CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI DOANH NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về tài chính doanh nghiệp và quản lý tài chính doanh nghiệp 1. Cơ sở lý luận về tài chính doanh nghiệp 1.
Khái niệm tài chính doanh nghiệp * Khái niệm tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp là một trong những mắt xích quan trọng cấu thành hệ thống tài chính của nền kinh tế. Tài chính doanh nghiệp là một khái niệm kinh tế xuất hiện cùng với sự ra đời của nền kinh tế hàng hoá tiền tệ. Trong suốt quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, doanh nghiệp sẽ xác lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ. Khi đó, các luồng tiền tệ phát sinh cùng với các hoạt động cụ thể của doanh nghiệp, bao gồm hoạt động mua sắm vật tư, hàng hóa hay tiêu thụ sản phẩm, hoạt động đầu tư.
Như vậy, có thể nói, sự vận động của các luồng tài chính được tạo thành từ các luồng tiền tiền tệ đến và ra khỏi doanh nghiệp trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Lưu Thị Hương, Vũ Duy Hào, (2007), Tài chính doanh nghiệp, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội đưa ra khái niệm “Tài chính doanh nghiệp là hệ thống những mối quan hệ kinh tế diễn ra dưới hình thức giá trị giữa doanh nghiệp và môi trường xung quanh, nó phát sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của doanh nghiệp. Hoạt động tài chính doanh nghiệp là một trong những hoạt động cơ bản nhất đối với mỗi doanh nghiệp, nếu được duy trì và phát triển một cách ổn định thì sẽ tạo tiền đề và nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động khác của doanh nghiệp vận động và phát triển. Hoạt động tài chính doanh nghiệp giúp cho doanh nghiệp thực hiện các mục tiêu như huy động, khai thác vốn, đáp ứng nhu cầu sử dụng vốn cũng như phân bổ và sử dụng các nguồn vốn một cách hợp lý và hiệu quả”.
* Bản chất của tài chính doanh nghiệp Đối với mỗi doanh nghiệp, muốn có được sự tăng trưởng, đạt được tỷ suất lợi nhuận tối đa, trước hết phải đảm bảo được dự đồng bộ, phối hợp ăn khớp các hoạt động liên quan tới các thị trường của doanh. Sự chuyển động của vốn tiền tệ trong tiến trình đó là do hàng loạt những quan hệ kinh tế với các đối tác khác của doanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 nghiệp được phát sinh. Tất cả các mối quan hệ này chính là bản chất của tài chính doanh nghiệp. Chức năng của tài chính doanh nghiệp Theo Lưu Thị Hương, Vũ Duy Hào, (2006), Quản trị tài chính doanh nghiệp, Nhà xuất bản Tài chính, Hà Nội, tài chính doanh nghiệp có các chức năng sau: “Một là chức năng tổ chức, huy động, luân chuyển vốn, đảm bảo cho sản xuất kinh doanh được tiến hành liên tục”.
Mỗi doanh nghiệp là một đơn vị kinh tế cơ sở có chức năng tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh nên đều phát sinh nhu cầu về vốn. Lượng vốn này có thể do nhà nước cấp, vốn từ cổ phần, liên doanh hay vốn tự có và vốn vay. Điều này tùy thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp. “Hai là chức năng phân phối thu nhập: Thu nhập bằng tiền từ bán sản phẩm, hàng hoá, lao vụ, dịch vụ, lợi tức cổ phiếu, lãi cho vay, thu nhập khác của doanh nghiệp được tiến hành phân phối để bù đắp hao phí vật chất, lao động đã tiêu hao trong quá trình sản xuất kinh doanh như chi phí vật tư như nguyên vật liệu, nhiên liệu, động lực, công cụ lao động nhỏ, chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương, chi phí dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền (kể cả các khoản thuế gián thu)” Đối với phần lợi nhuận trước thuế còn lại cũng sẽ được phân phối tiếp để nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định của pháp luật, hiện nay được tính bằng 28% thu nhập chịu thuế, hoặc bù lỗ năm trước, bù đắp các khoản chi phí không hợp lý, hợp lệ, chia phần cho các đối tác góp vốn khác và trích các loại quỹ của doanh nghiệp.
“Ba là chức năng giám đốc (kiểm soát) đối với hoạt động sản xuất kinh doanh: Giám đốc tài chính là việc thực hiện kiểm soát quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp. Cơ sở của chức năng giám đốc tài chính là xuất phát từ tính quy luật phân phối sản phẩm quyết định (ở đâu có phân phốí tài chính thì ở đó có giám đốc tài chính) và xuất phát từ tính mục đích của việc sử dụng vốn trong sản xuất kinh doanh”. Muốn cho đồng vốn của doanh nghiệp tạo ra được có hiệu quả kinh tế cao, sinh lời nhiều thì điều tất yếu là phải phải kiểm soát toàn bộ tình hình tổ chức tạo lập, phân phối sử dụng quỹ tiền tệ trong doanh nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Mối quan hệ giữa các chức năng của tài chính doanh nghiệp theo Lưu Thị Hương, Vũ Duy Hào, (2006), Quản trị tài chính doanh nghiệp, Nhà xuất bản Tài chính, Hà Nội: “Chức năng phân phối và chức năng giám đốc bằng tiền của tài chính doanh nghiệp có mối quan hệ mật thiết với nhau.
Chức năng phân phối là tiền đề của hoạt động sản xuất kinh doanh, nó xảy ra trước và sau một chu trình sản xuất kinh doanh. Chức năng giám đốc bằng tiền luôn theo sát chức năng phân phối, ở đâu có sự phân phối thì ở đó có giám đốc bằng tiền và có tác dụng điều chỉnh quá trình phân phối cho phù hợp với điều kiện sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hai chức năng này cùng tồn tại và hỗ trợ cho nhau để hoạt động tài chính doanh nghiệp diễn ra thuận lợi và đạt hiệu quả cao nhất”. Vai trò của tài chính doanh nghiệp Vai trò đầu tiên của tài chính doanh nghiệp chính là thực hiện việc tổ chức, huy động và phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính sao cho đạt hiệu quả nhất.
Vốn chính là yếu tố vật chất cơ bản cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Theo bản chất của nền kinh tế thị trường thì vốn cũng được coi như một loại hàng hóa, vì vậy doanh nghiệp sử dụng vốn sẽ phải chịu một khoản chi phí nhất định. Như vậy, nhiệm vụ quan trọng đối với doanh nghiệp là phải tổ chức sử dụng vốn sao cho tối ưu nhất. Do đó, khi tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp cần chủ động trong việc xác định lượng vốn cần thiết, sau đó lên kế hoạch tổ chức cơ cấu vốn để hoạt động đạt được hiệu quả tối ưu.
Có thể nói vấn để tiên quyết ảnh hưởng đến sự tồn tại hay diệt vong của doanh nghiệp trong thị trường cạnh tranh hiện nay chính là vốn. Vai trò tiếp theo của tài chính doanh nghiệp là thiết lập các đòn bẩy tài chính để thúc đẩy, điều chỉnh các hoạt động kinh tế của doanh nghiệp. Ta thấy, để có thể tiến hành được hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, doanh nghiệp phải thực hiện sự phối hợp đồng bộ của nhiều thành viên, nhiều bộ phận trong doanh nghiệp để hình thành các mối quan hệ kinh tế với nhau. Vì vậy, nếu các mối quan hệ phân phối của tài chính được sử dụng linh hoạt, sáng tạo thì sẽ có tác động tích cực tới các chính sách lương, thưởng, cơ chế khuyến khích, động viên bằng vật chất khác.
Từ đó, đẩy mạnh việc tăng năng suất, kích thích các nhu cầu tiêu dùng, vòng quay LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 vốn được tăng nhanh, hiệu quả kinh tế đạt được như mong muốn của doanh nghiệp đặt ra. Ngoài ra, tài chính doanh nghiệp còn có vai trò là công cụ để kiểm tra, đánh giá hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vai trò này xuất phát từ một nguyên lý trong kinh doanh, đó là: Nếu thực hiện đầu tư vốn kinh doanh thì mọi doanh nghiệp đều mong muốn số vốn đó có hiệu quả kinh tế cao nhất. Chính vì vậy, tài chính với nhiệm vụ là một công cụ quản lý hoạt động kinh doanh thì nhất thiết phải có vai trò kiểm tra, đánh giá hiệu quả các hoạt động của doanh nghiệp, để căn cứ vào đó, doanh nghiệp có thể có những giải pháp để nâng cao tính tiết kiệm và hiệu quả của đồng vốn.
Tài chính doanh nghiệp thực hiện kiểm tra, đánh giá hiệu quả hoạt động bằng dòng tiền và thông qua hoạt động phân tích các chỉ tiêu tài chính một cách thường xuyên, liên tục. Các mối quan hệ trong tài chính doanh nghiệp a. Các mối quan hệ giữa doanh nghiệp với Nhà nước Đây là mối quan hệ phát sinh đầu tiên đối với mỗi doanh nghiệp. Theo Lưu Thị Hương, Vũ Duy Hào, (2007), Tài chính doanh nghiệp, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội: “Doanh nghiệp muốn xuất hiện trên thị trường thì trước tiên doanh nghiệp phải có được giấy phép hoạt động do Nhà nước cấp và doanh nghiệp muốn tồn tại thì mọi hoạt động của doanh nghiệp phải diễn ra trên khuôn khổ của hiến pháp, pháp luật do Nhà nước quy định.
Doanh nghiệp vừa nhận được các lợi ích từ Nhà nước vừa phải chịu các nghĩa vụ đối với Nhà nước mà biểu hiện cụ thể nhất là các khoản thuế phải nộp Nhà nước”. Các mối quan hệ của doanh nghiệp với thị trường Mối quan hệ với thị trường tài chính: Theo Lưu Thị Hương, Vũ Duy Hào, (2007), Tài chính doanh nghiệp, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội: “Thị trường tài chính đóng một vai trò quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp. Vì vốn là điều kiện tiên quyềt đối với mỗi doanh nghiệp khi xuất hiện trên thị trường, nó quyết định đến quá trình thành lập, quy mô và tổ chức kinh doanh của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng có thể tiến hành kinh doanh các mặt hàng này trên thị trường tài chính để thu lợi nhuận, góp phần giải quyết một phần nhu cầu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 về vốn của doanh nghiệp”.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng có thể huy động được vốn thông qua ngân hàng để đầu tư ngược trở lại vào thị trường tài chính hoặc thực hiện các quan hệ tín dụng với các đối tác. Mối quan hệ của doanh nghiệp với thị trường hàng hoá: Thị trường hàng hóa là nơi để thực hiện quá trình hoạt động trao đổi các loại hàng hóa, dịch vụ giữa các doanh nghiệp và hoạt động này có kết quả như thế nào sẽ ảnh hưởng đến sự sống còn và phát triển của doanh nghiệp.