Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục quản lý trường trung học phổ thông tân thành tỉnh lạng sơn tiếp cận chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục

Luận văn thạc sĩ quản lý trường THPT Tân Thành, Lạng Sơn theo chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục. Phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Hoàng Văn Lục
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thành Vinh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý trường trung học phổ thông Tân Thành - tỉnh Lạng Sơn tiếp cận chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn quản lý THPT Tân Thành theo chuẩn KĐCLGD

Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của tác giả Hoàng Văn Lục nghiên cứu một phương pháp quản lý hiện đại, áp dụng trực tiếp bộ tiêu chuẩn của kiểm định chất lượng giáo dục (KĐCLGD) vào công tác điều hành tại trường THPT Tân Thành, tỉnh Lạng Sơn. Mục tiêu chính là biến bộ tiêu chuẩn từ một công cụ đánh giá định kỳ thành kim chỉ nam cho các hoạt động quản lý hàng ngày, nhằm cải tiến chất lượng giáo dục một cách bền vững. Nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng yêu cầu công nhận trường chuẩn quốc gia mà còn hướng đến việc xây dựng một văn hóa chất lượng thấm nhuần trong mọi hoạt động của nhà trường. Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục được luận văn phân tích sâu sắc, đặc biệt là các học thuyết về quản lý chất lượng tổng thể (TQM) và các giai đoạn phát triển của nó, từ kiểm soát chất lượng sản phẩm cuối cùng đến đảm bảo và cải tiến chất lượng toàn diện trong cả quá trình. Luận văn nhấn mạnh, một hệ thống quản lý hiệu quả phải dựa trên một quy trình rõ ràng: thiết lập chuẩn, đối chiếu thực trạng và xây dựng kế hoạch hành động để thu hẹp khoảng cách. Vận dụng Thông tư 18/2018/TT-BGDĐT, nghiên cứu đã hệ thống hóa 5 tiêu chuẩn và 28 tiêu chí thành một khung quản lý cụ thể cho cấp THPT, làm nền tảng cho các giải pháp được đề xuất. Đây là một hướng tiếp cận mới mẻ trong bối cảnh giáo dục và đào tạo Lạng Sơn, hứa hẹn mang lại hiệu quả thực tiễn cao.

1.1. Khám phá cơ sở lý luận về quản lý giáo dục theo chuẩn

Luận văn đã hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về quản lý và khoa học giáo dục. Quản lý được định nghĩa là sự tác động có định hướng của chủ thể đến đối tượng nhằm đạt mục tiêu thông qua bốn chức năng cốt lõi: hoạch định, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Áp dụng vào môi trường giáo dục, quản lý nhà trường phổ thông đòi hỏi sự vận dụng linh hoạt các chức năng này để phù hợp với đặc thù đào tạo con người. Nghiên cứu chỉ ra rằng quản lý theo chuẩn, đặc biệt là chuẩn KĐCLGD, là một phương thức quản lý tiên tiến. Nó chuyển trọng tâm từ việc xử lý sai sót ở khâu cuối cùng sang việc phòng ngừa và cải tiến chất lượng giáo dục liên tục ngay từ đầu. Thay vì xem KĐCLGD là một mục tiêu cần đạt, luận văn đề xuất coi đây là một công cụ quản lý chiến lược.

1.2. Vai trò của kiểm định chất lượng giáo dục phổ thông

Hoạt động kiểm định chất lượng giáo dục được xác định có vai trò then chốt trong việc đảm bảo và nâng cao chất lượng dạy và học. Theo luận văn, mục tiêu của kiểm định không chỉ là để cơ quan nhà nước công nhận trường đạt chuẩn mà còn giúp nhà trường tự đánh giá cơ sở giáo dục của mình một cách khách quan. Thông qua quá trình này, nhà trường có thể xác định rõ điểm mạnh, điểm yếu so với bộ tiêu chuẩn đánh giá trường trung học. Từ đó, xây dựng kế hoạch cải tiến chất lượng cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế. Luận văn của tác giả Hoàng Văn Lục nhấn mạnh, quy trình kiểm định, đặc biệt là bước tự đánh giá, là cơ hội để toàn thể cán bộ, giáo viên nhìn lại và cam kết hành động vì mục tiêu chất lượng chung.

II. Thách thức trong thực trạng quản lý trường THPT Tân Thành

Chương 2 của luận văn tập trung khảo sát và phân tích sâu sắc thực trạng quản lý trường THPT Tân Thành trước khi áp dụng các giải pháp mới. Dù có những điểm mạnh nhất định như cơ sở vật chất tương đối mới và đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt tình, nhà trường vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Về công tác quản lý, các hoạt động vẫn mang nặng tính hành chính, chưa thực sự tiếp cận theo khoa học quản lý chất lượng. Việc lập kế hoạch và báo cáo tự đánh giá cơ sở giáo dục còn mang tính hình thức, chủ yếu để hoàn thành nhiệm vụ thay vì trở thành công cụ cải tiến thực sự. Một trong những tồn tại lớn nhất được chỉ ra là nhận thức của một bộ phận cán bộ, giáo viên về tầm quan trọng của KĐCLGD còn hạn chế, xem đây là công việc phụ, gây thêm áp lực. Bên cạnh đó, các yếu tố khách quan như chất lượng đầu vào của học sinh thấp, điều kiện kinh tế địa phương khó khăn, và tỷ lệ học sinh bỏ học đi làm còn cao đã ảnh hưởng trực tiếp đến nỗ lực nâng cao chất lượng dạy và học. Những khó khăn này đòi hỏi một hệ thống biện pháp quản lý giáo dục đồng bộ và quyết liệt hơn để tạo ra sự thay đổi thực chất.

2.1. Phân tích điểm yếu và hạn chế trong công tác quản lý

Khảo sát thực tế tại trường THPT Tân Thành cho thấy công tác quản lý còn một số điểm yếu cốt lõi. Kế hoạch chiến lược và kế hoạch năm học dù được xây dựng nhưng chưa gắn kết chặt chẽ với các tiêu chí của chuẩn kiểm định. Hoạt động thu thập minh chứng thường bị động, chỉ thực hiện khi có yêu cầu thay vì được tích hợp vào quy trình làm việc hàng ngày. Theo kết quả khảo sát bằng phiếu hỏi trong luận văn, nhiều giáo viên thừa nhận họ chỉ tham gia vào công tác kiểm định một cách đối phó. Việc quản lý hoạt động chuyên môn chưa bám sát yêu cầu của từng tiêu chí, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Sự thiếu đồng bộ giữa các tổ chuyên môn trong việc thực hiện mục tiêu chung cũng là một hạn chế được chỉ ra.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc cải tiến chất lượng

Luận văn xác định nhiều yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý theo chuẩn tại trường. Về chính sách, sự thiếu tự chủ về tài chính và nhân sự khiến nhà trường khó có thể linh hoạt trong việc đầu tư và phát triển đội ngũ giáo viên. Nhận thức chung của đội ngũ về KĐCLGD chưa sâu sắc, một số vẫn coi đây là gánh nặng giấy tờ. Đặc biệt, sự gắn kết giữa chuẩn kiểm định và thực tiễn giảng dạy còn lỏng lẻo. Chương trình học còn nặng về lý thuyết, gây khó khăn cho việc triển khai các phương pháp dạy học phát triển năng lực. Cuối cùng, năng lực và quyết tâm của người đứng đầu được xem là yếu tố quyết định, nếu hiệu trưởng chưa thực sự thấu hiểu và quyết tâm, mọi kế hoạch cải tiến chất lượng giáo dục đều khó có thể thành công.

III. Giải pháp nâng cao nhận thức về chuẩn kiểm định chất lượng

Một trong những giải pháp trọng tâm mà luận văn đề xuất là tập trung nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên, nhân viên về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc quản lý nhà trường theo chuẩn KĐCLGD. Thay vì áp đặt một cách máy móc, giải pháp này nhấn mạnh việc truyền thông nội bộ để mỗi thành viên hiểu rằng KĐCLGD không phải là gánh nặng mà là cơ hội để chuyên nghiệp hóa công việc và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Luận văn đề xuất tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo chuyên đề để phân tích sâu nội hàm của từng tiêu chuẩn, tiêu chí. Qua đó, giúp giáo viên thấy được sự liên hệ mật thiết giữa công việc hàng ngày của họ với các yêu cầu của chuẩn. Khi nhận thức được nâng cao, tinh thần tự giác trong việc thực hiện tự đánh giá cơ sở giáo dục và thu thập minh chứng sẽ được cải thiện. Giải pháp này cũng chú trọng việc xây dựng một môi trường làm việc cởi mở, nơi mọi người có thể thảo luận, đóng góp ý kiến để cụ thể hóa các tiêu chuẩn sao cho phù hợp nhất với điều kiện thực tế của trường THPT Tân Thành. Đây là bước đi nền tảng, tạo ra sự đồng thuận và quyết tâm chung, là tiền đề cho sự thành công của các biện pháp quản lý giáo dục tiếp theo.

3.1. Tầm quan trọng của tự đánh giá và thu thập minh chứng

Giải pháp này làm rõ vai trò của hoạt động tự đánh giá không phải là việc viết báo cáo mà là một quá trình "soi mình", đối chiếu liên tục giữa thực trạng và yêu cầu của chuẩn. Luận văn đề xuất biến việc thu thập minh chứng thành một thói quen công việc. Ví dụ, mỗi kế hoạch bài dạy, mỗi biên bản sinh hoạt chuyên môn, hay kết quả hoạt động ngoại khóa đều được xem là một minh chứng sống động. Khi mọi hoạt động đều được định hướng và lưu trữ một cách khoa học, công tác báo cáo sẽ trở nên nhẹ nhàng và chính xác, phản ánh đúng nỗ lực cải tiến chất lượng giáo dục của nhà trường.

3.2. Phương pháp bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ giáo viên

Để đáp ứng yêu cầu quản lý theo chuẩn, việc bồi dưỡng và phát triển đội ngũ giáo viên là nhiệm vụ cấp thiết. Luận văn đề xuất các chương trình bồi dưỡng tập trung vào kỹ năng lập kế hoạch cá nhân gắn với mục tiêu của trường, kỹ năng phân tích tiêu chí và xây dựng hoạt động dạy học đáp ứng yêu cầu của chuẩn. Các buổi sinh hoạt chuyên môn cần thay đổi, không chỉ trao đổi kinh nghiệm giảng dạy mà còn là nơi thảo luận cách thức thực hiện các tiêu chí trong bộ môn của mình, từ đó nâng cao chất lượng dạy và học một cách có hệ thống và bài bản.

IV. Phương pháp quản lý hoạt động chuyên môn theo chuẩn KĐCLGD

Luận văn đề xuất một hệ thống các biện pháp quản lý giáo dục nhằm đưa các tiêu chuẩn của KĐCLGD vào thực tiễn quản lý hoạt động chuyên môn. Trọng tâm của giải pháp này là cụ thể hóa hệ thống chuẩn thành các quy trình, hướng dẫn công việc rõ ràng cho từng tổ chuyên môn và cá nhân giáo viên. Thay vì để các tiêu chí tồn tại trên giấy tờ, nhà trường cần xây dựng các kế hoạch hành động chi tiết, xác định rõ ai làm, làm gì, sản phẩm cần đạt và minh chứng kèm theo. Ví dụ, với tiêu chí về đổi mới phương pháp dạy học, kế hoạch sẽ yêu cầu mỗi tổ chuyên môn phải có số lượng tiết dạy theo dự án, số buổi sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học cụ thể. Hoạt động kiểm tra, đánh giá nội bộ cũng được đổi mới, chuyển từ kiểm tra mang tính hành chính sang giám sát và hỗ trợ quá trình. Hiệu trưởng và các tổ trưởng chuyên môn sẽ thường xuyên theo dõi, góp ý để giúp giáo viên thực hiện đúng kế hoạch và đạt được các yêu cầu về chất lượng. Cách tiếp cận này giúp việc quản lý nhà trường phổ thông đi vào chiều sâu, đảm bảo mọi hoạt động đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy và học.

4.1. Cụ thể hóa hệ thống tiêu chuẩn kiểm định vào kế hoạch

Giải pháp này hướng dẫn cách "dịch" các yêu cầu của tiêu chuẩn đánh giá trường trung học thành các nhiệm vụ cụ thể trong kế hoạch năm học, kế hoạch tổ chuyên môn và kế hoạch cá nhân. Mỗi chỉ số trong bộ tiêu chuẩn được phân tích và giao cho các nhóm, cá nhân phụ trách. Luận văn đưa ra ví dụ về việc xây dựng quy trình thực hiện công việc theo 5 bước: gọi tên công việc, thảo luận thống nhất, viết quy trình hướng dẫn, tổ chức thực hiện và viết báo cáo. Quy trình này đảm bảo tính nhất quán và khoa học, giúp mỗi thành viên biết rõ vai trò và trách nhiệm của mình trong hệ thống quản lý chất lượng chung.

4.2. Tăng cường kiểm tra đánh giá để cải tiến liên tục

Công tác kiểm tra, đánh giá được xác định là chức năng quan trọng để đảm bảo kế hoạch được thực thi hiệu quả. Luận văn đề xuất xây dựng kế hoạch kiểm tra nội bộ bám sát kế hoạch quản lý chất lượng theo chuẩn. Nội dung kiểm tra không chỉ là hồ sơ sổ sách mà tập trung vào việc đánh giá quá trình thực hiện các hoạt động. Kết quả kiểm tra là cơ sở để điều chỉnh kịp thời các sai sót và đề xuất các giải pháp bổ sung. Hoạt động này tạo ra một vòng lặp "Lập kế hoạch - Thực hiện - Kiểm tra - Hành động" (PDCA), thúc đẩy quá trình cải tiến chất lượng giáo dục diễn ra liên tục thay vì chỉ chờ đến cuối kỳ đánh giá.

V. Kết quả và tính khả thi của quản lý THPT Tân Thành theo chuẩn

Luận văn không chỉ dừng lại ở việc đề xuất giải pháp trên lý thuyết mà còn tiến hành khảo sát về tính cấp thiết và khả thi của chúng. Kết quả khảo sát được trình bày trong Chương 3 cho thấy sự đồng thuận cao từ đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên về sự cần thiết phải đổi mới công tác quản lý trường THPT Tân Thành theo hướng tiếp cận chuẩn KĐCLGD. Các giải pháp như nâng cao nhận thức, bồi dưỡng năng lực đội ngũ, và cụ thể hóa chuẩn vào kế hoạch đều được đánh giá có tính khả thi cao. Luận văn lập luận rằng, dù ban đầu có thể gặp khó khăn do thói quen làm việc cũ, nhưng nếu có sự quyết tâm của lãnh đạo và sự đồng lòng của tập thể, việc áp dụng mô hình này sẽ mang lại kết quả tích cực. Việc quản lý cơ sở vật chất trường học và các nguồn lực khác sẽ trở nên hiệu quả hơn khi được định hướng bởi các tiêu chí rõ ràng. Chất lượng giáo dục, thể hiện qua kết quả học tập và rèn luyện của học sinh, được kỳ vọng sẽ có sự cải thiện rõ rệt và bền vững. Nghiên cứu này cung cấp một mô hình tham khảo giá trị cho các trường phổ thông khác, đặc biệt là các trường ở vùng khó khăn của tỉnh Lạng Sơn.

5.1. Đánh giá tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp

Thông qua phiếu khảo sát, luận văn đã lượng hóa được mức độ ủng hộ đối với các giải pháp đề xuất. Kết quả cho thấy trên 90% ý kiến cho rằng các giải pháp là "cần thiết" và "rất cần thiết". Về tính khả thi, các giải pháp liên quan đến việc xây dựng kế hoạch và tăng cường nhận thức được đánh giá là dễ thực hiện nhất. Các giải pháp đòi hỏi sự thay đổi lớn trong phương pháp giảng dạy và quản lý hoạt động chuyên môn được xem là thách thức hơn nhưng vẫn hoàn toàn có thể thực hiện nếu có lộ trình và sự hỗ trợ phù hợp.

5.2. Dự báo hiệu quả khi áp dụng vào thực tiễn giáo dục

Việc áp dụng thành công các giải pháp được dự báo sẽ tạo ra một sự thay đổi toàn diện tại trường THPT Tân Thành. Về quản lý, nhà trường sẽ có một hệ thống vận hành khoa học, minh bạch và hiệu quả. Về chuyên môn, chất lượng đội ngũ và hoạt động dạy học sẽ được chuẩn hóa, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học. Đối với học sinh, các em sẽ được học tập trong một môi trường giáo dục ngày càng tốt hơn. Luận văn là một đóng góp quan trọng, mở ra hướng đi thực tiễn cho công tác quản lý nhà trường phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông là yêu cầu trọng tâm trong chiến lược đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW. Tại tỉnh Lạng Sơn, Trường Trung học phổ thông Tân Thành được thành lập năm 2015 trên địa bàn huyện Hữu Lũng với hơn 40% thôn bản thuộc diện đặc biệt khó khăn, trên 35% học sinh thuộc hộ nghèo và cận nghèo, cùng hơn 85% học sinh là con em đồng tộc thiểu số như Nùng và Tày. Trong năm học 2018-2019, nhà trường quản lý quy mô 17 lớp với 578 học sinh. Dù tỷ lệ duy trì sĩ số đạt trên 94% và tỷ lệ học sinh đạt hạnh kiểm khá, tốt trên 95%, nhưng tỷ lệ học sinh giỏi chỉ đạt trên 4%, trong khi tỷ lệ học lực yếu kém vẫn ở mức dưới 8%.

Vấn đề nghiên cứu then chốt xuất phát từ thực tiễn công tác quản trị trường học hiện nay: việc thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận trường đạt chuẩn quốc gia theo Thông tư số 18/2018/TT-BGDĐT chủ yếu mới dừng lại ở việc chuẩn hóa hạ tầng cơ sở vật chất, chưa thực sự đi sâu vào việc vận hành bộ tiêu chuẩn như một công cụ quản trị chất lượng toàn diện. Mục tiêu cụ thể của luận văn là nghiên cứu hệ thống lý luận, đánh giá thực trạng công tác quản lý và đề xuất hệ thống giải pháp đưa bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục thành công cụ quản lý trường học hiện đại tại Trường THPT Tân Thành giai đoạn 2015-2019. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp bộ công cụ giúp nhà trường chuẩn hóa 100% quy trình tạo lập minh chứng, nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 34% và tạo nền tảng vững chắc để chuyển đổi từ tự đánh giá hình thức sang văn hóa cải tiến chất lượng liên tục.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản lý chất lượng tổng thể (Total Quality Management - TQM) được khởi xướng bởi W. Edwards Deming, Joseph Juran và Philip B. Feigenbaum. Luận văn kế thừa nguyên lý cốt lõi của TQM là quản lý chất lượng theo cả quá trình thay vì chỉ kiểm soát sản phẩm đầu ra, kết hợp với triết lý cải tiến liên tục Kaizen và nguyên tắc không lỗi (Zero Defects) của Philip Crosby.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng mô hình CIPO (Bối cảnh - Đầu vào - Quá trình - Đầu ra) của Nguyễn Đức Chính để phân tích toàn diện 10 yếu tố cấu thành chất lượng giáo dục trong nhà trường phổ thông, kết hợp thang phân loại trình độ giáo dục 4 cấp độ của Mukhopadhyay (năm 1999) gồm: Được thông tin, Có văn hóa, Sự giải phóng và Tự khẳng định. Bốn khái niệm chính được làm rõ bao gồm: chức năng quản lý trường học (gồm 4 chức năng cơ bản: Kế hoạch hóa, Tổ chức, Chỉ đạo, Kiểm tra); Kiểm định chất lượng giáo dục; Tự đánh giá; và Quản lý tiếp cận chuẩn theo Thông tư số 18/2018/TT-BGDĐT với cấu trúc chuẩn hóa gồm 5 tiêu chuẩn và 28 tiêu chí đánh giá qua 4 mức độ phát triển.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ các văn bản pháp quy của Bộ Giáo dục và Đào tạo, báo cáo tự đánh giá của Trường THPT Tân Thành các năm học 2016-2017 và 2017-2018, số liệu thống kê xếp loại học lực, hạnh kiểm giai đoạn 2015-2018, cùng hệ thống phiếu khảo sát thực trạng. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 60 người, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu toàn thể và chủ đích, bao gồm 3 cán bộ quản lý, 38 giáo viên trong biên chế, 8 giáo viên hợp đồng, 6 nhân viên và 5 giáo viên vừa chuyển công tác.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa nghiên cứu lý luận (phân tích, tổng hợp tài liệu khoa học) và nghiên cứu thực tiễn (điều tra bằng phiếu hỏi gồm 10 câu hỏi chuẩn hóa, phỏng vấn sâu, quan sát thực địa và thống kê mô tả toán học). Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, cho phép lượng hóa chính xác mức độ nhận thức và hiệu quả vận hành các chức năng quản lý tại đơn vị. Timeline nghiên cứu được triển khai tập trung trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về điều kiện cơ sở vật chất và đội ngũ, nhà trường sở hữu 21 phòng học kiên cố, 6 phòng học thực hành bộ môn và 1 nhà đa năng; 100% cán bộ quản lý và giáo viên đạt chuẩn đào tạo, trong đó có 12% đạt trình độ trên chuẩn. Tuy nhiên, hạ tầng thiết bị dạy học thực hành còn thiếu đồng bộ và nhanh xuống cấp, ảnh hưởng đến việc giảng dạy theo định hướng phát triển năng lực.

Thứ hai, về kết quả giáo dục học sinh giai đoạn 2015-2018, chất lượng đầu vào của 578 học sinh năm học 2018-2019 ở mức rất thấp. Tỷ lệ học sinh đạt học lực khá, giỏi duy trì ở mức khoảng 33,5% đến 36%, trong khi tỷ lệ học sinh xếp loại yếu kém dao động từ 7,08% đến 12,08%. Mặc dù hạnh kiểm khá và tốt đạt trên 95%, tỷ lệ học sinh bỏ học đi làm công nhân tại các khu công nghiệp vẫn chiếm tỷ lệ đáng lo ngại.

Thứ ba, về công tác quản lý theo chuẩn, trong cả 2 năm học 2016-2017 và 2017-2018, kết quả tự đánh giá của trường đều chỉ đạt Mức 1 theo Thông tư 18/2018/TT-BGDĐT. Việc thu thập minh chứng còn mang tính chất đối phó cuối năm, thiếu kế hoạch tạo lập minh chứng xuyên suốt từng quy trình hoạt động chuyên môn.

Thứ tư, kết quả khảo sát 60 cán bộ và giáo viên cho thấy nhận thức về kiểm định chất lượng còn mơ hồ. Đa số ý kiến xem tự đánh giá là công việc hành chính phát sinh thêm hồ sơ sổ sách. Hoạt động kiểm tra nội bộ dù thực hiện đủ 4 chuyên đề (hồ sơ chuyên môn, dự giờ 2 tiết, kết quả giảng dạy và hoạt động khác) nhưng chưa bám sát quy trình tạo ra chất lượng theo các chỉ số kiểm định.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ đặc thù kinh tế xã hội địa phương với hơn 40% thôn bản đặc biệt khó khăn, địa hình đồi núi cách trung tâm huyện 15km khiến giao thông trắc trở. Bên cạnh đó, cơ chế tài chính chưa tự chủ và chính sách biên chế chưa gắn liền với mức độ hoàn thành chuẩn chất lượng làm giảm động lực đổi mới của đội ngũ nhà giáo. Nhiều giáo viên trẻ có xu hướng muốn chuyển về trung tâm huyện sau vài năm công tác.

So với các nghiên cứu cùng chuyên ngành tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc, kết quả nghiên cứu này tương đồng ở chỗ: việc đạt chuẩn cơ sở vật chất dễ thực hiện hơn chuẩn chất lượng đầu ra giáo dục. Tuy nhiên, điểm khác biệt của luận văn là đã chỉ rõ sự đứt gãy giữa khâu lập kế hoạch và khâu tạo minh chứng thực tế. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện mức độ đáp ứng 5 tiêu chuẩn kiểm định và bảng đối chiếu tỷ lệ học lực, hạnh kiểm qua 3 năm học liên tiếp (2015-2018), qua đó phản ánh rõ nét mối tương quan giữa năng lực quản trị của Ban Giám hiệu với chất lượng đầu ra của học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Để đưa bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục trở thành công cụ quản lý trường học thực chất, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức và bồi dưỡng chuyên môn về kiểm định chất lượng giáo dục. Ban Giám hiệu chủ trì tổ chức 100% cán bộ, giáo viên và nhân viên tham gia các khóa tập huấn chuyên sâu về Thông tư số 18/2018/TT-BGDĐT trong quý 1 hàng năm, hướng tới mục tiêu trên 95% cán bộ đạt mức hiểu biết sâu về nội hàm các chỉ số kiểm định.

Thứ hai, cụ thể hóa hệ thống tiêu chí và chuẩn hóa quy trình 7 bước tạo lập minh chứng. Áp dụng triệt để nguyên tắc "Làm đúng những gì đã viết" và "Viết lại những gì đã làm" tại 100% tổ chuyên môn từ năm học 2019-2020. Mỗi giáo viên và tổ chuyên môn phải xác định rõ sản phẩm đầu ra, người thực hiện và hệ thống minh chứng cần lưu trữ ngay từ đầu năm học.

Thứ ba, đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá nội bộ gắn liền với các tiêu chí chất lượng. Tổ kiểm tra nội bộ phối hợp với Ban Giám hiệu thực hiện kiểm tra định kỳ 4 chuyên đề kết hợp giám sát quy trình tạo minh chứng hàng tháng, bảo đảm 100% hoạt động dạy học, trải nghiệm hướng nghiệp và giáo dục kỹ năng sống được kiểm soát chặt chẽ, phát hiện sai sót kịp thời để điều chỉnh.

Thứ tư, xây dựng và thực hiện kế hoạch cải tiến chất lượng liên tục theo mô hình Kaizen. Nhà trường xây dựng lộ trình cải tiến cụ thể trong giai đoạn 2019-2022 nhằm nâng mức tự đánh giá từ Mức 1 lên Mức 2, giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 5%, nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 40% và duy trì tỷ lệ sĩ số ổn định trên 96%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, Cán bộ quản lý trường trung học phổ thông (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng). Tài liệu cung cấp quy trình 7 bước cụ thể hóa các tiêu chuẩn kiểm định thành công cụ điều hành tác nghiệp hằng ngày, giúp chuyển đổi mô hình từ quản lý sự vụ hành chính sang quản lý chất lượng tổng thể.

Thứ tư, Tổ trưởng chuyên môn và giáo viên trung học phổ thông. Luận văn hướng dẫn phương pháp xây dựng kế hoạch năm học gắn liền với việc thu thập, lưu trữ minh chứng chuẩn xác, giúp tối ưu hóa thời gian soạn thảo hồ sơ và nâng cao chất lượng tiết dạy thực địa, trải nghiệm.

Thứ ba, Chuyên viên quản lý tại các Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo. Cung cấp góc nhìn thực tiễn về những khó khăn, rào cản khi triển khai Thông tư 18/2018/TT-BGDĐT tại các trường vùng sâu, vùng xa, làm cơ sở xây dựng chính sách hỗ trợ và chỉ đạo đánh giá ngoài sát thực tế.

Thứ tư, Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý giáo dục. Cung cấp khung lý thuyết kết hợp giữa TQM và mô hình CIPO, cùng bộ công cụ khảo sát thực trạng 60 mẫu có độ tin cậy cao, phục vụ cho các nghiên cứu phát triển quản trị nhà trường trong bối cảnh đổi mới giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

Quản lý trường học tiếp cận chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục là gì? Đây là phương thức quản trị dựa trên 4 chức năng cốt lõi (Kế hoạch hóa, Tổ chức, Chỉ đạo, Kiểm tra) để vận hành nhà trường theo 5 tiêu chuẩn và 28 tiêu chí của Thông tư số 18/2018/TT-BGDĐT, bảo đảm mọi hoạt động đều có mục tiêu, quy trình rõ ràng và tạo ra minh chứng chất lượng thực chất.

Làm thế nào để khắc phục tình trạng thu thập minh chứng mang tính đối phó? Nhà trường cần triển khai quy trình 7 bước quản lý chất lượng. Trong đó, khâu lập kế hoạch từ đầu năm học phải xác định rõ từng sản phẩm cần đạt và người phụ trách, chuyển từ việc đi tìm minh chứng sang chủ động tạo ra minh chứng trong từng hoạt động giáo dục hàng ngày.

Trường THPT tại địa bàn đặc biệt khó khăn có thể đạt chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục không? Hoàn toàn có thể nếu nhà trường biết tận dụng điểm mạnh về cơ sở vật chất (như 21 phòng học kiên cố tại Tân Thành), đồng thời áp dụng triết lý cải tiến liên tục Kaizen để nâng cao chất lượng từng tiêu chí theo 4 mức độ phát triển, từng bước nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 34%.

Vai trò của người Hiệu trưởng trong quản lý theo chuẩn kiểm định được thể hiện như thế nào? Hiệu trưởng đóng vai trò quyết định trong việc định hình chiến lược, ban hành quy chế phân công trách nhiệm, tổ chức bồi dưỡng 100% đội ngũ và trực tiếp chỉ đạo công tác tự đánh giá, chuyển hóa các tiêu chuẩn kiểm định thành văn hóa chất lượng xuyên suốt mọi hoạt động của nhà trường.

Thông tư 18/2018/TT-BGDĐT có điểm gì đột phá so với các quy định kiểm định trước đây? Thông tư 18/2018/TT-BGDĐT đã tích hợp việc kiểm định chất lượng giáo dục với việc công nhận trường đạt chuẩn quốc gia thành một bộ tiêu chuẩn thống nhất gồm 5 tiêu chuẩn, 28 tiêu chí, chia thành 4 mức độ đánh giá rõ ràng, giúp các nhà trường dễ dàng lượng hóa lộ trình phát triển.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý chất lượng tổng thể TQM, mô hình CIPO và cụ thể hóa 5 tiêu chuẩn theo Thông tư 18/2018/TT-BGDĐT vào quản trị trường trung học phổ thông.
• Phân tích toàn diện thực trạng tại Trường THPT Tân Thành giai đoạn 2015-2019 với 578 học sinh và 60 cán bộ, giáo viên, chỉ rõ các điểm nghẽn trong công tác quản lý tiếp cận chuẩn Mức 1.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý đồng bộ gắn liền với quy trình 7 bước tạo lập minh chứng, giúp khắc phục triệt để tính hình thức trong công tác tự đánh giá.
• Xác lập lộ trình cải tiến chất lượng giai đoạn 2019-2022 nhằm nâng cao tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 40% và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 5%.
• Đề tài là cẩm nang quản trị thực tiễn, kêu gọi các nhà quản lý giáo dục phổ thông chủ động áp dụng các công cụ quản lý chất lượng hiện đại để xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ CUA QUAN LY TRUONG TRUNG HOC PHO THONG TIEP CAN CHUAN KIEM DINH CHAT LƯỢNG GIÁO DỤC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Hoạt động chính trong các nhà trường là hoạt động dạy và học, chất lượng của các hoạt động trên đánh giá chất lượng của các nhà trường. Đề đảm bảo quá trình trên đạt được mục tiêu đề ra thì các nhà trường rất cần thiết thực hiện hiệu quả công tác kiểm định chất lượng giáo dục, mà trong tâm là công tác tự đánh giá. Qua công tác tự đánh giá, thực trạng của nhà trường được đối chiếu với chuẩn, biết được mực độ đảm bảo so với chuẩn, các nhà trường có kế hoạch cải tiến chất lượng.

Hoạt động tự đánh giá tạo vai trò giám sát toàn bộ quá trình tạo ra chất lượng của một cơ sở giáo dục. Hoạt động kiểm định chất lượng khi được thực hiện sẽ đánh giá một cơ sở giáo dục phô thông ở các nội dung bao gồm tổ chức bộ máy, cơ sở vật chất, các hoạt động giáo dục và các hoạt động đảm bảo cho quá trình dạy và học của nhà trường. Công tác kiểm định chất lượng là hoạt động quả lý đảm bảo chất lương cho nhà trường. Quản lí chất lượng (Quality Management) là một phương thức quản lí hiện đại, được thể hiện rõ nét trong quản lý kinh doanh, quản lý sản xuất.

Trong quản lý hoạt động sản xuất nhận thức về chất lượng cho tất cả các thành viên của tổ chức đã xâm nhập và lan tỏa trong tất cả các quy trình tổ chức. Quản lí chất lượng cũng đã được áp dụng trong quản lý giáo dục, bệnh viện và dịch vụ [13, tr. Quản lý chất lượng được coi là bắt nguồn vào đầu thập niên 1920 của thế ký XX, khi đó lý thuyết xác suất thống kê lần đầu tiên được áp dụng để kiểm định chất lượng sản phẩm. Cho đến nay, người ta thường chia các giai đoạn phát triển của quản lý chất lượng thành ba giai đoạn chính: kiểm tra chất lượng, đảm bảo chât lượng, và cải tiên liên tục.

Quá trình kiểm tra chất lượng về cơ bản là phát hiện và loại bỏ toàn bộ hay từng phần sản phẩm cuối cùng không đạt các chuân mực chất lượng, trong khi đó thì quá trình đảm bảo chất lượng tập trung phòng ngừa sự xuất hiện những sản phẩm kém chất lượng. Cải tiễn liên tục sẽ chú trọng vào việc thường xuyên nâng cao chất lượng. Trong các giai đoạn phát triển ban đầu của quản lí chất lượng, việc áp dụng lí thuyết thống kê toán học đóng một vai trò hết sức quan trọng. Trong thập niên 1920, Shewhart W.

phát triển ứng dụng các phương pháp thống kê toán học vào quản lí chất lượng sản phẩm và các ngành nghề khác nhau. Ong đã thực hiện được các biểu đồ kiểm soát hiện đại đầu tiên và cho thấy được rằng trong quá trình sản xuất dẫn đến biến động trong chất lượng sản phẩm. Vì vậy, loại trừ các biến động trong quá trình thực hiện sẽ dẫn đến một tiêu chuẩn tốt của sản phẩm cuối cùng. Tuy nhiên, phương pháp này không được phát triển mạnh ở Hoa Kì mà được “xuất khâu” qua Nhật Bản.

Khái niệm này đã được phát triển mạnh tại Nhật Bản trong những năm 40 của thế kỉ trước do những nhà quản lí người Mỹ, W. Edwards Deming, Joseph Juran, Philip B. Feigenbaum và họ cũng được biết đến như những nhà lí luận hàng đầu về quản lí chất lượng hay quản lí theo chuẩn. Trọng tâm được mở rộng từ chất lượng của sản phẩm sang chất lượng của tất cả các yếu tố trong phạm vi một quy trình được coi như sự khởi đầu của quản lí chất lượng tông thể.

Trong thập niên 40 của thé ki XX, cdc san phâm Nhật Bản sản xuất đã từng được coi như đồ rẻ tiền, đồ bắt chước, kém chất lượng. Các nhà lãnh đạo quản lý lĩnh vực công nghiệp Nhật Bản nhận thấy được rằng vấn đề này quản lí của họ và đề ra mục tiêu cụ thê cho việc sản xuất ra sản phẩm cải tiến liên tục và có tính canh tân chất lượng cao. Họ đã mời một số chuyên gia hàng đầu về quản lí chất lượng quốc tế như Deming, Juran va Feigenbaum nham học hỏi hay chuyển giao cách lam dé dat được mục tiêu này. Feigenbaum đã đưa ra định nghĩa nổi tiếng về quản lí chất lượng tông thê đó là “Quản lí chất lượng tổng thê là một hệ thống hữu hiệu nhằm hội nhập những nỗ lực về phát triển chất lượng, duy trì chất lượng và cải tiễn chất lượng của nhiều tổ nhóm trong một tô chức đề có thể tiếp thị, áp dụng khoa học kĩ thuật, sản xuất và cung ứng dịch vụ nhăm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng một cách tỉnh tế nhất” [13, tr.

Deming đã tông kết được rằng “Trong tương lai sẽ có hai loại doanh nghiệp — các doanh nghiệp triển khai chất lượng tổng thể và các doanh nghiệp phai dong cua” [13, tr. Thực tế đã cho thấy trong những năm 1950 của thế kỷ trước vấn đề kiểm tra và quản lí chất lượng đã phát triển nhanh chóng và đã trở thành một giải pháp quan lý rất hiệu quả và phô biến của Nhật Bản. Vào những năm 1970 đã ghi nhận quản lý chất lượng tông thể trong các doanh nghiệp đã làm thay đổi cả nền kinh tế Nhật Bản. Thông qua quá trình triển khai quản lý chất lượng trong các doanh nghiệp, người Nhật phát triển rất mạnh mẽ nề kinh tế và trở thành cường quốc kinh tế.

Tuy được coi là bắt đầu được đề cập đến từ những năm 20 của thế kỷ XX và được phát triển vào những năm 40 và 50 nhưng mãi đến sau này người ta mới sử dụng thuật ngữ quản lý chất lượng tông thể. Có nhiều người cho rằng quản lí chất lượng tổng thê ban đầu được gọi là kiểm tra chất lượng tong thê (Total Quality Control, viết tắt là TQC). Feigenbaum lần đầu tiên dùng quản lí chất lượng tổng thể vào năm 1951 trong cuốn sách: Kiểm tra chất lượng, nguyên tắc, thực tiễn và quản trị. Thuật ngữ kiêm tra chất lượng tổng thể đã tồn tại cùng với thuật ngữ của người Nhật Bản “Kiểm tra chất lượng toàn công ty” mà Ishikawa sử dụng tại Hội nghị quốc tế đầu tiên về kiểm tra chất lượng tại Tokyo vào năm 1969.

Sự khác biệt giữa hai thuật ngữ cũng không được rõ ràng mà đích của hai thuật ngữ là quản lý quá trình tạo ra chất lượng của sản phẩm chứ không phải quản lí hay phân loại sản phẩm cuối cùng theo chất lượng. Một vài tác giả đã tổng kết và mô tả lịch sử nghiên cứu và phát triển của khoa học quản lí chất lượng trên thế giới của các giai đoạn như hình 2. Từ khi cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra, một thời gian dài đánh giá chất lượng chủ yếu dựa vào kiểm soát chất lượng. Quản lý chất lượng toàn tô chức TỌQM.

văn hóa của cải tiến liên tục 1990 - 2000 Quan ly chat long tong thé(TQM) 1980 - 1990 Dam bao chat lượng/ Kiêm soát chất lượng, tông thê bởi phòng chât lượng(TQC) FOU 280 Kiểm soát quá trình thống kê (SPC) 1940 - 1960 Kiểm soát chất lượng dựa trên thanh tra 1920 - 1940 Kiêm soát chất lượng bởi quản đốc 1900 - 1920 Chât lượng như là một yêu tô đây đủ của thợ lành nghề Truoéc 1900 Hình 1. Phát triển của khoa học quản lý chất lượng (Nguồn: Nguyễn Đức Chính, Quản lý chất lượng trong giáo dục) - Quá trình kiểm soát chất lượng Kiểm soát chất lượng là một quá trình nhằm mục đích kiểm soát, kiểm định các tiêu chí đã đặt ra cho các sản phẩm, phát hiện ra các khuyết tật, loại bỏ các sản phẩm cuối cùng không đạt chuẩn quy định, đề ra biện pháp để xử lí các sản phẩm đó như làm lại, hoặc chỉnh sửa nếu có thể. Như vậy trong quá trình sản xuất hay quá trình quản lí thì hoạt động kiểm soát chất lượng là một bước cuối cùng và thực hiện khi hoạt động sản xuất đã kết thúc. Kết quả của kiểm soát chất lượng là đảm bảo độ tin cậy chất lượng của sản phẩm, nhưng không tạo ra chất lượng và cần phải chi phí lớn về thời gian, nhân lực để kiểm soát từng sản phẩm cũng như hao tổn nguyên vật liệu cho các phế phẩm, do đó làm giảm sức cạnh tranh của các doanh nghiệp, nhà sản xuất, mặc dù người ta sử dụng phô biến rộng rãi phương pháp này suốt một thời gian dài trong thế kỉ trước trước đó.

Như vậy quá trình này về cơ bản không thay đổi được chất lượng sản phẩm khi đã hoàn thành rồi, về cơ bản giải pháp này chỉ có tác dụng phân loại sản phẩm cuối cùng. - Hoạt động kiểm soát quá trình Với tốc độ phát triển rất nhanh chóng về số lượng sản phẩm cũng như chất lượng của sản xuất công nghiệp đươc làm ra, kiểm tra chất lượng trở lên lãng phí cả về nhân lực, kinh phí và thời gian vì phải kiểm soát từng sản phẩm một, không thay đôi được chất lượng hay chỉ có tác dụng phân loại sản phẩm. Dé khắc phục và đảm bảo phù hợp cho quá trình sản xuất hàng hóa, các nhà quản lí đã nghĩ đến biện pháp “phòng ngừa” thay cho “phát hiện”. Với quan điểm chất lượng là cả quá trình và quá trình này cần được kiểm soát ở từng khâu chứ không phải kiểm soát kết quả cuối cùng.

Do vậy, “Kiểm soát quá trình” đã hình thành vào những năm 30 của thế kỉ trước với các tên tuổi như W.Deming, Joseph Juran, Elton Mayo va Water Shewhart đã nghiên cứu và cho ra đời các tầng bậc đầu tiên của mô hình này. Kiểm soát quá trình là hoạt động quản lí với các hoạt động cụ thể nhằm mục đích là tạo ra sản pham co chất lượng, phòng ngừa các sản phẩm kém chất lượng ngay trong quá trình sản xuất qua từng công đoạn. Đây có thé coi là một bước tiễn mới ngoạn mục của việc thay đôi hình thái kiểm soát chất lượng. Kiểm soát quá trình rõ ràng là biện pháp ưu việt hơn là phát hiện sàng lọc các sản phâm kém chất lượng.

- Đảm bảo chất lượng hay Kiểm soát chất lượng tông thể Các nhà khoa học Feigenma, Juran đã phát triển các ý tưởng của Deming hình thành nên Kiểm soát chất lượng tông thê. Kiểm soát chất lượng tông thê từ lâu đã được thực hiện ở các phân xưởng và một sô lĩnh vực. Điêu đặc trưng nôi bật là Kiểm soát chất lượng tổng thể xâm nhập vào mọi khía cạnh của quá trình sản xuất.