Luận án Tiến sĩ: Vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hub vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án góp phần đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc
• Người hướng dẫn: TS. Phan Ngọc Minh
• Trường học: Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Vận Dụng Và Mở Rộng Phương Thức Tài Trợ Dự Án, Góp Phần Đẩy Nhanh Tiến Trình Phát Triển Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU, HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN ĐỐI VỚI TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA CÁC QUỐC GIA
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC PHƯƠNG THỨC CẤP TÍN DỤNG TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ
• 1.1.1. Khái quát về dự án đầu tư
• 1.1.2. Các phương thức cấp tín dụng truyền thống đối với dự án đầu tư
• 1.2. PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN ĐỐI VỚI DỰ ÁN ĐẦU TƯ
• 1.2.1. Khái niệm về tài trợ dự án
• 1.2.2. Phân biệt sự khác nhau giữa phương thức tài trợ truyền thống và phương thức tài trợ dự án
• 1.2.3. Các đặc điểm của phương thức tài trợ dự án
• 1.2.4. Các loại tài trợ dự án
• 1.2.5. Lý do của tài trợ dự án
• 1.2.6. Các chủ thể tham gia vào phương thức tài trợ dự án
• 1.2.7. Các cấu trúc tài trợ dự án
• 1.2.8. Những lợi thế và bất lợi của tài trợ dự án
• 1.2.9. Vai trò của các tổ chức tín dụng trong tài trợ dự án
• 1.3. SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN ĐỐI VỚI TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA CÁC QUỐC GIA
• 1.3.1. Tăng trưởng và phát triển kinh tế
• 1.3.2. Vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng
• 1.3.3. Sự cần thiết của việc vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án đối với tiến trình phát triển kinh tế của các quốc gia
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. PHÂN TÍCH KHẢ NĂNG VẬN DỤNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Giới thiệu hệ thống tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.1.2. Phân tích khả năng vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.2. NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG VIỆC VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 2.2.1. Những thuận lợi
• 2.2.2. Những khó khăn
• 2.3. THỰC TRẠNG VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 2.3.1. Phân tích thực trạng vận dụng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.3.2. Phân tích thực trạng mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.3.3. Phân tích chung thực trạng vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam từ 2002-2012
• 2.4. Những vận dụng điển hình của phương thức tài trợ dự án ở Việt Nam
• 2.5. CÁC KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ HẠN CHẾ TRONG VIỆC VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG TẠI VIỆT NAM
• 2.5.1. Các kết quả đạt được
• 2.5.2. Các hạn chế trong việc vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.5.3. Nguyên nhân của những hạn chế trong hoạt động tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN, GÓP PHẦN ĐẨY NHANH TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020
• 3.1.1. Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực
• 3.1.2. Phát triển mạnh công nghiệp và xây dựng theo hướng hiện đại
• 3.1.3. Phát triển mạnh các ngành dịch vụ, nhất là các dịch vụ có giá trị cao, tiềm năng lớn và có sức cạnh tranh
• 3.1.4. Phát triển nhanh kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông
• 3.1.5. Xây dựng đô thị mới
• 3.1.6. Phát triển toàn diện các lĩnh vực xã hội hài hoà với phát triển kinh tế
• 3.1.7. Phát triển mạnh sự nghiệp y tế
• 3.1.8. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.1.9. Phát triển khoa học và công nghệ
• 3.1.10. Bảo vệ và cải thiện chất lượng môi trường
• 3.2. ĐIỀU KIỆN ĐỂ VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Đối với những người khởi xướng dự án
• 3.2.2. Đối với các tổ chức tín dụng
• 3.2.3. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước
• 3.3. GIẢI PHÁP VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 3.3.1. Nhóm giải pháp đối với người vay
• 3.3.2. Giải pháp đối với các tổ chức tín dụng
• 3.3.3. Các kiến nghị đối với các cơ quan quản lý
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ GỢI MỞ HƯỚNG NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Quy trình thẩm định hiệu quả tài chính dự án
• PHỤ LỤC 2: Minh họa phương pháp xác định hệ số Beta
• PHỤ LỤC 3: Các khoản cho vay DAĐT tiêu biểu ở Việt Nam từ năm 2008 – 2012
• PHỤ LỤC 4: Các khoản cho vay hợp vốn tiêu biểu ở Việt Nam từ năm 2004 – 2012
• PHỤ LỤC 5: Các khoản TTDA tiêu biểu ở Việt Nam từ năm 2002 – 2012

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ hub vận dụng tài trợ dự án

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án nhằm đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam. Tài trợ dự án không chỉ là một phương thức tài chính mà còn là một công cụ quan trọng trong việc huy động nguồn lực cho các dự án đầu tư lớn. Việc nghiên cứu này sẽ giúp làm rõ vai trò của tài trợ dự án trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay.

1.1. Khái niệm và vai trò của tài trợ dự án

Tài trợ dự án là hình thức cấp vốn cho các dự án đầu tư, giúp giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư. Phương thức này cho phép huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau, từ đó tạo ra sự linh hoạt trong việc triển khai các dự án.

1.2. Lịch sử phát triển của phương thức tài trợ dự án

Phương thức tài trợ dự án đã có lịch sử phát triển lâu dài trên thế giới. Tại Việt Nam, phương thức này bắt đầu được áp dụng từ những năm gần đây, với nhiều mô hình khác nhau như BOT, BTO, và BT.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng tài trợ dự án tại Việt Nam

Mặc dù tài trợ dự án mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng phương thức này tại Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức. Các tổ chức tín dụng chưa có đủ kinh nghiệm và kiến thức để triển khai hiệu quả các dự án tài trợ.

2.1. Những khó khăn trong việc huy động vốn

Việc huy động vốn cho các dự án lớn gặp khó khăn do thiếu sự hỗ trợ từ các chính sách tài chính. Nhiều tổ chức tín dụng vẫn còn e ngại khi đầu tư vào các dự án có rủi ro cao.

2.2. Thiếu hụt thông tin và minh bạch

Thông tin về các dự án và khả năng tài chính của các nhà đầu tư thường không đầy đủ, dẫn đến sự thiếu tin tưởng từ các tổ chức tín dụng trong việc cấp vốn.

III. Phương pháp và giải pháp chính để mở rộng tài trợ dự án

Để mở rộng phương thức tài trợ dự án, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả phía nhà nước và các tổ chức tín dụng. Việc cải thiện khung pháp lý và tăng cường đào tạo cho nhân viên là rất cần thiết.

3.1. Cải cách khung pháp lý cho tài trợ dự án

Cần có những chính sách rõ ràng và minh bạch để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tín dụng trong việc cấp vốn cho các dự án. Điều này sẽ giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho tổ chức tín dụng

Đào tạo nhân viên về các phương thức tài trợ dự án sẽ giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để đánh giá và quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tài trợ dự án

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương thức tài trợ dự án đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho nền kinh tế Việt Nam. Nhiều dự án lớn đã được triển khai thành công nhờ vào nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng.

4.1. Các dự án thành công nhờ tài trợ dự án

Nhiều dự án hạ tầng lớn như cầu đường, nhà máy điện đã được hoàn thành nhờ vào phương thức tài trợ dự án, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Đánh giá tác động của tài trợ dự án đến kinh tế

Tài trợ dự án không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều việc làm và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tài trợ dự án tại Việt Nam

Tài trợ dự án là một phương thức quan trọng trong việc phát triển kinh tế Việt Nam. Để phát huy tối đa hiệu quả của phương thức này, cần có những chính sách hỗ trợ và cải cách đồng bộ.

5.1. Định hướng phát triển tài trợ dự án trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các mô hình tài trợ dự án mới, phù hợp với bối cảnh kinh tế Việt Nam.

5.2. Khuyến nghị cho các tổ chức tín dụng

Các tổ chức tín dụng cần chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư vào các dự án tiềm năng, đồng thời nâng cao năng lực quản lý rủi ro để đảm bảo an toàn tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh phát triển kinh tế Việt Nam giai đoạn 2011–2020 đặt ra yêu cầu cấp bách về việc hiện đại hóa toàn diện hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội nhằm hiện thực hóa mục tiêu cơ bản trở thành nước công nghiệp theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với tiến trình này là sự thiếu hụt nghiêm trọng về nguồn vốn đầu tư dài hạn. Theo số liệu được công bố tại hội nghị về mô hình đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) do Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức ngày 20/4/2012 tại Hà Nội, nhu cầu vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng của Việt Nam giai đoạn đến năm 2020 ước tính lên tới khoảng 15 tỷ USD/năm. Trong bối cảnh ngân sách nhà nước hạn hẹp, nợ công chịu nhiều áp lực và nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) có xu hướng sụt giảm khi Việt Nam bước vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình, việc tìm kiếm một cơ chế huy động vốn đột phá từ khu vực tư nhân trong và ngoài nước trở thành nhiệm vụ mang tính sống còn.

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc với đề tài "Vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án, góp phần đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam" (Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng, Mã số: 62.01, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, 2013) là công trình nghiên cứu tiên phong mang tính hệ thống đầu tiên tại Việt Nam giải quyết căn cơ bài toán tài trợ vốn cho các dự án phát triển cơ sở hạ tầng quy mô lớn thông qua phương thức Tài trợ dự án (Project Finance - TTDA).

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) được xác định rõ nét: Tại Việt Nam, phương thức TTDA hầu như bị đồng nhất với các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống (như cho vay theo dự án đầu tư thông thường, cho vay hợp vốn hay cho thuê tài chính). Hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) và cơ quan quản lý nhà nước như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) chưa thiết lập được khung lý luận chuẩn tắc và hành lang pháp lý phân định ranh giới giữa cấp tín dụng dựa trên bảng cân đối tài sản của doanh nghiệp (Corporate Financing) và tài trợ dựa trên tính khả thi độc lập của chính dòng tiền dự án (Project Finance).

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) được luận án giải quyết bao gồm:

1. Bản chất khoa học và sự khác biệt căn bản giữa phương thức TTDA với các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống đối với các dự án đầu tư là gì?
2. Thực trạng vận dụng và mở rộng phương thức TTDA tại hệ thống các TCTD Việt Nam trong giai đoạn 2002–2012 đã bộc lộ những thành tựu, rào cản và nguyên nhân cốt lõi nào?
3. Cần thiết lập hệ thống giải pháp và cơ chế chính sách đồng bộ nào cho các bên tham gia (Chính phủ, NHNN, TCTD, chủ đầu tư) nhằm mở rộng TTDA, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đến năm 2020?

Hệ thống giả thuyết khoa học (Hypotheses) bao gồm:

• H1: Phương thức TTDA với cơ chế chia sẻ rủi ro đa bên và cấu trúc tài trợ độc lập (Off-balance sheet) là giải pháp tài chính tối ưu vượt trội so với các phương thức tín dụng truyền thống trong việc thu hút vốn tư nhân vào các dự án hạ tầng quy mô lớn.
• H2: Sự thiếu hụt khung khổ pháp lý chuyên biệt và sự nhầm lẫn về kỹ thuật thẩm định dòng tiền tại các TCTD là nguyên nhân chủ yếu kìm hãm quy mô mở rộng TTDA tại Việt Nam.
• H3: Vận dụng và mở rộng thành công TTDA tại các TCTD là điều kiện tiên quyết để kích hoạt hiệu quả mô hình PPP và các hình thức hợp đồng BOT, BTO, BT, tạo ra sự lan tỏa mạnh mẽ đối với các nhân tố tăng trưởng kinh tế vĩ mô.

Khung lý thuyết (Theoretical Framework) của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Lý thuyết chi phí giao dịch (Transaction Cost Economics), Lý thuyết người đại diện (Agency Theory), và Lý thuyết cấu trúc vốn dự án hiện đại (Project Corporate Finance Theory). Luận án tập trung khảo sát phạm vi toàn diện trên hệ thống các TCTD tại Việt Nam (ngân hàng thương mại nhà nước, ngân hàng thương mại cổ phần, ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các định chế tài chính quốc tế như World Bank, IFC, ADB) trong khung thời gian 10 năm từ 2002 đến 2012.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy các công trình nghiên cứu về TTDA trong gần hai thập kỷ qua tập trung vào năm mạch nghiên cứu chính:

1. Nghiên cứu về thể chế, chính sách và thủ tục: Pahwa (1991) phân tích hệ thống quy trình phê duyệt và kiểm soát rủi ro trong quản lý danh mục dự án.
2. Nghiên cứu cấu trúc tài chính và mô hình hóa dòng tiền: Finnerty (1996), Nevitt và Fabozzi (2000) đã chuẩn hóa các kỹ thuật tài trợ phi truyền thống, cấu trúc nguồn vốn nợ - vốn chủ sở hữu và giải pháp tối ưu hóa bảng cân đối kế toán ngoại bảng (Off-balance sheet financing).
3. Nghiên cứu tình huống và thực nghiệm điển hình: Lang (1998) khảo sát các đại dự án hạ tầng quốc tế; Benjamin C. Esty (2004) tại Đại học Harvard với tác phẩm kinh điển Modern Project Finance đã phân tích sâu sắc cấu trúc quản trị rủi ro và các động cơ kinh tế đằng sau việc lựa chọn SPV (Special Purpose Vehicle).
4. Nghiên cứu pháp lý và hợp đồng dự án quốc tế: Hoffman (2001) trong công trình The Law and Business of International Project Finance đã mổ xẻ mạng lưới hợp đồng ràng buộc và cơ chế xử lý tranh chấp xuyên biên giới.
5. Nghiên cứu tổng hợp đa ngành: Khan và Parra (2003) phân tích toàn diện các yếu tố tài chính, kỹ thuật, kinh tế, xã hội và tác động môi trường của các đại dự án (Financing Large Projects).

Tại Việt Nam, nghiên cứu về TTDA có lịch sử gián đoạn. Trước năm 1975, Quỹ Phát triển Quốc gia đã xuất bản bộ sách hai tập "Phương thức nghiên cứu và tài trợ DAĐT" (1972). Sau năm 1975, phương thức này gần như vắng bóng cho đến năm 1995 khi Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đưa TTDA vào học phần tài chính phát triển. Một số bài báo học thuật xuất hiện sau đó như Nguyễn Thu Hiền (2001) trên Tạp chí Phát triển Kinh tế số 125 với tựa đề: "Phương thức TTDA, Lối ra cho tư nhân hoá CSHT và tiện ích công cộng" đã khẳng định:

"Phương thức tài trợ truyền thống có nhiều mặt hạn chế. Trong đó tiêu biểu là nó không cho phép các doanh nghiệp có năng lực tài chính hạn chế tiếp tục vay trên thực lực tài chính của mình (thông qua sự ràng buộc tỷ lệ nợ), ngoài ra quá khứ tín dụng của doanh nghiệp là một yếu tố được nhà tài trợ xem xét một cách nghiêm khắc… Phương thức TTDA như là một cuộc cách mạng cho tín dụng khi nó khắc phục được các nhược điểm của phương thức tín dụng truyền thống. Lúc này, chính năng lực tài chính của dự án, tài sản của dự án, dòng tiền thu của dự án chứ không phải là năng lực tài chính của chủ đầu tư là yếu tố xem xét cấp tín dụng. Trong trường hợp dự án phá sản, khoản vay sẽ được thu hồi từ chính dự án cho đến đồng tài sản cuối cùng của dự án, trách nhiệm của chủ đầu tư (trách nhiệm hữu hạn khi tham gia vào dự án) tuy nhiên lại không bị truy cứu cho phần tài sản vượt quá lượng vốn đầu tư mà chủ đầu tư góp vào dự án… Tại Việt Nam, phương thức TTDA chưa thực sự được sử dụng rộng rãi."

Bên cạnh đó, tác giả Phạm Anh Dũng (2004) trên Tạp chí Công nghệ Ngân hàng số 1 cũng bước đầu so sánh TTDA với cho vay theo dự án đầu tư.

Tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa hai quan điểm đối lập:

• Quan điểm truyền thống (Corporate Lending Defense): Bảo vệ tính an toàn của định chế tín dụng thông qua quyền truy đòi toàn bộ (Full-recourse) và yêu cầu tài sản thế chấp hữu hình tách biệt với dự án nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng theo chuẩn mực Basel.
• Quan điểm cải cách (Project Finance School): Chứng minh rằng cơ chế "cách ly dòng tiền" (Cash flow ring-fencing) thông qua pháp nhân SPV độc lập kết hợp với mạng lưới hợp đồng phân bổ rủi ro tối ưu (EPC, O&M, PPA, Off-take) giúp giải quyết triệt để nghịch lý "đầu tư dưới mức" (Underinvestment problem) của Myers (1977) và giảm thiểu chi phí phá sản lan truyền.

Luận án định vị chính xác tại điểm nghẽn của quá trình chuyển đổi tài chính ngân hàng tại Việt Nam: Kế thừa và nâng cấp nghiên cứu thạc sĩ của tác giả (2005), công trình này là bước phát triển vượt bậc so sánh trực tiếp với 2 nghiên cứu quốc tế điển hình là mô hình tài trợ SPV của Esty (2004) tại các thị trường mới nổi và khung đồng tài trợ (Co-financing framework) A-loan/B-loan của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC/World Bank).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã đóng góp vào việc mở rộng Lý thuyết Tài chính Doanh nghiệp và Lý thuyết Tín dụng Ngân hàng trong điều kiện thị trường tài chính cận biên thông qua các luận điểm khoa học chuẩn xác:

Thứ nhất, phân định ranh giới lý luận bất biến giữa ba phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống (Cho vay theo DAĐT, Cho vay hợp vốn, Cho thuê tài chính) với phương thức TTDA dựa trên 6 tiêu chí cốt lõi: Bản chất chủ thể đi vay (Doanh nghiệp hiện hữu vs Doanh nghiệp dự án SPV/TBV); Nguồn hoàn trả nợ gốc và lãi (Toàn bộ nguồn thu hợp nhất của doanh nghiệp vs Dòng tiền thuần độc lập phát sinh từ dự án); Mức độ truy đòi trách nhiệm tài chính (Truy đòi toàn bộ - Full-recourse vs Không truy đòi hoặc truy đòi có giới hạn - Non-recourse/Limited-recourse); Bản chất tài sản bảo đảm (Tài sản thế chấp độc lập sẵn có vs Tài sản hình thành trong tương lai và quyền tài sản của chính dự án); Mức độ đòn bẩy tài chính (Giới hạn bởi hệ số nợ/vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp vs Tỷ lệ đòn bẩy rất cao 70/30 đến 85/15 dựa trên tính khả thi của dự án); và Cơ chế kiểm soát rủi ro (Dựa vào uy tín tín dụng quá khứ vs Dựa vào cấu trúc mạng lưới hợp đồng ràng buộc giữa các chủ thể).

Thứ hai, phát triển mô hình tính toán nguồn tiền khả dụng để trả nợ kỳ hạn tăng thêm (Funds Available To Service Additional Term Loan - FATSATL) trong mối quan hệ so sánh với dòng tiền hoạt động thuần túy của dự án độc lập:

$$\text{FATSATL} = \text{Thu nhập sau thuế} + \text{Khấu hao} - \text{Nợ dài hạn đến hạn} - \Delta\text{Vốn lưu động ròng} - \text{Cổ tức} - \text{Các quỹ} - \text{Mua sắm TSCĐ giá trị thấp}$$

Công thức này chứng minh tính không tách bạch của dòng tiền trong cho vay mở rộng truyền thống, từ đó làm nổi bật tính ưu việt của cơ chế tài khoản phong tỏa (Escrow Account) trong cấu trúc TTDA thuần túy.

Thứ ba, chuẩn hóa lý thuyết phân bổ rủi ro: Khẳng định nguyên lý rủi ro phải được chuyển giao cho chủ thể có năng lực quản trị và kiểm soát rủi ro đó với chi phí thấp nhất thông qua hệ thống hợp đồng đan cài: Hợp đồng thiết kế, cung cấp thiết bị và xây dựng (Engineering, Procurement and Construction - EPC) chuyển giao rủi ro xây dựng; Hợp đồng bao tiêu sản phẩm (Off-take / Power Purchase Agreement - PPA) chuyển giao rủi ro thị trường; Hợp đồng vận hành và bảo trì (Operations and Maintenance - O&M) chuyển giao rủi ro kỹ thuật vận hành.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời 3 lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Hợp đồng không hoàn chỉnh (Incomplete Contract Theory - Hart & Moore), Lý thuyết Chi phí giao dịch (Transaction Cost Economics - Williamson) và Lý thuyết Thẩm định Dòng tiền chiết khấu theo quan điểm tổng đầu tư (Total Investment Point of View - TIPV).

                        +----------------------------------------+
                        |  CHỦ ĐẦU TƯ / NGƯỜI KHỞI XƯỚNG DỰ ÁN   |
                        |             (Sponsors)                 |
                        +-------------------+--------------------+
                                            | Góp vốn chủ sở hữu (Equity) & Hỗ trợ có giới hạn
                                            v
+-----------------------+     Hợp đồng      +--------------------+     Hợp đồng      +-----------------------+
|  CƠ QUAN NHÀ NƯỚC     |<=================>| DOANH NGHIỆP DỰ ÁN |<=================>| TỔ HỢP TÍN DỤNG/NGÂN  |
|  CÓ THẨM QUYỀN        |   Dự án BOT/PPP   |      (SPV / TBV)   |    Tín dụng TTDA  | HÀNG ĐẦU MỐI/IFC/WB   |
+-----------------------+                   +---------+----------+                   +-----------------------+
                                                      |
                          +---------------------------+---------------------------+
                          |                           |                           |
                          v Hợp đồng EPC              v Hợp đồng Mua bán          v Hợp đồng Vận hành
               +----------------------+   +-----------------------+   +-----------------------+
               | TỔNG THẦU XÂY DỰNG   |   |   BÊN BAO TIÊU ĐẦU RA |   |  ĐƠN VỊ VẬN HÀNH &    |
               |       (EPC)          |   |  (Off-taker / EVN...) |   |     BẢO TRÌ (O&M)     |
               +----------------------+   +-----------------------+   +-----------------------+

Khung phân tích thiết lập các điều kiện biên (Boundary Conditions): Mô hình chỉ phát huy tối đa hiệu năng đối với các dự án có quy mô vốn lớn, công nghệ được chuẩn hóa, dòng tiền tương lai có khả năng dự báo cao và được bảo đảm bằng các hợp đồng ràng buộc pháp lý chặt chẽ trong môi trường kinh tế vĩ mô ổn định.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan bản thể học của Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp với phương pháp luận thực chứng định tính (Qualitative Positivism). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level research design) được xây dựng nhằm phân tích hiện tượng tài chính từ cấp độ thể chế vĩ mô (Hệ thống pháp luật, cơ chế quản lý của NHNN và Chính phủ), cấp độ trung mô (Năng lực thẩm định, cơ cấu tổ chức và chính sách tín dụng của các nhóm TCTD) đến cấp độ vi mô (Cấu trúc tài chính và hợp đồng của từng dự án cụ thể).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược thu thập dữ liệu và xử lý thông tin được thực hiện thông qua quy trình tam giác hóa nghiêm ngặt (Triangulation):

• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp dữ liệu thứ cấp từ hệ thống văn bản pháp quy (Nghị định 52/1999/NĐ-CP, Nghị định 108/2009/NĐ-CP về BOT/BTO/BT, Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN về quy chế cho vay, Quyết định 286/2002/QĐ-NHNN về cấp tín dụng hợp vốn), báo cáo tài chính thường niên, số liệu cấp tín dụng của NHNN, và dữ liệu sơ cấp từ khảo sát thực tế tại các ngân hàng thương mại.
• Tam giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp phương pháp phân tích mô tả định chế, phương pháp thống kê so sánh chuỗi thời gian 2002–2012, phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (In-depth Case Studies), và phương pháp toán tài chính thẩm định dòng tiền.

Quy trình thẩm định hiệu quả tài chính và rủi ro dự án được mô hình hóa chi tiết tại Phụ lục 1 và Phụ lục 2 của luận án, xác định hệ số Beta ($\beta$) điều chỉnh theo cấu trúc đòn bẩy tài chính để lượng hóa chi phí sử dụng vốn bình quân trọng số (Weighted Average Cost of Capital - WACC):

$$WACC = w_d \cdot r_d \cdot (1 - t) + w_e \cdot r_e$$

Trong đó chi phí vốn chủ sở hữu ($r_e$) được chuẩn hóa thông qua mô hình định giá tài sản vốn (CAPM):

$$r_e = r_f + \beta_L \cdot (r_m - r_f)$$

Data và phân tích

Mẫu khảo sát bao quát toàn bộ 100% các nhóm định chế trong hệ thống TCTD Việt Nam tham gia tài trợ dự án giai đoạn 2002–2012:

• Nhóm Ngân hàng Thương mại Nhà nước: BIDV, Vietcombank, Vietinbank, Agribank.
• Nhóm Ngân hàng Thương mại Cổ phần: ACB, Techcombank, Sacombank, Eximbank, MB, VPBank, SHB, v.v.
• Nhóm Ngân hàng Liên doanh và Chi nhánh Ngân hàng Nước ngoài: HSBC Việt Nam, ANZ, Shinhan Vina, Indovina Bank, Sumitomo Mitsui Banking Corporation, v.v.
• Các định chế tài chính phát triển: Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB), Quỹ Hỗ trợ Phát triển, World Bank (WB), Asian Development Bank (ADB), Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC), Proparco (Pháp).

Luận án tiến hành phân tích sâu các đại dự án hạ tầng đại diện: Dự án Nhà máy Nhiệt điện BOT Phú Mỹ 2.2 và Phú Mỹ 3 (Công ty MECO), Dự án BOT Xây dựng Cầu Phú Mỹ (TP. Hồ Chí Minh), các dự án hạ tầng giao thông và năng lượng tái tạo tiêu biểu. Các chỉ tiêu tài chính định lượng được kiểm định nghiêm ngặt: Tỷ suất hoàn vốn nội tại (IRR), Hiện giá thuần (NPV), Thời gian hoàn vốn có chiết khấu (DPP), và đặc biệt là Hệ số bù đắp nghĩa vụ nợ (Debt Service Coverage Ratio - DSCR):

$$\text{DSCR}_t = \frac{\text{Dòng tiền hoạt động thuần khả dụng để trả nợ}_t (\text{CFADS}_t)}{\text{Nợ gốc phải trả}_t + \text{Chi phí lãi vay}_t} \ge 1.20 - 1.30$$

Đồng thời, luận án thực hiện phân tích độ nhạy (Sensitivity Analysis) để kiểm tra tính vững của dự án trước các cú sốc về sản lượng tiêu thụ, biến động giá nhiên liệu đầu vào, lãi suất và tỷ giá hối đoái.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Công trình nghiên cứu đã phát hiện và chứng minh 5 luận điểm thực nghiệm mang tính đột phá:

1. Sự nhầm lẫn thể chế và đánh đồng khái niệm: Khảo sát thực tế trên hệ thống sản phẩm quảng bá và quy trình thẩm định tín dụng của các TCTD Việt Nam cho thấy 100% các TCTD trong nước nhầm lẫn giữa "Cho vay theo DAĐT" và "Tài trợ dự án". Hầu hết các khoản vay quy mô hàng ngàn tỷ đồng đều bị ép vào khuôn khổ cho vay truyền thống, đòi hỏi doanh nghiệp mẹ phải bảo lãnh toàn bộ và thế chấp bằng các tài sản độc lập hiện có, triệt tiêu hoàn toàn tính năng ưu việt của SPV.
2. Khoảng trống pháp lý từ cơ quan quản lý: NHNN chưa ban hành bất kỳ văn bản quy phạm pháp luật nào định danh và hướng dẫn nghiệp vụ TTDA. Cả trong "Quy chế cho vay của TCTD đối với khách hàng" (QĐ 1627) và "Quy chế cấp tín dụng hợp vốn" (QĐ 286), TTDA hoàn toàn vắng bóng. Điều này khiến các ngân hàng thương mại khi muốn cấu trúc một thương vụ TTDA không truy đòi chuẩn quốc tế đều vướng rào cản pháp lý về tài sản bảo đảm và trần giới hạn cấp tín dụng.
3. Sự chênh lệch bản chất giữa ân hạn nợ gốc và ân hạn gốc kèm lãi (Lãi nhập vốn): Luận án chỉ ra sự khác biệt quyết định trong tính toán tài chính giữa thông lệ tín dụng trong nước và thông lệ quốc tế. Bằng mô hình định lượng tại Bảng 1.1 và Bảng 1.2, với một dự án vay 50.000 triệu đồng trong 2 năm xây dựng (giải ngân ban đầu 10.000 triệu, cuối năm 1 giải ngân 20.000 triệu, cuối năm 2 giải ngân 20.000 triệu với lãi suất 12%/năm):
   • Trường hợp ân hạn gốc thông thường (TCTD trong nước áp dụng): Tổng lãi vay thi công phát sinh là 4.800 triệu đồng (Năm 1: 1.200 triệu, Năm 2: 3.600 triệu), doanh nghiệp phải tự thu xếp dòng tiền trả ngay hàng năm; dư nợ cuối giai đoạn xây dựng là 50.000 triệu đồng.
   • Trường hợp ân hạn cả gốc và lãi - Lãi nhập vốn (Chuẩn quốc tế áp dụng): Tiền lãi năm 1 (1.200 triệu) được nhập vào gốc năm 2 để tính lãi lũy kế (3.744 triệu), tổng tiền lãi thi công vốn hóa là 4.944 triệu đồng; dư nợ tín dụng khi hoàn thành xây dựng là 54.944 triệu đồng. Sự chênh lệch 144 triệu đồng phản ánh chi phí cơ hội của vốn và giải phóng hoàn toàn gánh nặng dòng tiền cho chủ đầu tư trong giai đoạn xây dựng chưa có doanh thu.
4. Tỷ trọng TTDA còn quá khiêm tốn so với tổng vốn đầu tư xã hội: Dữ liệu thống kê giai đoạn 2002–2012 cho thấy tổng mức đầu tư các dự án được tài trợ theo phương thức TTDA thực thụ chiếm tỷ lệ cực kỳ nhỏ bé so với tổng vốn đầu tư toàn xã hội (Biểu đồ 2.2). Hầu hết các dự án quy mô lớn thành công như Nhiệt điện Phú Mỹ 2.2 (Bảng 2.6) đều phải dựa vào sự bảo lãnh của Chính phủ và sự dàn xếp đồng tài trợ của các định chế quốc tế như WB, ADB, JBIC và Proparco chứ các TCTD nội địa chưa đóng vai trò chủ đạo.
5. Nghịch lý giới hạn hạn mức tín dụng đơn lẻ: Quy định giới hạn dư nợ cho vay không vượt quá 15% vốn tự có đối với một khách hàng và 25% đối với nhóm khách hàng liên quan theo Luật Các TCTD tạo thành "nút thắt cổ chai" ngăn cản các ngân hàng thương mại tài trợ cho các đại dự án hạ tầng nếu không thành lập pháp nhân SPV độc lập.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung và hoàn thiện hệ thống lý luận khoa học về tín dụng dự án tại Việt Nam, đặt nền móng học thuật cho việc phân tách ranh giới giữa tài trợ doanh nghiệp và tài trợ cấu trúc (Structured Finance).
• Về mặt quản trị ngân hàng: Chuyển đổi căn bản tư duy thẩm định tín dụng từ "Dựa vào tài sản thế chấp và hồ sơ quá khứ" sang "Thẩm định năng lực sinh lời của dòng tiền tương lai và ma trận phân bổ rủi ro hợp đồng".
• Về mặt chính sách và lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho Quốc hội, Chính phủ và NHNN sửa đổi bổ sung Luật Các TCTD, ban hành Thông tư hướng dẫn riêng về nghiệp vụ TTDA, hoàn thiện Nghị định về đầu tư PPP, và xây dựng khung pháp lý công nhận quyền sử dụng tài sản hình thành trong tương lai làm tài sản bảo đảm đối ứng cho các TCTD.

Limitations và Future Research

Luận án đã thẳng thắn chỉ rõ 3 giới hạn nghiên cứu chính xuất phát từ điều kiện khách quan của nền kinh tế chuyển đổi:

1. Giới hạn về dữ liệu thống kê định lượng: Do NHNN và hệ thống TCTD chưa phân loại mã thống kê riêng cho nghiệp vụ TTDA trên hệ thống thông tin tín dụng (CIC) và bảng cân đối kế toán, tác giả không thể xây dựng bộ dữ liệu thứ cấp quy mô lớn để thực hiện các kiểm định kinh tế lượng phức tạp (như hồi quy đa biến hay mô hình SEM/VAR), mà phải tự tổng hợp thủ công dữ liệu từng thương vụ độc lập giai đoạn 2002–2012.
2. Giới hạn về khung thời gian và biến động thể chế: Công trình hoàn thành năm 2013, do đó chưa phản ánh được các biến động pháp lý sau giai đoạn này (như Luật Đầu tư công 2014, Luật PPP 2020 và Luật Các TCTD sửa đổi 2024).
3. Giới hạn mẫu điển cứu: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các dự án hạ tầng năng lượng (nhiệt điện) và giao thông đô thị (cầu đường bộ), chưa mở rộng khảo sát sâu sang các lĩnh vực hạ tầng xã hội phức tạp như bệnh viện, trường học, cấp thoát nước và xử lý chất thải theo mô hình PPP.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda) mở ra 4 định hướng học thuật then chốt:

• Thiết lập mô hình định lượng đánh giá tác động của TTDA đối với hệ số ICOR (Incremental Capital-Output Rate) và tốc độ tăng trưởng GDP của nền kinh tế.
• Khảo cứu cơ chế Tài trợ Dự án Xanh (Green Project Finance) và tài chính khí hậu nhằm đáp ứng các cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).
• Ứng dụng lý thuyết quyền chọn thực (Real Options Theory) trong định giá và thẩm định tính linh hoạt trong hợp đồng dự án BOT/PPP.
• Nghiên cứu mô hình cấu trúc lại nợ (Debt Restructuring) và cơ chế xử lý tài sản quyền dự án khi SPV mất khả năng thanh toán nợ theo chuẩn mực tái cấu trúc quốc tế.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là công trình tiến sĩ chuẩn tắc đầu tiên về TTDA tại Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, trở thành tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học, các giáo trình Tài chính dự án, Tín dụng chuyên sâu và Tài chính phát triển trên toàn quốc.
• Tác động ngành ngân hàng: Cung cấp cẩm nang thực hành thẩm định tín dụng cấu trúc, chuẩn hóa quy trình phân tích dòng tiền TIPV và mô hình xác định Beta điều chỉnh, hỗ trợ các khối khách hàng doanh nghiệp lớn (CIB) tại BIDV, Vietcombank, Vietinbank nâng cấp năng lực thu xếp vốn hợp vốn quốc tế.
• Tác động chính sách quốc gia: Trực tiếp đóng góp luận cứ cho tiến trình xây dựng và hoàn thiện thể chế đầu tư theo hình thức PPP, giải phóng áp lực chi ngân sách nhà nước cho đầu tư công, tạo đòn bẩy huy động hàng chục tỷ USD từ khu vực tư nhân vào hệ thống hạ tầng kinh tế quốc gia.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa, phương pháp tính toán FATSATL, quy trình thẩm định tài chính dự án và hệ thống cơ sở dữ liệu các ca điển hình giai đoạn bản lề 2002–2012.
• Chuyên gia thẩm định & Lãnh đạo ngân hàng thương mại: Nắm vững kỹ thuật nhận diện rủi ro, phân biệt rõ phương thức cấp tín dụng truyền thống và TTDA, làm chủ kỹ thuật vốn hóa lãi vay thi công và cơ chế quản lý tài khoản dự án độc lập.
• Các nhà phát triển dự án & Doanh nghiệp hạ tầng (Sponsors): Thấu hiểu cách thức thiết lập SPV, cấu trúc mạng lưới hợp đồng BOT/BTO/BT, và kỹ thuật tối ưu hóa cấu trúc vốn nhằm bảo vệ bảng cân đối kế toán của công ty mẹ.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Chính phủ, NHNN, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính): Sở hữu cơ sở khoa học để hoạch định chính sách chia sẻ rủi ro, hoàn thiện khung pháp lý về quyền tài sản đối với công trình công cộng và cơ chế bảo lãnh chuyển đổi ngoại tệ trong các dự án hạ tầng trọng điểm.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Tài chính Doanh nghiệp và Lý thuyết Đại diện thông qua việc hệ thống hóa và phân định ranh giới bản chất khoa học giữa Cấp tín dụng doanh nghiệp truyền thống (Corporate Financing) và Tài trợ dự án (Project Finance). Tác giả đã chuẩn hóa mô hình dòng tiền FATSATL để chứng minh rằng: Trong cho vay truyền thống, rủi ro dự án bị hòa lẫn vào bảng cân đối kế toán chung của doanh nghiệp, tạo ra xung đột đại diện và hạn chế khả năng huy động nợ; ngược lại, TTDA thông qua thực thể SPV/TBV đã cô lập dòng tiền, giải quyết nghịch lý "đầu tư dưới mức" của Myers (1977) và cho phép các dự án hạ tầng đạt tỷ lệ đòn bẩy tài chính lên tới 80–85% mà không đe dọa đến an toàn tài chính của doanh nghiệp khởi xướng (Sponsor).

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?

So với các bài viết đơn lẻ của Nguyễn Thu Hiền (2001) và Phạm Anh Dũng (2004) vốn chỉ dừng ở mức độ giới thiệu khái niệm sơ khởi, luận án của Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc đã nâng cấp phương pháp luận lên cấp độ hệ thống hóa đa tầng:

• Kết hợp khung thẩm định tài chính dự án chuẩn quốc tế (IFC/World Bank) với thực trạng hạch toán kế toán và pháp lý của hệ thống ngân hàng Việt Nam.
• Lượng hóa chi tiết sự khác biệt về toán tài chính giữa hai chế độ ân hạn (ân hạn gốc đơn thuần vs ân hạn gốc kèm lãi nhập vốn IDC), chứng minh sai số tài chính đáng kể nếu các TCTD áp dụng sai phương pháp trong giai đoạn xây dựng.
• Triển khai nghiên cứu điển cứu sâu (In-depth case analysis) trên các dự án BOT Nhiệt điện Phú Mỹ 2.2 và Cầu Phú Mỹ, bóc tách toàn bộ cấu trúc hợp đồng đa bên mà chưa công trình trong nước nào trước đó thực hiện được.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ và có ý nghĩa nhất?

Phát hiện bất ngờ nhất là: Mặc dù nhu cầu vốn hạ tầng của Việt Nam giai đoạn đến năm 2020 lên tới 15 tỷ USD/năm và các văn bản chỉ đạo của Đảng, Chính phủ luôn nhấn mạnh xã hội hóa đầu tư, nhưng trong suốt giai đoạn 2002–2012, các TCTD nội địa hầu như không thực hiện được các khoản TTDA không truy đòi chuẩn mực độc lập nào. Mọi dự án lớn đều bị biến tướng thành cho vay doanh nghiệp có bảo lãnh toàn phần từ Chính phủ hoặc doanh nghiệp mẹ, biến các khoản tín dụng hạ tầng dài hạn thành rủi ro tín dụng doanh nghiệp truyền thống tập trung cao độ, làm méo mó bản chất của mô hình hợp tác công tư PPP.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản/ứng dụng thực tế không?

Có. Luận án cung cấp một bộ cẩm nang quy trình hoàn chỉnh bao gồm:

• Phụ lục 1: Quy trình 6 bước chuẩn hóa thẩm định hiệu quả tài chính và khả năng trả nợ của dự án đầu tư.
• Phụ lục 2: Thuật toán chi tiết và phương pháp hồi quy xác định hệ số rủi ro Beta ($\beta$) chưa vay nợ và có vay nợ nhằm xác định chi phí sử dụng vốn WACC cho các dự án tại thị trường Việt Nam.
• Hệ thống mẫu biểu: Bảng dự toán dòng tiền hoạt động thuần, Lịch vay và trả nợ phân kỳ có tính đến thời gian ân hạn, và ma trận điều khoản hợp đồng tín dụng TTDA chuẩn quốc tế (Bảng 1.3).

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?

Luận án phác thảo lộ trình nghiên cứu học thuật và cải cách chính sách giai đoạn 2013–2023 tập trung vào 3 trụ cột:

1. Trụ cột Thể chế: Nghiên cứu xây dựng Luật chuyên ngành về Đối tác Công tư (PPP) và Luật hóa tư cách pháp lý độc lập của SPV/TBV trong việc sở hữu và thế chấp quyền dự án.
2. Trụ cột Công cụ Tài chính: Phát triển thị trường trái phiếu dự án (Project Bonds) và các công cụ phái sinh tiền tệ/lãi suất nhằm giảm thiểu rủi ro tỷ giá cho các khoản vay ngoại tệ trong TTDA.
3. Trụ cột Quản trị Rủi ro Ngân hàng: Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về xác suất vỡ nợ của các dự án hạ tầng và hoàn thiện mô hình xếp hạng tín nhiệm nội bộ chuyên biệt cho tài trợ cấu trúc tại các NHTM Việt Nam.

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết trọn vẹn và chuẩn mực khoảng trống lý luận về phương thức Tài trợ dự án (TTDA) tại Việt Nam, phân định ranh giới khoa học giữa TTDA và các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống (cho vay theo dự án đầu tư, cho vay hợp vốn, cho thuê tài chính).
2. Công trình cung cấp bức tranh toàn cảnh trung thực và sâu sắc về thực trạng 10 năm (2002–2012) vận dụng TTDA tại các TCTD Việt Nam, chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế, rào cản hạn mức tín dụng và hạn chế trong kỹ thuật thẩm định dòng tiền của các ngân hàng thương mại.
3. Luận án đóng góp hệ thống công thức và quy trình toán tài chính chuẩn xác (mô hình FATSATL, cơ chế lãi nhập vốn trong giai đoạn ân hạn, định giá WACC điều chỉnh Beta, tỷ số DSCR) làm cẩm nang ứng dụng trực tiếp cho hoạt động cấp tín dụng cấu trúc.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi cao đối với bốn nhóm chủ thể chính: Chủ đầu tư dự án (nâng cao năng lực quản trị, thiết lập SPV chuẩn mực), Tổ chức tín dụng (đổi mới quy trình thẩm định, áp dụng tài khoản phong tỏa), Ngân hàng Nhà nước (ban hành khung pháp lý chuyên biệt về TTDA), và Chính phủ/Quốc hội (hoàn thiện thể chế PPP, chính sách chia sẻ rủi ro và bảo lãnh chuyển đổi ngoại tệ).
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật tiên phong cho giai đoạn tiếp theo về chứng khoán hóa tài sản dự án, trái phiếu hạ tầng và tài trợ dự án xanh, đóng góp thiết thực vào mục tiêu hiện đại hóa hệ thống hạ tầng và đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết và ý nghĩa thực tiễn, khoa học của đề tài nghiên cứu Chiến lược phát triển kinh tế xã hội Việt Nam từ năm 2011đến năm 2020 tại Đại hội đại biểu Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ XI đã xác định phương hướng nhiệm vụ đến năm 2020 cơ bản đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp. Để thực hiện được mục tiêu đã đề ra, Đại hội XI của Đảng cũng đã nêu ra rất nhiều giải pháp mang tính đồng bộ. Trong đó có giải pháp huy động mọi nguồn lực trong và ngoài nước đưa vào đầu tư đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế đất nước.

Để triển khai nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng, Hội nghị Trung ương lần thứ 4 của Đảng về kết cấu hạ tầng cũng đã phân tích tình hình và nguyên nhân, nêu rõ quan điểm và mục tiêu, cũng như định hướng phát triển hệ thống hạ tầng đồng bộ. Bên cạnh đó, các bộ ngành và địa phương cũng đã xây dựng chiến lược phát triển CSHT trên phạm vi quốc gia và địa phương. Cụ thể là theo số liệu đưa ra tại hội nghị về mô hình đầu tư theo hình thức PPP do Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức ngày 20/4/2012 tại Hà Nội, nhu cầu vốn đầu tư xây dựng CSHT của Việt Nam từ nay đến năm 2020 khoảng 15 tỷ USD/năm. Với vai trò quản lý và điều hành toàn bộ nền kinh tế, Chính phủ Việt Nam cũng đã đề ra rất nhiều giải pháp để huy động các nguồn vốn trong và ngoài nước, thực hiện nhiều biện pháp để kêu gọi và khuyến khích các thành phần kinh tế trong và ngoài nước cùng tham gia đầu tư vào lĩnh vực CSHT kỹ thuật và xã hội.

Trong đó quan trọng nhất phải kể đến là việc ban hành “Quy chế đầu tư theo hình thức BOT, BTO và BT” cũng như là đang triển khai thí điểm mô hình PPP. TTDA, một phương thức tài trợ phi truyền thống bên cạnh các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống cho các DAĐT như: cho vay theo DAĐT, cho vay hợp vốn và cho thuê tài chính được xem là: (1) cuộc cách LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xiv mạng trong hoạt động cấp tín dụng của các TCTD ở nhiều quốc gia trên thế giới; (2) giải pháp tối ưu trong việc thu hút các nguồn vốn đầu tư từ khu vực tư nhân trong và ngoài nước đầu tư vào những ngành nghề, lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế, đặc biệt là lĩnh vực phát triển CSHT ở những nước đang phát triển; (3) góp phần thúc đẩy mô hình PPP phát triển; (4) giảm gánh nặng đầu tư công cho ngân sách nhà nước; và (5) góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của các quốc gia. Tuy nhiên, hiện nay ở Việt Nam, khái niệm TTDA vẫn còn khá mới mẻ cả về phương diện lý luận lẫn thực tiễn. Về phương diện lý luận, hiện nay ở Việt Nam chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào về phương thức TTDA tại các TCTD.

Mặt khác, ở góc độ thực tiễn, hiện các TCTD ở Việt Nam cũng chưa có sự phân biệt rõ ràng về sự khác nhau cơ bản giữa phương thức TTDA với các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống cho các DAĐT trong hoạt động tín dụng của họ. Do đó, việc nghiên cứu đề tài “Vận dụng và mở rộng phương thức TTDA, góp phần đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam” sẽ mang lại ý nghĩa thiết thực cả về phương diện lý luận lẫn giá trị thực tiễn. Về phương diện lý luận, luận án sẽ làm rõ sự khác nhau cơ bản giữa phương thức TTDA với các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống quen thuộc cho các DAĐT đang được thực hiện tại các TCTD ở Việt Nam, để cho thấy rõ những ưu nhược điểm của từng phương thức cấp tín dụng, cũng như là những đặc điểm khác nhau cơ bản giữa chúng. Bên cạnh đó, luận án cũng sẽ cho thấy một cách rõ ràng vai trò thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của một quốc gia thông qua những lợi ích mà phương thức tài trợ này này mang lại.

Về phương diện thực tiễn, luận án góp phần làm rõ thực trạng vận dụng và mở rộng phương thức TTDA tại các TCTD của Việt Nam, cũng như là những đóng góp còn khiêm tốn của phương thức tài trợ này đối với quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế Việt Nam trong thời gian qua. Trên cơ sở đó, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xv tác giả đề xuất gói giải pháp hữu ích và cần thiết đối với các TCTD ở Việt Nam, để làm cơ sở cho việc vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ phi truyền thống này tại các TCTD ở Việt Nam trong thời gian tới. Tuy nhiên, để giúp các TCTD ở Việt Nam vận dụng và mở rộng được phương thức TTDA trong thời gian tới, luận án cũng đề xuất nhiều kiến nghị cần thiết đối với các cơ quan quản lý nhà nước, bao gồm Quốc Hội, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Những kiến nghị này, một mặt giúp các TCTD vận dụng và mở rộng được phương thức TTDA ở Việt Nam, mặt khác, cũng tạo ra rất nhiều điều kiện thuận lợi cần thiết cho việc phát triển mô hình PPP tại Việt Nam trong thời gian tới.

Xuất phát từ những lý do trên đây, tác giả quyết định chọn đề tài: “Vận dụng và mở rộng phương thức TTDA, góp phần đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam” cho luận án nghiên cứu sinh của mình. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan Theo tác giả được biết thì cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào cả trong và ngoài nước về việc vận dụng và mở rộng phương thức TTDA tại các TCTD, góp phần đẩy nhanh tiến trình tăng trưởng và phát triển kinh tế của các quốc gia. Hầu hết các tài liệu nghiên cứu về TTDA được xuất bản trong gần hai thập kỷ qua của nhiều tác giả trên thế giới có thể chia thành năm lĩnh vực như sau: - Nghiên cứu về thủ tục, chẳng hạn như TTDA (Pahwa, 1991) viết về chính sách, quy định và các thủ tục; - Nghiên cứu tình huống, chẳng hạn như TTDA (Lang, 1998) và TTDA hiện đại (Esty, 2004); - Nghiên cứu về tài trợ, chẳng hạn như TTDA (Finnerty, 1996) và (Nevitt và Fabozzi, 2000); - Nghiên cứu về luật pháp, chẳng hạn như Luật và kinh doanh về TTDA quốc tế (Hoffman, 2001); LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xvi - Nghiên cứu tổng hợp về tài trợ, kỹ thuật, kinh tế, môi trường và luật pháp, chẳng hạn như Tài trợ các dự án lớn (Khan và Parra, 2003). Ở Việt Nam, phương thức TTDA đã từng được Quỹ phát triển quốc gia trước năm 1975 nghiên cứu và xuất bản vào năm 1972 thành 2 tập sách có tựa đề “Phương thức nghiên cứu và tài trợ DAĐT”.

Nội dung 2 tập sách này chủ yếu hướng dẫn các nhà đầu tư nghiên cứu soạn thảo DAĐT ở các phương diện bao gồm: thị trường, kỹ thuật công nghệ, tổ chức sản xuất, phân tích tài chính, lợi ích kinh tế - xã hội (tập 1) và phương thức TTDA (tập 2) bao gồm việc hướng dẫn lập kế hoạch tài trợ và các định chế tài chính TTDA trong và ngoài nước. Tuy nhiên, kể từ sau năm 1975, phương thức TTDA không còn được nhắc đến trong hoạt động của các TCTD cũng như trong các chương trình giảng dạy bậc đại học ở Việt Nam. Mãi đến năm 1995 khi chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright được ký kết giữa chính phủ Việt Nam và Hoa Kỳ thì phương thức TTDA mới bắt đầu được đưa vào giảng dạy trong học phần tài chính phát triển. Kể từ thời điểm đó đến nay, ở Việt Nam cũng đã có một vài bài viết được đăng trên các tạp chí khoa học trong nước như bài viết của tác giả Nguyễn Thu Hiền đăng trên Tạp chí phát triển kinh tế số 125 (2001) với tiêu đề: “Phương thức TTDA, Lối ra cho tư nhân hoá CSHT và tiện ích công cộng” và bài viết của tác giả Phạm Anh Dũng với tiêu đề: “TTDA sự cần thiết đối với doanh nghiệp Việt Nam” đăng trên Tạp chí Công nghệ Ngân hàng số 1 (2004), v.

Theo tác giả Nguyễn Thu Hiền thì “Phương thức tài trợ truyền thống có nhiều mặt hạn chế. Trong đó tiêu biểu là nó không cho phép các doanh nghiệp có năng lực tài chính hạn chế tiếp tục vay trên thực lực tài chính của mình (thông qua sự ràng buộc tỷ lệ nợ), ngoài ra quá khứ tín dụng của doanh nghiệp là một yếu tố được nhà tài trợ xem xét một cách nghiêm khắc… Phương thức TTDA như là một cuộc cách mạng cho tín dụng khi nó khắc phục được các nhược điểm của phương thức tín dụng truyền thống. Lúc này, chính năng lực tài chính của dự án, tài sản của dự án, dòng tiền thu của dự án chứ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xvii không phải là năng lực tài chính của chủ đầu tư là yếu tố xem xét cấp tín dụng. Trong trường hợp dự án phá sản, khoản vay sẽ được thu hồi từ chính dự án cho đến đồng tài sản cuối cùng của dự án, trách nhiệm của chủ đầu tư (trách nhiệm hữu hạn khi tham gia vào dự án) tuy nhiên lại không bị truy cứu cho phần tài sản vượt quá lượng vốn đầu tư mà chủ đầu tư góp vào dự án… Tại Việt Nam, phương thức TTDA chưa thực sự được sử dụng rộng rãi”.

Cũng tương tự như bài viết của tác giả Nguyễn Thu Hiền, bài viết của tác giả Phạm Anh Dũng cũng tập trung làm rõ sự khác nhau giữa phương thức TTDA và phương thức cho vay theo DAĐT, đồng thời cho thấy sự cần thiết của việc vận dụng phương thức tài trợ này đối với các doanh nghiệp và các TCTD ở Việt Nam. Nhìn chung thì những bài viết này chỉ mới dừng lại ở việc làm rõ sự khác nhau giữa phương thức TTDA với phương thức cho vay theo DAĐT và cho thấy rằng, phương thức TTDA còn khá mới mẻ ở Việt Nam. Trong lĩnh vực nghiên cứu, đề tài về lĩnh vực TTDA hầu như chưa được nghiên cứu nhiều ở Việt Nam. Vào năm 2005, tác giả của luận án này cũng đã bảo vệ thành công luận văn cao học của mình tại Đại học Kinh tế TPHCM với đề tài: “Vận dụng phương thức TTDA mở rộng tín dụng trung dài hạn trong điều kiện Việt Nam hiện nay”.