chương 1, tác giả đã đưa ra kết cấu chung của luận văn. Tác giả đã có cái nhìn tổng quan về vấn đề cần nghiên cứu, đây là một cơ sở quan trọng để thực hiện triển khai cụ thể luận văn ở những chương tiếp theo. 7 CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 2.1 Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 2.1 Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Theo điều 2 Nghị định 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 14/02/2015 " Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền Nhà nước thành lập theo quy định của Pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước" [ tr1]. Theo điều 9 của Luật viên chức số 58/2010/QH12 của Quốc hội ban hành ngày 15/11/2010 “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước”.
Các khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập được đưa ra cơ bản đều có sự tương đồng. Theo quan điểm của cá nhân tác giả, khái niệm " đơn vị sự nghiệp công lập là đơn vị được Nhà nước thành lập để thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính, đảm bảo an ninh, quốc phòng, phát triển kinh tế xã hội, các đơn vị này được Nhà nước cấp kinh phí và hoạt động theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp" đã chỉ ra khái quát về đặc điểm hoạt động và đặc điểm tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập.2 Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập. Các đơn vị sự nghiệp công lập được phân loại theo các tiêu chí sau: * Căn cứ vào mức độ tự đảm bảo chi hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, các đơn vị sự nghiệp chia thành: - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm kinh phí cho hoạt động thường xuyên: là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên bảo đảm được toàn bộ chi phí hoạt đồng thường xuyên, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thường xuyên của đơn vị. 8 - Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo một phần kinh phí cho hoạt động thường xuyên: là những đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhưng chưa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, NSNN phải cấp một phần cho hoạt động thường xuyên của đơn vị.
- Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động "là những đơn vị sự nghiệp có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động. * Căn cứ theo cấp quản lý ngân sách được tổ chức theo hệ thống dọc tương ứng với từng cấp ngân sách nhằm phù hợp với công tác chấp hành ngân sách cấp đó. Theo giáo trình Kế toán hành chính sự nghiệp của trường Đại học Lao động Xã hội [tr13-14], các đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành: - Đơn vị dự toán cấp I: là đơn vị trực tiếp nhân và quyết toán kinh phí với cơ quan quan lý ngân sách trung ương như các Bộ, Ủy bản nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Các đơn vị dự toán cấp I được giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý và cấp phát ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp II.
- Đơn vị dự toán cấp II: là đơn vị nhận và quyết toán kinh phí được ngân sách cấp với các đơn vị dự toán cấp I và trực tiếp quản lý ngân sách của các đơn vị dự toán cấp III. - Đơn vị dự toán cấp III: là đơ vị trực tiếp chi tiêu kinh phí cho hoạt động của đơn vị và chịu trách nhiệm quyết toán kinh phí với đơn vị dự toán cấp trên theo quy định.3 Đặc điểm hoạt động và đặc điểm quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập chi phối tổ chức công tác kế toán.1 Đặc điểm hoạt động Các đơn vị sự nghiệp công lập gồm nhiều hoạt động trong nhiều lĩnh vực với các chức năng và nhiệm vụ khác nhau. Tuy nhiên các đơn vị sự nghiệp công lập có đặc điểm hoạt động chung là: 9 Thứ nhất: Mục đích hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập là không vì lợi nhuận, phục vụ chủ yếu vì lợi ích cộng đồng. Thứ hai: Sản phẩm, dịch vụ hoạt động sự nghiệp công lập tạo ra chủ yếu là những sản phẩm, dịch vụ có giá trị về sức khỏe, tri thức, văn hóa, đạo đức, xã hội.
Đây là các sản phẩm, dịch vụ mang lợi ích chung có tính bền vững, lâu dài cho xã hội. Thứ ba: Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, chính trị, văn hóa của Nhà nước, thực thi các chính sách xã hội của Nhà nước.2 Đặc điểm quản lý Quản lý là quá trình mà chủ thể quản lý sử dụng các công cụ quản lý và phương pháp quản lý thích hợp nhằm điều khiển đối tượng quản lý hoạt động và phát triển nhằm đạt đến những mục tiêu đã định. Tổ chức bộ máy quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập được thành lập bởi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội theo trình tự, thủ tục Pháp luật quy định, sao cho phù hợp với loại hình, chức năng nhiệm vụ được giao của từng đơn vị sự nghiệp công lập. Các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động theo cơ chế thủ trưởng, nghĩa là luôn có một người đứng đầu mỗi đơn vị.
Người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập được Nhà nước trao rất nhiều nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng quyết định về tài chính, nhân sự, điều hành hoạt động thường xuyên của đơn vị. Tùy thuộc vào loại hình phân cấp và chức năng nhiệm vụ được giao mà các đơn vị sự nghiệp công lập có cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý khác nhau. Một số kiểu cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý tại các đơn vị sự nghiệp công lập như sau: - Cơ cấu trực tuyến: cơ cấu trực tuyến là một mô hình tổ chức, quản lý, trong đó nhà quản trị ra quyết định và giám sát trực tiếp đối với cấp dưới và 10 ngược lại mỗi người cấp dưới chỉ nhận được sự điều hành và chịu trách nhiệm trước mỗi người lãnh đạo trực tiếp cấp trên. - Cơ cấu theo chức năng: là loại hình cơ cấu tổ chức trong đó từng chức năng quản lý được tách riêng do một bộ phận, một cơ quan đảm nhiệm.
Cơ cấu này có đặc điểm là những nhân viên chức năng phải am hiểu chuyên môn và thành thạo nghiệp vụ trong phạm vi quản lý của mình. - Cơ cấu trực tuyến - chức năng: cơ cấu này là sự kết hợp của cơ cấu trực tuyến và theo cơ cấu chức năng. Theo đó, mối quan hệ giữa cấp dưới và cấp trên là một đường thẳng, còn các bộ phận chức năng chỉ làm nhiệm vụ chuẩn bị những lời chỉ dẫn, những lời khuyên và kiểm tra sự hoạt động của các bộ phận trực tuyến. - Cơ cấu trực tuyến - tham mưu: cơ cấu này có đặc điểm là người lãnh đạo ra mệnh lệnh và chịu hoàn toàn trách nhiệm về quyết định của mình, khi gặp các vấn đề phức tạp, người lãnh đạo phải tham khảo ý kiến của các chuyên gia ở bộ phận tham mưu giúp việc.
Sơ đồ “Cơ cấu tổ chức bộ máy các đơn vị sự nghiệp công lập” được trình bày ở phụ lục 01.4 Đặc điểm quản lý tài chính trong sự nghiệp công lập " Tài chính đơn vị hành chính sự nghiệp là các hoạt động thu chi thường xuyên suốt quá trình lập, chấp hành dự án và quyết toán thu chi của các đơn vị sự nghiệp công lập". Quản lý tài chính trong các cơ quan sự nghiệp công lập là quá trình áp dụng các phương pháp quản lý nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tài chính trong cơ quan sự nghiệp công lập để đạt các mục tiêu đã định. Nhà nước ban hành cơ chế quản lý tài chính đối với đơn vị SNCL nhằm mục đích sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả kinh phí của Nhà nước. Tùy theo quy mô, lĩnh vực hoạt động, chức năng nhiệm vụ mà các đơn vị sự nghiệp công lập có các nội dung chi và nhiệm vụ chi tương ứng.1 Nội dung thu, nhiệm vụ chi của các đơn vị sự nghiệp công lập - Nội dung thu: Nguồn thu của các đơn vị sự nghiệp gồm các nguồn thu sau: Các khoản kinh phí nằm trong dự toán đã được duyệt của năm ngân sách trước nhưng chưa sử dụng được phép chuyển sang năm nay sử dụng tiếp.
Nguồn kinh phí cấp phát từ Ngân sách nhà nước (NSNN) để thực hiện nhiệm vụ của đơn vị bao gồm thường xuyên và nhiệm vụ đột xuất, kể cả nguồn viện trợ của nước ngoài. Đây là nguồn thu mang tính truyền thống, có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn tài chính cho hoạt động của các đơn vị sự nghiệp. Nguồn kinh phí NSNN cấp bao gồm: Kinh phí bảo đảm hoạt động thường xuyên thực hiện chức năng, nhiệm vụ đối với đơn vị tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động; kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ; kinh phí thực hiện các mục tiêu quốc gia; kinh phí thực hiện các nhiệm vụ đột xuất được cấp thẩm quyền giao; vốn đầu tư xây dựng cơ bản; kinh phí khác;. Phần để lại từ số thu phí, lệ phí cho đơn vị sử dụng theo quy định của Nhà nước.
Các khoản thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh: các đơn vị sự nghiệp được tận dụng cơ sở vật chất, nguồn nhân lực sẵn có để thực hiện cung cấp hàng hóa, dịch vụ theo quy định Pháp luật. Các khoản thu từ viện trợ, biếu tặng, các khoản thu khác không phải nộp ngân sách theo chế độ. Đây là những khoản thu không thường xuyên, không dự tính trước được chính xác nhưng có tác dụng hỗ trợ đơn vị trong quá trình hoạt động. Lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết, lãi tiền gửi ngân hàng.
Các khoản huy động vốn từ các tổ chức tín dụng, vốn huy động từ các cá nhân. phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh mà đơn vị được phép thực hiện.