đặt vấn đề khai thác hợp lý nguồn tài nguyên trong đó có tài nguyên đất, bảo vệ môi trƣờng thành tiêu chí đầu tiên khi xét duyệt các dự án quy hoạch. Cần nhìn nhận vấn đề quy hoạch sử dụng đất đƣợc thực hiện đối với một đối tƣợng tĩnh, hạn chế bởi số lƣợng và có vị trí cố định, vì vậy đối với quy hoạch sử dụng đất căn cứ đầu tiên lập quy hoạch là phải căn cứ trên tổng dự trữ tài nguyên quốc gia, sau đó mới đến các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội và sau nữa là nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực. Về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất: - Liên quan đến tính chất sở hữu hoặc sử dụng đối với đất đai vì sự khác biệt ở đây chính là quyền định đoạt (định đoạt thông qua mục đích sử dụng đất, thông qua thời hạn sử dụng và thông qua mức hạn điền). Tuy nhiên sự sở hữu hay sử dụng đối với đất đai cũng chỉ mang tính chất tƣơng đối, vì dù có sở hữu tƣ nhân về đất đai đi chăng nữa thì khi nhà nƣớc cần đất để sử dụng vào các mục đích quốc gia, lợi ích công cộng thì ngƣời dân vẫn phải chấp hành việc giao lại đất cho nhà nƣớc và nhận mức bồi thƣờng theo đúng quy định.
- Liên quan đến các đối tƣợng sử dụng đất: Theo quy định của pháp luật việc công nhận quyền sử dụng đất cho các đối tƣợng khác nhau nhƣ: Hộ gia đình, cá nhân, tổ chức trong nƣớc, cá nhân, tổ chức nƣớc ngoài, ngƣời Việt Nam định cƣ ở nƣớc ngoài. Vì vậy, các chính sách bồi thƣờng thiệt hại cũng cần nghiên cứu cho từng đối tƣợng khác nhau. - Liên quan đến các mục đích sử dụng đất: Theo quy định của pháp luật Việt Nam, mỗi thửa đất chỉ đƣợc sử dụng vào một mục đích nhất định, tuy nhiên trong thực tế một số thửa đất ở những vị trí nhất định có thể sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau (để ở, kinh doanh, văn phòng, cho thuê…) và lợi nhuận thu đƣợc chính từ lợi thế của thửa đất mang lại. Vì vậy, khi tính giá trị để bồi thƣờng thiệt hại khi thu hồi đất cần tính đến vấn đề này và đây cũng là nguyên nhân gây khiếu kiện nhiều nhất trong các khiếu kiện có liên quan đến đất đai.
14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Theo quy định của pháp luật hiện hành, khi thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì nhà nƣớc đứng ra thu hồi, tính giá bồi thƣờng theo quy định của nhà nƣớc và giao đất “sạch” cho nhà đầu tƣ hoặc ngƣời sử dụng đất mới. Còn trong trƣờng hợp thu hồi đất cho các mục dích nhƣ kinh doanh, thƣơng mại, đầu tƣ phát triển thì nhà đầu tƣ có thể tự thỏa thuận với ngƣời dân theo mức giá bồi thƣờng đƣợc thỏa thuận. Điều này sẽ dẫn đến việc không công bằng nều 2 thửa đất ở cạnh nhau, của cùng một chủ sử dụng hay của 2 chủ sử dụng khác nhau sẽ có mức giá bồi thƣờng rất khác nhau nếu đƣợc thu hồi cho các mục đích phát triển khác nhau. Điều này đi ngƣợc lại với nguyên tắc về bồi thƣờng thiệt hại chính là việc hoàn trả lại cho ngƣời sử dụng giá trị của đất dựa trên khả năng sinh lời của thửa đất mang lại (địa tô) chứ không phụ thuộc vào vào mục đích mà thửa đất đó sẽ đƣợc sử dụng sau khi thu hồi.
- Về bồi thƣờng thực hiện theo chính sách định giá theo cơ chế thị trƣờng nhƣng đổi mới việc sử dụng đất, phân bố lại dân cƣ, khu công nghiệp, phát triển hạ tầng kinh tế- xã hội để có giá đất rẻ hơn, vì đất đai vùng đồng bằng hầu nhƣ đã khai thác triệt để do lịch sử dân tộc Việt Nam là một quốc gia nông nghiệp, với đa số dân cƣ sống dựa chủ yếu vào ruộng đất và chuyên trong lúa nƣớc đồng thời khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên (nƣớc, rừng, biển, v.), đất đai là nguồn lực, là đầu vào chủ yếu, thậm chí là quan trọng bậc nhất của nền kinh tế. Theo định hƣớng này thì tận dụng đƣợc lợi thế đất rẽ, chi phí bồi thƣờng thấp; tuy nhiên phải đầu tƣ hạ tầng kỹ thuật đến chân tƣờng rào vào các khu dân cƣ, khu đô thị, khu công nghiệp và khu du lịch dịch vụ đồng thời có chính sách ƣu đãi để khuyến khích nhà đầu tƣ đến vùng đất mới. Quá trình chuyển dịch cơ cấu đất đai giai đoạn 1990-2010, xu hƣớng đến năm 2020 và nhu cầu về đất Quá trình biến động sử dụng đất đai của cả nước giai đoạn 1990 – 2010: Theo kết quả kiểm kê đất đai của cả nƣớc năm 1990 cả nƣớc có tổng diện tích đất tự nhiên là 33.103,3ha, trong đó: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đất nông nghiệp: 16.406,0 nghìn ha, chiếm 49,56% diện tích tự nhiên. - Đất phi nông nghiệp: 2.422,2 nghìn ha, chiếm 7,32% diện tích tự nhiên.
- Đất chƣa sử dụng: 14.275,1 nghìn ha, chiếm 43,12% diện tích tự nhiên. Theo kết quả kiểm kê đất đai của cả nƣớc năm 2010 (tính đến thời điểm 31/12/2010). Tổng diện tích đất tự nhiên của cả nƣớc là 33.095,4 nghìn ha, trong đó: - Đất nông nghiệp: 26.226,4 nghìn ha, chiếm 79,24% diện tích tự nhiên. - Đất phi nông nghiệp: 3.705,1 nghìn ha, chiếm 11,20% diện tích tự nhiên.
- Đất chƣa sử dụng: 3.163,9 nghìn ha, chiếm 9,56% diện tích tự nhiên. Theo số liệu của Tổng cục quản lý đất đai năm 2011 trên thì từ năm 1990 đến năm 2010 diện tích đất nông nghiệp đã tăng từ năm 1990 – 2010 là 9.226,4ha), đất phi nông nghiệp tăng từ năm 1990 – 2010 là 1.422,2ha đến năm 2010 lên 3.705,1ha, đất chƣa sử dụng giảm 11.095,4ha) một phần lớn đƣợc nông dân sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp và một phần đƣợc chuyển sang đất phi nông nghiệp phục vụ các dự án kinh tế - xã hội nhƣ đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp hay đất phục vụ công cộng. Tổng diện tích đất tự nhiên giảm do sai lệch do quá trình thống kê, kiểm kê của các cấp chính quyền. Quy hoạch sử dụng đất trong giai đoạn 2011-2020: Trên cơ sở hiện trạng sử dụng đất, tiềm năng đất đai, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh đến năm 2020 của cả nƣớc; quy hoạch, chiến lƣợc phát triển của các ngành, lĩnh vực; nhu cầu sử dụng đất của các Bộ, ngành và địa phƣơng, cân đối và xác định các chỉ tiêu sử dụng đất đến năm 2020 nhƣ sau: - Đất nông nghiệp 26.732,4 nghìn ha, chiếm 80,77% diện tích tự nhiên, tăng 506 nghìn ha so với năm 2010.
- Đất phi nông nghiệp 4.880,1 nghìn ha, chiếm 14,75% diện tích tự nhiên, tăng 1.175 nghìn ha so với năm 2010. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đất chƣa sử dụng 1.482,9 nghìn ha, chiếm 4,48% diện tích tự nhiên. Trong thời kỳ quy hoạch sẽ khai thác khoảng 1.681 nghìn ha đƣa vào sử dụng vào các mục đích nông nghiệp, phi nông nghiệp (trong đó 1.300 nghìn ha cho khoanh nuôi, trồng mới rừng, 150 nghìn ha cho sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, còn lại cho các mục đích phi nông nghiệp). Nhƣ vậy, Trong lịch sử phát triển của mọi quốc gia, việc GPMB để xây dựng công trình là không thể tránh khỏi.
Nhịp độ phát triển càng lớn, quá trình chuyển dịch đất đai càng mạnh mẽ thì nhu cầu GPMB càng cao và trở thành một thách thức ngày càng nghiêm trọng đối với sự thành công không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà trong cả ở trong các lĩnh vực xã hội, chính trị trên phạm vi quốc gia. Cơ sở pháp lý về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất 1. Các văn bản pháp luật về giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất từ sau Luật đất đai 2003 đến nay. - Luật đất đai ngày 26 tháng 11 năm 2003 + Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 về thi hành Luật đất đai năm 2003.
+ Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 quy định về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất. + Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27 tháng 01 năm 2006 về sửa đổi bổ sung một số điều của các Nghị định hƣớng dẫn thi hành Luật đất đai năm 2003. + Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai. + Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 quy định về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ.
17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thông tƣ số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01 tháng 10 năm 2009 của Bộ tài nguyên và Môi trƣờng quy định chi tiết về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất 1. Chính sách thu hồi đất, bồi thƣờng và hỗ trợ tái định cƣ sau khi có Luật đất đai năm 2003. Hiện nay, việc thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ giải phóng mặt bằng đƣợc áp dụng theo Luật đât đai năm 2003. Đƣợc cụ thể hoá tại các Nghị định số 181/2004/NĐ - CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành luật đất đai; Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thƣờng hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất (thay thế Nghị định 22/1998/NĐ-CP); Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hƣớng dẫn thi hành luật đất đai; Chỉ thị số 11/2006/CT-TTg ngày 27/3/2006 của Thủ tƣớng Chính phủ về các giải pháp hỗ trợ dạy nghề và tạo việc làm cho lao động vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp; Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ.
Theo đó, thì khi nhà nƣớc thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, mục đích công cộng thì phải bồi thƣờng cho ngƣời sử dụng đất bằng đất, nếu không có đất thì phải bồi thƣờng bằng giá trị đất tại thời điểm và kèm theo đó là thực hiện các chính sách về hỗ trợ nhƣ hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và hỗ trợ tái định cƣ.