Luận văn Thạc sĩ Kinh tế: hoàn thiện cơ chế quản lý vốn tập trung tại ngân

Nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý vốn tập trung tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.

• Tác giả: Nguyễn Huy Thu Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Mai Thị Trúc Ngân
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Hoàn thiện cơ chế quản lý vốn tập trung tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Cách hoàn thiện cơ chế quản lý vốn tập trung tại ngân hàng TMCP đầu tư Việt Nam

Bài viết giới thiệu các phương pháp và chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả của cơ chế quản lý vốn tập trung tại BIDV. Việc hoàn thiện này giúp kiểm soát rủi ro lãi suất, thanh khoản và tối ưu hóa hoạt động tài chính. Áp dụng tốt cơ chế này phù hợp với xu hướng ngân hàng hiện đại, thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

1.1. Khuyến nghị nâng cao chính sách định giá chuyển vốn nội bộ

Điều chỉnh chính sách FTP dựa trên lãi suất thị trường, phù hợp với từng kỳ hạn và đặc điểm sản phẩm. Sử dụng các công cụ định giá như Bloomberg, Reuters để định giá chính xác, linh hoạt trong các giao dịch lớn, giúp giảm thiểu rủi ro và tăng lợi nhuận cho ngân hàng.

1.2. Ứng dụng công nghệ trong điều hành vốn và quản trị rủi ro

Phần mềm quản lý FTP tự động, cập nhật dữ liệu theo ngày, giúp giảm thiểu sai số và nâng cao hiệu quả quyết định. Đào tạo cán bộ nguồn vốn để nâng cao nhận thức, kỹ năng xử lý nghiệp vụ dựa trên dữ liệu thực tế, phù hợp xu hướng ngân hàng số hóa và hiện đại hóa quản trị.

II. Bí quyết nâng cao hiệu quả cơ chế quản lý vốn tập trung tại BIDV

Bài viết phân tích các giải pháp giúp nâng cao hiệu quả thực thi của cơ chế quản lý vốn tập trung. Tập trung vào việc tối ưu hóa hoạt động điều hành vốn, kiểm soát rủi ro, đồng thời phát huy các lợi ích từ hệ thống FTP. Nhấn mạnh vai trò của đào tạo, phân công rõ trách nhiệm giữa các bộ phận, nhằm thúc đẩy sự chính xác, chủ động trong quản trị vốn nội bộ.

2.1. Đề xuất cải tiến quy trình điều hành và xây dựng hệ thống dự phòng rủi ro

Xây dựng quy chế rõ ràng trong áp dụng FTP, có các chính sách dự phòng rủi ro phù hợp, ứng dụng các mô hình dự báo xu hướng lãi suất, tỷ giá để chủ động điều chỉnh linh hoạt phù hợp biến động thị trường.

2.2. Nâng cao kỹ năng và nhận thức của cán bộ trong công tác quản lý vốn nội bộ

Tổ chức các lớp đào tạo định kỳ về quản trị rủi ro, kỹ thuật định giá, công nghệ phần mềm mới. Khuyến khích các trung tâm dữ liệu nội bộ theo dõi và phản ánh chính xác hoạt động, nhằm giảm thiểu sai sót, tối ưu hóa lợi nhuận toàn hệ thống.

III. Phương phương pháp cải tiến hệ thống định giá điều chuyển vốn nội bộ tại BIDV

Phương pháp này nhằm tối ưu hóa quá trình định giá và sử dụng hệ thống FTP của ngân hàng. Áp dụng các mô hình giá thị trường, xây dựng các nguyên tắc chính xác, đồng bộ dữ liệu và tự động hóa quy trình cập nhật giá để phù hợp với diễn biến thị trường liên tục. Mục tiêu là nâng cao chính xác, minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn nội bộ, cũng như giảm thiểu rủi ro thất thoát tài chính.

3.1. Áp dụng công nghệ blockchain trong các giao dịch nội bộ và định giá

Phối hợp các nền tảng công nghệ mới để tăng tính minh bạch, truy xuất số liệu nhanh chóng và giảm thiểu gian lận, giúp nâng cao hiệu suất kiểm soát hệ thống định giá nội bộ.

3.2. Phát triển các nguyên tắc xác định lãi suất phù hợp chi tiết theo kỳ hạn và sản phẩm

Xây dựng bộ nguyên tắc rõ ràng, dựa trên lãi suất thị trường, biến động tỷ giá, xu hướng lãi suất quốc tế để linh hoạt điều chỉnh phù hợp, đảm bảo cân đối lợi nhuận và rủi ro.

IV. Kết quả thực tiễn và ứng dụng của cơ chế quản lý vốn tập trung tại BIDV

Việc áp dụng cơ chế này đã giúp ngân hàng kiểm soát tốt rủi ro lãi suất, thanh khoản, nâng cao hiệu quả hoạt động. Các số liệu minh chứng việc tối ưu nguồn vốn, giảm chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh. Đồng thời, hệ thống FTP tự động giúp các bộ phận có thể kịp thời điều chỉnh chiến lược kinh doanh, nâng cao nhận thức quản trị trong toàn hệ thống.

4.1. Các lợi ích đã đạt được sau khi áp dụng hệ thống FTP

Tăng khả năng kiểm soát rủi ro, tối ưu hóa nguồn vốn, cải thiện tỷ lệ sinh lợi và nâng cao năng lực cạnh tranh của BIDV trên thị trường tài chính Việt Nam.

4.2. Các hạn chế còn tồn tại và giải pháp khắc phục

Chưa đồng bộ về công nghệ nội bộ và nhận thức của cán bộ; đề xuất tăng cường đào tạo, cập nhật công nghệ mới liên tục nhằm giảm thiểu sai sót và nâng cao hiệu quả quản trị nội bộ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản trị tài sản Nợ và tài sản Có đóng vai trò quyết định trong việc bảo đảm an toàn hệ thống và tối ưu hóa lợi nhuận tại các tổ chức tín dụng. Đến ngày 31/12/2015, tổng tài sản của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đạt trên 850.000 tỷ đồng (tăng trưởng 30,8% so với năm 2014) và nguồn vốn huy động đạt hơn 790.000 tỷ đồng (gấp 2,46 lần so với năm 2010). Quy mô tăng trưởng vượt bậc đòi hỏi hệ thống quản trị rủi ro phải chuyển đổi căn bản nhằm đối phó với những biến động lãi suất và áp lực thanh khoản. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi tập trung vào việc khắc phục các điểm nghẽn của cơ chế quản lý vốn phân tán trước đây thông qua việc hoàn thiện cơ chế quản lý vốn tập trung (FTP).

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị tài sản Nợ - Có và định giá điều chuyển vốn nội bộ; phân tích thực trạng triển khai cơ chế FTP tại BIDV giai đoạn 2007 - 2015; nhận diện các hạn chế về công nghệ, biểu giá và nhân sự tại 180 chi nhánh; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả điều hành vốn nội bộ. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp toàn hệ thống từ năm 2007 đến 2015 và dữ liệu sơ cấp điều tra thực tế từ tháng 6/2016 đến tháng 8/2016. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc nâng cao tỷ lệ thu nhập lãi ròng cận biên (NIM), duy trì hệ số an toàn vốn (CAR) đạt trên 9% và kiểm soát tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn ở mức 37,55% (thấp hơn nhiều so với trần quy định 60% của Ngân hàng Nhà nước).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Quản trị Tài sản Nợ - Tài sản Có (ALM) theo mô hình của Gardner (1991) và John R. Brick (2012), kết hợp Mô hình Định giá điều chuyển vốn nội bộ (Funds Transfer Pricing - FTP) của Lukasz Kugiel (2009) và Nataliya Pushkina (2013). Các lý thuyết này khẳng định rằng để tối đa hóa giá trị ròng và phòng ngừa rủi ro thị trường, ngân hàng thương mại cần tách biệt hoạt động kinh doanh thương mại với chức năng quản lý rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất.

Nghiên cứu tập trung vào 5 khái niệm cốt lõi:

1. Tài sản Nợ (TSN) và Tài sản Có (TSC): Cấu trúc nguồn vốn huy động và danh mục sử dụng vốn của ngân hàng.
2. Giá điều chuyển vốn nội bộ (Lãi suất FTP mua vốn và bán vốn): Mức lãi suất quy định bởi Hội sở chính nhằm mua lại tài sản Nợ và cung ứng vốn cho tài sản Có của các đơn vị kinh doanh.
3. Thu nhập ròng huy động vốn nội bộ (TNHĐV): Chênh lệch giữa lãi suất FTP mua vốn và lãi suất huy động thực tế từ khách hàng.
4. Thu nhập ròng cho vay nội bộ (TNTD): Chênh lệch giữa lãi suất cho vay thực tế và lãi suất FTP bán vốn.
5. Tỷ lệ thu nhập lãi thuần cận biên (NIM): Thước đo hiệu quả sinh lời trên tổng tài sản sinh lời của tổ chức tín dụng.

Cơ sở lý thuyết được củng cố bởi báo cáo khảo sát của PricewaterhouseCoopers (2009) đối với 43 định chế tài chính toàn cầu: 88% ngân hàng giao quyền quản trị bảng cân đối cho Ủy ban ALCO, 91% thực hiện quản lý vốn tập trung trên cơ sở hợp nhất và 95% sử dụng lãi suất liên ngân hàng làm tham chiếu định giá FTP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thường niên, báo cáo tài chính kiểm toán của BIDV giai đoạn 2007 - 2015 cùng nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ tháng 6/2016 đến tháng 8/2016.

Cỡ mẫu khảo sát thực tế gồm 120 cán bộ nhân viên và cán bộ quản lý đang công tác tại các phòng Kế hoạch tổng hợp, Quản trị tín dụng, Quan hệ khách hàng tại các chi nhánh trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, TP. Hà Nội, một số tỉnh lân cận và các Ban chuyên môn tại Hội sở chính (Ban ALCO, Ban Khách hàng). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu định mức kết hợp phân tầng ngẫu nhiên, đảm bảo tính đại diện cho các nhóm đối tượng trực tiếp tác nghiệp và thụ hưởng cơ chế FTP.

Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích định tính và so sánh định lượng là nhằm đo lường chính xác mức độ am hiểu cơ chế, đánh giá tính minh bạch của bảng giá FTP và bóc tách hiệu quả đóng góp lợi nhuận đa chiều giữa các đơn vị kinh doanh, khắc phục tính phiến diện của việc đánh giá sổ sách kế toán đơn thuần.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ chế quản lý vốn tập trung đã chuyển đổi triệt để phương thức điều hành từ mô hình "vay - gửi" phân tán sang mô hình "mua - bán" vốn danh nghĩa. 100% tài sản Nợ và tài sản Có của các đơn vị kinh doanh được quy tụ về Trung tâm vốn thuộc Hội sở chính, tập trung toàn bộ rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất về Sổ ngân hàng để xử lý tập trung.

Thứ hai, các chỉ tiêu an toàn thanh khoản và hiệu quả kinh doanh của ngân hàng được cải thiện vượt bậc. Đến cuối năm 2015, tỷ lệ khả năng chi trả trong 30 ngày đối với VND đạt 62,33% (vượt xa chuẩn quy định 50%), tỷ lệ dự trữ thanh khoản đạt 11,10% (vượt mức tối thiểu 10%), và tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi (LDR) được kiểm soát ở mức 81,90% (đáp ứng trần quy định dưới 90%). Lợi nhuận trước thuế năm 2015 đạt 7.473 tỷ đồng, tăng trưởng 18,67% so với năm 2014.

Thứ ba, công cụ FTP tạo nền tảng đánh giá công bằng hiệu quả hoạt động kinh doanh. Thu nhập của chi nhánh được ghi nhận công bằng từ cả hai phía bảng cân đối (TNHĐV và TNTD), chấm dứt quan niệm sai lệch trước đây cho rằng chỉ có hoạt động cho vay mới mang lại lợi nhuận cho ngân hàng.

Thứ tư, khảo sát thực tế chỉ ra rằng khoảng 35% cán bộ tại các chi nhánh chưa hiểu rõ bản chất của các tham số định giá FTP; chính sách giá điều chuyển vốn đôi khi còn cứng nhắc, chưa phản ánh kịp thời tính đặc thù của từng vùng miền và phân khúc khách hàng lớn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế bắt nguồn từ việc đường cong lợi suất FTP tham chiếu chưa thực sự đồng bộ với biến động kỳ hạn thực tế của từng sản phẩm ngách. Công tác đào tạo nghiệp vụ tại các chi nhánh vùng xa chưa được tổ chức thường xuyên, dẫn đến việc chi nhánh còn bị động trong đàm phán lãi suất với khách hàng lớn.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các phát hiện của Phan Thị Hoàng Yến (2012) và bài học thực tiễn từ Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam (áp dụng FTP năm 2011) cũng như Maritime Bank (áp dụng năm 2009): sự thành công của FTP phụ thuộc vào năng lực công nghệ và tính chuẩn hóa của dữ liệu kế toán quản trị.

Về mặt trực quan hóa, các dữ liệu phân tích đóng góp thu nhập của đơn vị kinh doanh có thể được trình bày hiệu quả thông qua bảng so sánh chênh lệch biên lãi gộp trước và sau khi áp dụng FTP, kết hợp biểu đồ cột phân tầng thể hiện tỷ trọng đóng góp của TNHĐV và TNTD theo từng khối khách hàng bán lẻ và khách hàng doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện phương pháp xây dựng đường cong lợi suất FTP đa chiều. Hội đồng ALCO và Ban Kinh doanh vốn cần thiết lập biểu giá FTP chi tiết theo từng loại sản phẩm, phân kỳ tái định giá và đặc thù cạnh tranh của từng địa bàn kinh tế. Mục tiêu là duy trì biên độ lãi ròng cận biên (NIM) toàn hàng trong khoảng 2,8% - 3,2% trong giai đoạn 2017 - 2020.

Thứ hai, tăng cường quyền chủ động thương lượng lãi suất cho các đơn vị kinh doanh. Ban Khách hàng doanh nghiệp phối hợp cùng Ban ALCO ban hành cơ chế phân cấp linh hoạt, cho phép Giám đốc chi nhánh điều chỉnh biên độ FTP từ 0,15% đến 0,30% đối với các dự án tín dụng trọng điểm hoặc các khoản huy động vốn bán buôn quy mô lớn, thực hiện ngay từ quý 1/2017.

Thứ ba, nâng cấp hệ thống phần mềm công nghệ định giá điều chuyển vốn. Ban Công nghệ thông tin và Trung tâm Công nghệ cần tự động hóa hoàn toàn quy trình hạch toán thu nhập, chi phí FTP theo ngày, loại bỏ việc kết xuất thủ công và cắt giảm 50% thời gian tác nghiệp báo cáo tại 180 chi nhánh trong năm 2017.

Thứ tư, chuẩn hóa chương trình đào tạo nghiệp vụ quản lý vốn. Trung tâm Đào tạo phối hợp cùng Ban ALCO tổ chức định kỳ tối thiểu 4 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% cán bộ kế hoạch tổng hợp và quan hệ khách hàng trên toàn quốc.

Thứ năm, kiến nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hoàn thiện khung pháp lý về thị trường tiền tệ liên ngân hàng, thúc đẩy tính thanh khoản của thị trường trái phiếu Chính phủ nhằm hình thành đường cong lãi suất chuẩn làm cơ sở tham chiếu vững chắc cho toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Hội đồng quản trị, Ủy ban ALCO và lãnh đạo khối nguồn vốn: Nắm bắt phương pháp luận và mô hình tổ chức bộ máy quản trị tài sản Nợ - Có hiện đại, giúp chuyển hóa toàn bộ rủi ro thanh khoản và lãi suất về Hội sở chính một cách an toàn.
2. Giám đốc chi nhánh và trưởng phòng kế hoạch kinh doanh: Hiểu rõ cơ chế phân bổ thu nhập TNHĐV và TNTD, từ đó định hướng kế hoạch tăng trưởng tín dụng và huy động vốn bám sát mục tiêu NIM của ngân hàng.
3. Chuyên viên quản lý rủi ro và kỹ sư phát triển phần mềm ngân hàng: Tiếp cận quy trình thiết lập tham số kỹ thuật, phương pháp định giá khớp kỳ hạn và số hóa module FTP trên hệ thống Core Banking.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo thực chứng giá trị về quá trình chuyển đổi mô hình quản lý vốn tại một ngân hàng có tổng tài sản hơn 850.000 tỷ đồng.

Câu hỏi thường gặp

Cơ chế quản lý vốn tập trung khác biệt cơ bản như thế nào so với cơ chế phân tán? Cơ chế phân tán vận hành theo hình thức "vay - gửi" phần chênh lệch, khiến chi nhánh phải tự chịu rủi ro thanh khoản. Ngược lại, cơ chế tập trung thực hiện "mua - bán" toàn bộ bảng cân đối tài sản qua Hội sở chính, chuyển giao toàn bộ rủi ro thị trường về Trung tâm vốn quản lý.

Lãi suất FTP mua vốn và bán vốn được xác định dựa trên những căn cứ nào? Lãi suất FTP được Ủy ban ALCO phê duyệt dựa trên mặt bằng lãi suất thị trường liên ngân hàng, chi phí cơ hội của vốn, mức độ mất cân đối kỳ hạn và mục tiêu thu nhập ròng nội bộ (TNHĐV mục tiêu và TNTD mục tiêu) theo từng thời kỳ.

Cơ chế FTP giải quyết xung đột lợi ích giữa việc huy động vốn và cho vay tại chi nhánh ra sao? FTP tách biệt thu nhập của hoạt động huy động vốn (TNHĐV) và hoạt động cấp tín dụng (TNTD). Khi huy động được 100 tỷ đồng, chi nhánh bán toàn bộ cho Trung tâm vốn để hưởng lợi nhuận ngay mà không cần chờ đợi giải ngân, triệt tiêu tư duy cục bộ chỉ ưu tiên cho vay.

Tỷ lệ an toàn thanh khoản của BIDV đạt được những kết quả cụ thể nào sau giai đoạn tái cấu trúc vốn? Đến cuối năm 2015, tỷ lệ khả năng chi trả 30 ngày đối với VND đạt 62,33% (vượt tiêu chuẩn 50%), tỷ lệ dự trữ thanh khoản đạt 11,10% (tiêu chuẩn trên 10%), và tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn dừng ở mức an toàn 37,55%.

Chi nhánh có thể linh hoạt điều chỉnh giá FTP khi gặp cạnh tranh gay gắt trên địa bàn không? Chi nhánh không được tự ý sửa đổi biểu giá FTP chung nhưng có thể đề xuất các gói sản phẩm cạnh tranh hoặc cơ chế thưởng/phạt qua FTP được Hội sở chính phê duyệt cho từng phân khúc khách hàng lớn và dự án đặc thù.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị tài sản Nợ - Có và cơ chế định giá điều chuyển vốn nội bộ (FTP) theo chuẩn mực quốc tế.
• Đánh giá thực chứng 9 năm chuyển đổi cơ chế quản lý vốn tại BIDV (2007 - 2015), hỗ trợ quản lý quy mô tài sản trên 850.000 tỷ đồng an toàn, hiệu quả.
• Chứng minh cơ chế tập trung đã nâng cao năng lực kiểm soát thanh khoản toàn hàng (dự trữ thanh khoản đạt 11,10%) và tối ưu hóa phân tích lợi nhuận đa chiều.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn về hạ tầng công nghệ và sự cần thiết phải phân tầng biểu giá FTP linh hoạt theo vùng miền và đối tượng khách hàng.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về chính sách, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực định hướng triển khai giai đoạn 2017 - 2020.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp khung giải pháp thực tiễn giúp thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết định giá vốn hiện đại và hoạt động tác nghiệp thực tế tại mạng lưới chi nhánh ngân hàng thương mại Việt Nam. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi ngân hàng khẩn trương số hóa toàn diện hệ thống phần mềm FTP trong giai đoạn 2017 - 2018. Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên gia tài chính hãy ứng dụng ngay mô hình này để nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm an toàn thanh khoản bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn đƣợc kết cấu thành ba chƣơng, bao gồm: Chƣơng 1: Tổng quan về cơ chế quản lý vốn tập trung tại ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng cơ chế quản lý vốn tập trung tại ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý vốn tập trung tại ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam. 6 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ VỐN TẬP TRUNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.

Cơ chế quản lý vốn tại ngân hàng thƣơng mại 1. Nội dung quản lý vốn tại ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm tài sản Nợ – tài sản Có  Tài sản Nợ Theo Nguyễn Đăng Dờn (2012), tài sản Nợ là phần còn lại của tài sản sau khi đã loại trừ vốn của ngân hàng. Tài sản Nợ = Tổng tài sản – Vốn chủ sở hữu Các ngân hàng thƣơng mại hoạt động với chức năng chính là trung gian tín dụng, chủ yếu là nhận tiền gửi từ khách hàng dƣ thừa vốn, đồng thời sử dụng vốn huy động đƣợc để cấp tín dụng cho khách hàng đang thiếu hụt vốn.

Với chức năng trên, tài sản chủ yếu trong các ngân hàng thƣơng mại là tài sản Nợ, đó là tài sản của khách hàng, của các chủ sở hữu là các tổ chức, cá nhân mà ngân hàng đang quản lý và sử dụng. Thành phần tài sản Nợ của ngân hàng bao gồm: Tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá, vốn đi vay và các tài sản Nợ khác.  Tài sản Có Tài sản Có là toàn bộ tài sản của ngân hàng đƣợc tồn tại dƣới dạng vật chất cụ thể, bao gồm: tiền, vàng, ngoại tệ, các tài sản cố định hữu hình, vô hình các loại công cụ dụng cụ dùng trong quản lý kinh doanh ngân hàng Theo góc độ kinh tế, tài sản Có là giá trị biểu hiện bằng tiền của các loại tài sản mà ngân hàng đang có quyền sở hữu một cách hợp pháp. Đó là những tài sản đƣợc sử dụng với mục đích khác nhau nhằm đem lại thu nhập cho ngân hàng.

Theo góc độ kế toán thống kê, tài sản Có là những tài sản bằng hiện vật hoặc hiện kim, tồn tại dƣới dạng hữu hình hoặc vô hình, đƣợc thể hiện ở bên Có của bảng cân đối kế toán, bất kể nó đƣợc tạo ra từ nguồn nào. 7 Tài sản Có = Vốn chủ sở hữu + Nợ phải trả Tài sản Có = Nguồn vốn huy động + Nguồn vốn tự có của ngân hàng Thành phần tài sản Có của một ngân hàng bao gồm tài sản Có nội bảng nhƣ ngân quỹ, cho vay các tổ chức tín dụng khác, cho vay tổ chức kinh tế và cá nhân, các khoảng đầu tƣ, tài sản cố định và tài sản Có khác. Tài sản Có ngoại bảng bao gồm các cam kết bảo lãnh cho khách hàng, phát hành thƣ tín dụng, chấp nhận hối phiếu thƣơng mại, cam kết giao dịch hối đoái, các hợp đồng giao dịch lãi suất. Quản trị tài sản Nợ – tài sản Có  Khái niệm quản trị tài sản Nợ – tài sản Có Gardner (1991) cho rằng “Quản trị tài sản Nợ – tài sản Có là một khuôn khổ toàn diện để đo lƣờng, giám sát và quản lý rủi ro thị trƣờng của một ngân hàng.

Đó là quản lý cơ cấu bảng cân đối kế toán (tài sản và nợ phải trả) để tối đa hóa thu nhập thuần từ lãi trong tổng thể rủi ro của tổ chức”. “Quản lý tài sản Nợ – tài sản Có đƣợc định nghĩa nhƣ là một cơ chế để giải quyết những rủi ro mà một ngân hàng phải đối mặt do sự mất cân đối giữa tài sản nợ và tài sản có, cũng nhƣ do tính thanh khoản hoặc sự thay đổi về lãi suất” (An Oracle White paper, 2008). Theo một định nghĩa khác, John R.Brick (2012) cho rằng “Quản lý tài sản Nợ – tài sản Có là một tiến trình liên quan đến việc quản lý kết hợp và đồng thời tài sản Nợ và tài sản Có để đo lƣờng, giám sát và kiểm soát những tác động của thay đổi lãi suất đối với thu nhập giá trị tài sản, tính thanh khoản và vốn điều lệ”. Nhƣ vây, quản lý tài sản Nợ – tài sản Có là điều hành chính sách giải quyết các rủi ro tài chính liên quan đến thay đổi lãi suất, tỷ giá hối đoái và các yếu tố khác.

Quản lý tài sản Nợ – tài sản Có nhằm hạn chế rủi ro đến mức chấp nhận bằng cách giám sát và dự đoán cơ cấu giữa tài sản và nợ phải trả của ngân hàng. Quản lý tài sản Nợ – tài sản Có là một phần cốt lõi của ngân hàng với mục tiêu giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận.  Mục tiêu của quản trị tài sản Nợ – tài sản Có 8 Theo Asha (2014), mục tiêu chính của quản trị tài sản Nợ – tài sản Có trong ngân hàng là bảo vệ/gia tăng giá trị thị trƣờng của giá trị thuần, tăng thu nhập lãi ròng (Net interest income – NII), giữ vững tỷ lệ lãi cận biên (Net interest margin – NIM). “Mục tiêu chính của quản trị tài sản Nợ – tài sản Có là cung cấp một cảnh báo sớm về vấn đề tài chính do tác động của sự thay đổi lãi suất lên bảng cân đối kế toán và báo cáo thu nhập” (John R.

Cùng quan điểm trên, Phan Thị Hoàng Yến (2012) cho rằng mục tiêu quản trị tài sản Nợ – tài sản Có, bao gồm: - Đảm bảo sự cân bằng kỳ hạn giữa tài sản và nợ nhằm có đƣợc cấu trúc bảng cân đối kế toán hợp lý; - Tối đa hóa lợi nhuận trong khuôn khổ “khẩu vị rủi ro” của ngân hàng; - Mục tiêu cuối cùng là tối đa hóa giá trị ròng của ngân hàng. Để đạt đƣợc các mục tiêu trên nhà quản trị ngân hàng cần phải thực hiện quản trị nguồn vốn, đảm bảo sự phù hợp về kỳ hạn với sử dụng vốn, quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế, thực hiện các biện pháp quản trị, từ tổ chức bộ máy quản lý, xây dựng chiến lƣợc đến các hoạt động nghiệp vụ. Dựa trên việc quản trị tài sản Nợ – tài sản Có, các ngân hàng thƣơng mại sẽ nâng cao dần chất lƣợng hoạt động của mình. Quản trị tài sản Nợ – tài sản Có chính là nền tảng cho việc vận hành bất cứ cơ chế quản lý vốn nào.

Vì vậy, các NHTM phải nghiên cứu kỹ và đƣa vào vận dụng cơ chế quản lý vốn phù hợp nhất. Lý luận về cơ chế quản lý vốn tại ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm cơ chế quản lý vốn tại ngân hàng thƣơng mại Cơ chế quản lý vốn tại NHTM là tổng thể các phƣơng pháp, hình thức và công cụ đƣợc vận dụng trong quá trình quản lý vốn phải trả của ngân hàng (tài sản Nợ – TSN) và các danh mục sử dụng vốn (tài sản Có – TSC) tạo một cơ cấu tài sản thích hợp nhằm đảm bảo cho ngân hàng luôn có đủ nguồn vốn để đáp ứng kịp thời mọi 9 nhu cầu thanh khoản, duy trì và phát triển một cách hiệu quả, an toàn trong hoạt động kinh doanh của mình và tối đa hóa lợi nhuận, đồng thời kiểm soát đƣợc rủi ro trong cơ cấu tài sản của ngân hàng (Nguyễn Thị Mùi, 2008). Trong hoạt động quản lý vốn, cần đặc biệt quan tâm và kiểm soát rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất.

Rủi ro thanh khoản là khả năng ngân hàng không thể đáp ứng các nhu cầu thƣờng xuyên hoặc đột xuất của ngƣời gửi tiền cũng nhƣ không chi trả đƣợc kịp thời các nghĩa vụ tài chính khác. Rủi ro lãi suất là một trong những thách thức lớn nhất đối với hoạt động quản lý TSN – TSC của ngân hàng. Khi lãi suất thị trƣờng thay đổi, ngân hàng thấy rằng những nguồn thu chính từ danh mục cho vay và đầu tƣ chứng khoán cũng nhƣ chi phí đối với tiền gửi và các nguồn vay đều bị tác động. Ngoài ra, sự thay đổi lãi suất ảnh hƣởng đến giá trị thị trƣờng của tài sản và nợ, làm thay đổi giá trị vốn chủ sở hữu của ngân hàng.

Vì vậy, lãi suất thay đổi tác động đến toàn bộ bảng cân đối kế toán và báo cáo thu nhập của ngân hàng (P. Các loại hình cơ chế quản lý vốn tại ngân hàng thƣơng mại  Cơ chế quản lý vốn phân tán Các chi nhánh thực hiện quản lý vốn độc lập thông qua hoạt động của phòng đầu mối tại từng chi nhánh, tự cân đối trên cơ sở tuân thủ các qui định của ngành và của hệ thống về quản lý rủi ro, quản lý thanh khoản và dự trữ bắt buộc. Chi nhánh phải mở tài khoản tại Ngân hàng Nhà nƣớc địa phƣơng để đáp ứng nhu cầu thanh khoản tức thời và an toàn vốn. Nguyên tắc thực hiện của cơ chế quản lý vốn phân tán Phần chênh lệch giữa TSC – TSN đƣợc điều chuyển giữa Hội sở chính và chi nhánh, các chi nhánh thực hiện giao dịch “vay” phần vốn thiếu hụt (TSC > TSN) và “gửi” phần vốn thừa (TSC < TSN) cho Hội sở chính với lãi suất điều chuyển vốn nội bộ.

Các chi nhánh hoạt động nhƣ một ngân hàng con, độc lập, tự chủ động cân đối nguồn vốn và sử dụng vốn, mọi rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản do chi nhánh tự chịu trách nhiệm. 10 Thị trƣờng ------------------- -------------------- Bán vốn cho chi nhánh 1 Cho Mua vốn của chi nhánh 2 Huy vay Huy động Cho động Trung tâm vay vốn Chi nhánh 1: Thiếu vốn Chi nhánh 2: Thừa vốn Hình 1.1: Mô hình cơ chế quản lý vốn phân tán (Nguồn: Ngân hàng TMCP Đầu tƣ & Phát triển Việt Nam) Ƣu điểm và nhƣợc điểm của cơ chế quản lý vốn phân tán Ƣu điểm Chi nhánh đƣợc chủ động quyết định lãi suất cho vay và huy động với khách hàng, đảm bảo tính cạnh tranh so với các ngân hàng khác, tăng quy mô huy động vốn và cho vay. Cơ chế quản lý vốn phân tán đặc biệt có lợi đối với các chi nhánh có số dƣ huy động vốn cao hơn hoặc xấp xỉ bằng dƣ nợ tín dụng vì ngoài phần margin giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động vốn, các chi nhánh này còn đƣợc hƣởng toàn phần lãi suất “gửi” vốn tại Hội sở chính. Nhƣợc điểm Theo cơ chế này, chi nhánh hoạt động một cách độc lập tƣơng đối, có bảng cân đối riêng, trong đó phân loại TSN và TSC theo kỳ hạn và theo mức độ rủi ro.