Đánh Giá Hiện Trạng Và Đề Xuất Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Hiệu Quả Tại Thành Phố Sơn La

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá hiện trạng và đề xuất một số loại hình sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả tại thành phố, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Xuân Lại
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Thanh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất một số loại hình sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả tại thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý thuyết về đánh giá hiệu quả sử dụng đất
• 1.1.1. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất
• 1.1.2. Hiệu quả kinh tế
• 1.1.3. Hiệu quả xã hội
• 1.1.4. Hiệu quả môi trường
• 1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Cơ cấu đất đai và hiện trạng sản xuất nông lâm nghiệp
• 3.1.1. Cơ cấu đất đai
• 3.1.2. Hiện trạng sản xuất nông lâm nghiệp
• 3.1.3. Những thuận lợi, khó khăn đối với công tác quản lý, sử dụng đất tại thành phố Sơn La
• 3.2. Hiện trạng các loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình sử dụng đất chuyên Lúa (MH chuyên lúa)
• 3.2.2. Mô hình sử dụng đất lúa - màu (Lúa mùa - Ngô lai)
• 3.2.3. Mô hình sử dụng đất rau màu các loại
• 3.2.4. Loại hình cây lâu năm (Cà phê, Xoài, Mận hậu và Nhãn)
• 3.2.5. Mô hình cây lâm nghiệp
• 3.3. Mối quan hệ giữa các loại hình canh tác phổ biến với đặc điểm kinh tế - xã hội của các hộ gia đình
• 3.3.1. Nguồn lực con người
• 3.3.2. Nguồn lực sản xuất
• 3.3.3. Nhóm HGD và sự lựa chọn loại hình sử dụng đất
• 3.4. Hiệu quả sử dụng đất của các mô hình sử dụng đất phổ biến trên các mặt kinh tế, xã hội và môi trường
• 3.4.1. Hiệu quả kinh tế
• 3.4.2. Lợi ích xã hội
• 3.4.3. Lợi ích môi trường sinh thái
• 3.5. Phân tích SWOT các mô hình canh tác tại địa phương
• 3.5.1. Mô hình cây ngắn ngày
• 3.5.2. Mô hình cây lâu năm
• 3.6. Đề xuất giải pháp sử dụng đất nông nghiệp hợp lý và bền vững
• 3.6.1. Quan điểm phát triển nền nông nghiệp bền vững
• 3.6.2. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2025 của thành phố Sơn La
• 3.6.3. Đề xuất giải pháp sử dụng đất
• 4. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiện Trạng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Sơn La

Đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại thành phố Sơn La là một vấn đề quan trọng trong việc quản lý tài nguyên đất đai. Thành phố này có nhiều tiềm năng về đất đai và khí hậu, nhưng việc sử dụng đất vẫn chưa đạt hiệu quả cao. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng đất nông nghiệp, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện.

1.1. Tình Hình Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Sơn La

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại Sơn La cho thấy sự phân bổ không đồng đều giữa các loại hình canh tác. Một số khu vực vẫn duy trì mô hình sản xuất nhỏ lẻ, trong khi các khu vực khác đã áp dụng công nghệ mới để nâng cao năng suất.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, bao gồm điều kiện tự nhiên, chính sách quản lý đất đai và nhu cầu thị trường. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp cải thiện tình hình sử dụng đất.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Đất Nông Nghiệp

Quản lý đất nông nghiệp tại Sơn La đang đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng lãng phí tài nguyên đất, sự thoái hóa đất và thiếu quy hoạch hợp lý là những vấn đề cần được giải quyết. Việc nhận diện và phân tích các thách thức này là cần thiết để đưa ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Tình Trạng Thoái Hóa Đất Nông Nghiệp

Thoái hóa đất nông nghiệp tại Sơn La đang diễn ra do việc khai thác không hợp lý. Điều này dẫn đến giảm chất lượng đất và ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.

2.2. Thiếu Quy Hoạch Sử Dụng Đất Hợp Lý

Việc thiếu quy hoạch sử dụng đất hợp lý đã dẫn đến tình trạng lãng phí tài nguyên. Cần có các chính sách rõ ràng để quản lý và sử dụng đất hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiện Trạng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc thu thập dữ liệu và phân tích các chỉ tiêu đánh giá sẽ giúp đưa ra cái nhìn chính xác về tình hình sử dụng đất.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn khác nhau, bao gồm khảo sát thực địa và số liệu thống kê. Việc này giúp đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của thông tin.

3.2. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất bao gồm năng suất cây trồng, độ phì nhiêu của đất và mức độ bền vững của các mô hình canh tác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp tại Sơn La. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất và cải thiện đời sống người dân.

4.1. Các Mô Hình Sử Dụng Đất Hiệu Quả

Nghiên cứu đã chỉ ra một số mô hình sử dụng đất hiệu quả, như mô hình canh tác lúa - màu và mô hình cây lâu năm. Những mô hình này đã chứng minh được tính khả thi và hiệu quả kinh tế.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện hiệu quả sử dụng đất, bao gồm việc áp dụng công nghệ mới và tăng cường đào tạo cho nông dân.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Sơn La

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc quản lý và sử dụng đất nông nghiệp tại Sơn La cần được cải thiện. Tương lai của sử dụng đất nông nghiệp phụ thuộc vào các chính sách và giải pháp được thực hiện.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Đất Đai

Quản lý đất đai hiệu quả sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, từ đó cải thiện đời sống người dân.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần có định hướng phát triển bền vững cho nông nghiệp tại Sơn La, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Sơn La là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của tỉnh Sơn La với tổng diện tích tự nhiên đạt 33.514,00 ha, trong đó quỹ đất nông nghiệp chiếm 15.036,00 ha, tương đương 44,86% tổng diện tích. Địa bàn có trên 80% lực lượng lao động hoạt động trong khu vực nông lâm nghiệp, đóng góp khoảng 65% tổng giá trị sản xuất toàn thành phố. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp tại địa phương vẫn đối mặt với tình trạng phân tán, quy mô manh mún và canh tác theo tập quán cũ. Tập quán độc canh cây ngô lai trên đất dốc kéo dài nhiều năm đã làm đất bị xói mòn nghiêm trọng, suy giảm độ phì nhiêu và giảm khả năng tái tạo sinh thái.

Xuất phát từ thực trạng trên, công trình nghiên cứu được triển khai nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại ba xã trọng điểm gồm Chiềng Cọ, Chiềng Đen và Chiềng Ngần trong giai đoạn 2015 - 2019, cập nhật số liệu khảo sát thị trường năm 2020. Mục tiêu cụ thể là phân tích hiệu quả của các loại hình sử dụng đất chính trên ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường, từ đó xác định các mô hình canh tác tối ưu và đề xuất định hướng phát triển bền vững đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và luận cứ khoa học chuẩn xác, giúp chính quyền địa phương tối ưu hóa quy hoạch sử dụng đất, nâng cao giá trị thu nhập trên một hecta canh tác từ 1,5 đến 3 lần và bảo vệ tài nguyên đất dốc lâu dài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân phối nguồn lực của Các Mác về quy luật tiết kiệm thời gian và lý thuyết chi phí cơ hội của Samuelson - Nordhaus, khẳng định hiệu quả sử dụng đất là sự tương quan tối ưu giữa kết quả đầu ra và chi phí đầu vào. Đề tài vận dụng khung đánh giá đất đai tiêu chuẩn của Tổ chức Nông Lương Thế giới kết hợp nguyên lý phát triển nông nghiệp bền vững qua ba trụ cột:

• Bền vững kinh tế: Đo lường qua giá trị sản xuất, giá trị gia tăng và tỷ suất sinh lời của đồng vốn đầu tư.
• Bền vững xã hội: Đánh giá khả năng thu hút lao động, nâng cao thu nhập, bảo đảm an ninh lương thực và phù hợp tập quán canh tác bản địa.
• Bền vững môi trường: Xem xét độ che phủ sinh thái tối thiểu trên 35%, khả năng duy trì độ phì, hạn chế xói mòn và giảm thiểu hóa chất bảo vệ thực vật.

Hệ thống khái niệm nòng cốt trong đề tài bao gồm loại hình sử dụng đất, hệ thống cây trồng, năng suất sinh học và ngưỡng an toàn sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2015 - 2019 từ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Kinh tế thành phố Sơn La và dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa năm 2020. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được thực hiện trên cỡ mẫu 60 hộ nông dân tại ba xã Chiềng Cọ, Chiềng Đen và Chiềng Ngần (mỗi xã 20 hộ, chia theo 3 nhóm kinh tế: giàu, trung bình, nghèo), kết hợp phỏng vấn sâu 9 cán bộ quản lý chuyên môn cấp cơ sở.

Đề tài sử dụng bộ công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia và đánh giá nhanh nông thôn, thực hiện tối thiểu 2 tuyến lát cắt địa hình trên mỗi xã nhằm khảo sát thực địa đất đai và cơ cấu cây trồng. Về phân tích kinh tế, phương pháp tĩnh được áp dụng cho cây ngắn ngày dưới 12 tháng thông qua các chỉ tiêu giá trị sản xuất, chi phí trung gian, thu nhập hỗn hợp và giá trị ngày công. Phương pháp phân tích động dòng tiền chiết khấu được áp dụng cho cây lâu năm theo chu kỳ 10 năm với các chỉ số tài chính gồm giá trị hiện tại thuần, tỷ số lợi ích trên chi phí và tỷ suất sinh lời nội bộ. Ma trận phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức được áp dụng để xác định tiềm năng mở rộng các mô hình canh tác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Cơ cấu sản xuất nông nghiệp thành phố Sơn La chuyển dịch mạnh mẽ từ cây lương thực ngắn ngày sang cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm. Diện tích gieo trồng cây hàng năm giảm 6,59%, trong đó lúa giảm 17,95% xuống còn 857 ha và ngô giảm 29,81% xuống còn 2.868 ha. Ngược lại, diện tích cây lâu năm tăng lên 8.062,5 ha, bao gồm 4.753,5 ha cà phê và 3.487 ha cây ăn quả chuyên canh như mận hậu, nhãn ghép, xoài ghép, đạt sản lượng quả trên 22.080 tấn và cà phê nhân 11.500 tấn.

Đánh giá hiệu quả kinh tế cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các mô hình. Mô hình độc canh ngô và lúa thuần cho thu nhập gia tăng thấp, chỉ đạt dưới 50 triệu đồng/ha/năm với hiệu quả đồng vốn dưới 1,5 lần. Trong khi đó, các mô hình cây ăn quả lâu năm và cây công nghiệp đạt mức hiệu quả kinh tế cao với giá trị sản xuất vượt 120 triệu đồng/ha/năm, giá trị gia tăng trên 100 triệu đồng/ha/năm và hiệu quả đồng vốn đạt trên 2,5 lần. Phân tích dòng tiền 10 năm của mô hình mận hậu và nhãn ghép ghi nhận tỷ số lợi ích trên chi phí đạt từ 2,1 đến 2,8 lần và tỷ suất hoàn vốn nội bộ vượt ngưỡng 22%.

Về mặt xã hội và môi trường, các mô hình trồng xen cây ăn quả và cà phê thu hút từ 180 đến 250 ngày công lao động/ha/năm, tạo việc làm ổn định cho đồng bào dân tộc thiểu số. Các mô hình này tạo độ che phủ tán cây trên 50%, giúp giảm thiểu lượng đất mất do xói mòn trên sườn đồi dốc so với tập quán trồng ngô thuần từ 60% đến 75%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của mô hình cây ăn quả và cà phê bắt nguồn từ điều kiện thổ nhưỡng cao nguyên đá vôi màu mỡ và sự phát triển của hệ thống giao thông huyết mạch như Quốc lộ 6, Quốc lộ 4G, Tỉnh lộ 106. Khi so sánh với các nghiên cứu canh tác đất dốc tại miền núi phía Bắc của các chuyên gia nông lâm nghiệp, kết luận của luận văn hoàn toàn tương đồng: việc độc canh cây ngắn ngày trên sườn dốc mà không có biện pháp bảo vệ đất sẽ dẫn đến thoái hóa nghiêm trọng.

Dữ liệu so sánh hiệu quả giữa các mô hình có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện giá trị gia tăng và bảng ma trận đánh giá tổng hợp 3 khía cạnh. Mô hình nông lâm kết hợp và chuyên canh cây ăn quả ghép chứng minh được tính ưu việt vượt trội về tích lũy kinh tế và bảo vệ nguồn nước đầu nguồn sông Đà, sông Mã.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng: UBND thành phố Sơn La cùng Phòng Kinh tế chuyển đổi từ 1.200 ha đến 1.500 ha đất trồng ngô dốc bạc màu sang trồng mận hậu chất lượng cao tại Chiềng Cọ, nhãn chín muộn tại Chiềng Đen và cà phê chè Arabica tại Chiềng Ngần, hoàn thành trước năm 2025.
2. Áp dụng kỹ thuật canh tác VietGAP và tưới tiết kiệm: Trạm Khuyến nông thành phố phối hợp các Hợp tác xã nông nghiệp chuyển giao kỹ thuật tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước và quản lý dịch hại tổng hợp cho ít nhất 80% diện tích cây ăn quả tập trung, hoàn thành trong giai đoạn 2024 - 2026.
3. Xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ và chế biến sâu: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn liên kết doanh nghiệp đầu tư xây dựng 2 đến 3 cơ sở chế biến, sơ chế lạnh nông sản tại cụm công nghiệp Chiềng Sinh, nâng tỷ lệ sản phẩm qua chế biến đạt trên 60% vào năm 2027.
4. Hoàn thiện công tác quản lý và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố đẩy nhanh tiến độ cấp mới và cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp cho 100% hộ dân tại 3 xã nghiên cứu trước năm 2025, tạo điều kiện pháp lý cho nông dân tiếp cận các gói vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý quy hoạch đất đai và nông nghiệp: Cung cấp phương pháp luận và cơ sở dữ liệu thực địa để lập kế hoạch phân bổ chỉ tiêu đất nông nghiệp, xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng cấp huyện, thành phố.
• Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Quản lý Đất đai, Nông nghiệp: Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về ứng dụng các công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia, phương pháp phân tích lợi ích chi phí động trong đánh giá đất dốc.
• Ban quản trị Hợp tác xã và Doanh nghiệp nông nghiệp: Làm căn cứ thực tiễn để lựa chọn địa bàn đầu tư, xác định chu kỳ hoàn vốn và thiết kế chuỗi liên kết sản phẩm cà phê, mận hậu, nhãn ghép thương phẩm.
• Nông hộ và chủ trang trại khu vực miền núi: Hướng dẫn kỹ thuật bố trí không gian vườn đồi, lựa chọn mô hình cây trồng có tỷ suất sinh lời cao và áp dụng biện pháp sinh học giữ ẩm, chống xói mòn đất canh tác.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc độc canh cây ngô lai trên đất dốc thành phố Sơn La cần phải thay thế gấp? Trồng ngô lai đơn thuần trên sườn dốc làm trôi rửa tầng đất mặt nghiêm trọng, khiến đất bạc màu nhanh chóng và cho thu nhập thấp dưới 50 triệu đồng/ha. Chuyển sang cây ăn quả lâu năm giúp tăng độ che phủ trên 50%, bảo vệ tầng đất và gia tăng giá trị kinh tế bền vững.

2. Luận văn sử dụng công cụ tài chính nào để đánh giá các mô hình cây lâu năm? Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích lợi ích - chi phí động với chu kỳ 10 năm, tính toán các chỉ số giá trị hiện tại thuần, tỷ số lợi ích trên chi phí và tỷ suất hoàn vốn nội bộ để lượng hóa hiệu quả đầu tư có tính đến yếu tố trượt giá và thời gian hoàn vốn.

3. Loại hình sử dụng đất nào đạt hiệu quả kinh tế cao nhất trong nghiên cứu? Mô hình trồng cây ăn quả ghép (mận hậu, nhãn chín muộn) xen cà phê tại xã Chiềng Cọ và Chiềng Đen đạt hiệu quả cao nhất với giá trị gia tăng trên 100 triệu đồng/ha/năm, tỷ số lợi ích chi phí trên 2,0 lần và khả năng thu hồi vốn nhanh.

4. Quy mô mẫu khảo sát 60 hộ gia đình có bảo đảm độ tin cậy khoa học? Cỡ mẫu 60 hộ được phân bổ đều tại 3 xã đại diện cho các vùng sinh thái đặc trưng, chia theo 3 nhóm kinh tế giàu, trung bình, nghèo kết hợp với phỏng vấn 9 cán bộ chuyên trách và đi 6 tuyến lát cắt thực địa, bảo đảm tính đại diện cao.

5. Luận văn đề xuất giải pháp gì nhằm giải quyết tình trạng thiếu nước tưới mùa khô? Đề tài đề xuất nâng cấp hệ thống hồ phai thủy lợi cơ sở kết hợp đưa kỹ thuật tưới phun sương, tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước và trồng cỏ vetiver theo đường đồng mức để giữ ẩm, chống bốc hơi tầng đất canh tác trong mùa khô kéo dài.

Kết luận

• Luận văn đánh giá toàn diện hiện trạng quỹ đất nông nghiệp 15.036,00 ha tại thành phố Sơn La, chỉ rõ sự chuyển dịch tích cực từ cây ngắn ngày sang 8.062,5 ha cây lâu năm giá trị cao.
• Đề tài lượng hóa thành công hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các mô hình canh tác chủ lực thông qua hệ thống chỉ tiêu phân tích tĩnh và động khoa học.
• Khẳng định mô hình cây ăn quả ghép và cà phê xen canh đạt giá trị gia tăng trên 100 triệu đồng/ha, vượt trội hoàn toàn so với mô hình chuyên lúa và ngô thuần.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về quy hoạch, công nghệ tưới, chế biến và chính sách đất đai định hướng đến năm 2025.
• Nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị phục vụ công tác quy hoạch phát triển nông nghiệp bền vững; các cơ quan ban ngành và địa phương có thể nghiên cứu ứng dụng ngay mô hình vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lý thuyết về đánh giá hiệu quả sử dụng đất 1. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất Theo Các Mác, hiệu quả là việc “Tiết kiệm và phân phối một cách hợp lý”.

Bản chất của hiệu quả là sự thực hiện yêu cầu tiết kiệm thời gian, biểu hiện trình độ sử dụng nguồn lực của xã hội. Các Mác cho rằng quy luật tiết kiệm thời gian là quy luật có tầm quan trọng đặc biệt tồn tại trong nhiều phương thức sản xuất. Mọi hoạt động của con người đều tuân theo quy luật đó, nó quyết định động lực phát triển của lực lượng sản xuất, tạo điều kiện phát triển văn minh xã hội và nâng cao đời sống của con người qua mọi thời đại. Theo các nhà khoa học kinh tế Smuel – Norhuas: “ Hiệu quả không có nghĩa là lãng phí.

Nghiên cứu hiệu quả sản xuất phải xét đến chi phí cơ hội. Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng số lượng một loại hàng hóa này mà không cắt giảm số lượng một loại hàng hóa khác”. Tương tự như vậy, trong sản xuất nông lâm nghiệp, đánh giá hiệu quả sử dụng đất cho các vùng sinh thái hoặc các vùng lãnh thổ khác nhau là nhằm tạo ra một sức sản xuất mới, ổn định, bền vững và hợp lý. Trong đó đánh giá hiệu quả sử dụng đất là một nội dung hết sức quan trọng.

Sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới. Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là mong muốn của cả nhà nông - những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp. Căn cứ vào nhu cầu thị trường, thực hiện đa dạng hoá cây trồng vật nuôi trên cơ sở lựa chọn các sản phẩm có ưu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao, là một trong những điều tiên quyết để phát triển nền nông nghiệp hướng về xuất khẩu có tính ổn định và bền Đào Ngọc Đức (2009), [8] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Ngày nay các nhà nghiên cứu cho rằng: việc xác định đúng khái niệm, bản chất của hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm triết học của Các Mác và những lý luận của lý thuyết hệ thống, nghĩa là hiệu quả phải được xem xét trên cả ba mặt: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù chung nhất, nó liên quan trực tiếp tới nền sản xuất hàng hóa, tới tất cả các phạm trù và các quy luật kinh tế khác.

Hiệu quả kinh tế là phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người. Do những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng, vì vậy nâng cao hiệu quả kinh tế là đòi hỏi khách quan của một nền sản xuất xã hội. Vì thế hiệu quả kinh tế phải đáp ứng được 3 vấn đề: (i) mọi hoạt động của con người đều tuân theo quy luật “tiết kiệm thời gian”. (ii) hiệu quả kinh tế phải được xem xét trên quan điểm của lý luận hệ thống.

(iii) hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cường các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người. Hiệu quả kinh tế phải được tính bằng tổng giá trị trong một giai đoạn, phải trên mức bình quân của vùng, hiệu quả vốn đầu tư phải lớn hơn lãi suất tiền cho vay vốn ngân hàng. Chất lượng sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn tiêu thụ trong, ngoài nước, hệ thống phải giảm mức thấp nhất thiệt hại (rủi ro) do thiên tai, sâu bệnh. Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Kết quả đạt được là phần giá trị thu được của sản phẩm đầu ra, lượng chi phí bỏ ra là phần giá trị của các nguồn lực đầu vào. Mối tương quan đó cần xét cả về phần so sánh tuyệt đối và tương đối cũng như xem xét mối quan hệ chặt chẽ giữa 2 đại lượng. Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kinh tế và hiệu quả phân bổ. Điều đó có nghĩa là cả hai yếu tố hiện vật và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 giá trị đều tính đến khi xem xét việc sử dụng các nguồn lực trong nông nghiệp.

Nếu đạt được một trong hai yếu tố hiệu quả kỹ thuật hay hiệu quả phân bổ mới có điều kiện cần chứ chưa phải là điều kiện đủ cho đạt hiệu quả kinh tế. Chỉ khi nào việc sử dụng nguồn lực đạt cả chỉ tiêu hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ thì khi đó mới đạt hiệu quả kinh tế. Từ những vấn đề trên có thể kết luận rằng bản chất của phạm trù kinh tế sử dụng đất là với một diện tích đất đai nhất định sản xuất ra một khối lượng của cải vật chất nhiều nhất với một lượng đầu tư chi phí về vật chất và lao động tiết kiệm nhất nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội. Hiệu quả xã hội Hiệu quả xã hội là mối tương quan so sánh giữa kết quả xét về mặt xã hội và tổng chi phí bỏ ra.

Hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội có mối quan hệ mật thiết với nhau, chúng là tiền đề của nhau và là một phạm trù thống nhất. Hiệu quả xã hội trong sử dụng đất hiện nay là phải thu hút được nhiều lao động, đảm bảo đời sống nhân dân, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển, nội lực và nguồn lực của địa phương được phát huy; đáp ứng nhu cầu của hộ nông dân về ăn, mặc, và nhu cầu đời sống khác. Sử dụng đất phù hợp với tập quán, nền văn hoá của địa phương thì việc sử dụng đó bền vững hơn, ngược lại sẽ không được người dân ủng hộ. Theo Nguyễn Duy Tính (1995) hiệu quả về mặt xã hội sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu được xác định bằng khả năng tạo việc làm trên một diện tích đất nông nghiệp.

Hiệu quả môi trường Hiệu quả môi trường được thể hiện ở chỗ: Loại hình sử dụng đất phải bảo vệ được độ mầu mỡ của đất đai, ngăn chặn sự thoái hoá đất, bảo vệ môi trường sinh thái. Độ che phủ tối thiểu phải đạt ngưỡng an toàn sinh thái (>35%). Đa dạng sinh học biểu hiện qua thành phần loài. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Trong thực tế tác động của môi trường diễn ra rất phức tạp và theo chiều hướng khác nhau.

Cây trồng được phát triển tốt khi phát triển phù hợp với đặc tính, tính chất của đất. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất dưới tác động của các hoạt động sản xuất, quản lý của con người hệ thống cây trồng sẽ tạo nên những ảnh hưởng rất khác nhau đến môi trường. Vì vậy, hiệu quả môi trường được phân theo nguyên nhân gây nên gồm: hiệu quả hoá học môi trường, hiệu quả vật lý môi trường và hiệu quả sinh học môi trường. Trong sản xuất nông lâm nghiệp hiệu quả hóa học môi trường được đánh giá thông qua mức độ hóa học hóa trong nông nghiệp.

Đó là việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trong quá trình sản xuất cho cây trồng sinh trưởng tốt, cho năng suất cao mà không gây ô nhiễm môi trường đất. Hiệu quả sinh học môi trường được thể hiện qua mối tác động qua lại giữa cây trồng với đất, giữa cây trồng với nhau, giữa cây trồng với các loại dịch hại trong các loại hình sử dụng đất nhằm giảm thiểu việc sử dụng hóa chất trong nông nghiệp mà vẫn đạt được mục tiêu đặt ra. Hiệu quả vật lý môi trường được thể hiện thông qua việc lợi dụng tốt nhất tài nguyên khí hậu như ánh sáng, nhiệt độ, nước mưa của các kiểu sử dụng đất để đạt sản lượng cao và tiết kiệm chi phí đầu vào. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp 1.

Nhóm yếu tố về điều kiện tự nhiên Điều kiện tự nhiên (đất, nước, khí hậu, thời tiết.) có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp. Bởi vì, các yếu tố của điều kiện tự nhiên là tài nguyên để sinh vật tạo nên sinh khối. Do vậy, cần đánh giá đúng điều kiện tự nhiên để trên cơ sở đó xác định cây trồng vật nuôi chủ lực phù hợp và định hướng đầu tư thâm canh đúng.Borlang - người được giải Noben về giải quyết lương thực cho các nước phát triển cho rằng: Yếu tố duy nhất quan trọng hạn chế năng suất cây trồng ở tầm cỡ thế giới của các nước đang phát triển, đặc biệt đối với nông dân thiếu vốn là độ phì của đất. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Điều kiện về đất đai, khí hậu thời tiết có ý nghĩa quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp.

Nếu điều kiện tự nhiên thuận lợi, các hộ nông dân có thể lợi dụng những yếu tố đầu vào không kinh tế thuận lợi để tạo ra nông sản hàng hoá với giá rẻ. Sản xuất nông nghiệp là ngành kinh doanh năng lượng ánh sáng mặt trời dựa trên các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khác. Nhóm các yếu tố kỹ thuật canh tác Biện pháp kỹ thuật canh tác là tác động của con người vào đất đai, cây trồng, vật nuôi, nhằm tạo nên sự hài hòa giữa các yếu tố của quá trình sản xuất để hình thành, phân bố và tích luỹ năng suất kinh tế. Đây là những vấn đề thể hiện sự hiểu biết về đối tượng sản xuất, về thời tiết, về điều kiện môi trường và thể hiện những dự báo thông minh của người sản xuất.

Lựa chọn các tác động kỹ thuật, lựa chọn chủng loại và cách sử dụng các đầu vào phù hợp với các quy luật tự nhiên của sinh vật nhằm đạt được các mục tiêu đề ra là cơ sở để phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa Tại các nước phát triển, khi có tác động tích cực của kỹ thuật, giống mới, thuỷ lợi, phân bón tới hiệu quả thì cũng đặt ra yêu cầu mới đối với tổ chức sử dụng đất.