đặt vấn đề thu phí và lệ phí phải đảm bảo bù đắp chi phí và có lợi nhuận hợp lý nhằm tạo điều kiện cho người dân được sử dụng và tiếp cận dịch vụ công phù hợp với mức thu nhập và khả năng đóng góp của mình. Tại một số quốc gia trên thế giới, mức thu phí và lệ phí phải đảm bảo bù đắp được chi phí, nhằm khuyến khích sự phát triển của các dịch vụ công, tránh lạm dụng dịch vụ công. Do vậy, Luật phí và lệ phí năm 2015 sửa đổi nguyên tắc xác định mức thu phí và lệ phí như sau: c 13 - Mức thu phí được xác định cơ bản bảo đảm bù đắp chi phí, có tính đến chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ, bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch và bình đẳng về quyền và nghĩa vụ của công dân. - Mức thu lệ phí được ấn định trước, không nhằm mục đích bù đắp chi phí; mức thu lệ phí trước bạ được tính bằng tỷ lệ phần trăm trên giá trị tài sản; bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch và bình đẳng về quyền và nghĩa vụ của công dân.
Nội dung quản lý thu phí và lệ phí 1. Xây dựng dự toán thu phí và lệ phí Xây dựng dự toán thu phí và lệ phí là một bộ phân không thể tách rời trong quá trình xây dựng dự toán thu NSNN. Dự toán thu NSNN là bản dự trù các khoản thu NSNN theo các chỉ tiêu xác định trong một năm, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định. Dự toán thu là cơ sở để phân bổ nguồn lực tài chính cho các hoạt động trong kỳ kế hoạch và có ảnh hưởng quyết định tới việc thực hiện dự toán chi của ngân sách, nhằm đáp ứng yêu cầu của sản xuất và đời sống xã hội trong một thời kỳ kế hoạch.
Dự toán thu NSNN nói chung và dự toán thu phí, lệ phí nói riêng là khâu đầu tiên mang tính chất định hướng có vai trò rất quan trọng trong quản lý các khoản thu ngân sách. - Căn cứ xây dựng dự toán: Cũng giống như khi xây dựng dự toán thu NSNN, việc xây dựng dự toán thu phí, lệ phí cần phải dự trên một số căn cứ sau đây: + Nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội hàng năm; + Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và dự toán NSNN năm sau; các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế. + Chính sách chế độ thu hiện hành của Nhà nước. c 14 + Số kiểm tra về dự toán thu thuế, phí, lệ phí do cơ quan có thẩm quyền thông báo.
+ Kết quả thu phí, lệ phí năm trước, số liệu thống kê qua các năm. + Thực tế hoạt động của các yếu tố trên thị trường có ảnh hưởng đến thu phí, lệ phí. - Quy trình lập dự toán thu phí, lệ phí: Lập dự toán thu phí, lệ phí là việc xác định các chỉ tiêu của dự toán thu và xây dựng các biện pháp thực hiện các chỉ tiêu đã đề ra. Xét về mặt kỹ thuật nghiệp vụ, lập dự toán thu phí, lệ phí chính là quá trình dự đoán, tính toán và tổ chức động viên nguồn thu phí, lệ phí cho NSNN.
Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm trong việc thực hiện các khoản thu phí, lệ phí phải tổ chức lập dự toán thu phí, lệ phí trong phạm vi nhiệm vụ được giao và gửi cơ quan tài chính đồng cấp. Cơ quan tài chính các cấp địa phương xem xét dự toán ngân sách của các cơ quan, đơn vị cùng cấp. Cơ quan tài chính tổng hợp, lập dự toán trình UBND cùng cấp. Nội dung lập dự toán gồm: + Đánh giá tình hình thực hiện thu chi năm trước, từ đó phân tích những nguyên nhân ảnh hưởng tới tình hình thực hiện, những tồn tại bổ sung sửa đổi.
+ Lập kế hoạch thu phí, lệ phí cho năm kế hoạch được xác định theo “Mục lục ngân sách”. Việc lập kế hoạch căn cứ vào chế độ, tiêu chuẩn, định mức thu phí, lệ phí. Dự toán được xác định bằng công thức: Dự toán = Đối tượng thu x Mức thu x Thời hạn thu Trên cơ sở nhiệm vụ thu cả năm được giao và nguồn thu dự kiến phát sinh trong quý, cơ quan thu lập dự toán thu ngân sách quý gửi cơ quan tài chính đồng cấp. Cơ quan thuế lập dự toán thu thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác thuộc phạm vi quản lý.
Triển khai, tổ chức thực hiện thu phí và lệ phí Sau khi lập và phê duyệt dự toán thu phí, lệ phí, giai đoạn tiếp theo là việc triển khai, tổ chức thực hiện thu phí và lệ phí (khâu này còn được gọi là khâu chấp hành dự toán thu phí và lệ phí). Mục tiêu của chấp hành dự toán thu là trên cơ sở không ngừng bồi dưỡng phát triển nguồn thu, tìm mọi biện pháp động viên, khai thác, đảm bảo tỷ lệ động viên vào NSNN đã được cơ quan có thẩm quyền phê chuẩn, đáp ứng nhu cầu chi tiêu NSNN. Tổ chức thực hiện dự toán phí và lệ phí cần phải có sự phối hợp đồng bộ giữa các biện pháp chuyên môn nghiệp vụ với sự chỉ đạo sát sao của cấp chính quyền cũng như các ngành, chức năng liên quan. Trong quá trình thực hiện thu phí, lệ phí, các cơ quan thu, cơ quan Kho bạc nhà nước, các đơn vị có nghĩa vụ nộp ngân sách phải thực hiện thu, nộp theo đúng quy định của pháp luật.
Việc tổ chức thực hiện thu phí và lệ phí được thực hiện đối với các cơ quan, tổ chức thu phí, lệ phí như sau: - Xây dựng dự toán thu theo quý, năm. - Tính mức thu, nộp và ra thông báo thu, nộp thu phí, lệ phí. - Tổ chức thu phí, lệ phí theo đúng quy định của pháp luật và thông báo công khai các quy định của pháp luật về phí, lệ phí tại nơi thu phí, lệ phí. - Hướng dẫn các tổ chức, cá nhân thực hiện việc kê khai nộp phí, lệ phí theo đúng quy định của chế độ thu, nộp và sử dụng.
Thông báo cho đối tượng nộp phí, lệ phí về số tiền phí, lệ phí phải nộp, thời hạn nộp theo đúng quy định. Khi thu tiền phí, lệ phí phải cấp đầy đủ chứng từ thu tiền, ghi đúng số tiền đã thu cho người nộp. Về chứng từ thu, Bộ Tài chính ủy nhiệm cho Cục trưởng cục Thuế các Tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương tổ chức in, thống phát hành các loại chừng từ thu các loại phí, lệ phí phát sinh tại địa bàn. [15] - Trực tiếp tập trung các khoản thu phí, lệ phí theo quy định và nộp vào Kho bạc Nhà nước đầy đủ kịp thời.
Quyết toán thu phí và lệ phí Khâu cuối cùng của quá trình quản lý thu phí và lệ phí là quyết toán thu phí và lệ phí. Ở khâu này, đơn vị thu phí và lệ phí phải lập báo cáo quyết toán quá trình quản lý thu nộp phí và lệ phí. Về mục đích lập báo cáo quyết toán thu phí và lệ phí: Báo cáo quyết toán là căn cứ để đơn vị, cơ quan chủ quản cấp trên, cơ quan tài chính kiểm tra việc lập dự toán và phân tích tình hình chấp hành ngân sách nhà nước của đơn vị mình. Từ đó, tăng cường kỷ luật tài chính, kế toán, ngăn ngừa các hiện tượng vi phạm chính sách chế độ tài chính để có biện pháp xử lý kịp thời, đồng thời giúp cơ quan chủ quản cấp nhật phát hành các loại chừng từ thu các loại phí, lệ phí phát sinh tại địa bàn.
Về biểu mẫu báo cáo quyết toán: Việc lập báo cáo quyết toán thu phí và lệ phí phải được lập theo đúng mẫu báo cáo kế toán. Về thời gian lập báo cáo quyết toán: Thời gian gửi báo cáo quyết toán không chậm quá 40 đến 60 ngày sau khi kết thúc năm báo cáo. Thời gian duyệt báo cáo quyết toán không quá 30 ngày kể từ khi nhận được báo cáo quyết toán. Cơ quan chủ quản phải chủ trì tổ chức kiểm tra, xét duyệt quyết toán cho đơn vị.
Cơ quan thuế có trách nhiệm kiểm tra, thanh tra việc kê khai thu, nộp, sử dụng và quyết toán phí, lệ phí của cơ quan thu phí, lệ phí bảo đảm thực hiện đúng quy định của pháp luật. Kiểm tra, giám sát công tác thu phí và lệ phí, xử lý các vi phạm pháp luật về quản lý thu phí và lệ phí Kiểm tra, giám sát được đánh giá một cách độc lập, khách quan, nhằm góp phần nâng cao chất lượng quản lý thu phí và lệ phí. Kiểm tra, giám sát là hoạt động mang tính chất thường xuyên, theo kế hoạch, chương trình định kỳ hoặc cũng có thể kiểm tra đột xuất, kiểm tra công tác thu phí, lệ phí chủ yếu là do các cơ quan như chi cục thuế thành phố, phòng tài chính thực hiện. c 17 Trong công tác thanh tra, kiểm tra phí và lệ phí, xử lý nợ đọng phí và lệ phí để bảo đảm thu đúng, đủ, kịp thời các khoản phí, lệ phí, chống thất thu, ngăn chặn có hiệu quả các hành vi gian lận, trốn nộp phí và lệ phí, phát hiện kịp thời các trường hợp kê khai không đúng, không đủ, gian lận thuế.
Xử lý hoặc đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý các vi phạm pháp luật về quản lý thu phí và lệ phí. Giám sát và thu thập thông tin phản hồi về chính sách quản lý phí, lệ phí. Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình quản lý thu phí, lệ phí 1. Nhân tố chủ quan Trình độ, phẩm chất đạo đức của cán bộ quản lý, lãnh đạo: Trình độ và trách nhiệm của cán bộ quản lý phí và lệ phí có ý nghĩa quyết định đến kết quả công tác quản lý phí và lệ phí, vì họ là người trực tiếp làm nhiệm vụ thu phí và lệ phí.
Cụ thể, trình độ, phẩm chất của cán bộ quản lý, lãnh đạo ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, tư duy của đối tượng nộp thuế. Đối tượng nộp thuế nhận thức đúng đắn lợi ích của phí và lệ phí sẽ là điều kiện tăng nguồn thu ngân sách. Bên cạnh đó, cán bộ làm công tác quản lý thu phí và lệ phí với nhận thức, ý thức, nhiệt tình, bản lĩnh chính trị cao, có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ, thông thạo sử dụng các công cụ hiện đại sẽ giúp triển khai, quản lý tốt thu phí và lệ phí. Ngược lại, cán bộ có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ yếu sẽ dễ dẫn đến thất thu phí và lệ phí.