Giải pháp phát triển kinh tế hộ chăn nuôi bò sữa huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp phát triển kinh tế hộ chăn nuôi bò sữa tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, nâng cao hiệu quả sản xuất.

• Tác giả: Lê Thị Thương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thanh Vân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Giải pháp phát triển kinh tế hộ chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu, Sơn La
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học hoặc thực tiễn
• 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.1.1. Khái niệm tăng trưởng và phát triển
• 2.1.2. Quan điểm về hiệu quả kinh tế
• 2.1.3. Phân loại hiệu quả kinh tế
• 2.1.4. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 2.1.5. Khái niệm về hộ gia đình
• 2.1.6. Khái niệm kinh tế hộ
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2.1. Các giống bò sữa Việt Nam hiện nay
• 2.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sức sản xuất sữa
• 2.2.3. Vai trò của chăn nuôi bò sữa
• 2.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
• 2.4. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.4.2. Vị trí địa lý, ranh giới và đơn vị hành chính
• 2.4.3. Tài nguyên đất đai
• 2.4.4. Khí hậu, thuỷ văn
• 2.4.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.6.1. Xác định cỡ mẫu
• 2.4.6.2. Dữ liệu và phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.6.3. Phương pháp xử lý số liệu, phân tích số liệu
• 2.4.6.4. Phương pháp thống kê so sánh
• 2.4.6.5. Phương pháp chuyên gia chuyên khảo
• 2.4.6.6. Phương pháp phân tích Swot
• 2.4.7. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng phát triển chăn nuôi bò sữa huyện Mộc Châu
• 3.1.1. Tình hình chăn nuôi bò sữa tại huyện Mộc Châu giai đoạn 2015 - 2017
• 3.1.2. Tình hình tiêu thụ sữa bò tại huyện Mộc Châu
• 3.1.3. Một số chính sách khuyến khích chăn nuôi bò sữa
• 3.1.4. Thực trạng phát triển chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu của các hộ điều tra
• 3.1.5. Hiệu quả của chăn nuôi bò sữa trên địa bàn huyện Mộc Châu
• 3.1.5.1. Tình hình cơ bản của các hộ điều tra
• 3.1.5.2. Chi phí trong chăn nuôi bò sữa của các hộ chăn nuôi bò sữa Mộc Châu xét theo quy mô
• 3.1.5.3. Hiệu quả kinh tế
• 3.1.6. Đánh giá chung về thực trạng chăn nuôi bò sữa trên địa bàn huyện Mộc Châu
• 3.1.6.1. Thuận lợi - cơ hội
• 3.1.6.2. Khó khăn - thách thức
• 3.1.6.3. Đánh giá chung
• 3.2. Phương hướng, mục tiêu phát triển và giải pháp chăn nuôi bò sữa tại huyện Mộc Châu
• 3.2.1. Phương hướng chung về phát triển chăn nuôi bò sữa của huyện Mộc Châu
• 3.2.2. Một số giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế chăn nuôi bò sữa tại huyện Mộc Châu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển kinh tế hộ chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu

Huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, nổi tiếng với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển chăn nuôi bò sữa. Kinh tế hộ gia đình tại đây đã có những bước tiến đáng kể nhờ vào việc áp dụng các kỹ thuật hiện đại trong chăn nuôi bò sữa. Việc phát triển kinh tế hộ không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế địa phương.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của Mộc Châu

Mộc Châu có khí hậu mát mẻ, đất đai màu mỡ, rất thích hợp cho việc nuôi bò sữa. Kinh tế xã hội tại đây chủ yếu dựa vào nông nghiệp, trong đó chăn nuôi bò sữa đóng vai trò quan trọng.

1.2. Vai trò của chăn nuôi bò sữa trong phát triển kinh tế hộ

Chăn nuôi bò sữa không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho các hộ gia đình. Điều này giúp cải thiện đời sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương.

II. Những thách thức trong phát triển kinh tế hộ chăn nuôi bò sữa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu vốn, thiếu kỹ thuật và thị trường tiêu thụ chưa ổn định là những rào cản lớn đối với sự phát triển bền vững của ngành này.

2.1. Thiếu vốn đầu tư cho chăn nuôi

Nhiều hộ chăn nuôi gặp khó khăn trong việc huy động vốn để đầu tư vào cơ sở hạ tầng và trang thiết bị cần thiết cho chăn nuôi bò sữa.

2.2. Thiếu kỹ thuật và kiến thức trong chăn nuôi

Nhiều hộ chăn nuôi chưa được tiếp cận với các kỹ thuật hiện đại trong chăn nuôi bò sữa, dẫn đến hiệu quả sản xuất chưa cao.

III. Giải pháp phát triển kinh tế hộ chăn nuôi bò sữa hiệu quả

Để phát triển bền vững kinh tế hộ gia đình trong lĩnh vực chăn nuôi bò sữa, cần có những giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm việc nâng cao kỹ thuật chăn nuôi, cải thiện chất lượng giống và xây dựng thương hiệu sản phẩm.

3.1. Đào tạo và nâng cao kỹ thuật cho nông dân

Cần tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật chăn nuôi bò sữa cho nông dân, giúp họ nắm bắt được các phương pháp chăn nuôi tiên tiến.

3.2. Hỗ trợ tài chính cho hộ chăn nuôi

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính từ chính quyền địa phương để giúp các hộ chăn nuôi có đủ nguồn lực đầu tư vào sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chăn nuôi bò sữa

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển kinh tế hộ trong chăn nuôi bò sữa đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Sản lượng sữa tăng, thu nhập của các hộ chăn nuôi cũng được cải thiện đáng kể.

4.1. Kết quả sản xuất sữa tại Mộc Châu

Sản lượng sữa bình quân của các hộ chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu đã tăng lên đáng kể trong những năm qua, nhờ vào việc áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi hiện đại.

4.2. Tác động đến đời sống người dân

Việc phát triển chăn nuôi bò sữa đã giúp cải thiện đời sống của nhiều hộ gia đình, tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người dân địa phương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu

Chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức liên quan để giải quyết các vấn đề hiện tại.

5.1. Tương lai của chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu

Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và chính sách hỗ trợ từ chính quyền, chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu có thể trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn trong tương lai.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững cho kinh tế hộ trong lĩnh vực chăn nuôi bò sữa, nhằm đảm bảo lợi ích lâu dài cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi bò sữa là một ngành kinh tế quan trọng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, góp phần nâng cao đời sống người dân và phát triển kinh tế nông thôn. Từ năm 2015 đến 2017, tổng đàn bò sữa tại huyện tăng từ 17.500 con lên 23.358 con, tương đương mức tăng bình quân 10,1%/năm. Đàn bò cái sinh sản cũng tăng từ 11.635 con lên 15.125 con, với năng suất sữa bình quân đạt khoảng 7.325 kg/con/năm năm 2015 và có xu hướng tăng qua các năm. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả kinh tế của các hộ chăn nuôi bò sữa trên địa bàn, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững ngành chăn nuôi này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 150 hộ chăn nuôi đại diện cho các quy mô lớn, vừa và nhỏ tại huyện Mộc Châu trong giai đoạn 2015-2017. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất, góp phần phát triển kinh tế hộ gia đình và thúc đẩy phát triển nông thôn tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về tăng trưởng và phát triển kinh tế, hiệu quả kinh tế, cũng như khái niệm kinh tế hộ gia đình. Tăng trưởng kinh tế được hiểu là sự gia tăng về số lượng sản lượng, trong khi phát triển kinh tế bao hàm cả sự cải thiện về chất lượng và cơ cấu kinh tế. Hiệu quả kinh tế được phân loại thành hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ và hiệu quả kinh tế tổng hợp, phản ánh mối quan hệ giữa kết quả sản xuất và chi phí đầu vào. Kinh tế hộ gia đình là đơn vị sản xuất chủ yếu dựa vào lao động gia đình, có quy mô nhỏ và mang tính tự cung tự cấp. Các khái niệm chuyên ngành như giá trị sản xuất (GO), chi phí trung gian (IC), giá trị tăng thêm (VA), thu nhập hỗn hợp (MI) và lợi nhuận (Pr) được sử dụng để đánh giá hiệu quả kinh tế chăn nuôi bò sữa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra khảo sát trực tiếp 150 hộ chăn nuôi bò sữa tại 5 đơn vị thuộc Công ty Cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu, phân chia theo quy mô lớn (>50 con), vừa (20-50 con) và nhỏ (<20 con). Cỡ mẫu được xác định dựa trên công thức tính mẫu với độ tin cậy 93% và sai số ±7%. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý địa phương và các báo cáo ngành. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê so sánh, phân tích SWOT để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của ngành chăn nuôi bò sữa. Các chỉ tiêu nghiên cứu bao gồm diện tích đất sử dụng, nhân lực, chi phí đầu tư, sản lượng sữa, thu nhập và lợi nhuận. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các bảng biểu, so sánh hiệu quả kinh tế giữa các quy mô chăn nuôi và các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô đàn và hiệu quả kinh tế:

   • Hộ chăn nuôi quy mô lớn (>50 con) có giá trị sản xuất bình quân 4.078 triệu đồng/năm, giá trị tăng thêm 2.324 triệu đồng/năm, thu nhập hỗn hợp 1.883 triệu đồng/năm và lợi nhuận 1.647 triệu đồng/năm. Lợi nhuận bình quân đạt 24,61 triệu đồng/con/năm.
   • Hộ quy mô vừa (20-50 con) có tổng doanh thu bình quân 2.307 triệu đồng/năm, thu nhập hỗn hợp 1.011 triệu đồng/năm, lợi nhuận 858 triệu đồng/năm, với lợi nhuận bình quân 22,02 triệu đồng/con/năm.
   • Hộ quy mô nhỏ (<20 con) có giá trị tăng thêm bình quân 615 triệu đồng/năm, thu nhập hỗn hợp 396 triệu đồng/năm, lợi nhuận 17,68 triệu đồng/con/năm, thấp hơn đáng kể so với các nhóm khác.

2. Nguồn thu nhập chính:
   Thu nhập chủ yếu đến từ bán sữa, chiếm khoảng 90% tổng thu nhập của các hộ chăn nuôi. Các nguồn thu phụ gồm phân chuồng, bò loại thải, bê đực và bê cái.

3. Ảnh hưởng của diện tích đất và nhân lực:
   Diện tích đất canh tác bình quân của hộ quy mô lớn là khoảng 22.000 m2, trong khi hộ quy mô nhỏ chỉ khoảng 10.000 m2. Số lao động bình quân của hộ lớn là 3 người, hộ nhỏ và vừa là 2 người. Diện tích đất và nhân lực có ảnh hưởng tích cực đến quy mô và hiệu quả chăn nuôi.

4. Hiệu quả sử dụng vốn:
   Giá trị tăng thêm trên một đồng chi phí trung gian (VA/IC) lần lượt là 0,75; 0,89 và 0,95 cho các hộ quy mô nhỏ, vừa và lớn. Thu nhập hỗn hợp trên một đồng chi phí trung gian (MI/IC) cũng tăng theo quy mô, từ 0,76 đồng ở hộ nhỏ lên 1,06 đồng ở hộ lớn.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả kinh tế chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu tăng theo quy mô chăn nuôi, phản ánh sự đầu tư đồng bộ về chuồng trại, trang thiết bị và quản lý kỹ thuật ở các hộ quy mô lớn. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy quy mô lớn giúp tận dụng hiệu quả nguồn lực và giảm chi phí đơn vị sản phẩm. Thu nhập chủ yếu từ sữa cho thấy tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng và sản lượng sữa để tăng lợi nhuận. Diện tích đất và nhân lực là các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng mở rộng quy mô và hiệu quả sản xuất. Phân tích SWOT cho thấy các điểm mạnh như điều kiện khí hậu thuận lợi, giống bò chất lượng cao và chính sách hỗ trợ từ địa phương; điểm yếu gồm hạn chế về diện tích đất, vốn và kỹ thuật chăn nuôi; cơ hội từ thị trường tiêu thụ sữa ngày càng tăng; thách thức là biến đổi khí hậu và cạnh tranh thị trường. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh lợi nhuận theo quy mô và bảng phân tích chi phí đầu tư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ vốn và tín dụng cho hộ chăn nuôi:
   Cần thiết lập các chương trình vay vốn ưu đãi, hỗ trợ tài chính nhằm giúp các hộ mở rộng quy mô và đầu tư trang thiết bị hiện đại. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ quy mô vừa và lớn lên 30% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương phối hợp với ngân hàng và tổ chức tín dụng.

2. Nâng cao trình độ kỹ thuật và quản lý chăn nuôi:
   Tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh và quản lý trang trại cho người chăn nuôi. Mục tiêu nâng cao năng suất sữa bình quân lên 8.000 kg/con/năm trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Trung tâm khuyến nông, các chuyên gia thú y.

3. Phát triển hệ thống thu mua và chế biến sữa:
   Mở rộng mạng lưới trạm thu mua sữa, cải tiến công nghệ bảo quản và chế biến để đảm bảo chất lượng sản phẩm, tăng giá trị gia tăng. Mục tiêu tăng tỷ lệ sữa chế biến đạt tiêu chuẩn lên 80% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Công ty cổ phần giống bò sữa Mộc Châu, các doanh nghiệp chế biến.

4. Khuyến khích phát triển mô hình chăn nuôi bền vững:
   Áp dụng các giải pháp quản lý chất thải, sử dụng thức ăn hợp lý và bảo vệ môi trường nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực. Mục tiêu giảm 20% lượng chất thải chưa xử lý trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: các hộ chăn nuôi, chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu và các vùng lân cận:
   Giúp hiểu rõ hiệu quả kinh tế theo quy mô, từ đó có kế hoạch mở rộng hoặc điều chỉnh mô hình chăn nuôi phù hợp.

2. Cán bộ khuyến nông và chuyên gia thú y:
   Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và chính sách phát triển ngành chăn nuôi bò sữa.

3. Nhà quản lý và hoạch định chính sách địa phương:
   Là tài liệu tham khảo để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế hộ chăn nuôi bò sữa, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

4. Các doanh nghiệp chế biến và kinh doanh sản phẩm sữa:
   Hiểu rõ nguồn nguyên liệu, quy mô sản xuất và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sữa, từ đó tối ưu hóa chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô chăn nuôi ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả kinh tế?
   Quy mô lớn giúp tận dụng hiệu quả nguồn lực, giảm chi phí đơn vị và tăng lợi nhuận bình quân trên mỗi con bò, như nghiên cứu cho thấy lợi nhuận bình quân đạt 24,61 triệu đồng/con/năm ở hộ quy mô lớn so với 17,68 triệu đồng/con/năm ở hộ nhỏ.

2. Nguồn thu nhập chính của các hộ chăn nuôi là gì?
   Thu nhập chủ yếu đến từ bán sữa, chiếm khoảng 90% tổng thu nhập, ngoài ra còn có thu nhập từ phân chuồng, bò loại thải và bê con.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến sản lượng sữa?
   Giống bò, quy mô đàn, chế độ chăm sóc và điều kiện thức ăn là các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sản lượng sữa.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả chăn nuôi bò sữa?
   Đầu tư đồng bộ về chuồng trại, áp dụng kỹ thuật chăm sóc hiện đại, nâng cao trình độ quản lý và mở rộng quy mô chăn nuôi.

5. Chính sách hỗ trợ nào đang được áp dụng cho ngành chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu?
   Các quyết định của Chính phủ và UBND tỉnh Sơn La về phát triển chăn nuôi, tái cơ cấu ngành nông nghiệp, quy hoạch phát triển bò sữa đến năm 2020 và định hướng đến 2030.

Kết luận

• Hiệu quả kinh tế chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu tăng theo quy mô, với lợi nhuận cao nhất ở hộ quy mô lớn.
• Thu nhập chủ yếu từ bán sữa, chiếm khoảng 90% tổng thu nhập của các hộ.
• Diện tích đất và nhân lực là các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quy mô và hiệu quả chăn nuôi.
• Các giải pháp phát triển cần tập trung vào hỗ trợ vốn, nâng cao kỹ thuật, phát triển hệ thống thu mua và mô hình chăn nuôi bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà quản lý, người chăn nuôi và doanh nghiệp trong phát triển ngành chăn nuôi bò sữa tại Mộc Châu và các vùng tương tự.

Khuyến khích các bên liên quan áp dụng các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao hiệu quả và bền vững ngành chăn nuôi bò sữa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỂ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Khái niệm tăng trưởng và phát triển -Tăng trưởng kinh tế: thực chất là sự lớn mạnh của nền kinh tế chỉ đơn thuần về mặt số lượng; đây là sự biến đổi có ý nghĩa tích cực, mặc dù nó cũng giúp cho xã hội có thêm các điều kiện vật chất cụ thể để đáp ứng các nhu cầu đặt ra của công dân, của xã hội. Để biểu thị sự tăng trưởng kinh tế, người ta dùng mức tăng thêm của tổng sản lượng nền kinh tế của thời kì sau so với thời kì trước: Yo: Tổng sản lượng thời kì trước Y1: Tổng sản lượng thời kì sau Mức tăng trưởng tuyệt đổi : delta = Y1 - Yo.

Mức Tăng trưởng tương đổi: = Y1/ Yo. - Phát triển là một phạm trù của triết học, là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật. Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, quá trình diễn ra theo đường xoắn ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức (cấp độ) cao hơn.

- Phát triển kinh tế (PTKT): Là sự biến đổi kinh tế theo chiều hướng tích cực dựa trên sự biến đổi cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu của các yếu tố cấu thành của nền kinh tế. Như vậy, đã có phát triển kinh tế là bao hàm nội dung của sự tăng trưởng kinh tế, nhưng nó được tăng trưởng theo một cách vượt trội so sự đổi mới về khoa học công nghệ, do năng suất xã hội cao hơn hẳn và có cơ cấu kinh tế hợp lí và hiệu quả hơn hẳn. Do đó, khái niệm phát triển kinh tế bao gồm : + Trước hết là sự tăng thêm về khối lượng của cải vật chất, dịch vụ và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế và đời sống xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 + Tăng thêm quy mô sản lượng và tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội là hai mặt vừa phụ thuộc lại vừa độc lập tương đối của lượng và chất.

+ Sự phát triển là một quá trình tiến hóa theo thời gian do những yếu tố nội tại của nền kinh tế quyết định. Có nghĩa là người dân của quốc gia đó phải là những thành viên chủ yếu tác động đến sự biến đổi kinh tế của đất nước. + Kết quả của sự phát triển kinh tế - xã hội là kết quả của một quá trình vận động khách quan, còn mục tiêu kinh tế xã hội đề ra là thể hiện sự tiếp cận tới các kết quả đó. Tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế gắn liền với quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa của mỗi quốc gia, là bước đi tất yếu của mọi sự biến đổi kinh tế từ thấp đến cao, theo xu hướng biến đổi không ngừng.

Quan điểm về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người, có nghĩa là nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế. Nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội xuất phát từ những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng. Xuất phát từ giác độ nghiên cứu khác nhau, các nhà kinh tế đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế.

Theo Ngô Đình Giao: “Hiệu quả kinh tế là tiêu chuẩn cao nhất cho mọi sự lựa chọn kinh tế của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước” (Ngô Đình Giao, 1997) Hiệu quả kinh tế theo quan điểm của Mác, đó là việc “tiết kiệm và phân phối một cách hợp lý thời gian lao động sống và lao động vật hóa giữa các ngành” và đó cũng chính là quy luật “tiết kiệm và tăng năng suất lao động hay tăng hiệu quả. Mác cũng cho rằng “nâng cao năng suất lao động vượt quá nhu cầu cá nhân của người lao động là cơ sở hết thảy mọi xã hội” (Các Mác, 1962) Khi bàn về khái niệm hiệu quả, cần phân biệt rõ ba khái niệm cơ bản về hiệu quả: Hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ các nguồn lực và hiệu quả kinh tế (M.Farrell, 1957) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Một số quan điểm khác lại cho rằng, hiệu quả được hiểu là mối quan hệ tương quan so sánh giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Kết quả sản xuất ở đây được hiểu là giá trị sản phẩm đầu ra, còn lượng chi phí bỏ ra là giá trị của các nguồn lực đầu vào. Mối quan hệ so sánh này được xém xét về cả hai mặt (so sánh tuyệt đối và so sánh tương đối).

Như vậy, một hoạt động sản xuất nào đó đạt được hiệu quả cao chính là đã đạt được mối quan hệ tương quan tối ưu giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Như vậy: Hiệu quả kinh tế trong sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế biểu hiện tập trung của sự phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực và tiết kiệm chi phí các nguồn lực đó trong quá trình sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu sản xuất kinh doanh. Phân loại hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế được phân chia ra nhiều cách khác nhau tùy theo khía cạnh cần phản ánh. - Căn cứ vào yếu tố cấu thành, chia ra hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân phối và hiệu quả kinh tế: + Hiệu quả kỹ thuật: Là số lượng sản phẩm đạt được trên một đơn vị chi phí đầu vào hay nguồn lực sử dụng vào sản xuất trong những điều kiện cụ thể về kỹ thuật hay công nghệ áp dụng vào sản xuất.

+ Hiệu quả phân bổ: Là chỉ tiêu hiệu quả trong các yếu tố giá thành sản phẩm và giá đầu vào được tính để phản ánh giá trị sản phẩm thu thêm được trên một đồng chi phí thêm về đầu vào hay nguồn lực. Như vậy, hiệu quả phân bổ là hiệu quả kỹ thuật có tính đến yếu tố giá cả đầu vào và đầu ra. + Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Chúng có mối quan hệ như sau: Hiệu quả kinh tế = Hiệu quả kỹ thuật x Hiệu quả phân phối.

- Theo mức độ khái quát, hiệu quả kinh tế chia ra: + Hiệu quả kinh tế: Là so sánh giữa kết quả kinh tế với chi phí phân bổ để đạt được kết quả đó. + Hiệu quả xã hội: Là kết quả của các hoạt động kinh tế xét trên khía cạnh công ích, phục vụ lợi ích chung cho toàn xã hội như tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, giảm tệ nạn xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 + Hiệu quả môi trường: Thể hiện ở việc bảo vệ tốt hơn môi trường như tăng độ che phủ mặt đất, giảm ô nhiễm nước, không khí… Trong các loại hiệu quả thì hiệu quả kinh tế là quan trọng nhất, nhưng khổng thể bỏ qua hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Vì vậy khi nói tới hiệu quả kinh tế, người ta thường có ý bao hàm cả hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.

- Theo phạm vi, hiệu quả kinh tế chia ra: + Hiệu quả kinh tế quốc dân: Xét trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân. + Hiệu quả kinh tế ngành: Tính riêng cho từng ngành trồng trọt, chăn nuôi hay hẹp hơn. + Hiệu quả kinh tế vùng: Tính cho từng vùng. + Hiệu quả của việc sử dụng các nguồn lực, các yếu tố đầu (Nguyễn Hữu Ngoan, 2005).

* Các tiêu chuẩn và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế Tiêu chuẩn hiệu quả kinh tế là các quan điểm, nguyên tắc đánh giá hiệu quả kinh tế trong những điều kiện cụ thể mà ở một giai đoạn nhất định. Việc nâng cao hiệu quả kinh tế là mục tiêu chung và chủ yếu xuyên suốt mọi thời kỳ, còn tiêu chuẩn là mục tiêu lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá bằng định lượng theo tiêu chuẩn đã lựa chọn ở từng giai đoạn. Mỗi thời kỳ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả cũng khác nhau. Đối với toàn xã hội thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế là khả năng thỏa mãn các nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của xã hội bằng của vật chất sản xuất ra.

Đối với các doanh nghiệp hoặc các tổ chức kinh tế thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế phải là thu nhập tối đa tính trên chi phí hoặc công lao động bỏ ra. Đánh giá hiệu quả kinh tế Thực chất hiệu quả kinh tế là việc nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội. Vì vậy, khi đánh giá hiệu quả kinh tế của từng đơn vị cần xác định những vấn đề sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Hiệu quả kinh tế sản xuất kinh doanh được đánh giá là có đạt hay không? Tăng hay giảm? Thấp hay cao? Cần phải so sánh mức thực tế đạt được với một mốc nào đó. Tùy theo mục đích đánh giá và điều kiện tài liệu cho phép người ta có thể sử dụng một mốc hoặc kết hợp các mốc so sánh sau đây: - Mức hiệu quả theo thiết kế hoặc tiềm năng.

Mức tiềm năng của từng thời kỳ có thể cao hoặc thấp hơn mức thiết kế ban đầu. - Mức kế hoạch hay định mức. - Mức kỳ trước, hay một kỳ nào đó đã thực hiện trước đây. - Mức trung bình hay tiên tiến trong ngành.

- Mức thực tế của đơn vị khác, doanh nghiệp khác, ngành khác, địa phướng khác hay một quốc gia khác. Các mốc so sánh trên đây là căn cứ thực tiễn để đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị hay sản phẩm. Việc so sánh hiệu quả kinh tế theo các mốc so sánh này gọi là cách đánh giá hiệu quả kinh tế trong sản xuất kinh doanh ở trạng thái động.