Chương 1: Cơ sở lý thuyết về năng lực cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng Chương 2: Mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Tp. Chương 3: Thực trạng năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Tp.HCM Chương 4: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Tp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRƯỚC 1. Các nghiên cứu nước ngoài Gilibert và Steinherr (1989), “The impact of financial market integration on the European banking industry”.
Tác giả cho rằng, các ngân hàng nhỏ thường có xu hướng hoạt động chủ yếu trên địa phương, nơi thị trường ít cạnh tranh. Trong khi các ngân hàng lớn hơn có xu hướng hoạt động trên nhiều quốc gia. Carrol Ann Northcott (2004), “Competition in Banking: A review of the Literatute”. Tài liệu nghiên cứu tại Ngân hàng Canada, tác giả cho rằng, khả năng cạnh tranh của ngân hàng phụ thuộc vào các đặc điểm: Thứ nhất, thị phần của ngân hàng ngân hàng càng lớn thì ngân hàng đó càng có lợi thế cạnh tranh.
Thứ hai, ngân hàng với mạng lưới chi nhánh rộng lớn có thể mang lại kết quả cạnh tranh cao hơn. Thứ ba, tiến bộ công nghệ có khả năng tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng. De Nicolo (2000), “Size, Charter Value and Risk in Banking: An International Perspective”. Khi xem xét mối quan hệ giữa vốn điều lệ và quy mô tổng tài sản, tác giả cho rằng, các ngân hàng có quy mô lớn hơn thì có nhiều khả năng có thể phát huy sức mạnh thị trường.
Chính vì vậy, vốn điều lệ và quy mô tổng tài sản tác động tích cực đến năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, quy mô tổng tài sản tăng nhanh trong khi vốn điều lệ tăng không tương ứng thì có thể dẫn đến mất khả năng thanh toán. Berger (2003), “The Economic Effects of Technological Progress: Evidence from the Banking Industry”. Tác giả cho rằng, tiến bộ công nghệ có khả năng tăng quy mô kinh tế ở nhiều sản phẩm- dịch vụ ngân hàng, chẳng hạn như: xử lý thanh toán, quản lý tiền mặt… Đồng thời, tiến bộ công nghệ có thể dẫn đến sự phát triển cỉa các sản phẩm mới và dịch vụ có quy mô kinh tế hơn các sản phẩm ngân hàng truyền thống.
Do đó có tiềm năng tăng hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng. Trong đó, ATM và ngân hàng từ xa thông qua Internet và điện thoại là các kênh phân phối giúp khách hàng tiếp cận với dịch vụ ngân hàng nhanh hơn, thuận tiện hơn. Từ đó, tăng phạm vi cạnh tranh về mặt địa lý, giảm chi phí để mở thêm chi nhánh. Bikker và cộng sự (2006), “The Impact of Bank Size on Market Power”.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Tác giả đã nghiên cứu tác động của quy mô ngân hàng đến cạnh tranh bằng cách đánh giá mối quan hệ giữa quy mô ngân hàng và sức mạnh thị trường. Tác giả sử dụng mô hình Panzar- Rosse, dựa trên mẫu quan sát của hơn 18.000 ngân hàng trong 101 quốc gia. Từ đó, tác giả nhận thấy rằng, sức mạnh thị trường của các ngân hàng lớn phụ thuộc vào hai yếu tố chính là: quy mô của ngân hàng và sản phẩm ngân hàng cung cấp. Theo đó, quy mô ngân hàng là yếu tố quan trọng nhất, quyết định vị thế của ngân hàng đó trong thị trường cạnh tranh.
Và, các ngân hàng lớn có thể khai thác các sản phẩm dịch vụ của thị trường bán buôn. Deger Alper và Adem Anbar (2011), “Bank specific and Macroeconomic Determainants of Commercial Bank Profitability: Empirical Evidence from Turkey”. Một nghiên cứu tại các ngân hàng Thổ Nhĩ Kỳ trong giai đoạn 2002- 2010. Tác giả cho rằng, Quy mô tài sản và thu nhập ngoài lãi có ảnh hưởng tới Lợi nhuận của ngân hàng.
Cụ thể, Quy mô tài sản càng cao thì lợi nhuận càng cao và Thu nhập ngoài lãi càng lớn thì Lợi nhuận của ngân hàng càng lớn. Bên cạnh đó, Quy mô của các khoản cấp tín dụng và cho vay so với Quy mô tài sản cao lại có ảnh hưởng không tốt đến Lợi nhuận của ngân hàng. Chính vì vậy, tác giả cho rằng các ngân hàng có thể cải thiện Lợi nhuận của họ thông qua việc tăng quy mô tài sản và thu nhập ngoài lãi, giảm Tỷ lệ tín dụng/tài sản. Ngoài ra, lãi suất thực cao hơn có thể dẫn tới lợi nhuận của ngân hàng cao hơn.
Devinaga Rasiah, Tan Teck Ming & Abd Halim Bin Abd Hamid (2014), “Mergers improve efficiency of Malaysian”. Nhóm tác giả nghiên cứu quá trình sáp nhập các ngân hàng nội địa Malaysia đã cho rằng, sáp nhập và mua lại các ngân hàng trong nước đã cải thiện hiệu suất và lợi nhuận của ngân hàng. Tuy nhiên, việc sáp nhập không tại ra giá trị cho cổ đông trong trung hạn và đạt hiệu quả như mục tiêu đặt ra sau khi mua lại ngay. Để sáp nhập thành công, một trong những yếu tố các ngân hàng cần có sự tương đồng về văn hóa, tài chính và nhân sự.
Các nghiên cứu trong nước Nguyễn Thị Quy (2005), “Năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 trong xu thế hội nhập” sách chuyên khảo. Trong đó, tác giả đã hệ thống hóa một số các khái niệm về năng lực cạnh tranh nói chung, năng lực cạnh tranh của một quốc gia, một doanh nghiệp, một công ty nói riêng. Từ đó, tác giả đưa ra khái niệm về năng lực cạnh tranh của NHTM như sau: “Năng lực cạnh tranh của một ngân hàng là khả năng ngân hàng đó tạo ra, duy trì và phát triển những lợi thế nhằm duy trì và phát triển thị phần; đạt được mức lợi nhuận cao hơn mức trung bình của ngành và liên tục tăng đồng thời đảm bảo sự hoạt động an toàn và lành mạnh, có khả năng chống đỡ và vượt qua những biến động bất lợi của môi trường kinh doanh”. Từ đó, tác giả có xây dựng hệ thống các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh cả hệ thống ngân hàng thương mại của một quốc gia.
Bao gồm: tiềm lực tài chính; năng lực công nghệ; nguồn nhân lực; năng lực quản lý; cơ cấu tổ chức; hệ thống kênh phân phối; mức độ đa dạng hóa các dịch vụ cung cấp; mức độ cạnh tranh và khả năng hợp tác giữa các ngân hàng trong nước. Qua phân tích kinh nghiệm cải cách hệ thống ngân hàng ở một số quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và thực trạng cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam, tác giả đã đưa ra các nhóm giải pháp nâng cao năng lực nội tại của các ngân hàng thương mại Việt Nam, như: xây dựng chiến lược kinh doanh cụ thể và dài hạn; tăng cường tiềm lực tài chính; nâng cao năng lực công nghệ; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; nâng cao năng lực quản lý. Cuốn sách đã hệ thống hóa được cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của NHTM, làm cơ sở lý luận cho các nghiên cứu sau này. Tuy nhiên, nghiên cứu thực trạng của tác giả đã diễn ra gần 15 năm (từ 2005).
Khi đó, hệ thống ngân hàng chưa trải qua giai đoạn khủng hoảng và phải tái cơ cấu. Lê Đình Hạc (2005), “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” luận án tiến sỹ kinh tế. Theo đó, luận án đã hệ thống hóa được một số vấn đề mang tính lý luận về cạnh tranh của các ngân hàng thương mại nói chung và cạnh tranh trong điều kiện hội nhập quốc tế nói riêng. Bên cạnh đó, luận án đã chỉ ra được các hoạt động ngân hàng liên quan đến cạnh tranh, năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế.
Đồng thời, luận án đã đưa ra ba nhóm tiêu chí cơ bản để đánh giá năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại. Đó là: các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh thông qua LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 phương thức cạnh tranh (tính đa dạng danh mục dịch vụ tài chính; chất lượng dịch vụ; giá cả dịch vụ; và khả năng tạo cơ hội tiếp cận dịch vụ cho khách hàng); Các tiêu chí đánh giá thông qua các yếu tố tiềm năng (chất lượng nguồn nhân lực; trình độ công nghệ; tiềm lực tài chính; chiến lược kinh doanh; khả năng sinh lời; độ an toàn; uy tín trên thị trường; thị phần); các tiêu chí về môi trường cạnh tranh (kinh tế vĩ mô; chính trị; văn hóa; xã hội; công nghệ; hệ thống luật pháp và cơ chế hoạt động). Đinh Duy Đông (2007), “Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt nam trong thời gian tới” bài nghiên cứu. Tác giả đánh giá năng lực cạnh tranh của NHTM dựa vào khả năng duy trì và mở rộng thị phần; chất lượng tài sản qua hệ số an toàn vốn; sự đa dạng của sản phẩm- dịch vụ ngân hàng; năng lực quản lý, chất lượng lãnh đạo và đội ngũ nhân viên.
Tác giả kết luận: Cạnh tranh trong các NHTM Việt Nam mang tính chất độc quyền nhóm, các ngân hàng thương mại nhà nước chiếm thị phần tuyệt đối. Rất nhiều ngân hàng chưa thực sự an toàn theo tiêu chuẩn quốc tế. Nghiệp vụ ngân hàng hiện tại còn đơn giản và chưa đa dạng, chủ yếu là các sản phẩm dịch vụ truyền thống. Trình độ quản lý chưa cao, chất lượng cán bộ thấp dẫn tới năng suất lao động thấp.
Trương Quang Thông (2010), “Phân tích hiệu năng hoạt động ngân hàng thương mại Việt Nam” sách chuyên khảo. Theo đó, tác giả sử dụng mô hình S-C-P để phân tích các quan hệ giữa cấu trúc, hành vi và hiệu năng của các ngân hàng thương mại theo từng nhóm (NHTM cổ phần, NHTM nhà nước, ngân hàng liên doanh và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài). Để phân tích, tác giả sử dụng các biến như: ROA; Thị phần cho vay; Thị phần huy động vốn; Thị phần (cơ cấu) tài sản (% so với tổng tài sản hệ thống ngân hàng); Tỷ lệ nợ xấu; Dự trữ thanh khoản/tổng tài sản; Tiền gửi không kỳ hạn/Tiền gửi có kỳ hạn; Cho vay/huy động; Cơ cấu thu nhập lãi/tổng thu nhập; Cho vay trung và dài hạn/tổng cho vay; Cho vay bằng ngoại tệ/tổng cho vay; Tài sản có ngoại tệ/tổng tài sản; Tài sản nợ ngoại tệ/tổng nguồn vốn. Trong các biến trên, chỉ có ROA được sử dụng để đo lường hiệu năng.
12 biến còn lại để đo lường cấu trúc và hành vi.
