Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CẤP XÃ, PHƯỜNG 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính cấp xã, phường 1. Các khái niệm cơ bản 1. Tài chính, tài chính công, tài chính cấp xã Sản xuất và trao đổi hàng hoá là tiền đề phát triển các quan hệ hàng hoá tiền tệ.
Trong điều kiện tư hữu về tư liệu sản xuất, các chủ thể trong nền kinh tế, kể cả Nhà Nước, muốn tập trung được một khối lượng tiền tệ nhất định, đều phải thông qua quá trình phân phối và phân phối lại của cải xã hội, từ đó hình thành lên các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung, nói cách khác đó là các quỹ tài chính. Vậy Tài chính là các quỹ tiền tệ thuộc quyền sở hữu của các chủ thể, được hình thành thông qua quá trình phân phối và phân phối lại của cải xã hội trong một thời kỳ nhất định. Khi xem xét Nhà nước chủ thể của quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, là nội dung cơ bản của Tài chính công. Như vậy Tài chính công là các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung thuộc sở hữu và chi phối của Nhà nước, được hình thành và sử dụng trên cơ sở công quyền thông qua các văn bản pháp quy trong một thời kỳ nhất định.
Căn cứ vào sự phân cấp theo hệ thống chính quyền, Tài chính công được chia thành: Tài chính công thuộc cấp trung ương và tài chính công thuộc cấp địa phương. Tài chính công thuộc cấp địa phương bao gồm: Tài chính công cấp tỉnh và tương đương, Tài chính công cấp huyện và tương đương, Tài chính công cấp xã và tương đương.[1] Theo Thông tư số344/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính thì: Hoạt động tài chính công cấp xã bao gồm ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã. Hoạt động tài chính của xã, phường gọi chung là hoạt động tài chính cấp xã bao gồm các hoạt động liên quan đến ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã như: Các quỹ công chuyên dùng của xã; tài chính các hoạt động sự nghiệp của xã; tài chính thôn bản (các khoản thu, chi từ các khoản đóng góp của dân trên nguyên tắc tự nguyện do thôn bản huy động) và một số hoạt động tài chính khác theo quy định của pháp luật.[2] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Hoạt động tài chính khác của xã bao gồm: Các quỹ ngoài ngân sách và các hoạt động tài chính khác ở cấp xã. + Các quỹ ngoài ngân sách bao gồm: Các quỹ công chuyên dùng ở cấp xã thường có các quỹ công chuyên dùng sau: (i) Quỹ quốc phòng - an ninh; (ii) Quỹ Đền ơn đáp nghĩa.
Quỹ quốc phòng - an ninh là một trong những “kênh”để tạo lập nguồn kinh phí đảm bảo cho nhu cầu hoạt động của dân quân tự vệ. Quỹ quốc phòng - an ninh được lập ở cấp xã, do cơ quan, tổ chức, cá nhân hoạt động, cư trú trên địa bàn tự nguyện đóng góp để hỗ trợ cho xây dựng, huấn luyện, hoạt động của dân quân tự vệ và các hoạt động giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ở cấp xã. UBND cấp tỉnh ban hành quy chế thu, quản lý và sử dụng quỹ quốc phòng - an ninh đúng mục đích, đúng đối tượng, hiệu quả, thiết thực”. Quỹ Đền ơn đáp nghĩa: Quỹ Đền ơn đáp nghĩa được xây dựng bằng sự đóng góp tự nguyện theo trách nhiệm và tình cảm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong nước và ngoài nước để cùng nhà nước chăm sóc người có công với cách mạng.
Quỹ Đền ơn đáp nghĩa được thành lập ở các cấp sau: Quỹ Đền ơn đáp nghĩa trung ương. Quỹ Đền ơn đáp nghĩa ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là Quỹ Đền ơn đáp nghĩa cấp tỉnh). Quỹ Đền ơn đáp nghĩa ở huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là Quỹ Đền ơn đáp nghĩa cấp huyện). Quỹ Đền ơn đáp nghĩa ở xã, phường, thị trấn (gọi chung là Quỹ Đền ơn đáp nghĩa cấp xã).
Quỹ Đền ơn đáp nghĩa không thuộc NSNN, Quỹ được hạch toán độc lập, thực hiện chế độ kế toán đơn vị hành chính sự nghiệp hiện hành và báo cáo theo quy định của pháp luật về kế toán,… Ngoài ra, tùy theo hoàn cảnh kinh tế-xã hội của mỗi địa phương mà mỗi nơi còn tạo lập ra các quỹ khác, như: Quỹ khuyến học. Nhìn chung, việc đóng góp quỹ ngoài ngân sách được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện; còn quản lý và sử dụng quỹ phải công bằng, dân chủ, công khai, đúng pháp luật. + Các hoạt động tài chính khác ở cấp xã. Ngoài quỹ ngân sách xã và các quỹ công chuyên dùng, tại xã còn phát sinh các hoạt động tài chính khác thuộc các hoạt động mang tính sự nghiệp, như: chợ, đò, bến bãi, giao thông, giáo dục, y tế,… Các hoạt động tài chính khác ở cấp xã tuy rất đa dạng, nhưng quy mô của mỗi hoạt động lại nhỏ bé và thường chưa có được một bộ phận chuyên trách để quản lý.
Chính vì LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 vậy, công tác quản lý các hoạt động tài chính khác ở cấp xã rất khó khăn, đòi hỏi phải có sự hướng dẫn, kiểm tra của các cơ quan quản lý nhà nước ở cấp xã. Đặc điểm của tài chính xã, phường Tài chính xã, phường chủ yếu là ngân sách xã, phường (gọi chung là ngân sách xã). Nó có vị trí vô cùng quan trọng trong hoạt động của xã, phường được thể hiện qua đặc điểm của ngân sách xã. Đặc điểm đó được khái quát như sau: -Thứ nhất:NSX là một loại quỹ tiền tệ của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp cơ sở.
Hoạt động của quỹ này thể hiện trên hai phương diện: huy động nguồn thu (thu ngân sách xã) và phân phối sử dụng vốn, quỹ đã (chi ngân sách xã). -Thứ hai: Hoạt động thu, chi NSX luôn gắn chặt với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã đã được phân cấp; đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước ở cấp xã và chính quyền cấp trên. Vì vậy các chỉ tiêu thu - chi NSX mang tính pháp lý cao. -Thứ ba: Các hoạt động thu, chi NSX chính là thể hiện quan hệ về lợi ích giữa một bên là lợi ích chung của nhân dân mà chính quyền xã là người đại diện với một bên là lợi ích của các chủ thể kinh tế xã hội khác.
- Thứ tư: Quan hệ thu - chi NSX rất đa dạng và biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Nhưng số thu, số chi theo từng hình thức chỉ có thể được thực hiện khi nó đã được ghi vào dự toán và đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt đây cũng chính là đặc điểm của ngân sách nói chung. Quản lý, quản lý tài chính công, quản lý tài chính cấp xã 1. Khái niệm quản lý Theo Phan Huy Đường (2012) cho rằng: “quản lý nói chung là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực để đạt được các mục tiêu đặt ra trong sự vận động của sự vật”.
Theo Dương Đăng Chinh (2009) thì quản lý nói chung được quan niệm như một quy trình công nghệ mà chủ thể quản lý tiến hành thông qua việc sử dụng các công cụ và phương pháp thích hợp nhằm tác động và điều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phù hợp với quy luật khách quan và đạt tới các mục tiêu đã định. Trong hoạt động quản lý, các vấn đề về: chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, công cụ và phương pháp quản lý, mục tiêu quản lý là những yếu tố trung tâm đòi hỏi phải xác định đúng đắn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm quản lý tài chính công Trong hoạt động tài chính công, chủ thể quản lý tài chính công là nhà nước hoặc các cơ quan được nhà nước giao nhiệm vụ thực hiện các hoạt động tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ công.
Chủ thể trực tiếp quản lý tài chính là bộ máy tài chính trong hệ thống cơ quan nhà nước. Đối tượng của quản lý tài chính công là các hoạt động tài chính công. Nói cụ thể hơn đó là các hoạt động thu - chi bằng tiền của Nhà nước; hoạt động tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ trong bộ phận cấu thành của tài chính công, đó cũng là nội dung chủ yếu của quản lý tài chính công. Có thể có khái niệm tổng quát về quản lý tài chính công như sau: Quản lý tài chính công là hoạt động của các chủ thể quản lý tài chính công thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của tài chính công nhằm đạt được các mục tiêu đã định.
Thực chất của quản lý tài chính công là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát hoạt động thu - chi của Nhà nước nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước có hiệu quả nhất. Khái niệm quản lý tài chính cấp xã Tài chính xã là một bộ phận của ngân sách nhà nước, là nguồn tài chính tập trung quan trọng trong hệ thống ngân sách nhà nước. Tài chính xã là tiềm lực tài chính, là sức mạnh về mặt tài chính của chính quyền cấp xã. Quản lý và điều hành tài chính cấp xã có tác dụng chi phối trực tiếp đến các hoạt động tài chính khác ở cơ sở.
Quản lý tài chính cấp xã có phạm vi hẹp hơn khái niệm về quản lý ngân sách nhà nước. Quản lý tài chính cấp xã, phường (gọi chung là quản lý tài chính cấp xã) là sự tác động của hệ thống các cơ quan của Nhà nước đến quá trình huy động và phân phối các nguồn lực tài chính ở cấp xã để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội tại địa phương. Vai trò, đặc điểm, chức năng quản lý tài chính cấp xã 1. Vai trò quản lý tài chính xã Một là, đảm bảo thực hiện chức năng phân phối thông qua động viên và tập trung các nguồn lực tài chính để đáp ứng đầy đủ, kịp thời cho các nhu cầu chi tiêu của bộ máy quản lý cấp xã.
Các nguồn tài chính này có thể được động viên từ mọi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.