chương 1 đã giới thiệu khái quát về lý do chọn đề tài và bố cục của bài. Sang chương 2 người viết lược khảo một số nghiên cứu trước đây của các tác giả trong và ngoài nước về mối quan hệ giữa đa dạng hóa thu nhập và lợi nhuận hoạt động của ngân hàng. Từ đó phát triển giả thuyết nghiên cứu của bài.1 GIỚI THIỆU VỀ ĐA DẠNG HÓA NGÂN HÀNG Đa dạng hóa trong ngành ngân hàng có thể ở rất nhiều lĩnh vực như: đa dạng hóa về địa lý, đa dạng hóa nguồn thu nhập, đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ, đa dạng hóa các lĩnh vực kinh tế…( Tabak et al., 2011; Pennathur et al. Bài nghiên cứu này tập trung thảo luận về đa dạng hóa nguồn thu nhập của ngành ngân hàng.2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐA DẠNG HÓA VÀ LỢI NHUẬN NGÂN HÀNG Trên cơ sở những nghiên cứu trước đây, về lý thuyết có thể chia làm 2 nhóm: Lý thuyết 1: Tổ chức kinh tế khi thực hiện đa dạng hóa thì nguồn lực được phân tán và rủi ro không tập trung thì sẽ tạo cơ hội gia tăng lợi nhuận.
Lý thuyết 2: Thay vì đa dạng hóa, các ngân hàng hoặc tổ chức nên tập trung vào nguồn lực có sẳn của mình thì khả năng tạo lợi nhuận sẽ tốt hơn so với việc phân tán nguồn lực và địa bàn mà mình không có lợi thế. Ngân hàng nên duy trì việc tập trung cho vay hay mở rộng các dịch vụ tài chính? Đa dạng hóa nguồn thu nhập làm tăng hay giảm lợi nhuận của ngân hàng ? Vấn đề này dường như là một vấn đề tranh cãi chưa kết thúc trong các bài nghiên cứu, ở cả những nước đã và đang phát triển ( Sanya và Wolfe., 2010; Smith et al. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI TRƯỚC ĐÂY Về mặt lý thuyết, đa dạng hóa các nguồn thu nhập được ưa chuộng hơn vì các dịch vụ thu phí, lợi nhuận kinh doanh ròng và thu nhập ngoài lãi khác không tương quan hoặc tương quan không hoàn hảo với thu nhập từ lãi ròng. Tuy nhiên, ngay cả lý thuyết cũng dường như chưa trả lời thuyết phục cho câu hỏi này.
Sau khi phân tích, nghiên cứu thực nghiệm ở nhiều nước khác nhau, trong nhiều giai đoạn khác nhau, các kết quả của những nghiên cứu này lại cho các kết quả không giống nhau. Một vài nghiên cứu cho rằng đa dạng hóa thu nhập sẽ cải thiện lợi nhuận hoặc làm giảm rủi ro cho ngân hàng. Một số nghiên cứu khác lại cho rằng đa dạng hóa thu nhập sẽ dẫn đến sự không ổn định của lợi nhuận ngân hàng. Là một trong những nhà nghiên cứu cho rằng đa dạng hóa thu nhập sẽ cải thiện lợi nhuận hoặc làm giảm rủi ro cho ngân hàng, khi phân tích tác động của đa dạng hóa thu nhập đến lợi nhuận có điều chỉnh rủi ro, Chiorazzo et al., 2008 nghiên cứu các ngân hàng Ý bằng cách sử dụng dữ liệu hàng năm của các ngân hàng riêng lẻ trong giai đoạn 1993-2003.
Họ tìm thấy mối quan hệ thuận chiều giữa đa dạng hóa thu nhập và lợi nhuận có điều chỉnh rủi ro của ngân hàng Ý. Sau khi chọn mẫu, phân nhóm theo quy mô, ông cho rằng những ngân hàng lớn đạt được lợi nhuận từ các hoạt động thu ngoài lãi trong khi nhóm những ngân hàng nhỏ với tỷ lệ thu ngoài lãi thấp thì chỉ có thể có lợi nhuận từ việc mở rộng việc kinh doanh thu lãi của họ. Cũng quan tâm đến lợi nhuận cóa điều chỉnh ủi ro, Lin et al., 2012 cho rằng đa dạng hóa nguồn thu nhập được sẽ mang lại lợi thế tương đối vì nó có thể làm giảm cú sốc đối với biên độ lãi ròng xảy ra từ những bất lợi về lãi suất cho vay. Kết quả là đa dạng hóa thu nhập sẽ dẫn đến thu nhập ròng ổn định hơn và lợi nhuận có điều chỉnh rủi ro cao hơn.
Điều này khá đúng khi khủng hoảng ngân hàng xảy ra trong những năm vừa qua : khủng hoảng tài chính Argentinean năm 2011 và 2012 ( trích dẫn từ Bebczuk và Galindo, 2008 ), hay khủng hoảng ngân hàng ở Úc vào những năm 1997-2003 (Tabak et al. Do những ngân hàng này đã tập trung chủ yếu vào LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 hoạt động cho vay nên khi khủng hoảng tài chính toàn cầu xảy ra, cho vay không thu được vốn và lãi đã làm cho lợi nhuận ngân hàng của những nước này giảm sút nghiêm trọng và đã gây ra khủng hoảng ngân hàng. Và gần đây, Sanya và Wolfe ( 2011 ) đã phân tích đa dạng hóa thu nhập của những ngân hàng ở các nước đang phát triển. Họ tìm thấy đa dạng hóa thu nhập có ảnh hưởng tích cực lên lợi nhuận có điều chỉnh rủi ro ở những ngân hàng tại các nước đang phát triển này.
Họ cho rằng những lợi ích của đa dạng hóa thu nhập là lớn nhất đối với các ngân hàng có rủi ro trung bình. Tuy nhiên những ngân hàng này có nhiều khả năng bị ảnh hưởng bởi vì quá phụ thuộc vào thu nhập ngoài lãi, đặc biệt nếu các cơ hội đa dạng hóa được sử dụng vô trách nhiệm để đánh bạc cho lợi nhuận. Kết quả này kiểm soát khá mạnh các đặc điểm cụ thể của ngân hàng như quy mô, chiến lược và các điều kiện kinh tế vĩ mô trong nền kinh tế mới nổi. Hơn nữa, kết quả được chứng minh khi sáng kiến điều tiết khác nhau có thể làm giảm tác động của đa dạng hóa lên lợi nhuận và rủi ro được kiểm soát.
Bài viết này nêu bật một thực tế là đa dạng hóa thu nhập ngân hàng ở những nước có nền kinh tế mới nổi có thể làm gia tăng lợi nhuận. Điều này mở ra một tầm nhìn mới cho những nhà quản trị, những nhà điều hành ngân hàng ở những nước này. Cũng đồng quan điểm trên, trong bài nghiên cứu của mình, Baele et al., 2007 nghiên cứu việc đa dạng hóa thu nhập tác động đến gia tăng lợi nhuận ngân hàng ở những nước Châu Âu trong giai đoạn 1989-2004. Họ đã tìm thấy mối quan hệ tích cực nhất định giữa giá trị thương hiệu và mức độ đa dạng hóa chức năng.
Họ cho rằng thị trường chứng khoán dự đoán rằng đa dạng hóa nguồn thu nhập có tiềm năng để cải thiện lợi nhuận tương lai của ngân hàng. Điều này có nghĩa là lợi ích của việc đa dạng hóa được đánh giá là vượt quá chi phí của việc gia tăng mức độ phức tạp và chi phí đại lý liên quan khi thực hiện đa dạng hóa. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là đa dạng hóa không giới hạn là tối ưu. Họ cho rằng các ngân hàng đa dạng hóa ở Châu Âu đã có thể khuyếch trương thương hiệu và thiết lập sự chuyên môn hơn.
Hay như Elsas et al., 2010 nghiên cứu ảnh hưởng của đa dạng hóa thu nhập lên cả lợi nhuận và giá trị thị trường của ngân hàng bằng việc sử dụng dữ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 liệu bảng của 9 nước trong giai đoạn 1996-2008. Họ thấy rằng đa dạng hóa thu nhập có thể cải thiện lợi nhuận và giá trị thị trường của ngân hàng. Một nghiên cứu gần đây cũng có quan điểm tương tự đã phân tích đa dạng hóa thu nhập và lợi nhuận ngân hàng ở Thổ Nhĩ Kỳ giai đoạn 2005-2011 của tác giả Yanik et al. Bài nghiên cứu kết luận rằng đa dạng hóa thu nhập tác động tích cực đến lợi nhuận của ngân hàng có thể là một kết quả của sự gia tăng thu nhập hoặc giảm chi phí hoạt động của ngân hàng từ hoạt động đa dạng hóa.
Bài nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mức độ đa dạng hóa của những ngân hàng ở Thổ Nhĩ Kỳ chưa cao nên một sự gia tăng trong tỷ lệ thu nhập ngoài lãi có thể có ảnh hưởng đến lợi nhuận có điều chỉnh rủi ro của ngân hàng. Không đồng ý quan điểm với những nghiên cứu trên, một số nhà nghiên cứu như Deyoung và Roland (2001); và Stiroh (2004a) đã tìm thấy bằng chứng thực nghiệm rằng sự phụ thuộc vào hoạt động thu ngoài lãi sẽ làm gia tăng biến động của những ngân hàng lớn ở Mỹ. Deyoung và Roland (2001) cung cấp 3 lý do tại sao thu nhập ngoài lãi có thể làm gia tăng biến động lợi nhuận. Đầu tiên, lợi nhuận có được từ hoạt động thu phí có thể có nhiều biến động hơn thu nhập từ lãi bởi vì mối quan hệ ngân hàng - khách hàng chặt chẽ hơn trong cho vay truyền thống.
Vì cả người đi vay là khách hàng và người cho vay là ngân hàng sẽ tốn kém chi phí chuyển đổi và chi phí thông tin khi chuyển qua vay tại ngân hàng khác. Do đó khách hàng ít thay đổi quan hệ tín dụng với ngân hàng. Còn khi khách hàng sử dụng dịch vụ ngân hàng thì mối quan hệ ngân hàng – khách hàng không chặt chẽ và khách hàng sẽ dễ dàng chuyển sang một ngân hàng khác. Thứ 2, việc mở rộng dịch vụ thu phí có thể làm gia tăng chi phí cố định ( như phí đầu tư về kỹ thuật và nguồn nhân lực ).
Trong khi đó, nếu 1 mối quan hệ cho vay đã có sẵn thì chi phí duy nhất của khoản vay thêm là chi phí lãi của ngân hàng. Vì khi khách hàng đã có sẵn mối quan hệ với ngân hàng thì ngân hàng không cần phải tốn chi phí xác minh khách hàng, tiếp thị khách hàng…Và chi phí duy nhất của khoản vay thêm lúc này chỉ là khoản lãi ngân hàng phải trả cho người gửi tiền để huy động khoản vốn để cho vay. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Thứ 3, ngược lại với hoạt động cho vay, hoạt động thu phí đòi hỏi vốn ít hơn, điều này cho thấy mức độ đòn bẩy tài chính cao và điều đó dẫn đến biến động lợi nhuận cao hơn. Trong khi đó Stiroh ( 2004a) phân tích lợi ích tiềm năng của đa dạng hóa thu nhập ở những ngân hàng Mỹ.
Bởi vì sự tăng trưởng của thu lãi thuần và thu ngoài lãi thuần trong giai đoạn 1984-2001 càng tương quan nên ông kết luận rằng đa dạng hóa thu nhập bị giảm trong giai đoạn nghiên cứu. Thêm vào đó, ông chỉ ra rằng lợi nhuận có điều chỉnh rủi ro có mối quan hệ nghịch chiều với tỷ lệ thu nhập ngoài lãi và có mối quan hệ thuận chiều với rủi ro phá sản ngân hàng tức là đa dạng hóa thu nhập tăng sẽ dễ dàng dẫn đến rủi ro phá sản ngân hàng.