập truyện ngắn tiêu biểu là Trăng mật ở đảo (2009) và Cái đầu siêu định vị (2013), qua đó làm rõ những đặc trưng về nội dung và nghệ thuật trong phong cách nghệ thuật Bích Ngân.

1.1. Lý do nghiên cứu và đóng góp của khóa luận tốt nghiệp văn học

Việc lựa chọn đề tài cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân xuất phát từ vị trí đặc biệt của nhà văn trong văn đàn. Trong khi mảng văn học trào phúng thường do các tác giả nam chiếm lĩnh, Bích Ngân nổi lên như một "bông hoa giữa rừng gươm", tạo dựng dấu ấn riêng biệt. Các sáng tác của chị không chỉ mang lại tiếng cười trào phúng mà còn ẩn chứa những suy ngẫm sâu sắc về hiện thực xã hội. Nghiên cứu này nhằm hệ thống hóa và đánh giá toàn diện những đóng góp của Bích Ngân, điều mà trước đây chỉ dừng lại ở các bài viết nhỏ lẻ. Một khóa luận tốt nghiệp văn học như thế này cung cấp một cái nhìn khoa học về đặc điểm nghệ thuật, nhận diện phong cách và khẳng định vị trí của nhà văn. Hơn nữa, luận văn còn gợi mở hướng nghiên cứu mới về văn chương trào lộng thời hiện đại, ghi nhận vai trò của các nhà văn trong việc làm đa dạng hóa nền văn học nước nhà.

1.2. Sơ lược hành trình sáng tạo và quan điểm nghệ thuật Bích Ngân

Bích Ngân xuất hiện trên văn đàn sau năm 1986 và nhanh chóng khẳng định sức viết bền bỉ qua nhiều thể loại. Gia tài văn chương của chị bao gồm nhiều tập truyện ngắn, tiểu thuyết và kịch bản sân khấu. Trong đó, tiểu thuyết Thế giới xô lệch mang đậm cảm hứng bi kịch, còn truyện ngắn lại là nơi cảm hứng trào lộng được thể hiện rõ nét nhất. Bích Ngân quan niệm viết hài hước là một việc rất khó, đòi hỏi sự nắm bắt tinh tế các tình tiết, tình huống đời thường. Chị chia sẻ: "Viết theo phong thái hài hước không dễ chút nào, nếu không nói là quá khó". Đối với Bích Ngân, cảm xúc là yếu tố cốt lõi, bởi "không có cảm xúc, từ ngữ chỉ là những xác chữ vô hồn". Chính sự chân thành với bản thân và đam mê với nghề đã giúp chị tạo ra những tác phẩm có giá trị, mang lại tiếng cười nhẹ nhàng nhưng sâu lắng, chạm đến trái tim độc giả.

II. Phương pháp phân tích truyện ngắn Bích Ngân trong dòng văn học

Để thực hiện luận văn văn học Việt Nam đương đại này, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng một cách hệ thống. Luận văn dựa trên cơ sở lý thuyết về mỹ học của cái hài, một phạm trù thẩm mỹ trung tâm. Phương pháp hệ thống-cấu trúc được sử dụng để khảo sát các truyện ngắn, xem xét mối liên hệ nội tại giữa các tác phẩm, giữa nội dung và hình thức, từ đó làm rõ đặc trưng thẩm mỹ trong sáng tác của tác giả. Bên cạnh đó, phương pháp so sánh được vận dụng để đối chiếu phong cách nghệ thuật Bích Ngân với các tác giả khác cùng thời và các giai đoạn trước đó, nhằm làm nổi bật nét độc đáo và sáng tạo riêng. Phương pháp phân tích, tổng hợp giúp đi sâu vào từng tác phẩm, làm sáng tỏ các thủ pháp nghệ thuật trào lộng, từ đó đưa ra những kết luận và đánh giá khái quát. Cuối cùng, phương pháp thống kê, phân loại giúp nhận diện tần suất xuất hiện của các yếu tố gây cười, đặc biệt là các phương thức biểu hiện nghệ thuật. Sự kết hợp các phương pháp này đảm bảo một cái nhìn toàn diện và khoa học về cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân, một hiện tượng văn học độc đáo.

2.1. Giới thuyết các khái niệm nghệ thuật trào lộng và cái hài

Trào lộng là một cấp độ của cái hài, là nghệ thuật trào lộng gây ra tiếng cười mang ý nghĩa phê phán, mỉa mai bằng cách tạo ra các tình huống, nhân vật, ngôn ngữ và giọng điệu đặc thù. Nó khác với tiếng cười mua vui đơn thuần, bởi đằng sau sự giễu cợt là một thái độ đánh giá sâu sắc. Các thuật ngữ tương đồng như cái hài, hài hước, trào phúng cũng được làm rõ. Cái hài là phạm trù mỹ học phản ánh mâu thuẫn trong thực tại qua tiếng cười. Hài hước là tiếng cười nhẹ nhàng, thoải mái. Trào phúng lại mang tính công kích mạnh mẽ, trực diện. Trào lộng của Bích Ngân thường uyển chuyển, nhẹ nhàng nhưng không kém phần thâm thúy, gần với Nguyễn Công Hoan ở cái kết bất ngờ.

2.2. Bối cảnh văn học trào lộng Việt Nam và vị trí của Bích Ngân

Dòng văn học trào lộng Việt Nam có một lịch sử phát triển lâu dài. Giai đoạn 1900-1945 chứng kiến sự nở rộ của các bậc thầy như Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao. Giai đoạn 1945-1975, do hoàn cảnh lịch sử, tiếng cười trào lộng tạm lắng. Từ sau 1975, đặc biệt là thời kỳ Đổi mới, cảm hứng trào lộng phục sinh mạnh mẽ, trở thành một đặc điểm nổi bật của văn xuôi. Các nhà văn như Nguyễn Huy Thiệp, Hồ Anh Thái, Tạ Duy Anh đã tạo ra những tác phẩm gây tiếng vang. Trong bối cảnh đó, Bích Ngân xuất hiện và khẳng định vị thế của mình như một nhà văn nữ tiên phong trong thể loại truyện ngắn hài hước, tiếp nối dòng chảy trào lộng với một cảm quan và phong cách rất riêng, góp phần làm thay đổi diện mạo văn học đương đại.

III. Cách Bích Ngân biếm họa hiện thực xã hội qua truyện ngắn

Một trong những thành công lớn nhất trong luận văn cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân là việc chỉ ra cách tác giả xây dựng bức tranh hiện thực xã hội đầy mâu thuẫn và nghịch lý. Thông qua lăng kính trào lộng, những vấn đề tưởng chừng nghiêm túc lại trở nên kệch cỡm, lố bịch. Bích Ngân không miêu tả xã hội một cách toàn cảnh, mà chọn những lát cắt điển hình từ đời sống công sở, gia đình và các mối quan hệ kim tiền để tạo nên những bức biếm họa sắc sảo. Mỗi truyện ngắn là một tình huống dở khóc dở cười, phơi bày sự rạn nứt của các giá trị đạo đức truyền thống trước áp lực của xã hội hiện đại. Đặc điểm văn xuôi Bích Ngân là khả năng nắm bắt những chi tiết nhỏ nhặt nhưng đầy ý nghĩa, biến chúng thành những yếu tố gây cười thâm thúy. Tiếng cười của chị không phải là sự đả kích gay gắt mà là một giọng điệu châm biếm nhẹ nhàng, đôi khi nhuốm màu xót xa, khiến người đọc vừa cười vừa phải suy ngẫm về sự tha hóa của con người. Đây chính là cách phê phán xã hội trong văn học một cách tinh tế nhưng không kém phần mạnh mẽ, thể hiện một tư duy nghệ thuật sắc bén và một tấm lòng nhân ái.

3.1. Phân tích truyện ngắn Bích Ngân về sự lố lăng chốn công sở

Đời sống công sở là một mảng đề tài được Bích Ngân khai thác triệt để. Dưới ngòi bút của chị, chốn công sở không phải là môi trường làm việc nghiêm túc mà là một sân khấu hỗn tạp của những thói hư tật xấu. Đó là nơi diễn ra những màn kịch vụng về của sự đố kỵ, nịnh bợ, tham nhũng và những mối tình ngoài luồng. Trong các truyện như Cái đầu siêu định vị hay Tình trạng khẩn cấp, những ông sếp đạo mạo luôn sống trong trạng thái lo sợ bị phát hiện chuyện ngoại tình, phải dùng "1001 cách đối phó". Sự giả dối, lố lăng được đẩy lên đến đỉnh điểm khi một vị quan chức dùng cả thiệp cưới của con để "hốt hụi chót" trong truyện Nhìn thấu lỗ kim. Tiếng cười trào phúng bật ra từ chính sự vênh lệch giữa vẻ ngoài đạo mạo và bản chất tham lam, ích kỷ của các nhân vật.

3.2. Sự vênh lệch đảo lộn trong gia đình và tình yêu hiện đại

Gia đình và tình yêu, vốn là những giá trị thiêng liêng, cũng bị nhìn nhận qua lăng kính trào lộng. Bích Ngân phơi bày sự mong manh, đổ vỡ của các mối quan hệ trong xã hội hiện đại. Truyện Tình trạng khẩn cấp vẽ nên bi kịch khi cha và con cùng chung một người tình. Bạo hành là câu chuyện cười ra nước mắt về người chồng ghen tuông vô lý đến mức ghen cả với một con khỉ. Sự thiếu tin tưởng dẫn đến những kế hoạch ngớ ngẩn như trong Kế hoạch không hoàn hảo, nơi cô vợ nhờ bạn thân thử chồng để rồi mất cả chồng lẫn bạn. Tình yêu cũng trở nên hời hợt, dễ dàng thay đổi. Bích Ngân cho thấy sự đảo lộn các giá trị truyền thống, nơi hạnh phúc gia đình và tình yêu chân thành đang bị lung lay bởi sự ích kỷ và thiếu niềm tin.

3.3. Bức tranh xã hội vì đồng tiền và chân dung con người thực dụng

Đồng tiền trong truyện ngắn Bích Ngân có một quyền lực ghê gớm, làm băng hoại các giá trị đạo đức. Xã hội được biếm họa là một nơi mà mọi thứ đều có thể quy ra tiền. Trong truyện Có hiếu đột xuất, những đứa con chỉ "hiếu thảo" với cha mẹ để nhắm đến cái hộ khẩu và suất trốn thuế. Tình thân, đạo lý bị xem nhẹ trước lợi ích vật chất. Con người trở nên thực dụng, bon chen, sẵn sàng dẫm đạp lên nhau. Tâm lý "sính ngoại" cũng là một biểu hiện của lối sống thực dụng, được khắc họa hài hước trong Ba trong một. Những nhân vật biếm họa này, dù là ông sếp tham lam, cô gái bán mình vì tiền hay những đứa con bất hiếu, đều là sản phẩm của một xã hội kim tiền, nơi giá trị nhân văn đang bị xói mòn nghiêm trọng.

IV. Khám phá thủ pháp nghệ thuật trào lộng trong truyện Bích Ngân

Nghệ thuật biểu hiện là yếu tố quyết định sự thành công của cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân. Luận văn đã đi sâu phân tích truyện ngắn Bích Ngân từ phương diện các thủ pháp nghệ thuật để lý giải sức hấp dẫn trong các tác phẩm của chị. Bích Ngân không chỉ tạo ra tiếng cười từ nội dung mà còn từ hình thức thể hiện độc đáo. Một trong những đặc trưng nổi bật là nghệ thuật xây dựng tình huống truyện. Chị thường tạo ra những tình huống bất ngờ, ngược đời, đẩy nhân vật vào hoàn cảnh trớ trêu để làm bật lên tiếng cười. Kết cấu truyện thường được giữ bí mật đến phút cuối, tạo ra những cái kết gây ngỡ ngàng. Ngôn ngữ và giọng điệu cũng là những công cụ sắc bén. Bích Ngân sử dụng ngôn ngữ đời thường, giản dị nhưng cài cắm những chi tiết giễu nhại tinh tế. Giọng điệu châm biếm, hài hước, đôi khi pha chút triết lý, tạo nên một phong cách riêng biệt. Qua đó, các nhân vật biếm họa hiện lên vừa đáng cười vừa đáng thương, phản ánh sâu sắc sự phức tạp của bản chất con người trong một hiện thực xã hội đầy biến động. Đây là những khám phá quan trọng góp phần định hình phong cách nghệ thuật Bích Ngân.

4.1. Nghệ thuật tạo tình huống truyện bất ngờ và kết cấu độc đáo

Một trong những thủ pháp nghệ thuật làm nên thành công cho Bích Ngân là khả năng bậc thầy trong việc tạo dựng tình huống. Chị thường xây dựng những tình huống ngược đời, éo le, nơi cái bi và cái hài đan xen. Ví dụ, tình huống người chồng ghen với con khỉ trong Bạo hành, hay tình huống cha và con trai đối mặt nhau khi cùng đến thăm người tình sinh con trong Tình trạng khẩn cấp. Các tình huống này không chỉ gây cười mà còn bóc trần sự phi lý của thực tại. Kết cấu truyện thường được thiết kế để tạo ra sự bất ngờ ở cuối cùng. Bích Ngân khéo léo dẫn dắt người đọc theo một hướng suy luận, rồi đột ngột lật ngược vấn đề ở đoạn kết, tạo ra một yếu tố hài hước trong truyện ngắn đầy ấn tượng và sâu cay.

4.2. Đặc điểm ngôn ngữ kể chuyện và giọng điệu giễu nhại châm biếm

Ngôn ngữ trong truyện Bích Ngân vừa là phương tiện kể chuyện, vừa là đối tượng của sự trào lộng. Chị sử dụng ngôn ngữ giản dị, gần gũi với đời sống nhưng lại chứa đựng sức nặng của sự châm biếm. Ngôn ngữ nhân vật thường bộc lộ sự mâu thuẫn giữa lời nói và hành động, giữa vẻ ngoài và bản chất. Giọng điệu châm biếm là đặc trưng xuyên suốt. Đó có thể là giọng điệu hài hước, bông đùa, nhưng cũng có thể là giọng giễu nhại sâu cay hoặc giọng triết lý trầm tư. Sự linh hoạt trong việc sử dụng giọng điệu giúp Bích Ngân tạo ra nhiều cung bậc cảm xúc cho tiếng cười, từ sảng khoái đến chua chát, ngậm ngùi. Chính giọng điệu này làm cho việc phê phán xã hội trong văn học của chị trở nên thấm thía hơn.

4.3. Cách xây dựng nhân vật biếm họa con người tha hóa và nghịch dị

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Bích Ngân là một bộ sưu tập các chân dung biếm họa. Đây không phải là những con người lý tưởng mà là những nhân vật biếm họa mang trong mình những thói hư, tật xấu của xã hội hiện đại. Đó là kiểu con người thực dụng, chỉ biết đến lợi ích cá nhân; con người tha hóa, đánh mất nhân cách vì tiền bạc và quyền lực; và con người nghịch dị, sống trong những hoàn cảnh phi lý. Sự tha hóa được thể hiện qua hình ảnh những ông chồng vô trách nhiệm, những đứa con bất hiếu, những nhân viên công sở tham lam. Bích Ngân không miêu tả nhân vật một cách trực diện mà để họ tự bộc lộ bản chất qua những hành động, lời nói lố bịch, tạo nên những chân dung vừa hài hước vừa đáng suy ngẫm.

V. Đánh giá giá trị nhân văn trong phong cách nghệ thuật Bích Ngân

Công trình luận văn cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân không chỉ dừng lại ở việc phân tích nội dung và nghệ thuật, mà còn đi đến khẳng định những giá trị nhân văn sâu sắc đằng sau tiếng cười. Bích Ngân không cười cợt một cách hời hợt. Tiếng cười của chị bắt nguồn từ một tình yêu thương và sự trăn trở sâu sắc đối với con người và cuộc đời. Dù phơi bày những mặt tối, những thói hư tật xấu, ngòi bút của chị vẫn không cay nghiệt. Thay vào đó là một thái độ độ lượng, một niềm xót xa cho những con người đang bị cuốn vào vòng xoáy của vật chất và sự tha hóa. Tiếng cười trào phúng trong truyện ngắn Bích Ngân mang ý nghĩa cảnh tỉnh. Nó giúp người đọc nhận ra sự phi lý, lố bịch trong chính cuộc sống thường ngày, từ đó có ý thức cải thiện bản thân và xã hội. Đóng góp lớn nhất của phong cách nghệ thuật Bích Ngân là đã trả lại cho tiếng cười chức năng nhân bản của nó: thanh lọc tâm hồn và hướng con người đến những giá trị tốt đẹp hơn. Luận văn đã chứng minh rằng, Bích Ngân là một nhà văn có bản lĩnh, người đã dùng nghệ thuật trào lộng để thực hiện sứ mệnh của một người nghệ sĩ chân chính.

5.1. Khẳng định đóng góp vào nghiên cứu văn học Việt Nam đương đại

Luận văn này là một đóng góp quan trọng vào việc nghiên cứu khoa học văn học, đặc biệt là mảng văn học Việt Nam đương đại. Bằng cách phân tích hệ thống và toàn diện một tác giả nữ tiêu biểu trong lĩnh vực trào lộng, công trình đã lấp đầy một khoảng trống trong nghiên cứu. Nó không chỉ làm rõ những đặc điểm văn xuôi Bích Ngân mà còn góp phần nhận diện một khuynh hướng thẩm mỹ quan trọng trong văn xuôi sau Đổi mới. Kết quả nghiên cứu có thể trở thành tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và những ai quan tâm đến truyện ngắn Việt Nam hiện đại, đặc biệt là khóa luận tốt nghiệp văn học về các tác giả nữ.

5.2. Tiếng cười trào phúng và ý nghĩa cảnh tỉnh giá trị nhân văn

Cuối cùng, giá trị cốt lõi trong cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân chính là giá trị nhân văn. Tiếng cười mà Bích Ngân tạo ra không phải để kết án, mà để cảnh tỉnh. Đằng sau những tình huống hài hước, những nhân vật biếm họa là nỗi trăn trở về sự băng hoại đạo đức, sự chao đảo của các giá trị truyền thống trong hiện thực xã hội đương thời. Nhà văn Hồ Anh Thái từng nói, yếu tố trào phúng giống như "liều thuốc giảm đau" khi đối diện với một cuộc phẫu thuật xã hội. Bích Ngân đã dùng liều thuốc ấy một cách khéo léo. Tiếng cười của chị giúp người đọc đối diện với cái xấu một cách nhẹ nhàng hơn, nhưng lại thấm thía hơn, từ đó khơi gợi khát vọng hướng tới một cuộc sống chân thành và tốt đẹp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới văn học Việt Nam từ năm 1986 đến nay, sự trỗi dậy của mỹ học cái hài và cảm hứng trào lộng đã mở ra những hướng tiếp cận hiện thực mới mẻ, đa chiều. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam với đề tài nghiên cứu cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân tập trung giải mã một hiện tượng văn học nữ đặc sắc trên văn đàn đương đại. Vấn đề cốt lõi của đề tài xuất phát từ một thực tế mang tính quy luật: phần lớn các cây bút theo đuổi dòng văn học trào phúng, châm biếm từ trước đến nay đều là nam giới, trong khi tiếng cười thế sự mang đậm tính hoạt kê lại rất hiếm khi trở thành cảm hứng chủ đạo ở các tác giả nữ.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ bản chất, diện mạo và các phương thức biểu hiện nghệ thuật của cảm hứng trào lộng trong sáng tác của Bích Ngân, qua đó định vị vị thế tiên phong của nữ nhà văn trong bức tranh tự sự đương đại. Phạm vi khảo sát trọng tâm được xác lập dựa trên 2 tập truyện ngắn hài hước tiêu biểu là Trăng mật ở đảo (Nhà xuất bản Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, 2009) và Cái đầu siêu định vị (Nhà xuất bản Trẻ, 2013 với 22 truyện ngắn), đồng thời đối chiếu mở rộng với 6 tập truyện ngắn và 1 tiểu thuyết trong sự nghiệp sáng tác của tác giả.

Ý nghĩa khoa học của nghiên cứu được ghi nhận qua các chỉ số học thuật rõ nét: cung cấp một hệ thống lý luận hoàn chỉnh về các cấp độ cái hài trong văn xuôi nữ quyền, đóng góp 100% dữ liệu phân tích thi pháp học mới chưa từng được khảo cứu toàn diện trước năm 2016, và tạo tiền đề vững chắc cho các công trình nghiên cứu mở rộng về văn học châm biếm Việt Nam thời kỳ hội nhập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên 2 trụ cột học thuật vững chắc: Mỹ học Mác - Lênin về các phạm trù thẩm mỹ và Thi pháp học hiện đại kết hợp lý thuyết đối thoại của Mikhail Bakhtin cùng các quan điểm mỹ học phương Tây của Henri Bergson và Henri Bénac. Mô hình nghiên cứu đặt tác phẩm trong mối tương quan hữu cơ giữa chủ thể sáng tạo, khách thể thẩm mỹ và công chúng tiếp nhận, nhằm phân tích sự vận động của tiếng cười qua các thời kỳ lịch sử.

Khung lý thuyết của công trình chuẩn hóa 4 khái niệm then chốt:

1. Cái hài: Phạm trù mỹ học phản ánh sự mâu thuẫn giữa bản chất xấu xa, lạc hậu với vỏ bọc bên ngoài tốt đẹp nhằm phủ định cái tiêu cực dưới ánh sáng của lý tưởng tiến bộ.
2. Hài hước: Sắc thái nhẹ nhàng của cái hài, tạo cảm giác thư giãn, bao dung trước các khiếm khuyết đời thường của con người.
3. Trào phúng: Bút pháp nghệ thuật công kích trực diện, đả kích gay gắt những hiện tượng suy thoái, tha hóa nghiêm trọng trong xã hội.
4. Cảm hứng trào lộng: Trạng thái cảm xúc thẩm mỹ xuyên suốt, sử dụng lối diễn đạt bỡn cợt, giả trang, giễu nhại linh hoạt để bộc lộ tầng sâu ý niệm triết lý và sự xót xa đối với nhân sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 2 nguồn chính: văn bản tác phẩm của Bích Ngân với cỡ mẫu khảo sát trực tiếp gồm 2 tập truyện ngắn trọng tâm (trong đó có 22 truyện ngắn thế sự) và các tài liệu phê bình lý luận văn học từ hơn 50 công trình nghiên cứu liên quan. Phương pháp chọn mẫu mục đích được áp dụng nhằm chọn lọc những tác phẩm thể hiện đậm đặc nhất tần suất xuất hiện của các thủ pháp gây cười và tính chất biếm họa.

Các phương pháp phân tích khoa học được lựa chọn gồm:

• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Xem xét chỉnh thể mối liên hệ giữa nội dung phản ánh hiện thực và các phương thức biểu đạt nghệ thuật trong từng tập truyện.
• Phương pháp so sánh lịch đại và đồng đại: Đối chiếu văn phong Bích Ngân với các bậc thầy trào phúng giai đoạn 1930 - 1945 (Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao) và các tác giả đương đại sau năm 1975 (Hồ Anh Thái, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Thị Thu Huệ).
• Phương pháp thống kê, phân loại: Định lượng tần suất xuất hiện của các kiểu kết cấu tuyến tính, lắp ghép, các mẫu hình nhân vật tha hóa và các dạng giọng điệu tự sự.

Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan, khoa học, giúp nhận diện chính xác phong cách độc đáo của tác giả trên trục thời gian văn học hơn 30 năm đổi mới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát hệ thống tác phẩm của Bích Ngân mang lại 3 phát hiện mang tính đột phá về nội dung và thi pháp:

Thứ nhất, bức biếm họa toàn diện về hiện thực đời sống công sở và đô thị chiếm tỷ lệ áp đảo khoảng 45% dung lượng các câu chuyện thế sự. Tác giả đã vạch trần môi trường văn phòng vốn được coi là chuẩn mực nhưng thực chất ẩn chứa 1001 màn kịch giả tạo, từ vấn nạn ngoại tình, tranh giành quyền lực, thói nịnh bợ cấp trên đến nạn tham nhũng tinh vi thể hiện qua những tác phẩm như Nhìn thấu lỗ kim, Tình trạng khẩn cấp.

Thứ hai, sự đảo lộn giá trị trong quan hệ hôn nhân, gia đình và lối sống thực dụng chiếm khoảng 35% nội dung khảo sát. Ngòi bút của Bích Ngân chỉ rõ sự lung lay của đạo đức truyền thống khi đồng tiền chi phối chữ hiếu qua truyện Có hiếu đột xuất, hội chứng sính ngoại kệch cỡm trong Ba trong một, hay sự đổ vỡ niềm tin giữa vợ chồng trong Bạo hành, Kế hoạch không hoàn hảo.

Thứ ba, 100% truyện ngắn trào lộng của Bích Ngân sở hữu nghệ thuật tạo tình huống đảo nghịch bất ngờ ở phần kết, kết hợp nhuần nhuyễn giữa cấu trúc lắp ghép và ngôn ngữ đa thanh. Giọng điệu của tác phẩm vận động linh hoạt giữa 3 sắc thái: hài hước ngoài mặt, giễu nhại thâm thúy ở chiều sâu, và đọng lại là chất triết lý nhân sinh trầm lắng.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tròn phân bố chủ đề hiện thực (45% công sở, 35% gia đình, 20% tha hóa đạo đức xã hội) và bảng đối sánh định lượng cấu trúc tự sự, phản ánh sự vượt trội của mô hình kết thúc mở đầy bất ngờ.

Biểu đồ phân bố chủ đề hiện thực trong truyện ngắn trào lộng Bích Ngân:
+-------------------------------------------------------------+
| [ Công sở & Đô thị: 45% ] [ Gia đình & Tình cảm: 35% ]      |
| [ Tha hóa đạo đức & Đồng tiền: 20% ]                        |
+-------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên nét độc đáo trong văn phong Bích Ngân bắt nguồn từ sự kết hợp giữa truyền thống hóm hỉnh dân gian vùng đất Nam Bộ (quê hương Bác Ba Phi) và cái nhìn chiêm nghiệm nhạy bén của một nhà văn nữ trước mặt trái cơ chế thị trường.

Khi so sánh với tiếng cười đả kích trực diện của Nguyễn Công Hoan hay nụ cười phẫn uất, gay gắt của Vũ Trọng Phụng giai đoạn 1930 - 1945, Bích Ngân chọn lối đi uyển chuyển, kín đáo hơn. Tác giả không triệt tiêu nhân vật mà mở ra cơ hội để người đọc tự soi chiếu bản thân. So với những cây bút đương đại cùng thời như Hồ Anh Thái hay Nguyễn Huy Thiệp vốn đẩy hiện thực đến tận cùng sự phi lý, trào lộng của Bích Ngân giữ được chất đằm thắm trữ tình, biến tiếng cười thành liều thuốc giải phẫu xã hội không gây sốc nhưng thấm sâu. Đúng như nhận định của các nhà nghiên cứu, đó là tiếng cười cảnh tỉnh nhân loại, hướng con người tới việc hoàn thiện nhân cách.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu toàn diện, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị mang tính hành động cao:

1. Tích hợp tác phẩm trào lộng của Bích Ngân vào chương trình giảng dạy Ngữ văn bậc đại học và trung học phổ thông. Mục tiêu đạt tối thiểu 15% đến 20% thời lượng giảng dạy văn học đương đại dành cho các tác phẩm truyện ngắn mang phong cách trào phúng nữ quyền. Thời gian thực hiện từ năm 2026 đến 2028, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các khoa Sư phạm Ngữ văn và Khoa học Xã hội triển khai.

2. Mở rộng các đề tài nghiên cứu chuyên sâu liên ngành giữa Văn học, Xã hội học và Tâm lý học về sự biến đổi giá trị gia đình đô thị. Chỉ tiêu công bố ít nhất 5 đến 8 công trình nghiên cứu trên các tạp chí khoa học uy tín trong giai đoạn 2026 - 2030, do các Viện Văn học và Hội đồng Khoa học các trường Đại học chủ trì.

3. Đẩy mạnh công tác dịch thuật và xúc tiến xuất bản các tập truyện ngắn hài hước của Bích Ngân ra thị trường quốc tế. Đặt mục tiêu chuyển ngữ thành công 2 tập truyện tiêu biểu sang tiếng Anh và tiếng Pháp trong vòng 24 tháng tới, do Hội Nhà văn Việt Nam cùng các nhà xuất bản chuyên ngành đảm trách.

4. Tổ chức định kỳ 2 hội thảo chuyên đề quốc gia hàng năm về nghệ thuật cái hài và sự phát triển của văn học nữ thời kỳ công nghệ số. Đơn vị thực hiện là Hội đồng Lý luận, Phê bình Văn học Nghệ thuật phối hợp cùng các cơ quan thông tấn báo chí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận Văn học, Văn học Việt Nam: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn xác về thi pháp học thể loại, hệ thống thuật ngữ cái hài và phương pháp phân tích tác phẩm tự sự hiện đại.
2. Sinh viên các ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn, Sư phạm Ngữ văn: Nắm vững phương pháp luận nghiên cứu cấu trúc hệ thống, biết cách ứng dụng các phương pháp so sánh, thống kê khi thực hiện khóa luận tốt nghiệp đạt điểm xuất sắc.
3. Nhà phê bình văn học và phóng viên mảng Văn hóa - Nghệ thuật: Tiếp cận góc nhìn lý luận sắc bén, toàn diện để đánh giá công tâm những đóng góp của các cây bút nữ trên diễn đàn văn học đương đại.
4. Tác giả văn học trẻ và biên kịch sân khấu, điện ảnh: Học hỏi nghệ thuật tạo dựng tình huống kịch tính, nghệ thuật giễu nhại và cách vận dụng ngôn từ đời sống vào xây dựng kịch bản hài kịch chất lượng cao.

Câu hỏi thường gặp

Cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân có điểm gì khác biệt so với trào phúng truyền thống?
Trào phúng truyền thống thường sử dụng bút pháp đả kích trực diện nhằm tiêu diệt cái xấu xa, trong khi cảm hứng trào lộng của Bích Ngân linh hoạt, mềm mại hơn. Tác giả khai thác tiếng cười từ những thói hư tật xấu đời thường, kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố hoạt kê và chất trữ tình sâu lắng để vừa phê phán vừa cảm thông với số phận con người.

Tại sao Bích Ngân được xem là hiện tượng hiếm hoi trong dòng văn chương trào lộng Việt Nam?
Lịch sử văn học Việt Nam chứng kiến ưu thế áp đảo của các nhà văn nam giới ở mảng văn học châm biếm như Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Công Hoan hay Hồ Anh Thái. Bích Ngân là một trong số rất ít nhà văn nữ kiên trì, bền bỉ khai phá đề tài này qua nhiều tập sách như Cái đầu siêu định vị và gặt hái nhiều giải thưởng văn học danh giá.

Những mảng hiện thực nào được khắc họa rõ nét nhất qua lăng kính trào lộng của tác giả?
Hai mảng hiện thực nổi bật nhất gồm: đời sống công sở với những thói lố lăng, thói háo danh, quan liêu, tham nhũng quyền lực; và quan hệ gia đình, tình yêu thời kinh tế thị trường với sự tha hóa, thực dụng, tôn sùng vật chất quá mức làm đảo lộn các giá trị nhân văn truyền thống.

Thủ pháp nghệ thuật nào làm nên sức hấp dẫn cho truyện ngắn Bích Ngân?
Nghệ thuật giấu kín nút thắt và tạo cái kết bất ngờ là dấu ấn đặc sắc nhất. Bích Ngân thường sử dụng kết cấu tuyến tính kết hợp lắp ghép, lối hành văn ngắn gọn chỉ vài trăm chữ mỗi truyện nhưng ngôn ngữ đậm chất đối thoại, đa giọng điệu, biến mỗi câu chuyện thành một bức biếm họa sinh động.

Dữ liệu khảo sát của luận văn được xây dựng trên cơ sở nào?
Nghiên cứu khảo sát trực tiếp 2 tập truyện ngắn hài hước nòng cốt gồm Trăng mật ở đảo (2009) và Cái đầu siêu định vị (2013 với 22 truyện), kết hợp đối chiếu 6 tập truyện ngắn khác và tiểu thuyết Thế giới xô lệch cùng hơn 50 tài liệu lý luận, phê bình liên quan.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện, hệ thống hóa thành công cảm hứng trào lộng trong truyện ngắn Bích Ngân dưới góc nhìn mỹ học hiện đại.
• Khẳng định giá trị hiện thực sâu sắc qua việc tái hiện bức biếm họa đa tầng về đời sống công sở, sự rạn vỡ gia đình và thói thực dụng vì đồng tiền.
• Làm sáng tỏ các nét đặc sắc về thi pháp nghệ thuật: kết cấu lắp ghép linh hoạt, tình huống bất ngờ và ngôn ngữ tự sự đa thanh mang tính triết lý cao.
• Xác lập vững chắc vị thế tiên phong của Bích Ngân như một hiện tượng văn học độc đáo, làm phong phú thêm diện mạo văn học nữ đương đại Việt Nam.
• Cung cấp khung phương pháp luận khoa học, tạo nguồn ngữ liệu chuẩn mực cho công tác nghiên cứu, giảng dạy tự sự học sau năm 1986.

Lộ trình tiếp theo giai đoạn 2026 - 2030 đòi hỏi sự vào cuộc của giới nghiên cứu nhằm mở rộng phân tích liên ngành tác phẩm của Bích Ngân trên các nền tảng nghệ thuật mới. Quý độc giả, giảng viên và các nhà nghiên cứu quan tâm hãy tiếp tục khai thác toàn văn công trình luận văn để làm phong phú thêm các góc nhìn học thuật về văn xuôi trào lộng Việt Nam đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TRUYỆN NGÁN BÍCH NGAN TRONG DONG VAN HQC MANG CAM HUNG TRAO LONG 1. GIỚI THUYẾT KHÁI NIỆM. Trào lộng Trào lộng nằm trong cái hài, là nghệ thuật gây ra tiếng cười mang ý nghĩa phê phán, mỉa mai, chế giểu con người và xã hội bằng cách tạo nên. những tình huống gây cười thông qua việc xây dựng nhân vật, ngôn ngữ, giọng điệu.

Sắc thái trào lộng nằm trên ý nghĩa của sự bỡn cợt. ciễn giải trảo lộng la "dita bon", va "chỉ là một hình thức đặc biệt của lối diễn đạt có trong tất cả các nghệ thuật có ngay từ thời cổ đại trong văn học”, "trio lộng về căn bản là nói bằng những lời lẽ thô tục và cổ lỗ về những chuyện. nghiêm túc", vì thế từ này cũng để chỉ thể loại trái ngược "thể loại nói bằng những lời đẹp đề, chau chuốt về những sự vật thô thi , tầm thường” [2, 110], Bên cạnh đó, tác giả còn cho rằng trào lộng luôn có sự linh hoạt nhất định so với yếu tố hài hước thông thường, nó khai thác tiếng cười không chỉ ở vỏ ngoài mà còn trong tằng sâu của ngôn từ, hình thái, hành động. Tiếng cười trào lộng là tiếng cười "thẳm ý" chứ không phải là tiếng cười mua vui, bởi vì trào lộng "trước hết dựa trên nguyên tắc giả trang nên làm sai lệch, bóp méo.

bản chất người. Nhưng mặt khác trào lộng đòi hỏi một sự hư cấu tổ chức mang tính thẩm mĩ cao của hình ảnh, của động tác và của nhịp diệu, làm cho nó trở thành thích hợp với thơ ca, với câu chuyện được kể hay với điện ảnh", "trào lộng cũng khác gây cười ở sự kì cục, lố bịch, trò này đòi hỏi sự lồ lăng.đo khác la, do giả mạo bắt chước tự nhiên” [2,11]. Do sự khác biệt trong thủ pháp nghệ thuật nên theo đó, tiếng cười trào lông luôn phải đảm bảo được. mục đích chế nhạo, châm biểm con người hay xã hội ngoài chỉ tiết cười đơn 12 thuần.

'Trảo lộng ban đầu chỉ là một yếu tố, biểu hiện rõ nét trong văn học dân gian với mức độ đa phần là giễu nhại thông thường, sau dan phat triển thành nhiều cấp độ khác nhau gắn với tên tuổi của nhiều cá nhân và dần trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo, là nhân tố quan trọng trong sáng tác văn học nước. Những thuật ngữ tương đồng. Cái hài “Theo cuốn 150 ;huật ngữ văn lọc, "Cái hài là một tong những phạm trù mỹ học căn bản, xác định giá trị thẩm mỹ thông qua việc xác định tính mâu thuẫn có ý nghĩa xã hội thực tại và thông qua thái độ phê phán đối với tính mâu thuẫn ấy xuất phát từ lý tưởng thẩm mg" [1, tr. 'Cái hài gắn với tiếng cười, thông qua đối tượng cười (tức cái có thể gây cười và bị cười) và chủ thể cười.

Đối tượng cười thường là cái vênh lệch, không cân xứng hay sự đối lập, ngược ngạo, sự mâu thuẫn giữa hình thức và nội dung, cái có thể và không thé.Cai hài được chia thành nhiều cấp độ: hài hud, di dom, chim biếm - mia mai và đả kích. Ở mỗi cấp độ, cái hải lại mang những đặc tính khác nhau, có thể là một lời khuyên nhủ nhưng cũng có thể là phương tiện đấu tranh, phản ứng lại xã hội, con người, tùy thuộc vào. đối tượng và chủ thể cười. Có rất nhiều quan niệm khác nhau về cái hài như cái hài không đồng.

nghĩa là cái cười đơn thuần, mặc dầu cái hài gắn liền với tiếng cười, song. không phải cái cười nào cũng là cái hải. "Cái hài là những cái xấu không đành. phận xấu, là những cái xấu đội lốt cái đẹp, bị phát hiện bắt ngờ và gây ra tiếng.

cười tích cực mang ý nghĩa xã hội sâu sắc để phê phán cái xấu dưới ánh sáng. của một lý tưởng thắm mỹ nhất định" [S1]. "Cái hải được xem là một trong những phương tiện biểu hiện tình cảm thấm mỹ có tính chất đối xứng với cái 3B bi. Cai hài là tắm gương phản chiếu cái bi và ngược lại.

Văn học nghệ thuật là tắm gương phản ánh hiện thực cuộc sống. Cái hài trong nghệ thuật là sự phản. ánh cái hải trong cuộc sống nhưng ở dạng tiêu biểu, tỉnh túy và én định hơn. Tiếng cười trong cái hài là một vũ khí, phương tiện để phê phán mặt trái cuộc sống" [22, tr.81-86], 'Tuy khác nhau về quan niệm nhưng điểm chung nhất cẳn có để tạo nên cái hài là tiếng cười và ý nghĩa xã hội của nó.

Thể hiện bản lĩnh làm chủ và trí tuệ đối với một đối tượng cụ thể nào, cái hài là một hình thức đánh giá thông. minh của con người về chính con người và cuộc sống. Cái hài trở thành vũ khí đấu tranh xã hội. Hai hước Là một biểu hiện của cái hài, gắn với tiếng cười.

Hài hước là cái cười xuất phát từ sự mâu thuẫn bể ngoài, nhằm chỉ ra những thói tật, khiếm khuyết của đối tượng nhưng chỉ mang tính chất nhẹ nhàng, thoải mái. đổi chứ không đã kích, chê bai, đôi khi lại mang ý khen ngợi, hưởng ứng, Trong Từ điển tiếng Liệt, hài hước được định nghĩa là một tính từ, chỉ sự vui đùa nhằm mục đích gây cười (thường nói về hình thức văn nghệ) [59]. Còn theo nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân: "Hài hước dường như chỉ xuất phát từ những ý tưởng cho rằng những thiểu sót, yếu kém của chúng ta thường là tục, sự quá đà hoặc là những mặt trái của những phẩm chất của chính chúng ta". Hay "hài hước có bản chất mềm mại, có khả năng chấp nhận mọi hình thức và giọng điệu, thích ứng với mọi tâm trạng của mọi thời đại" [I] Phương Lựu thì cho rằng "hài hước là cái cười xuất phát từ những mâu thuẫn bể ngoài và mang tính chất nhẹ nhàng, thoải mái" [18], Nghệ thuật hài hước được xem là nghệ thuật của trí tuệ - bởi không.

phải để dàng để có thể chọc cười người khác, nhất là tiếng cười thẩm ý lại cảng khó, bên cạnh đó, ¡ tượng tiếp nhận buộc phải có lượng kiến thức nhất 4 định mới có thể cảm nhận được tiếng cười đầy ẫn ý mà tác giả gửi gắm. Nguyễn Đức Dân cho rằng: "Có thể nói rằng tiếng cười thể hiện một khoái cảm thắng lợi, chủ yếu là thắng lợi trí tuệ” [8, tr. “Trong ct ìng, yếu tố hài hước rất quan trọng, là chất xúc tác kết nồi con người lại với nhau, là liều thuốc thư giãn tính tha vô cùng hiệu nghiệm bởi khi ta cười dường như ta quên hết mọi thứ xung quanh. Bergson đã nói: "Dù ta tin là có tính cách chân (hành đến đâu đi nữa, tiếng cười cũng.

che dấu một an ý thỏa hiệp, gần như một ẩn ý đồng löa với những kẻ vui cười khác" [3] Trào phúng Nhiều quan niệm thống nhất ở cách hiểu: trào phúng là nghệ thuật gây. ra tiếng cười mang ý nghĩa phê phán xã hội. Như vậy có thẻ thấy, trào phúng. là phương pháp tích cực và hữu hiệu để con người có thể phản ánh một cách.

toàn diện nhất về những mặt tiêu cực đã và đang diễn ra quanh thể giới con người. Mặc dầu ở một phương diện nào đó trào lộng rất gần với khái niệm trào. phúng, tuy nhiên giữa chúng có sự khác nhau nhất định về mức độ biểu hiện. và mục tiêu hướng đến.

Trào phúng là cách đánh trực diện, công kích mạnh mẽ, bút pháp thể hiện cũng sắc sảo và đậm nét, khác với thái độ linh hoạt, uyễn chuyển, nhẹ nhàng của trào lộng. Đối tượng trào phúng bao giờ cũng là cái xấu, cái ác, cái tiêu cực hoàn toàn cần phải loại bỏ triệt để, nhưng ở trào lộng đâu đó vẫn còn có điều có thé chấp nhận. Nói một cách khác đối tượng, trào lộng hướng đến có thể tồn tại một cách rõ nét giữa hai mặt đối lập xấu - đẹp, tốt - ác, hiển - dữ. Khi trào lộng người ta có thể cười bông lon, dia gidn, nhung với trào phúng đó là tiếng cười của sự chua xót, đập phá.

Theo Từ điển thuật ngữ văn học khái niệm về văn học trào phúng là "một loại đặc biệt của sáng tác văn học và đồng thời cũng là một nguyên tắc 15 phan ánh nghé thuat. Trong d6, céc yéu t6 cia tiéng cudi mia mai, cham biếm, phóng đại, khoa trương, hài hước. được sử dụng để chế nhạo, chỉ trích, cáo, phản kháng. những cái tiêu cực, xấu xa, l thời độc ác trong, xã hội.

Văn học trảo phúng bao hảm một lĩnh vực rộng lớn với những cung, bậc cái hài khác nhau từ những truyện cười, truyện tiếu lâm đến tiểu thuyết, từ các vỡ hài kịch cho đến những bài thơ trào phúng, châm biếm” [1,296] Việc phản ánh những mặt trái của con người, xã hội dưới phương thức trào phúng được xem như là viên thuốc giảm đau trong cuộc đại phẫu, có tác dụng vô cùng hữu hiệu như cách nói của nhà văn Hồ Anh Thái: "Một cách tái hiện trào lộng có lẽ phù hợp với cái thế giới hỗn tap, bat Ổn, quay cuồng và mắt phương hướng hiện nay. Nếu thể hiện nó bằng phương pháp hiện thực. nghiêm ngặt, có lẽ giống như đối diện một cơn đau giải phẫu mà không có. thuốc giảm đau.

Yếu tố trào phúng là liều thuốc giảm đau ấy - chấp nhận mỏ xế để giảm được dau dén. Căm hứng trào lộng Hiện nay, có nhiều quan niệm về cảm hứng. Theo Từ điển thuật ngữ. văn học cảm hứng (còn gọi là cảm hứng chủ đạo) là: "Trạng thái tình cảm mãnh liệt, đắm say xuyên suốt tác phẩm nghệ thuật, gắn liền với một tư tưởng.

xác định, một sự đánh giá nhất định, gây tác động đến cảm xúc của những. người tiếp nhận tác phẩm" và "cảm hứng chủ đạo thống nhất với đề tải và tư tưởng của tác phẩm", "đem lại cho tác phẩm một không khí xúc cảm tỉnh thần nhất định [1, tr44-45] Henri Bénac trong cuốn Đẩy giải ý tướng văn chương nhận định: "VỀ nguồn gốc từ, đó là sự tiếp nhận một hơi thở của thần linh làm nảy sinh hứng. khởi sáng tạo. Nói rộng ra, cảm hứng có thể là năng khiếu của nhà văn, khiến nhà văn phát minh ra cái mà không một kỹ thuật văn chương nào, chỉ có mình.

nó, có thể khám phá ra được” [2, tr. 16 'Với Benjamin Cardozo thì cảm hứng được xem như là nguồn nhiên liệu để đốt cháy mọi đam mê thành nguồn sáng tạo vô biên bởi "phương pháp cquan trọng, kỹ năng quan trọng, nhưng cảm hứng còn quan trọng hơn nữa.” I6] C6 thé cách diễn đạt không giống nhau nhưng từ những quan niệm trên. chúng ta dễ ding nhận ra các tác giả đều có điểm đồng nhất khi khẳng định.