Đánh Giá Rủi Ro Sinh Thái Đối Với Rạn San Hô Khu Vực Đảo Bạch Long Vỹ, Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ phân tích hus đánh giá rủi ro sinh thái đối với rạn san hô khu vực đảo bạch long vỹ hải phòng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đình Lân
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Rủi Ro Sinh Thái Đối Với Rạn San Hô Khu Vực Đảo Bạch Long Vỹ, Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực đảo Bạch Long Vỹ
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1.1. Đặc điểm địa hình đáy biển quanh đảo Bạch Long Vỹ
• 1.1.1.2. Sườn bờ ngầm

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Rủi Ro Sinh Thái Rạn San Hô Đảo Bạch Long Vỹ

Đảo Bạch Long Vỹ, thuộc thành phố Hải Phòng, là một trong những khu vực có hệ sinh thái rạn san hô phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu đang đặt ra nhiều thách thức cho hệ sinh thái này. Việc đánh giá rủi ro sinh thái là cần thiết để bảo vệ và phục hồi rạn san hô, đồng thời đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

1.1. Đặc Điểm Địa Lý Và Sinh Thái Của Đảo Bạch Long Vỹ

Đảo Bạch Long Vỹ nằm giữa vịnh Bắc Bộ, có diện tích 3,1 km2. Khu vực này có điều kiện tự nhiên phong phú, với đa dạng sinh học cao, đặc biệt là các loài san hô. Tuy nhiên, sự phát triển của các hoạt động kinh tế đã ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái nơi đây.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Về Rạn San Hô Tại Đảo Bạch Long Vỹ

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng rạn san hô tại Bạch Long Vỹ đang bị tổn thương nghiêm trọng. Các nghiên cứu trước đây đã ghi nhận tình trạng san hô chết trắng và giảm độ phủ san hô sống, cần có các biện pháp đánh giá và bảo vệ kịp thời.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Đối Với Rạn San Hô Đảo Bạch Long Vỹ

Rạn san hô tại đảo Bạch Long Vỹ đang phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng. Các tác động từ môi trường và hoạt động của con người đã làm suy giảm chất lượng và số lượng san hô. Việc đánh giá rủi ro sinh thái là cần thiết để xác định các yếu tố gây hại và tìm ra giải pháp khắc phục.

2.1. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Rạn San Hô

Biến đổi khí hậu gây ra hiện tượng nước biển dâng và nhiệt độ tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của san hô. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiệt độ nước biển tăng cao có thể dẫn đến hiện tượng tẩy trắng san hô, làm giảm khả năng phục hồi của hệ sinh thái.

2.2. Ảnh Hưởng Của Hoạt Động Kinh Tế Đến Hệ Sinh Thái

Các hoạt động khai thác hải sản, du lịch không bền vững và ô nhiễm môi trường đã làm suy giảm chất lượng nước và đa dạng sinh học tại khu vực rạn san hô. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực từ các hoạt động này.

III. Phương Pháp Đánh Giá Rủi Ro Sinh Thái Đối Với Rạn San Hô

Để đánh giá rủi ro sinh thái đối với rạn san hô, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Phương pháp Triad là một trong những phương pháp hiệu quả, giúp xác định các yếu tố rủi ro và mức độ ảnh hưởng của chúng đến hệ sinh thái.

3.1. Phương Pháp Triad Trong Đánh Giá Rủi Ro

Phương pháp Triad kết hợp giữa các dữ liệu sinh thái, hóa học và kinh tế - xã hội để đánh giá rủi ro một cách toàn diện. Phương pháp này giúp xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến rạn san hô và đưa ra các khuyến nghị quản lý hiệu quả.

3.2. Các Dữ Liệu Cần Thiết Để Đánh Giá Rủi Ro

Việc thu thập dữ liệu về hàm lượng ô nhiễm, các yếu tố môi trường và tình trạng sinh thái của rạn san hô là rất quan trọng. Các dữ liệu này sẽ giúp xây dựng mô hình đánh giá rủi ro chính xác và đáng tin cậy.

IV. Kết Quả Đánh Giá Rủi Ro Sinh Thái Tại Đảo Bạch Long Vỹ

Kết quả đánh giá rủi ro sinh thái cho thấy rạn san hô tại Bạch Long Vỹ đang ở trong tình trạng báo động. Các yếu tố như ô nhiễm nước, biến đổi khí hậu và hoạt động kinh tế đã làm suy giảm nghiêm trọng hệ sinh thái này.

4.1. Tình Trạng Rạn San Hô Hiện Nay

Nhiều khu vực rạn san hô đã bị chết trắng, độ phủ san hô sống giảm mạnh. Cần có các biện pháp khôi phục và bảo vệ kịp thời để ngăn chặn tình trạng này tiếp diễn.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Và Bảo Tồn

Các giải pháp quản lý bền vững cần được áp dụng, bao gồm việc hạn chế khai thác hải sản, bảo vệ khu vực rạn san hô và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn sinh thái.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Rủi Ro Sinh Thái Rạn San Hô Đảo Bạch Long Vỹ

Đánh giá rủi ro sinh thái đối với rạn san hô tại đảo Bạch Long Vỹ là một nhiệm vụ cấp bách. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách trong việc bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái này.

5.1. Tương Lai Của Rạn San Hô Đảo Bạch Long Vỹ

Nếu không có các biện pháp bảo vệ kịp thời, rạn san hô tại Bạch Long Vỹ sẽ tiếp tục bị suy giảm. Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Tồn Rạn San Hô

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn rạn san hô. Việc nâng cao nhận thức và khuyến khích tham gia của cộng đồng sẽ góp phần bảo vệ hệ sinh thái này một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái rạn san hô tại đảo Bạch Long Vỹ, thành phố Hải Phòng là một trong những trung tâm đa dạng sinh học biển quan trọng bậc nhất của Vịnh Bắc Bộ. Quần đảo sở hữu ngư trường rộng lớn với diện tích khoảng 1.500 hải lý vuông, trữ lượng cá ước đạt 77.500 tấn và khả năng khai thác bền vững hàng năm khoảng 37.000 tấn. Tuy nhiên, các khảo sát thực địa giai đoạn 1995–2008 đã ghi nhận tình trạng suy thoái nghiêm trọng của hệ sinh thái rạn san hô, thể hiện rõ rệt qua độ phủ san hô sống suy giảm từ mức 64% trong giai đoạn 1995–1997 xuống chỉ còn 15,74% trong giai đoạn 2007–2008. Hiện tượng san hô bị tẩy trắng hàng loạt cùng sự suy giảm nhanh chóng của các loài động vật đáy và nguồn lợi cá rạn đặt ra yêu cầu cấp thiết về một công cụ đánh giá khoa học định lượng.

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu đánh giá toàn diện rủi ro sinh thái đối với hệ sinh thái rạn san hô khu vực đảo Bạch Long Vỹ dưới tác động tổng hợp của các hoạt động nhân sinh và các biến động môi trường tự nhiên. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ vùng biển quanh đảo từ mức 0 m hải đồ đến độ sâu 20 m nước, tập trung phân tích 4 mặt cắt khảo sát đại diện quanh đảo. Thông qua việc lượng hóa rủi ro không gian, luận văn cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ công tác quy hoạch, quản lý Khu bảo tồn biển Bạch Long Vỹ theo Quyết định số 742/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu cân bằng giữa phát triển kinh tế biển và bảo tồn đa dạng sinh học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung lý thuyết Đánh giá rủi ro sinh thái (Ecological Risk Assessment - ERA) do Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (US EPA) ban hành. Quy trình chuẩn hóa bao gồm ba giai đoạn kế tiếp nhau: Xác định vấn đề, Phân tích (gồm phân tích đặc tính phơi nhiễm và phản ứng sinh thái), và Xác định đặc trưng rủi ro. Khung lý thuyết này cho phép nhận diện có hệ thống mối quan hệ nhân quả giữa các nguồn gây sức ép với các thụ thể sinh thái nhạy cảm.

Bên cạnh đó, mô hình Trọng số bằng chứng (Weight of Evidence - WoE) kết hợp phương pháp Bộ ba (TRIAD) được áp dụng làm trụ cột phân tích định lượng. Phương pháp TRIAD xem xét độc lập ba dòng bằng chứng cốt lõi: dòng hóa học và tai biến thiên nhiên, dòng sinh thái học, và dòng kinh tế - xã hội. Mỗi dòng bằng chứng được tích hợp các khái niệm then chốt như: điểm tới hạn sinh thái (ecological endpoints), hệ số nguy hại, và giá trị rủi ro chuẩn hóa trong thang đo từ 0 đến 1 (từ mức rủi ro rất thấp đến mức rất cao). Cách tiếp cận đa dòng bằng chứng này giúp triệt tiêu các sai số cố hữu khi chỉ sử dụng một chỉ số đơn lẻ, đồng thời tăng cường độ tin cậy của mô hình lượng hóa rủi ro môi trường biển.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tổng hợp chuỗi cơ sở dữ liệu quan trắc từ các chương trình nghiên cứu cấp Nhà nước và viện chuyên ngành, bao gồm thông tin chi tiết về 996 loài sinh vật biển, cấu trúc của 93 loài san hô tạo rạn thuộc 26 giống và 12 họ, cùng các thông số hóa lý tầng nước mặt và nước tầng đáy quanh đảo. Toàn bộ dữ liệu được chuẩn hóa và tỷ lệ hóa theo thang điểm từ 0 đến 1 dựa trên thuật toán hàm mũ và ngưỡng tiêu chuẩn cho phép (TCCP).

Để phản ánh tính phân hóa không gian, nghiên cứu bố trí phân tích theo 4 mặt cắt chính tương ứng với các hướng địa hình Đông Bắc, Đông Nam, Tây Nam và Tây Bắc quanh đảo. Luận văn ứng dụng công nghệ Hệ thông tin địa lý (ArcGIS) kết hợp phương pháp nội suy trọng số nghịch (Inverse Distance Weighted - IDW) để xây dựng bản đồ phân vùng rủi ro. Việc lựa chọn IDW xuất phát từ đặc thù thủy văn ven đảo với vận tốc dòng chảy dao động từ 28 cm/s đến 65 cm/s, nơi các điểm lấy mẫu lân cận có mức độ tương quan không gian mạnh mẽ. Mô hình TRIAD được triển khai theo cấu trúc 2 lớp (lớp 1 sàng lọc cơ bản và lớp 2 sàng lọc chi tiết), giúp xử lý triệt để các biến động dữ liệu và bảo đảm tính vững chắc cho kết quả dự báo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình tích hợp dữ liệu đa nguồn và phân tích ma trận rủi ro đã chỉ ra những phát hiện cốt lõi về hiện trạng rạn san hô đảo Bạch Long Vỹ:

• Phân hóa rủi ro hóa học và tai biến: Dòng bằng chứng hóa học ghi nhận các khu vực tập trung tàu thuyền gần âu cảng và vùng nước ven bờ Tây chịu áp lực lớn từ các hợp chất hữu cơ dễ phân hủy và dầu mỡ. Trong khi đó, dòng tai biến thiên nhiên cho thấy bờ Đông và Đông Nam chịu rủi ro vật lý rất cao do tác động trực tiếp của sóng mùa đông bắc với chiều cao cực đại từ 4,0 m đến 4,5 m và tần suất bão trung bình từ 1 đến 2 cơn đổ bộ trực tiếp mỗi năm.
• Suy thoái sâu sắc về mặt sinh thái học: Chỉ số rủi ro sinh thái lớp 1 và lớp 2 phản ánh mức độ suy giảm nghiêm trọng của quần xã san hô. Tỷ lệ che phủ san hô sống giảm từ 64% xuống 15,74% (giảm gần 75% diện tích che phủ ban đầu). Các giống san hô cành nhạy cảm như Acropora (27 loài) và Montipora (11 loài) từng chiếm ưu thế vượt trội nay bị thay thế cục bộ bởi các tập đoàn san hô dạng khối hoặc thảm san hô chết phủ rong.
• Áp lực đè nặng từ hoạt động kinh tế - xã hội: Hoạt động khai thác hải sản hủy diệt được đánh giá là nguồn gây sức ép lớn nhất với điểm số tiêu cực 6/10. Tình trạng lặn bắt cá và bào ngư bằng chất độc xyanua (từng ghi nhận 100–200 tàu lặn hoạt động trong giai đoạn cao điểm) cùng 32 tàu cá hoạt động thường xuyên trong đới rạn đã gây phá hủy cơ học và đầu độc hàng loạt cá thể san hô. Bên cạnh đó, sức ép từ 121 hộ dân định cư cùng lượng ngư dân vãng lai đạt từ 3.500 đến 4.000 người vào mùa vụ tạo ra lượng nước thải và chất thải rắn vượt ngưỡng tự làm sạch của vùng vịnh nông.
• Bản đồ tổng hợp rủi ro TRIAD: Bản đồ phân vùng rủi ro sinh thái tổng hợp cho thấy các vùng có chỉ số rủi ro cao (giá trị > 0,7) tập trung cục bộ tại khu vực cửa âu cảng, đới mặt bằng rạn phía Nam và vùng triều phía Tây Nam. Ngược lại, khu vực phía Tây Bắc ở độ sâu 3–8 m duy trì mức rủi ro trung bình (0,4–0,5) nhờ được địa hình che chắn sóng gió.

Thảo luận kết quả

Kết quả đánh giá tổng hợp minh chứng rằng rạn san hô Bạch Long Vỹ đang phải chịu tác động kép đồng thời từ áp lực nhân sinh nội tại và biến động cực đoan của tự nhiên. Sự tương quan giữa dữ liệu dòng hóa học và dòng sinh thái khẳng định ô nhiễm môi trường nước cục bộ kết hợp với hóa chất khai thác thủy sản là nguyên nhân trực tiếp làm suy giảm khả năng tái sinh của ấu trùng san hô.

Các dữ liệu này có thể được biểu diễn một cách trực quan thông qua ma trận đối sánh TRIAD và các đồ thị phân bố diện tích rủi ro theo độ sâu (0–5 m, 5–10 m và >10 m). Khi so sánh với các nghiên cứu rủi ro sinh thái tại vùng biển Caribe hay ứng dụng TRIAD cho đất nhiễm độc tại Đan Mạch, việc áp dụng mô hình ba dòng bằng chứng tại Bạch Long Vỹ đã chứng minh tính thích ứng cao đối với các vùng biển đảo nhiệt đới xa bờ. Kết quả này vượt trội hơn hẳn phương pháp thương số thông thường (MEC/PEC) vốn chỉ xem xét nồng độ đơn lẻ từng chất mà bỏ qua sự cộng hưởng độc tính và các yếu tố phi hóa học như xói lở hay bão lũ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phục hồi và bảo tồn bền vững hệ sinh thái rạn san hô đảo Bạch Long Vỹ, luận văn đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thiết lập ranh giới phân vùng chức năng nghiêm ngặt: Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng phối hợp cùng Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Bạch Long Vỹ khẩn trương cắm mốc ranh giới vùng lõi bảo vệ nghiêm ngặt (phân vùng bảo tồn 100% diện tích rạn san hô phát triển tốt ở phía Tây và Tây Bắc đảo); nghiêm cấm hoàn toàn mọi hoạt động thả neo và đánh bắt cơ giới trong đới rạn từ 0 m đến 20 m nước trước năm 2015.
2. Triệt phá hoàn toàn các hình thức khai thác thủy sản mang tính hủy diệt: Bộ đội Biên phòng kết hợp với lực lượng Thanh tra Thủy sản tăng cường tuần tra liên ngành 24/7, xử lý dứt điểm tình trạng tàu cá sử dụng chất độc xyanua, thuốc nổ và xung điện; đặt mục tiêu giảm 100% các vụ vi phạm khai thác hủy diệt trong vùng nước nội đảo trong vòng 12 tháng.
3. Kiểm soát và xử lý nguồn thải sinh hoạt, dịch vụ hậu cần nghề cá: Đầu tư hoàn thiện hệ thống thu gom và nâng cấp 2 trạm xử lý nước thải tập trung tại khu dân cư và Trung tâm Dịch vụ Hậu cần nghề cá, bảo đảm xử lý 100% lượng nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra biển; duy trì công suất lọc nước và thu gom chất thải rắn đáp ứng cho quy mô dân số và ngư dân vãng lai từ 3.500 đến 4.000 người/ngày.
4. Xây dựng mạng lưới quan trắc và hệ thống thông tin GIS giám sát sức khỏe rạn: Thiết lập định kỳ 2 lần/năm chương trình quan trắc đa dạng sinh học và chất lượng môi trường nước trên 4 mặt cắt rạn; cập nhật liên tục biến động độ phủ san hô sống vào cơ sở dữ liệu GIS để đưa ra cảnh báo sớm về các nguy cơ suy thoái sinh thái trước mùa mưa bão.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Sở Tài nguyên và Môi trường Hải Phòng, Chi cục Biển và Hải đảo, Ban Quản lý các Khu bảo tồn biển tham khảo luận văn để xây dựng quy hoạch không gian biển, lập kế hoạch ngân sách và ban hành quy chế bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô.
• Chuyên gia, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Các nhà khoa học thuộc chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường, Sinh thái học biển và Hải dương học sử dụng tài liệu làm cơ sở dữ liệu nền, tham khảo phương pháp luận TRIAD và quy trình thực hiện ERA cho các hệ sinh thái biển ven bờ khác.
• Kỹ sư phân tích dữ liệu không gian và GIS môi trường: Đội ngũ kỹ thuật sử dụng luận văn như tài liệu thực hành về xử lý dữ liệu viễn thám, số hóa bản đồ chuyên đề và ứng dụng kỹ thuật nội suy IDW trong đánh giá sức khỏe hệ sinh thái.
• Các tổ chức bảo tồn phi chính phủ và dự án phát triển: Các tổ chức quốc tế như PEMSEA, IUCN, WWF có thể khai thác số liệu làm bằng chứng thực tiễn để xây dựng các đề xuất dự án viện trợ, hỗ trợ cộng đồng phát triển sinh kế bền vững gắn liền với bảo tồn biển đảo.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phương pháp TRIAD được ưu tiên lựa chọn hơn phương pháp thương số (Quotient method)? Phương pháp thương số truyền thống chỉ so sánh nồng độ phơi nhiễm đo được với tiêu chuẩn cho phép của từng chất hóa học riêng rẽ. Trong khi đó, TRIAD tích hợp đồng thời 3 dòng bằng chứng độc lập (hóa học - tai biến, sinh thái học, kinh tế - xã hội), giúp lượng hóa chính xác sự cộng hưởng độc tính của hỗn hợp chất ô nhiễm và phản ánh toàn diện sức khỏe rạn san hô.

Nguyên nhân chính nào dẫn đến sự sụt giảm độ phủ san hô từ 64% xuống 15,74% tại Bạch Long Vỹ? Sự suy thoái nghiêm trọng này là hệ quả của tác động kép: sự hủy hoại cơ học và nhiễm độc từ hoạt động đánh bắt bằng xyanua, thuốc nổ (điểm tác động 6/10), kết hợp với hiện tượng xói lở, bồi lắng bùn cát và các đợt sóng bão cực đoan mùa đông bắc làm gãy đổ các tập đoàn san hô cành.

Phương pháp nội suy IDW trong ArcGIS đóng vai trò gì trong đánh giá rủi ro sinh thái? Thuật toán nội suy trọng số nghịch (IDW) cho phép ngoại suy các giá trị rủi ro từ 4 mặt cắt quan trắc thực địa ra toàn bộ không gian vùng triều và sườn bờ ngầm quanh đảo. Kỹ thuật này giúp xây dựng bản đồ số phân vùng rủi ro liên tục, trực quan hóa các điểm nóng sinh thái với chi phí tối ưu nhất.

Sự khác biệt cốt lõi giữa Đánh giá rủi ro sinh thái (ERA) và Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là gì? ĐTM thường mang tính bị động và chỉ được triển khai khi có một dự án đầu tư cụ thể sắp diễn ra. Ngược lại, ERA là công cụ chủ động, có khả năng đánh giá nguy cơ tiềm ẩn tại mọi thời điểm dựa trên xác suất phơi nhiễm, giúp cơ quan quản lý thiết lập các kịch bản phòng ngừa rủi ro sinh thái từ sớm.

Hoạt động khai thác bằng xyanua gây hủy hoại hệ sinh thái rạn san hô như thế nào? Khi thợ lặn phun dung dịch xyanua để làm tê liệt cá và bào ngư, chất độc này lập tức ức chế quá trình quang hợp của tảo cộng sinh Zooxanthellae sống trong mô san hô, dẫn đến hiện tượng san hô chết trắng hàng loạt nhưng vẫn giữ nguyên khung xương đá vôi, phá hủy nơi sinh cư của hàng trăm loài sinh vật đáy.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công quy trình đánh giá rủi ro sinh thái (ERA) toàn diện cho hệ sinh thái rạn san hô đảo Bạch Long Vỹ thông qua việc áp dụng tiên phong phương pháp Bộ ba (TRIAD) kết hợp công nghệ GIS.
• Nghiên cứu làm sáng tỏ bức tranh phân hóa không gian của rủi ro sinh thái, lượng hóa chính xác mức độ suy giảm độ phủ san hô sống từ 64% xuống 15,74% dưới áp lực từ khai thác thủy sản hủy diệt và biến động bão gió.
• Thiết lập hệ thống bản đồ phân vùng rủi ro sinh thái lớp 1 và lớp 2, khoanh vùng chính xác các điểm nóng môi trường tại khu vực âu cảng và vùng biển phía Nam đảo.
• Cung cấp hệ thống giải pháp kỹ thuật và quản lý đồng bộ từ phân vùng bảo tồn, kiểm soát chất độc khai thác đến nâng cấp hạ tầng xử lý nước thải sinh hoạt cho vùng biển đảo.
• Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục chuẩn hóa mạng lưới quan trắc tự động và mở rộng mô hình TRIAD cho toàn bộ các rạn san hô trọng điểm tại Vịnh Bắc Bộ nhằm hiện thực hóa mục tiêu bảo tồn tài nguyên biển quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo. Tổng quan về khu vực và tình hình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Kết quả đánh giá rủi ro sinh thái đối với rạn san hô khu vực đảo Bạch Long Vỹ.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực đảo Bạch Long Vỹ 1. Điều kiện tự nhiên 1. Đặc điểm địa hình đáy biển quanh đảo Bạch Long Vỹ Vùng triều: So với toàn đảo BLV tính từ đường mực nước thấp nhất, diện tích vùng triều xung quanh đảo chiếm tỷ lệ khá lớn, tập trung chủ yếu ở phía Đông Nam – rộng tới 400 m, mũi Đông và sườn Đông Bắc 350 m, Tây Nam 250 m và ở ven bờ Tây Bắc 100 m.

Vùng triều quanh đảo BLV không xuất hiện các dạng địa hình xâm thực hay tích tụ do triều mà chỉ có mặt các dạng địa hình thành tạo chủ yếu do sóng, trong đó thềm mài mòn hiện đại chiếm 70%, còn lại là các dạng địa hình xuất hiện không liên tục như bãi cát, bãi cuội, sỏi, roi cát, đá sót. Từ mực nước trung bình trở xuống, vùng triều có mặt chủ yếu là thềm mài mòn hiện đại, bãi cuối, đá sót và từ mực nước trung bình trở lên còn có thêm bãi cát như ở phần tây nam và mũi phía Tây đảo [2]. Sườn bờ ngầm: Xung quanh đảo BLV đến độ sâu 5-6m, không xuất hiện các bậc thềm ngầm, đáy biển dốc đều. Bề mặt đáy còn bị chia cắt bởi nhiều rãnh ngầm vuông góc với đường bờ.

Ngoài ra bề mặt đáy còn bị gồ ghề bởi các vật liệu thô như cuội, tảng hoặc ít cát sạn hoặc lộ đá gốc. Sinh vật chủ yếu là san hô và thân mềm, cũng đóng vai trò đáng kể trong quá trình làm tròn bề mặt của các dạng địa hình hoặc cung cấp vật liệu thành tạo các dạng địa hình tích tụ [3]. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Địa mạo Các dạng địa hình trên đảo BLV thuộc 3 nhóm: nhóm nguồn gốc biển, nhóm nguồn gốc gió và nhóm nguồn gốc bóc mòn - tích tụ [3].

Trong đó nhóm nguồn gốc biển có ;liên quan mật thiết đến sự hình thành và phát triển của HST biển trong vùng đảo, trong đó có HST san hô. Thuộc nhóm địa hình nguồn gốc biển, có các thành tạo sau đây: - Bãi cát biển: hình thành do sóng biển, có tổng diện tích 7,8 ha, phân bố chủ yếu ở phía bờ Nam, Tây Nam và một số cung lõm của bờ Tây Bắc đảo. Bãi cát rộng 30 - 70m ở bờ nam và 20 - 30m ở bờ Tây Bắc và Tây Nam. Cát bãi gồm chủ yếu cát trung và thô với thành phần vỏ vôi sinh vật chiếm 55,67 - 99,25%, thạch anh 0,05 - 39,10%, sắt laterit 0,02 - 1,74%, mảnh đá 0,50 - 21,85%, khoáng vật nặng <1% [3].

- Thềm mài mòn - tích tụ: đây là phần bãi lộ ra khi triều thấp, rộng khoảng 120 ha, có mặt chủ yếu ở các mũi Đông Bắc, Tây Nam và mũi Đông. Trên đó có đá tảng kích thước 100 - 1 000 mm, phổ biến trong khoảng 500 - 1 000 mm, cuội cacbonat thường có kích thước 10-50 mm. Phần lớn thềm mài mòn - tích tụ là đá gốc có bề mặt nghiêng 3-8o[3]. - Thềm biển bậc I tích tụ - mài mòn: thềm này có độ cao 1-3m, khá bằng phẳng và viền quanh chân đảo, nhưng chủ yếu ở mũi Đông Nam, Đông Bắc và bờ nam đảo.

Trên bề mặt thềm có chỗ tích tụ cát, bột, có chỗ lộ đá gốc. Thềm được thành tạo vào cuối Holocen muộn [3]. - Thềm biển bậc II tích tụ - mài mòn: thềm có độ cao 4-6m, khá bằng phẳng viền quanh chân đảo nhưng hẹp hơn thềm bậc I, rộng nhất ở bờ Đông, Đông Bắc đảo. Trên bề mặt thềm có chỗ tích tụ sỏi, sạn, cát, bột.

Thềm được thành tạo vào cuối Holocen giữa [3]. - Thềm biển bậc III tích tụ - mài mòn: thềm có độ cao 10-15m, dạng đồi thấp ở phía đông, đông bắc đảo và dải viền quanh đồi ở phía nam và tây nam đảo. Bề 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mặt nghiêng 3-8o, hoặc lượn sóng. Cấu tạo bề mặt là cuội, sỏi, cát, bột, dày 0,5-1m.

Thềm được thành tạo vào cuối Plextosen muộn [3]. Thuộc hai nhóm địa hình nguồn gốc gió và bóc mòn – tích tụ, có các dạng phân bố ở phần đảo nổi, gồm: địa hình thổi mòn - tích tụ đụn cát, địa hình thổi mòn - tích tụ trảng cát, địa hình thổi mòn - tích tụ sườn cát, sườn tích tụ deluvi – coluvi, sườn bóc mòn tổng hợp, bề mặt xâm thực - bóc mòn [3]. Địa chất Địa tầng và cấu trúc địa chất - Trầm tích Đệ tam: Đảo BLV cấu tạo từ các đá trầm tích vụn lục nguyên. Việc định tuổi các trầm tích này đã qua nhiều ý kiến khác nhau, từ Paleozoi tới Kainozoi - tuổi Cacbon (Fromaget,1937), Mioxen - Pleistocen sớm (Saurin,1956), Neogen (Dovjikov, 1965), Mioxen - Pleistocen sớm (Phan Huy Quýnh, 1975), Mioxen (Đỗ Bạt và Phan Huy Quýnh, 1977), Mioxen muộn - Plioxen sớm [22], Neogen (Phan Cự Tiến, 1988), Mioxen (Trần Đức Lương, Nguyễn Xuân Bao và nnk, 1988), Oligoxen (Phạm Quang Trung và nnk, 1996).

- Trầm tích Đệ tứ: Trầm tích Đệ tứ trên đảo BLV có bề dày thường 0,5 - 1,5m, chủ yếu gồm cát nguồn gốc biển. Trầm tích biển gồm cát, cuội, sỏi, mảnh vụn sinh vật, là sản phẩm quan trọng tạo nên các thềm biển cao 10m, 5m và 2 - 3m, và bãi biển hiện đại. Ngoài ra còn có eluvi (trên đỉnh đồi), deluvi (sườn đồi). Các thành tạo Đệ tam, tuổi Oligoxen và Mioxen - Plioxen gồm các trầm tích lục nguyên phân lớp, xen nhịp cát kết, bột kết và sét kết, nghiêng oằn về phía bắc - tây bắc 300 - 320O và góc dốc 5 - 20O với tổng bề dầy có thể quan sát được (tính cả phần ngầm) tới 265 m.

Các đá này gắn kết yếu, dễ bị phong hoá, đặc biệt là phong hoá cơ học, tạo nên vỏ phong hoá có bề dày tới 7 m ở đôi chỗ. Nằm ở rìa Tây Bắc đới sụt võng Sông Hồng có lịch sử hoạt động từ Oligoxen, bề dày trầm tích Đệ tam khu vực BLV có thể đạt tới 1 000m. Đới sụt võng này. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trên bình đồ kiến trúc tân kiến tạo, khu vực BLV thuộc đới nâng nghịch đảo nằm giữa đới trung tâm VBB với bề dày trầm tích Kainozoi đạt tới 4 000m và đới Sông Hồng ở tây nam với bề dày trầm tích Kainozoi đạt tới 6000m.

Đơn nghiêng BLV là kết quả của vận động nâng nghịch đảo xuyên pha, cả pha sớm (Pliocen) và pha muộn (Pleistocen muộn) trên bình đồ kiến trúc Đông Nam Á. Hệ thống khe nứt hiện đại trên đảo BLV gồm cả khe nứt phong hoá và khe nứt kiến tạo hiện đại, định hướng chủ yếu TB – ĐN [22] Trầm tích hiện đại - Thành phần cơ học: Trầm tích vùng biển quanh đảo chủ yếu là trầm tích di tích bao gồm tảng đá gốc tuổi Đệ tam, cuội và cát lẫn nhiều vỏ của sinh vật hiện đại. Cát lớn, cát trung lẫn vỏ sinh vật biển phân bố xen kẽ đá gốc, tảng, cuội quanh đảo, bề dày tăng theo độ sâu. ở độ sâu tới 10m, bề dày khoảng 5-20 cm, ở độ sâu lớn hơn 10m, bề dầy tăng tới 20-50 cm, có nơi đến 50-100 cm và phủ trên nền đá gốc.

Thành phần kích thước hạt cát lớn lẫn vỏ sinh vật trên các bãi biển chủ yếu ở hai cấp hạt 1,0 - 0, 4 mm và 0,4 - 0,2 mm, đường kính trung bình 0,426 - 0,369 mm, độ chọn lọc 1,6 [11]. - Thành phần khoáng vật: biến đổi phức tạp. ở kích thước hạt lớn hơn 1 mm, chủ yếu là mảnh vụn san hô và thân mềm (chiếm 99%), phần còn lại là các mảnh đá, thạch anh, laterit. ở kích thước 1,0-0, 1 mm mảnh vụn vỏ sinh vật chiếm 50- 90%, phần còn lại là thạch anh, mảnh đá và laterit.

Các khoáng vật nặng cũng phổ biến như ilmenit, tuamalin dạng mảnh màu đen và ziacon nhưng hàm lượng nhỏ dưới 0,1% trong mẫu ở cấp hạt 0,2 - 0,55 mm [10]. Trầm tích hiện đại sườn bờ ngầm đảo gồm chủ yếu là cát, xen lẫn cuội tảng kích thước lớn phân bố không liên tục, chủ yếu tập trung ở các rãnh xâm thực cổ. Đặc biệt, ở sườn bờ ngầm ít nhất tới độ sâu 10m gặp trầm tích vỏ sinh ở sườn tây bắc (phần bắc) và ở phần nam sườn tây bắc và sườn tây nam. Thành phần trầm tích bở rời thể hiện ưu thế của các mảnh vụn san hô, thân mềm, foraminifera [11].

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc trưng động lực bờ Các bãi cát được hình thành nhờ sóng và dòng bồi tích dọc bờ xuất hiện theo mùa và phân bố chủ yếu ở bờ Tây Bắc và Tây Nam. Về mùa Đông, dòng bồi tích dọc bờ Tây Bắc di chuyển về phía mũi Tây Nam đảo và tham gia tạo bãi, rộng 23m. Về mùa Hè, dòng bồi tích dọc bờ Đông Nam và di chuyển về hướng Đông Bắc, cùng với sóng Đông Nam tham gia tạo bãi.

Hiện tượng bồi tụ phân pha tạo bãi chỉ thể hiện ở hai đầu phía tây nam và phía đông bắc của bờ Đông Nam. Tại bờ Nam, kể từ khi có âu tàu vào năm 2000, động lực sóng ít làm biến đổi bãi. Sóng biển là tác nhân chính gây ra xói lở bờ đảo theo mùa và tạo vách trong quá trình xâm thực, phá huỷ bờ đảo. Vách cát tạo ra do xói lở thềm trẻ nhất cao đến 0,3-0, 5m viền quanh đảo.

Ở bờ Tây Bắc, đoạn từ giữa bờ về phía mũi Đông Bắc và bờ Đông Nam, độ cao của vách đạt 0,5-0, 8m và chân vách ứng với mực nước cao nhất; đoạn từ giữa bờ về phía mũi Tây Nam, độ cao vách đạt tới 1,0-1, 2m và chân vách chỉ cao hơn mực nước trung bình 1,0-1, 5m tiếp liền với thềm mài mòn hiện đại. ở phía Bắc -Tây Bắc, Đông -Đông Nam đảo, bờ bị phá huỷ mạnh, nhưng ở chân vách đã xuất hiện các đê cuội và chính nó làm hạn chế quá trình xói lở bờ [3] Căn cứ vào tổng thể các yếu tố tác động ưu thế theo mùa ở từng giai đoạn khác nhau, có thể ghi nhận 3 trạng thái bờ đảo BLV như sau [3] - Bờ xói lở mạnh dài 1 200m tính từ mũi Đông Bắc trên đoạn bờ Tây Bắc về mùa Đông và đoạn dài 2 400m của bờ Đông Nam về mùa Hè. Tốc độ xói lở trung bình khoảng 5-7 cm/năm.