CHƯƠNG 1 TONG QUAN TÀI LIEU 1. Giới thiệu chung về cà chua 1. Đặc điễm sinh học của cây cà chua 1. Rễ Cây cà chua có bộ rễ chùm, có khả năng ăn sâu trong đất.
Rễ phụ cấp 2 phân bó dày đặc trong đất ở thời kỳ cây sinh trưởng mạnh, có thê ăn sâu đến 1,5m. Thời gian đầu rễ chính phát triển nhanh, rễ phụ phát triển chậm. Khả năng tái sinh của hệ rễ cả chua mạnh tức là khi rễ chính bị đứt, rễ phụ phát triển mạnh vì vậy nên khi đạt từ 2-3 lá thật có thể đem đến nơi có diện tích dinh dưỡng rộng hơn ở vườn ươm để kích thích hệ rễ phát triển. Trong quá trình sinh trưởng hệ rễ chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện môi trường như nhiệt độ và độ âm của đất, phương pháp trồng cây.
Ở nhiệt độ đất từ 18-20°C rễ phụ phát triển mạnh nhưng ki nhiệt độ xuống thấp 14-16%C sự phát triển của rễ chậm lại 15-20 ngày. Nhiệt độ cao trên 35%C rễ cà chua phát triển bị trở ngại và có thê chết. Nếu giữ độ âm trong ruộng khoảng 70-80% tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hệ rễ phát triển [4]. Thân và cành Thân tròn mọng nước, phủ nhiều lông, khi cây lớn thân cây hoá gỗ.
Tuy theo khả năng sinh trưởng và phân nhánh, cả chua được phân thành 4 dạng khác nhau là dạng vô hạn, dạng hữu hạn, dạng bán hữu hạn và dạng bụi. Mỗi dạng có chiều dài thân và phân nhánh khác nhau. Thân cây cả chua thay đổi trong quá trình sinh trưởng phụ thuộc vào giống, điều kiện ngoại cảnh (nhiệt độ) và chắt dinh dưỡng. Vào thời kì cây con, thân tròn có màu tím nhạt, có lông tơ phủ dày, thân giòn, dễ gãy, dễ tồn thương nhưng đến khi trưởng thành thì cây có màu xanh nhạt hơi tối, thường có di đa giác, cây cứng.
và phần gốc hoá gỗ. Khi gặp điều kiện nhiệt độ thích hợp và ẩm không khí cao thì các chỗi phát triển mạnh ở nách lá, đặc biệt là các chồi này đều có khả năng ra hoa và đậu quả. Theo vị trí của các cảnh so với thân chính thi sự sinh trưởng phát triển sẽ khác nhau, cành nào ở sát ngay dưới chùm hoa thứ nhất của thân chính sẽ cho sản lượng tương đương như thân chính [4] 1. Lá Lá cà chua thuộc dạng lá kép lông chim, đây là hình thái đặc trưng nhất để phân biệt ca chua và các giống cây trồng khác.
Mỗi lá hoàn chinh gồm có 3-4 đôi lá chét, lá bên, lá giữa và lá đỉnh. Bộ lá có ý nghĩa quan trọng đối với năng suất của cây cà chua bởi hình dạng lá, diện tích bề mặt lá và số lá sẽ quyết định đến khả năng quang hợp của cây [4] 1. Hoa Hoa cả chua thuộc loại hoa hoàn chinh gồm lá đài, cánh hoa, nhị và nhuy. Do cà chua là loài tự thụ phấn nên các bao phấn banh quanh nhuy, nhuy nằm thấp hơn nhị, núm nhuy thường thành thục sớm hơn phấn hoa.
Kích thước hoa cà chua nhỏ, màu sắc không sặc sỡ, không có mùi thơm nên không hắp dẫn được côn trùng. Màu sắc cánh hoá. thay đổi theo quá trình phát triển từ vàng xanh, vàng tươi rồi đến vàng úa. Hoa cả chua mọc thành chùm, cuống ngắn, có 3 loại chùm hoa là chùm đơn giản, chùm trung gian và chủm phức tạp.
Đặc điểm hoa và số lượng chùm hoa phụ thuộc chủ yếu vào đặc tính của giống. điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật trồng trọt vì vậy nên luôn có sự biến động số lượng. hoa từ 5 đến 20 hoa và số hoa trên chùm từ 5 đến 7 hoa. Quả Quả cà chua bao gồm các thành phần như: vỏ, thịt quả, vách ngăn, giá noãn.
Day thuộc dạng quả mọng nước khi chín, cấu tạo từ 2 ngăn đến nhiều ngăn. Số quả trên cây thay đổi rất lớn từ 4-5 quả đến vài chục quả với khói lượng từ 2-3g đến 200-300g. Ngoài ra, hình dạng quả thay đổi giữa loài và ngay cả trong loài với các dạng quả chủ yếu là tròn, tròn bẹt, ô van, vuông, hình quả lê và dạng quả anh đảo. Màu sắc quả cả chua thường có mau dé, đỏ thẫm, vàng, vàng da cam, đỏ da cam.
Số quả và khối lượng qua sẽ ảnh hưởng đến năng suất đạt được của cây cả chua [ 17]. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng, phát triển của cây cà chua 1. Nhiệt độ Cả chua là cây có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới nên ưa thích khí hậu ấm áp, khả năng thích nghỉ rộng và được trồng rộng rãi trên thế giới. Nhiệt độ ảnh hưởng đến suốt quá trình sinh trưởng và phát triên cây cà chua [32].
Đây là cây chịu được nhiệt độ cao. nhưng lại rất mẫn cảm với nhiệt độ thấp. Nhiệt độ sinh trưởng phát triển tốt nhất trong phạm vi từ 15-35%C. Hầu hết các giống cà chua trồng trọt sinh trưởng không bình thường với giới hạn trên và giới hạn dưới nên nhiệt độ thích hợp nhất là từ 22-24%C Trong quá trình hạt nảy mắm, nhiệt độ thích hợp sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hạt nay mam nhanh, làm tăng tỷ lệ mọc mầm, giúp cây con phát triển dễ dàng.
Nhiệt độ thích hợp nhất cho nảy mầm là 25-30°C, nhiệt độ đắt thích hợp là 290C, nhiệt độ cảng. cao nảy mầm cảng nhanh nhưng quá cao sẽ tác dụng ngược làm hạt dễ mắt sức sống, mầm bị biến dạng. Theo nghiên cứu Danny Harel và cs (2014). nhiệt độ trung bình hàng ngày đồng vai trò quan trọng liên quan đến sự phát triển của bao phấn, phấn hoa nên ảnh hưởng đến sự phát triển của hoa cả chua.
Nhiệt độ trung bình thích hợp nhất là 29°C, lúc này. số quả và khối lượng quả trên mỗi cây là đạt hiệu quả nhất do phần hoa và sự phát triển bao phần là tốt nhất [39], [57] Nhiệt độ cao và thấp đều gây ra hiện tượng quả không hạt và tỷ lệ đậu quả thấp, ảnh hưởng lớn đến sự hình thành các sắc tố của quả, đặc biệt là h: tố quan trọng nhất của quả cả chua là lycopen và caroten. Nhiệt độ dưới 10%C quả không phát triển màu đỏ và vàng hoặc cao hơn 40°C quả không có màu đỏ. Nhiệt độ cao trong quá trình phát triển quả cũng làm giảm hàm lượng pectin, nguyên nhân làm cho quả nhanh mềm hơn [1] Nhiệt độ cao còn là nguyên nhân tạo điều kiện thuận lợi cho một số bệnh phát triển.
Bệnh héo rũ /Zsariưm phát triển mạnh ở nhiệt độ đất 28C, bệnh đốm nâu phát sinh mạnh nhất ở nhiệt độ 25-30%C và độ âm không khí là 85% - 90%, bệnh sương mai do nam Phytophthora infestans phat triển vào thời điểm nhiệt độ thấp dưới 22C, bệnh. héo xanh vi khuan (Ralstonia solanacearum) phat sinh 6 nhiét độ cao trên 20C [31] 1. Anh séng Một trong những yếu tố môi trường bên ngoài tác động trực tiếp đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây trồng là ánh sáng. Bởi đây là yếu tố ảnh hưởng đến quá trình quang hợp mà quang hợp quyết định 90 ~ 95% năng suất cây trồng (Akita,1989) (13).
Cà chua là giống cây trồng ưa cường độ chiếu sáng mạnh, nếu thiếu ánh sáng cây sinh trưởng yếu, thời gian sinh trưởng kéo dài và sản lượng thấp. Tuỳ vào từng thời kì mà nhu cầu chiếu sáng khác nhau. Ở giai đoạn cây con, nếu thiếu ánh sáng cây sẽ bị mọc vống, cây rất yếu, dé dé, gãy. Nếu ánh sáng không đầy đủ, lượng axit ascorbic trong cà chưa bị giảm bởi nó đã ức chế quá trình sinh trưởng, làm chậm lại quá trình chuyên hoá từ giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng đến sinh trưởng sinh thực.
Giai đoạn vườn ươm nếu đủ ánh sáng (5000 lux) sẽ cho cây con chất lượng tốt, cứng cây, bộ lá to khoẻ, sớm được trồng thì cây sẽ ra hoa, đậu quả sớm hơn [1]. Nếu cường độ ánh sáng thấp, thời gian chiếu sáng dưới 12h vào thời kỳ từ phân hoá hoa đến hình thành chùm hoa thứ 1 thì quá trình này sẽ bị phá huỷ hoàn toàn hoặc làm giảm đáng kể số lượng hoa trên chùm. Vì vậy trong quá trình trồng cả chua cần bố trí mật độ thích hợp để sử dụng được ánh sáng có hiệu quả nhất [4]. Nướcvà độ ẩm Cây cà chua tương đối chịu hạn nhưng chế độ nước là một yếu tố rất quan trong bởi nó ảnh hưởng đến cường độ của các quá trình sinh lý cơ bản của cây như quang hợp, hô hấp.
Nếu thiếu hoặc thừa nước thì cây sẽ chết (Hasanuzzaman và cs, 2013). Nước được lấy từ đất bằng cách hấp thụ qua rễ rồi vận chuyển đến toàn bộ tế bào bao gồm cả lá. Trong lá, nước và cacbon dioxit được sử dụng để sản xuất đường thông qua quá trình quang hợp (De Storme và Geelen, 2014). Ngoài ra, nước còn cần thiết cho áp suất thâm.
thấu, là dung môi, điều chỉnh pH, điều hoà nhiệt độ và các quá trình sinh lí khác [35]. Độ ẩm đất cần thiết đối với cà chua là 60% - 70% trong giai đoạn sinh trưởng và 78% - 81% trong giai đoạn bắt đầu thời kì phát triển quả, độ âm đắt không nên quá thấp, vì khi độ âm thấp thì việc sử dụng phân bón cũng rất khó khăn bởi nước là dung môi hoà tan các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây, đồng thời cây dễ bị ngộ độc vì lượng muối trong đất quá cao. Ở nước ta, trong điều kiện không khí nóng âm, cà chua rất dễ bị nhiễm các nhiều loại sâu bệnh hại khác nhau, đây chính là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm cho năng suất và chất lượng cả chua chưa cao. Ngoài ra, độ âm không khí cao cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của hạt phấn và khả năng thụ phấn của hạt.
Độ m không khí cao làm hạt phấn bị thối, giảm nồng độ đường ở núm nhụy, ảnh hưởng đến quá trình thụ tỉnh nhưng khi độ ẩm thấp thì hạt phan lại bị khô, rụng nên cũng làm giảm tỷ lệ đậu quả và giảm năng suất của cây [31]. Dat đai, thổ nhưỡng Cà chua yêu cầu chế độ luân canh, luân phiên rất nghiêm ngặt, không được trồng. cả chua trên loại đất mà cây trồng vụ trước là những cây trong ho cả, nhất là cây khoai tây nhưng thích hợp nhất là sau vụ bắp cải hay dưa leo. Điều kiện cần đề cả chua cho.
năng suất cao và chất lượng quả tốt là đất trồng cần phải được xử lí để hạn chế tối đa nắm bệnh. Loại đắt phù hợp với cả chua là đất thịt nhẹ, đất thịt trung bình, đắt thịt pha cát, giàu mùn, tơi xốp, tưới tiêu thuận lợi. Độ pH trung bình từ 6,0 ~ 6,5 là thích hợp. cho cây sinh trưởng, phát triển [4] 1.