CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Khái niệm, phân loại chi phí và giá thành 1. Khái niệm chi phí và giá thành.1 Khái niệm chi phí sản xuất Trong quá trình hoạt động sản xuất của doanh nghiệp đều phát sinh các hao phí để sản xuất sản phẩm như nguyên vật liệu, tài sản cố định, lao động…biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí đó gọi là chi phí, chi phí có nhiều loại như chi phí nguyên vật liệu, chi phí khấu hao tài sản hay chi phí nhân công. Chi phí được xem như là một trong những chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả hoạt động sản xuất và đó cũng là mối quan tâm hàng đầu với các nhà quản lý bởi lợi nhuận nhiều hay ít thì chi phí cũng có một phần ảnh hưởng. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 – Chuẩn mực chung (VAS 01), chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm các khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu.
Theo giáo trình kế toán tài chính (Học viện tài chính xuất bản năm 2012– trang 255) “Chi phí được nhìn nhận như những khoản phí tổn phát sinh gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp để đạt được một số sản phẩm, lao vụ, dịch vụ nhất định.Chi phí được xác định bằng tiền của những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa…trên cơ sở chứng từ, tài liệu bằng chứng chắc chắn”. Như chúng ta đã biết, doanh nghiệp sản xuất là nơi trực tiếp ra của cải vật chất để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp phải sử dụng các nguồn lực (lao động, vật tư, vốn…) để thực hiện sản xuất, quản lý chung của doanh nghiệp, có thể nói đây là chi phí hoạt động của doanh nghiệp. Chi phí hoạt động của doanh nghiệp gồm chi phí cho hoạt động sản xuất và chi phí cho hoạt động ngoài sản xuất.
8 Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa, mà doanh nghiệp phải chi ra cho sản xuất – kinh doanh trong một thời kỳ. Hoặc chi phí là những phí tổn về nguồn lực tài sản cụ thể sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Để tiến hành sản xuất kinh doanh doanh nghiệp cần phải có ba yếu tố cơ bản: - Tư liệu lao động: Nhà xưởng, máy móc, thiết bị sản xuất, tài sản cố định… - Đối tượng lao động: Nguyên vật liệu, nhiên liệu… - Nguồn lao động của con người Cùng với quá trình sử dụng các yếu tố cơ bản trên trong sản xuất doanh nghiệp đồng thời phải chỉ ra những chi phí tương ứng. Tương ứng với việc sử dụng tài sản cố định là chi phí khấu hao tài sản.
Tương ứng với việc sử dụng nguyên vật liệu là những chi phí về nguyên vật liệu. Tương ứng với sử dụng lao động là tiền lương, các khoản trích theo lương… mọi chi phí trên đều được biểu hiện bằng tiền. Chi phí sản xuất của doanh nghiệp phát sinh thường xuyên trong suốt quá trình tồn tại hoạt động của doanh nghiệp, để phục vụ cho quản lý về hạch toán kinh doanh, chi phí sản xuất phải được tính toán tập hợp theo từng thời kỳ như: hàng tháng, hàng quý, hàng năm, và những chi phí sản xuất mà doanh nghiệp bỏ ra trong kỳ thì mới được tính vào chi phi sản xuất của kỳ đó. Khái niệm giá thành sản phẩm Theo Giáo trình kế toán doanh nghiệp – Đại học kinh tế quốc dân, xuất bản năm 2008, trang 164 có định nghĩa “Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của tổng các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa có liên quan đến khối lượng công việc, sản phẩm hay lao vụ đã hoàn thành”.
Theo Giáo trình kế toán tài chính doanh nghiệp – Đại học Thương mại, xuất bản năm 2010, trang 242 có định nghĩa: “ Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của các chi phí sản xuất tính cho một khối lượng sản phẩm (công việc, lao vụ) nhất định đã hoàn thành”. Như vậy giá thành sản phẩm là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp, phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất, kết quả các loại tài sản. Phân loại chi phí và giá thành sản phẩm 1. Phân loại chi phí sản xuất Chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh phát sinh trong doanh nghiệp gồm nhiều loại với nhiều tính chất kinh tế, mục đích, công dụng, yêu cầu khác nhau.
Để thuận lợi cho công tác quản lý và hạch toán cần thiết phải tiến hành phân loại chi phí sản xuất. Trên thực tế, có rất nhiều cách phân loại khác nhau nhưng lựa chọn tiêu thức phân loại nào phải dựa vào yêu cầu của công tác quản lý và hạch toán. Sau đây là một số cách phân loại được sử dụng phổ biến trong kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm: a. Theo chức năng hoạt động kinh doanh: Là những chi phí liên quan đến các hoạt động tạo ra doanh thu chủ yếu của doanh nghiệp.
gồm chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất Chi phí sản xuất là những chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm và cung ứng dịch vụ bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là giá trị NVL sử dụng trực tiếp trong quá trình sản xuất sản phẩm. Ngoài chi phí NVL chính còn có chi phí NVL phụ ( kể cả nhiên liệu) dùng trực tiếp sản xuất sản phẩm. Chi phí nhân công trực tiếp: là các khoản tiền lương, tiền công và các khoản trích theo lương( KPCĐ, BHYT, BHXH, TCTN) của công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm và cung cấp dịch vụ Chi phí SXC: Là chi phí phát sinh trong phân xưởng như tiền lương, các khoản phụ cấp phải trả cho nhân viên phân xưởng, chi phí CCDC xuất dùng cho phân xưởng, khấu hao tài sản cố định thuộc phân xưởng, bộ phận sản xuất các dịch vụ, lao vụ dịch vụ mua ngoài và các chi phí khác thuộc trong phạm vi phân xưởng. Chi phí ngoài sản xuất là các khoản chi phí phát sinh ngoài phạm vi sản xuất như chi phí bán hàng, chi phí quản lí doanh nghiệp hay chi phí tài chính 10 b.
Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ với mức độ hoạt động gồm 3 loại: Chi phí khả biến: Là khoản chi phí có sự thay đổi về lượng tương quan tỷ lệ thuận với sự thay đổi của mức độ hoạt động Chi phí bất biến: Là những khoản chi phí không thay đổi về lượng khi mức độ hoạt động thay đổi trong phạm vi phù hợp Chi phí hỗn hợp: Là khoản chi phí mang tính chất của cả định phí và biến phí. Phân loại theo phương pháp tập hợp chi phí và đối tượng chịu phí Chi phí trực tiếp: Là những chi phí có quan hệ trực tiếp đến một đối tượng chịu phí nhất định Chi phí gián tiếp:là chi phí có liên quan đồng thời đến nhiều đối tượng chi phí khác nhau. Phân loại giá thành sản phẩm Phân loại giá thành sản phẩm giúp cho kế toán nghiên cứu, quản lý và hạch toan tốt giá thành sản phẩm cũng như yêu cầu xây dựng giá cả sản phẩm. Dựa vào tiêu thức khác nhau vè xét dưới nhiều góc độ mà được phân loại như sau: a.
Phân loại theo cơ sở số liệu và thời điểm tính giá thành - Giá thành kế hoạch: Là loại giá thành được xác định trước khi bắt đầu sản xuất của kỳ kế hoạch. Dựa trên các định mức và dự toán của kỳ kế hoạch. Giá thành kế hoạch được coi là mục tiêu mà doanh nghiệp phải cố gắng thực hiện hoàn thành nhằm hoàn thành mục tiêu chung của toàn doanh nghiệp. - Giá thành định mức: Là giá thành được xác định trên cơ sở các định mức chi phí hiện hành tại từng thời điểm nhất định trong kỳ kế hoạch.
Giá thành định mức được xem xét là căn cứ để kiểm soát tình hình thực hiện các định mức tiêu hao các yếu tố vật chất khác nhau phát sinh trong quá trình sản xuất. Giá thành định mức cũng được xây dựng trước khi bắt đầu quá trình sản xuất. - Giá thành thực tế: Là giá thành được xác định trên cơ sở các khoản hao phí thực tế trong kỳ để thực hiện quá trình sản xuất sản phẩm. Giá thành thực tế được xác định sau khi đã xác định được kết quả sản xuất trong kỳ.
Giá thành thực tế là căn cứ để kiểm tra, đánh giá tình hình tiết kiệm chi phí, hạ thấp giá thành và xác 11 định kết quả kinh doanh. Phân loại theo phạm vi tính toán - Giá thành sản xuất: Là giá thành tính theo các khoản mục chi phí. Giá thành này dùng để ghi nhận số sản phẩm hoàn thành nhập kho hoặc xuất giao trực tiếp cho khách hàng. Là căn cứ để tính giá vốn hàng bán và hàng tồn kho cuối kỳ.
- Giá thành toàn bộ: Bao gồm giá thành sản xuất cộng với chi phí bán hàng và chi phí quản lý phân bổ cho sản phẩm bán ra trong kỳ. Giá thành toàn bộ được xác định khi sản phẩm đã được tiêu thụ, là căn cứ để tính lãi trước thuế.3 Mối quan hệ chi phí và giá thành sản phẩm. Chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm là hai mặt biểu hiện của quá trình sản xuất có mối quan hệ với nhau và giống nhau về chất. Chúng đều là các hao phí lao động và các khoản chi phí khác của doanh nghiệp.
Tuy nhiên vẫn có sự khác nhau trên các phương diện: - Chi phí sản xuất bao gồm cả chi phí sản xuất và chi phí quản lý doanh nghiệp, tiêu thụ sản phẩm. Còn giá thành sản phẩm chỉ bao gồm chi phí sản xuất tạo ra sản phẩm. Chi phí sản xuất chỉ tính những chi phí phát sinh trong mỗi kỳ nhất định không tính đến chi phí liên quan đến số lượng sản phẩm đã hoàn thành hay chưa hoàn thành. Còn giá thành sản phẩm giới hạn số chi phí sản phẩm liên quan đến khối lượng sản phẩm, dịch vụ đã hoàn thành.
- Chi phí sản xuất là các hao phí trong một thời kỳ, còn giá thành sản phẩm liên quan đến chi phí của cả kỳ trước chuyển sang và hay là chi phí kỳ này chuyển sang kỳ sau.