CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.1 Những vấn đề cơ bản về quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp là đơn vị do Nhà nước quyết định thành lập nhằm thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn nhất định hay quản lý Nhà nước về một lĩnh vực nào đó hoạt động bằng nguồn kinh phí Ngân sách Nhà nước cấp, cấp trên cấp toàn bộ hoặc cấp một phần kinh phí và các nguồn khác đảm bảo theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp nhằm thực hiện nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước giao cho từng giai đoạn.2 Đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp, nó khác với doanh nghiệp là nguồn chi trả cho các hoạt động của đơn vị sự nghiệp theo dự toán được cấp có thẩm quyền giao và được ngân sách nhà nước cấp toàn bộ hoặc một phần dự toán được duyệt. Đơn vị phải lập dự toán thu, chi theo các định mức, chế độ tiêu chuẩn do Nhà nước quy định. Các đơn vị sự nghiệp trong cùng một ngành theo một hệ thống dọc được chia thành các đơn vị dự toán các cấp như sau : + Đơn vị dự toán cấp I; + Đơn vị dự toán cấp II; + Đơn vị dự toán cấp III; + Đơn vị dự toán cấp dưới của cấp III; 1.3 Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và nội dung chi của các đơn vị, đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành đơn vị hành chớnh sự nghiệp hoạt động theo Ngõn sách nhà nước và đơn vị sự nghiệp có thu.
+ Đơn vị hành chớnh sự nghiệp hoạt động theo NSNN gồm những cơ quan sau : Các cơ quan quản lý Nhà nước các cấp từ Trung ương đến địa phương như : Bộ, cơ quan ngang Bộ, Tổng cục, Ủy ban, Văn phòng Chính phủ, Văn phòng Chủ tịch nước, Văn phòng UBND, Văn phòng HĐND, các Sở, Phòng, Ban ở các địa phương và các cơ quan hành chớnh thuần tuý khác. + Đơn vị sự nghiệp có thu gồm : Các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực Giáo dục – Đào tạo , Y tế, Văn hóa- thông tin, Thể dục thể thao, sự nghiệp Nông – Lâm – Ngư nghiệp, thủy lợi, sự nghiệp kinh tế khác.4 Nhiệm vụ quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập Nhiệm vụ quản lý tài chớnh của các đơn vị sự nghiệp gồm : + Lập dự toán thu, chi ngân sách trong phạm vi được cấp có thẩm quyền giao hàng năm; + Tổ chức chấp hành dự toán thu, chi tài chính hàng năm theo chế độ chính sách của Nhà nước; chủ trì hoặc phối hợp với các ngành hữu quan xây dựng các chế độ chi tiêu đặc thù của ngành, lĩnh vực, địa phương theo sự ủy quyền của cơ quan có thẩm quyền; + Thực hiện quản lý sử dụng tài sản Nhà nước giao cho cơ quan, đơn vị; + Chấp hành chế độ kế toán thống kê theo pháp luật; + Lập báo cáo quyết toán thu, chi tài chính quý và năm về tình hình sử dụng các nguồn tài chính của cơ quan, đơn vị theo luật ngân sách Nhà nước; 1.5 Nguyên tắc về quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập Nguyên tắc quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp gồm các nguyên tắc sau : + Phải đảm bảo kinh phí thường xuyên theo chế độ, định mức, tiêu chuẩn của Nhà nước để các đơn vị hoạt động liên tục đồng thời phải triệt để tiết kiệm chi; + Quản lý kinh phí thuộc cơ quan, đơn vị nào là trách nhiệm của đơn vị mà trước hết là trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan, đơn vị; + Tôn trọng dự toán năm được duyệt. Trong quá trình chấp hành dự toán các đơn vị phải tuõn thủ dự toán năm đã được duyệt, trường hợp cần điều chỉnh dự toán thì phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép nhưng không được làm thay đổi tổng mức dự toán do cấp thẩm quyền phê duyệt. Trường hợp có biến động khách quan làm thay đổi dự toán sẽ được cơ quan có thẩm quyền cấp trên bổ sung theo thủ tục quy định của nhà nước để đảm bảo cho các đơn vị sự nghiệp hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.6 Phương pháp quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập * Phương pháp thu đủ, chi đủ Phương pháp này áp dụng cho những đơn vị sự nghiệp có nguồn thu không lớn, theo đó mọi nhu cầu chi tiêu của đơn vị được ngân sách Nhà nước cấp phát theo dự toán đã được duyệt.
Đồng thời mọi khoản thu phát sinh trong quá trình hoạt động đơn vị phải nộp vào ngân sách Nhà nước theo quy định. Phương pháp này hiện nay không phù hợp với cơ chế quản lý tài chính mới, hạn chế quyền tự chủ, sáng tạo của đơn vị và tạo tâm lý ỷ lại trông chờ vào ngân sách Nhà nước. * Phương pháp thu, chi chênh lệch Phương pháp này áp dụng cho những đơn vị sự nghiệp có nguồn thu khá lớn, phát sinh thường xuyên ổn định, theo đó đơn vị được quyền giữ lại các khoản thu của mình để chi tiêu theo dự toán và chế độ quản lý tài chính Nhà nước quy định, ngân sách Nhà nước chỉ đảm bảo phần chênh lệch thiếu, các đơn vị phải làm nghĩa vụ đối với ngân sách Nhà nước (nếu có) * Phương pháp quản lý theo định mức Để tăng cường quản lý chi tiêu ngân sách có hiệu quả cần thiết phải quản lý theo định mức cho từng nhóm chi, mục chi hoặc cho mỗi đối tượng cụ thể, theo đú cú cỏc định mức tổng hợp và định mức chi tiết cho từng lĩnh vực chi tiêu hành chính sự nghiệp. * Phương pháp khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính đối với cơ quan hành chính Nhà nước và cơ chế tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp có thu + Phương pháp khoán biên chế là căn cứ vào số biên chế được giao, cơ quan thực hiện chế độ tự chủ được quyền chủ động trong việc sử dụng biên chế.
+ Phương pháp khoán kinh phí quản lý hành chớnh đối với cơ quan hành chớnh Nhà nước và cơ chế tự chủ tài chớnh đối với đơn vị sự nghiệp là kinh phí quản lý hành chớnh giao cho các cơ quan thực hiện chế độ tự chủ được xác định và giao hàng năm trên cơ sở biên chế được cấp có thẩm quyền giao, kể cả biên chế dự bị (nếu có) và định mức phõn bổ ngõn sách nhà nước tớnh trên biên chế; các khoản chi hoạt động nghiệp vụ đặc thù theo chế độ quy định. Đây là hai cơ chế mới quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp trong giai đoạn nước ta thực hiện công cuộc cải cách hành chính.2 Những nội dung cơ bản về quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu 1.1 Vai trò, vị trí đơn vị sự nghiệp có thu trong tiến trình đổi mới, phát triển kinh tế xã hội của đất nước Đơn vị sự nghiệp có thu giữ một vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ về giáo dục đào tạo, y tế, khoa học công nghệ… đáp ứng nhu cầu về phát triển nguồn nhân lực, chăm sóc sức khỏe, nâng cao thể lực cho nhân dân, đáp ứng yêu cầu về đổi mới, phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Đơn vị sự nghiệp có thu có vai trò tự chủ trong điều hành hoạt động của đơn vị và quản lý tài chính và xã hội hóa nguồn lực để phát triển các sự nghiệp giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, thể thao… 1.2 Phân loại và cách xác định đơn vị sự nghiệp có thu 1.1 Đơn vị sự nghiệp có thu gồm có các loại hình sau : + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động) + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách nhà nước cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động) + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động); 1.2 Cách xác định để phân loại đơn vị sự nghiệp Để xác định được loại hình đơn vị sự nghiệp căn cứ vào công thức sau Mức tự bảo đảm chi Tổng số nguồn thu sự nghiệp phí hoạt động thường = x 100 % xuyên của đơn vị Tổng số chi hoạt động thường (%) xuyên Căn cứ vào mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên, đơn vị sự nghiệp được xác định như sau: + Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động), gồm: - Đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, bằng hoặc lớn hơn 100%. - Đơn vị sự nghiệp đã tự bảo đảm chi phí hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, từ nguồn ngân sách nhà nước do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước đặt hàng.
+ Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ trên 10% đến dưới 100%. + Đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động, gồm: - Đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ 10% trở xuống. - Đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu.3 Sự cần thiết về quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu Theo Nghị định 43 của Chính phủ, Nhà nước khuyến khích các đơn vị sự nghiệp công chuyển đổi sang hoạt động theo loại hình doanh nghiệp, loại hình ngoài công lập, nhằm phát huy mọi khả năng của đơn vị trong việc thực hiện các hoạt động, và nhiệm vụ của đơn vị.
