CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã công bố 1.1 Về bài báo khoa học - Đinh Thế Hùng, Nguyễn Thị Hồng Thúy, Hàn Thị Lan Thư, 2013. Hệ thống kiểm soát nội bộ trong các trường đại học công lập Việt Nam hiện nay. Tạp chí Phát triển Kinh tế, (số 194).
+ Để đảm bảo quản lý các hoạt động nhằm đạt được các mục tiêu đề ra, các trường đại học công lập cần phải xây dựng và thiết lập một hệ thống KSNB bộ phù hợp và hoạt động hữu hiệu. Bài viết nghiên cứu các quan điểm khác nhau, từ đó đưa ra quan điểm về hệ thống KSNB trong trường đại học công lập và các yếu tố cơ bản cần thiết trong hệ thống KSNB tại các trường đại học công lập gồm: Môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hệ thống thông tin kế toán, các thủ tục kiểm soát và giám sát. Để hệ thống KSNB hoạt động hiệu quả và hiệu lực, các yếu tố của hệ thống đều cần phải hoạt động hữu hiệu và đồng bộ. + Các tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết từ đó tổng hợp và hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước về hệ thống KSNB.
Trên cơ sở đánh giá các quan điểm khác nhau vận dụng vào thực tế tại các trường đại học công lập của Việt Nam, nhóm tác giả đã đề xuất cách tiếp cận mang tính tổng thể về hệ thống KSNB với các yếu tố của hệ thống KSNB được cụ thể hóa theo quan điểm của COSO (Ủy ban các tổ chức đồng bảo trợ). + Theo tài liệu hướng dẫn của INTOSAI được cập nhật vào năm 2001, trình bày về định nghĩa KSNB như sau: KSNB là một quá trình xử lý toàn bộ được thực hiện bởi nhà quản lý và các cá nhân trong tổ chức, quá trình này được thiết kế để phát hiện các rủi ro và cung cấp một sự đảm bảo hợp lý để đạt được nhiệm vụ của tổ chức. + Theo hướng dẫn của INTOSAI nhấn mạnh đến khía cạnh giá trị đạo đức. Sự nhấn mạnh này khẳng định tầm quan trọng của hành vi đạo đức cũng như sự ngăn chặn và phát hiện sự gian trá và tham nhũng trong khu vực công.
Ngân sách Nhà nước là nguồn lực tài chính được cấp phát mà không cần hoàn trả, hơn nữa là được LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 phân bổ với nhiều đối tượng khác nhau. Chính vì vậy, cần có các kiểm soát nhằm đảm bảo ngân sách được sử dụng đúng mục đích, các tài sản không bị thất thoát hay lãng phí. Hơn nữa, việc bảo vệ nguồn lực tài chính này càng cần được chú trọng trong KSNB đối với khu vực công. Trên thế giới, các nhà lãnh đạo các tổ chức của Nhà nước xem hướng dẫn của INTOSAI là một nền tảng để thực hiện và giám sát KSNB trong tổ chức.
+ Xét về bản chất, hệ thống KSNB trong các trường đại học được biểu hiện rõ nét nhất về mặt hình thức chính là các chính sách và thủ tục kiểm soát. Các chính sách và thủ tục kiểm soát sẽ được xây dựng và vận hành trên nền tảng của nó chính là môi trường kiểm soát và hệ thống thông tin kế toán. Các chính sách là thủ tục kiểm soát sẽ chỉ đảm bảo được hiệu lực hoạt động và tính liên tục bằng quá trình đánh giá rủi ro và giám sát. Do đó, để đảm bảo hiệu quả hoạt động, thực hiện tốt các mục tiêu xã hội, các trường đại học công lập trong xây dựng hệ thống KSNB phải quan tâm đồng bộ đến cả năm nhân tố nêu trên.
- Lê Đoàn Minh Đức, Hà Hữu Phước, Nguyễn Cao Ngọc Thảo, 2016. Khảo sát hệ thống kiểm soát nội bộ tại các cơ quan hành chính, Tạp chí tài chính kỳ 1, (8/2016). + Bài viết đưa ra những kiến nghị mang tính định hướng góp phần cho công việc tại các cơ quan hành chính có sự phối hợp, hoạt động hiệu quả, hữu hiệu và có kỷ cương; sử dụng và bảo vệ các nguồn lực; góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ Nhà nước giao và tuân thủ đúng quy định quản lý tài chính. + Nghiên cứu những hướng dẫn của Tổ chức Quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao (INTOSAI) về hệ thống KSNB cho khu vực công, bài viết sử dụng các phương pháp nghiên cứu hợp lý để nhận diện một cách có hệ thống về KSNB trong các cơ quan hành chính thông qua việc tiến hành gửi bảng khảo sát và tham khảo các tài liệu được các cơ quan công bố.
+ Bài viết có những đánh giá khái quát và đưa ra những kiến nghị mang tính định hướng góp phần cho công việc tại các cơ quan hành chính có sự phối hợp, hoạt động hiệu quả, hữu hiệu và có kỷ cương; sử dụng hiệu quả và bảo vệ các nguồn lực; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ Nhà nước giao và tuân thủ đúng quy định quản lý tài chính. + Sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu Archival Research (Malcolm Smith, 2003) để nghiên cứu văn bản pháp luật, quy chế tại các đơn vị, báo cáo được công khai. Phương pháp khảo sát, tham khảo ý kiến chuyên gia và thống kê mô tả kết quả khảo sát cũng được bài viết nghiên cứu sử dụng. + Đưa ra một số lý luận KSNB khu vực hành chính, đồng thời cũng nhận diện và đánh giá hệ thống KSNB tại cơ quan hành chính hiện nay như hệ thống KSNB đã đang tồn tại một cách hiệu quả trong các đơn vị hành chính thông qua sự chỉ đạo của Nhà nước và các hoạt động thường ngày tại các đơn vị hành chính.
Tuy nhiên, hệ thống KSNB này chưa được hệ thống lại và ban hành bằng văn bản cụ thể. Bên cạnh đó, cũng còn một số điểm liên quan hệ thống kiểm soát cần phải hoàn thiện và phát triển hơn nữa nhằm thực hiện tốt hơn nữa nhiệm vụ do Nhà nước giao phó.2 Về luận văn đã công bố - Hồ Thị Thanh Ngọc, 2010. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm soát nội bộ tại Trường Cao đẳng Xây dựng số 2. Trường Đại học Kinh tế Tp.
Luận văn đã vận dụng lý thuyết về KSNB của báo cáo COSO 1992 để tìm hiểu và phân tích hệ thống kiểm soát nội bộ tại Trường Cao Đẳng Xây dựng số 2, đồng thời đưa ra giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm soát nội bộ tại trường. Luận văn được nghiên cứu dựa trên phương pháp khái quát, tổng hợp, phân tích, quan sát, phỏng vấn (sử dụng bảng câu hỏi – dữ liệu định tính). Tuy nhiên, hạn chế của đề tài này là đã không vận dụng KSNB theo INTOSAI. - Nguyễn Thị Hoàng Anh, 2012.
Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Luận văn thạc sỹ kinh tế. Trường Đại học Kinh tế TP. + Tác giả đã trình bày thực trạng của hệ thống kiểm soát nội bộ tại trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp.HCM, thông qua việc sử dụng bảng câu hỏi được thiết kế.
Qua khảo sát tác giả cho thấy nhà trường có nhận thức được tầm quan LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 trọng của hệ thống KSNB nhưng chưa nhận thức đầy đủ nên chưa phát huy hết tác dụng của các thành phần trong hệ thống. Việc đánh giá hệ thống KSNB là cơ sở để tác giả hình thành các kiến nghị và đưa ra các đề xuất phù hợp, hữu ích nhằm hoàn thiện hệ thống KSNB vận hành tốt hơn. + Tác giả đưa ra các giải pháp: Từ phía nhà trường - Ban Giám hiệu cần cho cán bộ viên chức thấy được lợi ích của hệ thống KSNB thông qua những hành động, thái độ của mình để các thành viên trong nhà trường có thể cảm nhận được và tận tâm xây dựng hệ thống KSNB. + Mục tiêu của luận văn là từ việc khảo sát thực tế đề ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động KSNB tại trường.
Với việc đưa ra các giải pháp và kiến nghị hy vọng sẽ giúp Ban Giám hiệu có các biện pháp quản lý tốt hơn để phù hợp với sự phát triển không ngừng của nhà trường. - Phạm Thị Hoàng, 2013. Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Trường Cao đẳng Công nghệ thông tin Tp. Trường Đại học Kinh tế Tp.
Luận văn đã khái quát được lý luận KSNB theo INTOSAI. Đồng thời nghiên cứu dựa trên phương pháp định tính, thông qua khảo sát, thống kê dữ liệu thực tế tại trường kết hợp lý thuyết đã đưa ra được những nhận xét, đánh giá, giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống KSNB tại trường. Các giải pháp được xây dựng một cách chi tiết, rõ ràng. Bên cạnh đó, luận văn đã những hạn chế, từ đó thiết lập các quy trình kiểm soát mới phù hợp với yêu cầu quản lý của nhà trường.
- Nguyễn Thị Thu Hậu, 2014. Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại trường Đại học Bạc Liêu. Trường Đại học Kinh tế Tp. Luận văn đã nêu được cơ sở lý luận về hệ thống KSNB ở đơn vị công, đã cập nhật INTOSAI, đưa ra được bài học kinh nghiệm từ các sự kiện có liên quan đến hệ thống kiểm soát nội bộ trong nước ở đơn vị công; tác giả sử dụng phương pháp khảo sát, quan sát kết hợp phỏng vấn để đánh giá thực trạng hệ thống KSNB tại Trường Đại học Bạc Liêu với những mặt chưa làm được, tìm ra nguyên nhân tồn tại; từ đó đưa ra được giải pháp đề nghị giải quyết, xây dựng biểu mẫu, tiêu chuẩn cụ thể để ứng dụng ngay cho nhà trường.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Trịnh Thanh Trúc, 2015. Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại trường Cao đẳng nghề Đồng Nai. Trường Đại học Lạc Hồng + Tác giả đánh giá chung về việc vận hành hệ thống KSNB tại Trường Cao đẳng nghề Đồng Nai, hệ thống KSNB của Trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai đã phần nào phát huy tác dụng ngăn ngừa và phát hiện các sai sót, gian lận. Tuy nhiên, cần phải hoàn thiện hơn nữa để hệ thống KSNB thật sự là công cụ quản lý hiệu quả, giúp hệ thống vận hành thông suốt, nhà trường đạt được mục tiêu đề ra.
Muốn vậy, cần phải có một nỗ lực cần thiết và lòng quyết tâm của cả tập thể, đứng đầu là Ban Giám hiệu để tập trung nguồn lực nhằm cải thiện, vận hành hệ thống KSNB đúng theo thiết kế, đảm bảo có một hệ thống KSNB hoạt động hữu hiệu và hiệu quả.