CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ DỰA. TREN CƠ SỞ HOẠT DON 1. LY THUYET VE PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ DỰA TRÊN CƠ SO HOẠT ĐỘNG 1. Sơ lược về sự ra đời của phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động.
Cùng với sự vận dụng tiến bộ vượt bậc của khoa học và công nghệ vào sản xuất đã làm cho tự động hóa trong dây chuyển sản xuất ngày càng được chú trọng như một xu thế tất yếu. Điều này đã làm cho cơ cấu chỉ phí có sự thay đổi đáng kể, chỉ phí lao động trực tiếp ngày càng giảm và thay vào đó là chỉ phí gián tiếp trong sản xuất có xu hướng tăng cao. Thị trường luôn có sự. cạnh tranh ngày càng gay gắt cả trong va ngoài nước.
Đứng trước tình hình trên, yêu cầu đặt ra cho nhà quản trị đó là phải có thông tin chính xác, nhanh nhạy và cụ thể cho từng quá trình ra quyết định nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, kịp thời nắm bắt cơ hội, mang lại hiệu quả cho doanh nghiệp. Nhận thấy công tác phân bổ chi phí gián tiếp theo phương pháp truyền thống bắt đầu xuất hiện nhiều nhược điểm, không phản ánh chính xác thông tin về giá thành sản phẩm do chỉ dựa trên một số tiêu thức phân bổ chung cho tất cả các nguồn lực phát sinh chỉ phí sản xuất gián tiếp, do đó chất lượng thông tin phục vụ cho hoạt động quản trị chỉ phí chưa đáng tin cậy làm ảnh hưởng đến việc ra quyết định đúng đắn của ban quản trị. Vì vậy sau những năm 1980 các nhà nghiên cứu đã bước đầu tìm hiểu về phương pháp mới phù hợp hơn với tình hình thực tế. Cudn sich “Relevance Lost: The Rise and Fall of Management Accounting” (Johnson va Kaplan, 1987) bước đầu đã đẻ cập đến Phương pháp tính giá mới dựa trên cơ sở hoạt động đó là nền tảng cho những nghiên cứu sau này.
Tiếp đến năm 1988, trên tạp chi Havard Business Review, qua nghiên cứu “Measure Costs Right: Make the Right Decisions” di duge Cooper va Kaplan công bố chính thức về một phương pháp tập hợp và xác định chỉ phí khắc phục hạn chế của phương pháp hiện tại đó là Phương pháp. tinh giá dựa trên cơ sở hoạt động (Activity Based Costing-ABC) Đây là một kỹ thuật kế toán hỗ trợ cung cắp thông tin quản trị chỉ phí, trọng tâm của phương pháp là thiết lập mối quan hệ nhân quả giữa nguồn lực- hoạt động và đối tượng chịu phí. Qua đó, truy nguyên được nguồn gốc phát sinh chi phí, là cơ sở xây dựng tiêu thức phân bổ phù hợp cho từng nguồn lực chỉ phí phát sinh. Chính vì vậy, đã có rất nhiều các nghiên cứu trên thế giới về phương pháp ABC, qua đó ABC ngoài được đánh giá là một phương pháp phân bổ chỉ phí hợp lý còn là một phương.
pháp quản tri chi phí hiệu quả trên cơ sở kế thừa kết quả thu được từ việc phân bỗ chỉ phí, do đó cung cắp thông tin chính xác hơn so với hệ thống thông tin kế toán truyền thống. Phuong pháp ABC ra đời như một sự chuyền hóa tất yếu để phù hợp với thực tế yêu cầu về cung cấp thông tin tại thời điểm đó. Hiện nay, phương pháp này đã được nghiên cứu, phát triển, cải tiến phù hợp với từng mục đích sử dụng của doanh nghiệp đem lại hiệu quả tối ưu nhất trong vận dụng phương pháp. Khái niệm phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động.
Các nhà kinh tế học và các tổ chức nghiên cứu ở mỗi giai đoạn theo tình hình thực tế đã đúc kết những khái niệm về phương pháp ABC như Robert S.Kaplan, Robin Cooper, H.Thomas Johnson, Peter Turkey.Day la cơ sở nền tảng để thực hiện luận văn Krumwiede va Roth (1997) đã đưa ra khái niệm: “PÖương pháp kế toán chỉ phí dựa trên cơ sở hoạt động(ABC) là một hệ thắng k toán quản trị tap 10 trung đo lường chỉ phí, các hoạt động, sản phẩm, khách hàng và các đối tượng chỉ phí. Phương pháp này phân bồ chỉ phí cho các đối tượng chỉ phí dựa trên số lượng hoạt động sử dụng bởi đối tượng chỉ phí đó”. Kaplan (1998) qua nghiên cứu của mình đã định nghĩa về phương pháp ABC như sau: “Phương pháp ABC được thiết kế nhằm cung cấp một cách thức phân bồ chính xác chỉ phí gián tiếp và nguôn lực cho các hoạt động, quá trình kinh doanh, các sản phẩm và dịch vụ. Mục tiêu của phương pháp ABC không phải là phân bồ chỉ phí chung cho các sản phẩm mà mục tiêu của phương pháp này là đo lường và tính giá tắt cả các nguôn lực sử dụng cho các hoạt động mà có thể hỗ trợ cho việc sản xuất và phân phối sản phẩm, địch vụ đến với khách hàng”.
'Và đến năm 2000, Horngren (2000) thi cho ring: “Phuong phdp ABC Ia sự cải tiến của phương pháp tính giá truyền thống bằng việc tập trung vào các hoạt động cụ thể như là các đối tượng chỉ phí cơ bản. Hệ thẳng tính giá da trên cơ sở hoạt động là tập hợp chỉ phí cho từng hoạt động và phân bỏ chỉ phí cho từng sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên hoạt động được tiêu dùng bởi sản phẩm hay dịch vụ đó ”. Qua tìm hiểu một số khái niệm có thể thấy rằng, bên cạnh ưu điểm nồi bật khắc phục được hạn chế trong lựa chọn tiêu thức phân bổ của phương. pháp truyền thống thì phương pháp ABC là một công cụ hữu ích giúp doanh nghiệp chỉ ra được hoạt động tạo ra giá trị, hoạt động không mang lại hiệu quả.
Đó là cơ sở để doanh nghiệp không ngừng cải tiến quy trình tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm quản trị chỉ phí một cách hợp lý nhất. Mỗi học giả qua mỗi giai đoạn sẽ có cách tiếp cận khác nhau nhưng nhìn chung có thể khái quát về phương pháp ABC như sau: *4BC là một hệ thống đo lường chỉ phí, tập hợp và phân bổ chỉ phí của các nguôn lực vào các hoạt động dựa trên mức độ sử dụng các nguôn lực, sau đó chỉ phí của các hoạt động được phân bổ đến các đối tượng tính giá dựa trên mức độ sử dụng của chúng." (Trần Thị Kim Phượng, 2012) trích dẫn 1. Một số khái niệm liên quan phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động Để hiểu hơn về phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động, cần phải làm rõ một số khái niệm cơ bản chính vẻ các thuật ngữ liên quan đến phương, pháp: ~ Nguồn lực (Resourse): Chính là yếu tố đầu vào phục vụ cho hoạt động. sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như: nguồn nhân lực, máy móc thiết bị, nhà xưởng.
Đây là những yếu tố cơ bản không thể thiếu khi vận hành hệ thống sản xuất tại một doanh nghiệp và có thể phân loại thành hai nhóm co bản: nguồn lực hữu hình và nguồn lực vô hình. ~ Hoạt động (Aetivity): Có thể được hiểu là một quá trình hay một công, việc đơn lẻ tham gia vào bất kỳ giai đoạn nào trong hoạt đông sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, bằng những cách thức khác nhau nhằm chuyển hóa các yếu tố nguồn lực cấu thành nên các sản phẩm đầu ra. Một số hoạt động cụ thể: cung cấp vật tư, kiểm tra giám sát, thiết kế sản phẩm và các hoạt động. đặc thù theo từng ngành nghề sản xuất.
~ Trung tâm hoạt động: Một nhóm các hoạt động có sự tương đồng về đặc điểm cũng như mức độ tiêu hao nguồn lực. ~ Đối tượng chịu phí (Cost Objecte): Chính là sản phẩm đầu ra cuối cùng. của một quy trình sản xuất hay một tổ chức hoạt động cần tập hợp chỉ phí Căn cứ vào mục đích tập hợp thông tỉn chỉ phí của nhà quản lý mà nhóm thiết kế sẽ thiết lập hệ thống đối tượng chỉ phí khác nhau. Các đối tượng chỉ phí phổ biến như: sản phẩm, đơn hàng, bộ phận công việc, công trình, khách hang.
12 ~ Tiêu thức phân bổ chỉ phí nguồn lực (Resourse driver/ Resource cost driver): Đó là cơ sở đo lường mức độ đóng góp của nguồn lực vào hoạt động hay mức độ cấu thành của nguồn lực vào hoạt đông. Tùy thuộc vào đặc điểm phat sinh chỉ phí của mỗi nguồn lực để xác định tiêu thức phân bổ phủ hợp, thông thường đối với với nguồn lực là máy móc thiết bị sẽ căn cứ vào giờ. máy hoạt động để thiết lập tiêu thức phân bô. - Tiêu thức phân bổ chỉ phí hoạt đông (Activity driver/ Activity cost driver): Thể hiện mối quan hệ nhân quả giữa hoạt động và đối tượng chịu phí, là thướt đo kết quả của đối tượng chịu phí được tạo ra từ mỗi hoạt động.
Tiêu thức này đòi hỏi phải được định lượng dễ truy nguyên các phần chỉ phí tương ứng liên quan của các hoạt động đến các đối tượng chịu chỉ phí của nó. Đặc điểm của phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động Điểm nỗi bật trong phương pháp ABC là dựa trên cơ sở các hoạt động xác định để thiết lập tiêu thức phân bổ cho từng hoạt động cụ thể, thông qua đó giải quyết một cách khoa học những nhược điểm của phương pháp tính giá thông thường. Xuất phát từ điểm nổi bật nói trên, phương pháp ABC có những đặc điểm sau: ABC không chỉ thực hiện phân bổ cho mỗi chỉ phí sản xuất chung mà hơn thế nữa, hệ thống phương pháp ABC có thể thực hiện gán chỉ phí cho tắt cả chỉ phí phát sinh gián tiếp trong và ngoài sản xuất như chỉ phí quản lý, chỉ phí bán hàng, chi phí vận chuyển. ABC sẽ căn cứ trên đặc điểm của từng nguồn lực sử dụng và từng hoạt động cụ thể để xác định tiêu thức phân bổ phù hợp tương ứng do đó chỉ phí sẽ được phân bô theo mức độ sử dụng nguồn lực và hoạt động nên việc phân bô chỉ phí sẽ cho kết quả chính xác hơn.
13 Một đặc điểm khác biệt của phương pháp ABC đó là tuy chỉ phí đã được. tập hợp nhưng nếu chỉ phí đó không có mối quan hệ với đối tượng chịu phi thi có thể sẽ không được phân bổ. Trên cơ sở này ABC có thể chỉ ra được hoạt động không tạo ra giá trị để đơn vị có biện pháp cân nhắc trong thực hiện hoạt động. Quy trình phương pháp tính giá dựa trên hoạt động.
Qua tìm hiểu quy trình phương pháp tính giá dựa trên hoạt động, mỗi học giả trong mỗi giai đoạn nghiên cứu sẽ thiết kế một quy trình thực hiện phủ hợp với thực tế nhưng về cơ bản các bước thực hiện đều được thống nhất.