Luận văn Thạc sĩ Kinh tế: chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại công

Nghiên cứu kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 2, đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Bùi Thanh Tùng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Thanh Hải
• Trường học: Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 2
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn kế toán chi phí sản xuất và giá thành

Luận văn thạc sĩ “Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 2” của tác giả Bùi Thanh Tùng là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, giải quyết những vấn đề cốt lõi trong công tác kế toán của doanh nghiệp xây lắp. Nghiên cứu này không chỉ hệ thống hóa cơ sở lý luận mà còn đi sâu phân tích thực trạng, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, việc kiểm soát chi phí trong doanh nghiệp xây dựng trở thành yếu tố sống còn. Một hệ thống kế toán chi phí sản xuất hiệu quả giúp nhà quản trị nắm bắt chính xác tình hình sử dụng vật tư, lao động, vốn, qua đó có cơ sở để đưa ra các quyết định kinh doanh chiến lược. Luận văn nhấn mạnh, tính đúng, tính đủ giá thành sản phẩm là tiền đề để xác định kết quả kinh doanh và xây dựng giá thầu cạnh tranh. Nghiên cứu tập trung vào cả hai góc độ: kế toán tài chính và kế toán quản trị. Kế toán tài chính đảm bảo việc ghi nhận, tập hợp chi phí sản xuất tuân thủ các chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành. Trong khi đó, kế toán quản trị cung cấp thông tin chi tiết về định mức chi phí xây dựng, phân tích chênh lệch giữa giá thành kế hoạch và giá thành thực tế, phục vụ trực tiếp cho việc điều hành nội bộ. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện công tác kế toán chi phí được thể hiện rõ qua mục tiêu giảm lãng phí, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao lợi nhuận cho công ty.

1.1. Lý do chọn đề tài và tính cấp thiết của nghiên cứu

Việc lựa chọn đề tài xuất phát từ tầm quan trọng của công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành trong ngành xây dựng. Đây là một lĩnh vực có đặc thù riêng, với sản phẩm là các công trình, hạng mục công trình có chu kỳ sản xuất dài, địa điểm thi công phân tán. Những yếu tố này gây ra nhiều khó khăn trong việc quản lý và kiểm soát chi phí trong doanh nghiệp xây dựng. Một sai sót trong việc tập hợp chi phí sản xuất hoặc xác định giá thành có thể dẫn đến việc báo giá thầu sai, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Luận văn chỉ ra rằng, việc tổ chức tốt công tác này không chỉ là yêu cầu của kế toán mà còn là nhiệm vụ chiến lược, giúp doanh nghiệp đứng vững trên thị trường.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của luận văn thạc sĩ

Nghiên cứu đặt ra hai mục tiêu chính. Về mặt lý luận, luận văn hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp theo chuẩn mực kế toán Việt Nam. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 2, từ đó chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong không gian tại công ty, phân tích số liệu chủ yếu từ năm 2015-2018. Nội dung tập trung vào hai góc độ chính là kế toán tài chính và kế toán quản trị liên quan đến chi phí và giá thành sản phẩm xây lắp.

1.3. Cơ sở lý luận về kế toán chi phí trong ngành xây dựng

Chương 1 của luận văn đã xây dựng một nền tảng lý thuyết vững chắc. Các khái niệm cốt lõi như chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm, và mối quan hệ giữa chúng trong doanh nghiệp xây dựng được làm rõ. Đặc biệt, nghiên cứu đã phân tích sâu các đặc điểm kế toán trong ngành xây dựng, chẳng hạn như đối tượng tập hợp chi phí thường là công trình, hạng mục công trình. Các nguyên tắc kế toán theo VAS 01, VAS 02 và đặc biệt là VAS 15 (Hợp đồng xây dựng) được vận dụng để làm kim chỉ nam cho việc hạch toán. Phần lý luận cũng đề cập chi tiết đến các phương pháp tính giá thành công trình, tạo tiền đề cho việc phân tích thực trạng ở chương sau.

II. Thách thức trong kế toán chi phí sản xuất tại công ty xây lắp

Ngành xây dựng vốn tiềm ẩn nhiều thách thức đặc thù đối với công tác kế toán chi phí sản xuất. Luận văn của Bùi Thanh Tùng đã chỉ ra những khó khăn mà Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 2 phải đối mặt. Trước hết, sản phẩm xây lắp có tính đơn chiếc, quy mô lớn, thời gian thi công kéo dài qua nhiều kỳ kế toán. Điều này khiến việc tập hợp chi phí sản xuất và xác định sản phẩm dở dang cuối kỳ trở nên phức tạp. Thứ hai, địa điểm thi công phân tán, xa trụ sở chính gây khó khăn trong việc luân chuyển chứng từ, giám sát việc sử dụng vật tư, và quản lý nhân công tại công trường. Sự chậm trễ hoặc thất lạc chứng từ có thể dẫn đến việc hạch toán không kịp thời, số liệu không chính xác. Một thách thức lớn khác là việc quản lý và phân bổ chi phí sản xuất chung. Các chi phí như lương quản lý đội, chi phí dụng cụ thi công, chi phí bảo hành... cần được phân bổ cho từng công trình một cách hợp lý, nhưng việc lựa chọn tiêu thức phân bổ phù hợp không phải lúc nào cũng dễ dàng. Hơn nữa, sự biến động liên tục của giá nguyên vật liệu trên thị trường đòi hỏi doanh nghiệp phải có hệ thống định mức chi phí xây dựng linh hoạt và một quy trình kế toán chi phí trong công ty xây lắp chặt chẽ để kiểm soát chênh lệch giữa thực tế và dự toán, đảm bảo không vượt giá thầu.

2.1. Phân tích đặc điểm kế toán trong ngành xây dựng

Đặc thù ngành xây dựng ảnh hưởng sâu sắc đến công tác kế toán. Sản phẩm xây dựng được tiêu thụ theo địa điểm sản xuất, không thể nhập kho. Đối tượng tập hợp chi phí và tính giá thành thường là từng công trình, hạng mục công trình hoặc đơn đặt hàng. Chu kỳ sản xuất dài đòi hỏi phải đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ một cách chính xác. Ngoài ra, việc áp dụng hình thức khoán (khoán gọn, khoán theo khoản mục) cũng tạo ra những bút toán và quy trình theo dõi riêng. Những đặc điểm kế toán trong ngành xây dựng này đòi hỏi kế toán viên không chỉ nắm vững nghiệp vụ mà còn phải hiểu rõ về kỹ thuật thi công và tổ chức sản xuất tại công trường.

2.2. Khó khăn trong kiểm soát chi phí doanh nghiệp xây dựng

Việc kiểm soát chi phí trong doanh nghiệp xây dựng gặp nhiều trở ngại. Sự lãng phí nguyên vật liệu tại công trường, quản lý giờ công không hiệu quả, và chi phí sử dụng máy thi công vượt dự toán là những vấn đề thường gặp. Luận văn chỉ ra rằng, công ty chưa thực sự xây dựng được một hệ thống định mức nội bộ chặt chẽ, chủ yếu vẫn dựa vào định mức của nhà nước. Điều này làm giảm hiệu quả của việc so sánh giữa giá thành kế hoạch và giá thành thực tế. Công tác phân tích giá thành sản phẩm sau khi công trình hoàn thành đôi khi còn mang tính hình thức, chưa chỉ ra được nguyên nhân sâu xa của các khoản chênh lệch chi phí, từ đó hạn chế khả năng rút kinh nghiệm cho các dự án tương lai.

2.3. Thực trạng tại Công ty Xây dựng và Phát triển Nông thôn 2

Qua khảo sát tại công ty, luận văn đã mô tả chi tiết thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất. Công ty đã áp dụng đúng các tài khoản kế toán theo quy định (TK 621, 622, 623, 627, 154). Tuy nhiên, việc tập hợp chi phí sản xuất đôi khi còn chậm trễ do chứng từ từ các công trường gửi về không kịp thời. Việc phân bổ chi phí sản xuất chung chủ yếu dựa trên chi phí nhân công trực tiếp, tiêu thức này có thể chưa phản ánh chính xác mức độ tiêu hao nguồn lực cho từng công trình. Vai trò của kế toán quản trị trong việc cung cấp thông tin cho việc ra quyết định vẫn còn hạn chế. Các báo cáo chi phí sản xuất chủ yếu phục vụ cho mục đích lập báo cáo tài chính, chưa được thiết kế để phục vụ sâu cho nhu cầu quản trị nội bộ.

III. Phương pháp tập hợp chi phí sản xuất xây lắp hiệu quả nhất

Để có được giá thành chính xác, bước đầu tiên và quan trọng nhất là phải tổ chức tốt công tác tập hợp chi phí sản xuất. Luận văn đã đi sâu phân tích và hệ thống hóa các phương pháp hạch toán cho từng khoản mục chi phí tại doanh nghiệp xây dựng. Đây là nền tảng của mọi hoạt động kế toán chi phí sản xuất. Đối với chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, việc quản lý xuất-nhập-tồn kho tại công trường và hạch toán kịp thời theo từng đối tượng (công trình) là yêu cầu bắt buộc. Tương tự, chi phí nhân công trực tiếp cần được theo dõi chi tiết thông qua bảng chấm công, hợp đồng khoán việc để đảm bảo tính đúng, tính đủ. Một điểm nhấn quan trọng là việc hạch toán chi phí sử dụng máy thi công, bao gồm cả chi phí khấu hao, nhiên liệu, và lương công nhân vận hành. Việc tổ chức đội máy thi công riêng hay đi thuê ngoài sẽ có phương pháp hạch toán khác nhau. Cuối cùng, phân bổ chi phí sản xuất chung là khâu phức tạp nhất. Luận văn gợi ý cần lựa chọn tiêu thức phân bổ phù hợp với bản chất của từng loại chi phí, có thể kết hợp nhiều tiêu thức thay vì chỉ dùng một tiêu thức duy nhất, nhằm tăng độ chính xác khi xác định giá thành. Một quy trình kế toán chi phí trong công ty xây lắp được chuẩn hóa sẽ giảm thiểu sai sót và cung cấp dữ liệu đầu vào đáng tin cậy.

3.1. Quy trình hạch toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp CPNVLTT

Việc hạch toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp bắt đầu từ khâu mua hàng đến khi xuất dùng cho công trình. Kế toán phải căn cứ vào các chứng từ hợp lệ như hóa đơn, phiếu nhập kho, phiếu xuất kho để ghi nhận chi phí vào TK 621, chi tiết cho từng công trình, hạng mục công trình. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm kê vật tư định kỳ tại công trường để đối chiếu với sổ sách, phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp hao hụt, mất mát. Vật tư không sử dụng hết phải được làm thủ tục nhập lại kho hoặc điều chuyển sang công trình khác và phải được ghi giảm chi phí tương ứng.

3.2. Hướng dẫn hạch toán chi phí nhân công trực tiếp CPNCTT

Chi phí nhân công trực tiếp bao gồm tiền lương, phụ cấp, và các khoản trích theo lương của công nhân trực tiếp thi công. Việc hạch toán chi phí nhân công trực tiếp dựa trên bảng chấm công, bảng thanh toán lương, hợp đồng giao khoán. Kế toán ghi nhận các chi phí này vào TK 622, chi tiết cho từng đối tượng chịu chi phí. Đối với các doanh nghiệp xây dựng, việc quản lý lao động thuê ngoài cũng cần được chú trọng, đảm bảo có đầy đủ hợp đồng và chứng từ thanh toán để chi phí được ghi nhận hợp lệ, hợp lý.

3.3. Bí quyết phân bổ chi phí sản xuất chung CPSXC chính xác

Chi phí sản xuất chung (TK 627) bao gồm nhiều khoản mục có tính chất khác nhau, từ lương nhân viên quản lý đội, chi phí dụng cụ sản xuất, đến chi phí khấu hao tài sản cố định dùng chung. Do đó, việc phân bổ chi phí sản xuất chung là một bài toán khó. Bí quyết để phân bổ chính xác là phải phân tích bản chất của từng khoản chi phí để chọn tiêu thức phù hợp. Ví dụ, chi phí máy móc chung có thể phân bổ theo số ca máy sử dụng, trong khi chi phí quản lý chung có thể phân bổ theo chi phí nhân công trực tiếp hoặc chi phí nguyên vật liệu trực tiếp. Việc áp dụng linh hoạt các tiêu thức sẽ giúp giá thành công trình phản ánh đúng hơn chi phí thực tế.

IV. Hướng dẫn tính giá thành sản phẩm xây lắp chi tiết nhất

Sau khi đã hoàn thành việc tập hợp chi phí sản xuất, bước tiếp theo là tiến hành tính giá thành. Đây là mục tiêu cuối cùng của quy trình kế toán chi phí sản xuất, cung cấp thông tin quan trọng để xác định lợi nhuận và đánh giá hiệu quả dự án. Luận văn đã trình bày các phương pháp tính giá thành công trình một cách hệ thống. Do đặc thù sản phẩm là các công trình, hạng mục công trình riêng biệt, phương pháp giản đơn (trực tiếp) hoặc phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng được áp dụng phổ biến nhất. Quy trình tính giá thành bao gồm ba bước cốt lõi: (1) Xác định đối tượng tính giá thành (công trình, hạng mục A, B,...); (2) Đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ, tức là xác định chi phí của những khối lượng công việc chưa hoàn thành; (3) Tổng hợp chi phí và tính tổng giá thành, giá thành đơn vị. Một phần quan trọng của công tác này là việc đối chiếu giữa giá thành kế hoạch và giá thành thực tế. Sự so sánh này giúp nhà quản trị nhận diện các điểm yếu trong khâu quản lý chi phí, từ đó có những điều chỉnh kịp thời cho các dự án sau. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa phòng kế toán và bộ phận kỹ thuật thi công.

4.1. Các phương pháp tính giá thành công trình phổ biến

Trong ngành xây dựng, các phương pháp tính giá thành công trình chủ yếu được sử dụng bao gồm: Phương pháp giản đơn và phương pháp theo đơn đặt hàng. Phương pháp giản đơn được áp dụng khi đối tượng tập hợp chi phí cũng chính là đối tượng tính giá thành (một công trình duy nhất). Toàn bộ chi phí tập hợp được sau khi trừ đi chi phí dở dang cuối kỳ sẽ là giá thành của công trình đó. Phương pháp theo đơn đặt hàng áp dụng khi mỗi công trình được xem như một đơn hàng riêng biệt. Chi phí được theo dõi và tập hợp riêng cho từng "đơn hàng" này từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào đặc điểm tổ chức sản xuất và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp.

4.2. So sánh giá thành kế hoạch và giá thành thực tế

So sánh giữa giá thành kế hoạch và giá thành thực tế là một công cụ quản trị vô cùng hữu hiệu. Giá thành kế hoạch được xây dựng dựa trên dự toán và định mức chi phí xây dựng. Giá thành thực tế là con số được tập hợp qua hệ thống kế toán. Việc phân tích chênh lệch giữa hai con số này, chi tiết theo từng khoản mục chi phí (NVL, nhân công, máy thi công...), giúp nhà quản trị xác định nguyên nhân gây ra sự chênh lệch: do biến động giá cả, do quản lý yếu kém, hay do định mức không còn phù hợp. Đây là cơ sở để quy trách nhiệm và đề ra biện pháp khắc phục.

4.3. Vai trò của kế toán nghiệm thu công trình trong giá thành

Nghiệm thu là bước xác nhận khối lượng và chất lượng công việc hoàn thành. Kế toán nghiệm thu công trình đóng vai trò quan trọng trong việc xác định thời điểm ghi nhận doanh thu và kết chuyển giá vốn (giá thành). Biên bản nghiệm thu là cơ sở pháp lý để xác định một phần hoặc toàn bộ công trình đã hoàn thành, từ đó kết chuyển chi phí từ TK 154 (Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang) sang TK 632 (Giá vốn hàng bán). Nếu không có quy trình nghiệm thu chặt chẽ, việc xác định giá thành và kết quả kinh doanh trong kỳ có thể bị sai lệch.

V. Giải pháp hoàn thiện công tác kế toán chi phí và giá thành

Từ những phân tích về thực trạng, Chương 3 của luận văn đã đề xuất một hệ thống các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán chi phí và giá thành tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 2. Các giải pháp này mang tính thực tiễn cao, tập trung vào việc khắc phục những hạn chế đã được chỉ ra. Một trong những giải pháp trọng tâm là hoàn thiện hệ thống chứng từ và quy trình luân chuyển chứng từ. Việc xây dựng quy định rõ ràng về thời gian và trách nhiệm nộp chứng từ từ công trường về phòng kế toán sẽ đảm bảo thông tin được cập nhật kịp thời. Bên cạnh đó, luận văn đề xuất xây dựng lại hệ thống định mức chi phí xây dựng nội bộ, sát với điều kiện thi công thực tế của công ty hơn là chỉ dựa vào định mức nhà nước. Về mặt kế toán quản trị, cần tăng cường công tác phân tích giá thành sản phẩm, xây dựng các mẫu báo cáo chi phí sản xuất linh hoạt, cung cấp thông tin đa chiều cho nhà quản trị. Việc ứng dụng phần mềm kế toán chuyên dụng cho ngành xây dựng cũng là một giải pháp được khuyến nghị, giúp tự động hóa nhiều khâu, từ tập hợp chi phí đến phân bổ và tính giá thành, giảm thiểu sai sót và nâng cao hiệu quả công việc.

5.1. Cải thiện quy trình kế toán chi phí trong công ty xây lắp

Để cải thiện quy trình kế toán chi phí trong công ty xây lắp, luận văn đề xuất cần chuẩn hóa các biểu mẫu chứng từ ban đầu, đặc biệt là các báo cáo vật tư, báo cáo nhân công tại công trường. Cần thiết lập một quy trình luân chuyển chứng từ rõ ràng, có sự phối hợp nhịp nhàng giữa bộ phận kỹ thuật, đội thi công và phòng kế toán. Việc áp dụng chữ ký số và các phần mềm quản lý dự án có thể giúp đẩy nhanh quá trình này. Ngoài ra, cần tổ chức các buổi đào tạo định kỳ cho kế toán viên và cả các cán bộ kỹ thuật, đội trưởng về tầm quan trọng và cách thức lập chứng từ đúng quy định.

5.2. Nâng cao vai trò kế toán quản trị trong phân tích giá thành

Kế toán quản trị không nên chỉ dừng lại ở việc cung cấp số liệu. Luận văn khuyến nghị phòng kế toán cần chủ động hơn trong việc phân tích giá thành sản phẩm. Sau mỗi công trình, cần lập báo cáo phân tích chi tiết sự biến động chi phí, chỉ rõ nguyên nhân và đề xuất giải pháp. Các báo cáo này nên được trình bày một cách trực quan, dễ hiểu (sử dụng biểu đồ, bảng so sánh) để ban lãnh đạo có thể nhanh chóng nắm bắt vấn đề. Kế toán quản trị phải trở thành một đối tác chiến lược, cung cấp thông tin hữu ích cho việc ra quyết định, thay vì chỉ là người ghi chép số liệu.

5.3. Ứng dụng công nghệ vào việc lập báo cáo chi phí sản xuất

Công nghệ là chìa khóa để hiện đại hóa công tác kế toán. Việc đầu tư vào một phần mềm kế toán chuyên ngành xây dựng sẽ mang lại nhiều lợi ích. Phần mềm có thể tự động tập hợp chi phí sản xuất từ các chứng từ, thực hiện phân bổ chi phí sản xuất chung theo các tiêu thức đã thiết lập, và tính giá thành nhanh chóng. Hơn nữa, nó có thể tạo ra các báo cáo chi phí sản xuất đa dạng theo yêu cầu quản trị, chẳng hạn như báo cáo chi phí theo từng tổ đội, báo cáo so sánh chi phí thực tế và dự toán theo thời gian thực. Điều này giúp giải phóng kế toán viên khỏi các công việc thủ công và tập trung hơn vào nhiệm vụ phân tích, tư vấn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TẠI DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1. Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại doanh nghiệp xây dựng 1. Chi phí sản xuất 1. Khái niệm chi phí sản xuất Theo Wikipedia, chi phí sản xuất là số tiền mà hãng phải chi để mua các yếu tố đầu vào cần thiết cho quá trình sản xuất nhằm mục đích thu lợi nhuận.

Theo giáo trình kế toán tài chính của đại học Thương mại, chí phí sản xuất là những chi phí phát sinh trong quá trình xản xuất và chế tạo sản phẩm và cung ứng dịch vụ, bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. Theo quan điểm triết học, chi phí sản xuất được định nghĩa là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí lao động vật hóa, lao động sống và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi ra trong quá trình sản xuất. Tất cả những quan niệm trên về chi phí sản xuất đều có điểm chung, đó là đưa ra giới hạn của việc tính chi phí sản xuất, đó là chi phí cho những yếu tố đầu vào của sản xuất, hay chỉ là những chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất nói chung. Từ đó ta có thể rút ra kết luận, chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây dựng là các chi phí phát sinh trong quá trình thực hiện thi công công trình xây dựng, từ lúc bắt đầu đến khi hoàn thiện công trình theo đúng yêu cầu kỹ thuật đã định trước.

Chi phí sản xuất tại doanh nghiệp xây dựng thường được tính theo từng hợp đồng gọi là chi phí hợp đồng xây dựng. Phân loại chi phí sản xuất Chi phí sản xuất của doanh nghiệp gồm nhiều loại với tính chất kinh tế khác nhau, mục đích, công dụng và yêu cầu tổ chức khác nhau. Để hạch toán và quản lý chi phí sản xuất theo từng nội dung cụ thể để theo dõi, đối 11 tượng tập hợp chi phí, đối tượng tính giá thành phải tiến hành phân loại chi phí một cách khoa học thống nhất theo tiêu thức nhất định. Phân loại chi phí sản xuất một cách khoa học và hợp lý là một yêu cầu quan trọng trong công tác kế toán, công tác hạch toán và tính giá thành sản phẩm, tùy theo yêu cầu của công tác quản lý và hạch toán, kế toán có các cách phân loại sau: Phân loại CPSX theo mối quan hệ của chi phí với các khoản mục trên Báo cao tài chính: Theo cách phân loại này chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp được chi thành chi phí sản phẩm và chi phí thời kì.

+ Chi phí sản phẩm: là những chi phí gắn liền với quá trình sản xuất sản phẩm hay quá trình mua hàng hóa để bán Khi sản phẩm chưa được bán ra thì chi phí sản phẩm là giá vốn bán hàng tồn kho được ghi nhận trên Bảng cân đối kế toán. Khi sản phẩm đã được bán ta thì chi phí sản phẩm là giá vốn hàng bán được ghi nhận trên Báo cáo kêt quả hoạt động kinh doanh. + Chi phí thời kỳ: là những chi phí không liên quan đến hoạt động kinh doanh của cả kỳ, không tạo nên giá trị hàng tồn kho nên không được ghi nhận trên Bảng cân đối kế toán, mà chúng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh trong kỳ chúng phát sinh nên được ghi nhận trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Bao gồm chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp.

Phân loại chi phí theo mối quan hệ giữa chi phí với mức độ hoạt động Theo cách phân loại này chi phí sản xuất chia thành: + Chi phí khả biến (biến phí): là những chi phí thay đổi về tổng số tỷ lệ với sự thay đổi mức hoạt động của doanh nghiệp. Mức hoạt động của doanh nghiệp có thể là số lượng sản phẩm sản xuất, số lượng sản phẩm tiêu thụ, số giờ máy hoạt động, doanh thu bán hàng thực hiện… Sự biến động của chi phí trong mối quan hệ với mức hoạt động có thể xảy ra 2 tình huống sau: 12 Thứ nhất, Biến phí tỷ lệ: Loại biến phí mà tổng biến phí quan hệ tỷ lệ thuận trực tiếp với mức độ hoạt động, còn biến phí của một đơn vị hoạt động thì không thay đổi. Thứ hai, biến phí thay đổi không tỷ lệ trực tiếp: đó là trường hợp xét về tổng biến phí thì có tốc độ tăng nhanh hơn tốc đô tăng của khối lượng hoạt động, vì vậy biến phí của một đơn vị khối lượng hoạt động cũng tăng lên khi khối lượng hoạt động tăng; hoặc ngược lại, trường hợp tổng biến phí có tốc độ tăng chậm hơn tốc độ tặng của khối lượng hoạt động, khi đó biến phí tính cho một đơn vị khối lượng hoạt động lại giảm đi khi khối lượng hoạt động tăng. + Chi phí bất biến (định phí): Là những chi phí mà về tổng số không thay đổi khi có sự thay đổi về mức độ hoạt động.

Định phí tồn tại dưới nhiều hình thức: + Định phí tương đối: là những chi phí có tính chất tương đối, chỉ cố định trong một giới hạn mức độ nhất định, sau đó nếu khối lượng hoạt động tăng lên thì khoản chi phí này sẽ lên một mức mới. + Định phí tuyệt đối: là những chi phí mà tổng số không thay đổi khi có sự thay đổi khối lượng hoạt động, còn định phí của một đơn vị khối lượng hoạt động thì thay đổi tỷ lệ nghịch trực tiếp với khối lượng hoạt động. + Định phí bắt buộc: là định phí không thể thay đổi một cách nhanh chóng, chúng thường liên quan đến TSCĐ và cấu trúc tổ chức SXKD của doanh nghiệp”. Những khoản chi này đã tồn tại lâu dài trong hoạt động SXKD của doanh nghiệp, vì vậy khi quyết định đầu tư vào TSCĐ các nhà quản trị doanh nghiệp cần cân nhăc kỹ trước khi ra quyết định vì điều đó sẽ đi theo doanh nghiệp trong một thời gian lâu dài; hoặc khi cắt giảm định phí bắt buộc cũng không thể tùy tiện dù chỉ cho một thời gian ngắn vì nó sẽ ảnh hưởng đến quá trình sinh lợi và mục đích lâu dàu của doanh nghiệp.

+ Định phí tùy ý: là các định phí có thể được thay đổi nhanh chóng bằng các quyết định của nhà quản trị doanh nghiệp. Định phí không bắt buộc thường liên quan đến kế hoạch ngắn hạn và có thể cắt bỏ khi cần thiết. Tuy vây, việc phân chia định phí tùy ý và định phí bắt buộc chỉ mang 13 tính chất tương đối, tùy thuộc vào nhận thức chủ quan của nhà quản trị. Một khoản định phí nào đó được các nhà quàn trị doanh nghiệp nhìn nhận là bắt buộc thì sẽ rất ngần ngại khi ra quyết định điều chỉnh, ngược lại nếu nhìn nhận là định phí tùy ý thì có thể thường xuyên xem xét và điều chỉnh lại khi cần.

+ Chi phí hỗn hợp: là loại chi phí mà bản than nó gồm cả các yếu tố định phí và biến phí Đề phục vụ cho việc lập kế hoạch, kiểm soát và chủ động điều tiết chi phí, các nhà quản trị doanh nghiệp cần phân tích chi phí hỗn hợp thành định phí và biến phí. Có nhiều phương pháp để phân tích chi phí như: phương pháp bình phương bé nhất, phương pháp đồ thị, cực đại – cực tiểu… Cách phân loại này được đặc biệt sử dụng trong việc lập kế hoạch, kiểm tra và ra quyết định. Nó có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế, xây dựng mô hình chi phí trong mối quan hệ gữa chi phí – khối lượng – lợi nhuận, xác định điểm hòa vốn cũng như việc ra các quyết định quan trọng. Mặt khác nó còn giúp các nhà quản trị doanh nghiệp xác định đúng đắn phương hướng để nâng cao hiệu quả của chi phí.

- Đối với định phí: Cần có biện pháp tận dụng tối đa công suất hoạt động. - Đối với biến phí: Phải thực hiện quản lý theo định mức, ra các biện pháp hạ thấp mức tiêu hao chi phí, sử dụng vật liệu thay thế, tăng năng suất lao động, hiamr sản phẩm hỏng,… Phân loại chi phí theo khả năng quy nạp của chi phí với các đối tượng kế toán chi phí Chi phí trực tiếp: là những chi phí liên quan đến một đối tượng chịu chi phí (một loại sản phẩm, một công nghệ, giai đoạn công nghệ. 1 phân xưởng sản xuất,…), chúng ta có thể quy nạp trực tiếp cho từng đối tượng chịu chi phí căn cứ vào chứng từ ban đầu. Trong ngành xây dựng, thông thường chi phí trực tiếp bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung được tập hợp theo từng công trình 14 Chi phí gián tiếp: là những chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí.

Vì vậy phải tiến hành phân bổ chi phí đó cho các đối tượng bằng phương pháp gián tiếp thông qua các tiêu thức phân bổ hợp lý. Cách phân loại này có ý nghĩa về mặt kỹ thuật quy nạp chi phí vào đối tượng tập hợp chi phí sản xuất, khó có thể đạt được mục tiêu kiểm soát chi phí vì việc phân bổ chi phí mặc dù đã lựa chọn tiêu thức phân bổ thích hợp nhưng vẫn mang tính chủ quan. Giá thành sản phẩm 1. Khái niệm giá thành sản phẩm Trong quá trình sản xuất, xây dưng, trong các doanh nghiệp sản xuất luôn tồn tại chi phí sản xuất và sản phẩm thu được.

Đây là hai mặt luôn không tách rời của sản xuất. Theo giáo trình kế toán tài chính của trường ĐH Thương mại, giá thành sản phẩm là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất, kết quả sử dụng lao động, vật tư, tiền vốn trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp. Theo như khái niệm này, giá thành sản phẩm có hai chức năng chính là thước đo bù đắp chi phí (gồm toàn bộ chi phí sản xuất) và chức năng lập giá (căn cứ theo chất lượng sản phẩm). Tuy nhiên, sản phẩm xây dựng có những đặc điểm riêng biết.

Sản phẩm của công ty xây dựng có thể là một phần, một công đoạn của công trình hoặc toàn bộ công trình xây dựng. Giá thành của hạng mục công trình hoặc toàn bộ công trình là giá thành sản phẩm cuối cùng của công ty xây dựng. Như vậy, giá thành sản phẩm của công ty xây dựng là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất tính cho một khối lượng sản phẩm xây dựng hoàn thành theo quy định.