Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích hay chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn huyện đồng hỷ tỉnh thái nguyên, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Dương Minh Trí
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Phương Thảo
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.2. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.4. Nội dung của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.6. Cơ sở thực tiễn chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp và kinh nghiệm rút ra cho huyện Đồng Hỷ
• 1.6.1. Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước
• 1.6.2. Kinh nghiệm rút ra cho huyện Đồng Hỷ
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.4. Phương pháp xử lý số liệu. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.6. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình kinh tế tại địa phương
• 2.7. Các chỉ tiêu phản ánh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP HUYỆN ĐỒNG HỶ, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Đồng Hỷ
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Các đặc điểm về kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Đánh giá chung về các đặc điểm tự nhiên KTXH có ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu KTNN ở huyện Đồng Hỷ theo hướng sản xuất hàng hóa
• 3.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ
• 3.2.1. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành
• 3.2.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu KTNN theo vùng
• 3.2.3. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu KTNN theo thành phần kinh tế
• 3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu KTNN huyện Đồng Hỷ
• 3.3.1. Nhân tố điều kiện tự nhiên
• 3.3.2. Nhóm nhân tố về kinh tế và tổ chức quản lý
• 3.3.3. Nhóm yếu tố khoa học kỹ thuật và công nghệ
• 3.3.4. Nhóm nhân tố thuộc về quản lý vĩ mô của nhà nước
• 3.3.5. Nhân tố cơ sở hạ tầng kỹ thuật
• 3.4. Đánh giá chung về thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ
• 3.4.1. Những kết quả tích cực đạt được
• 3.4.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.1. Quan điểm, phương hướng, mục tiêu thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Quan điểm và phương hướng
• 4.2. Một số giải pháp chủ yếu thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ
• 4.2.1. Quy hoạch sản xuất hàng hóa gắn liền với chuyên môn hóa và đa dạng hóa nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa
• 4.2.2. Giải pháp về các nguồn lực trong sản xuất nông nghiệp
• 4.2.3. Giải pháp về thị trường
• 4.2.4. Đào tạo phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa
• 4.2.5. Giải pháp xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa
• 4.2.6. Giải pháp đặc thù cho từng vùng sinh thái huyện Đồng Hỷ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ Thái Nguyên

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, với nhiều tiềm năng về đất đai và nguồn nhân lực, đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Việc này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn cải thiện đời sống của người dân địa phương.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Đồng Hỷ

Huyện Đồng Hỷ có địa hình đa dạng, với nhiều loại đất phù hợp cho sản xuất nông nghiệp. Đặc điểm kinh tế xã hội của huyện cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, từ đó tạo ra những cơ hội và thách thức cho sự phát triển.

1.2. Tình hình hiện tại của nông nghiệp huyện Đồng Hỷ

Nông nghiệp huyện Đồng Hỷ hiện tại chủ yếu dựa vào sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp. Sản phẩm nông nghiệp chủ yếu phục vụ cho tiêu dùng nội địa, chưa phát huy hết tiềm năng xuất khẩu. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao giá trị sản phẩm.

II. Vấn đề và thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Mặc dù có nhiều tiềm năng, huyện Đồng Hỷ vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Các vấn đề như thiếu vốn đầu tư, công nghệ lạc hậu và thị trường tiêu thụ hạn chế đang cản trở sự phát triển.

2.1. Thiếu vốn và công nghệ trong sản xuất nông nghiệp

Nhiều hộ nông dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư cho sản xuất. Công nghệ sản xuất nông nghiệp còn lạc hậu, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.2. Thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp

Thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp của huyện còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào tiêu dùng nội địa. Việc mở rộng thị trường xuất khẩu là một thách thức lớn cần được giải quyết.

III. Phương pháp và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, huyện Đồng Hỷ cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc quy hoạch sản xuất hàng hóa, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Quy hoạch sản xuất hàng hóa và chuyên môn hóa

Quy hoạch sản xuất hàng hóa gắn liền với chuyên môn hóa sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Huyện cần xác định các sản phẩm chủ lực để phát triển theo hướng hàng hóa.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là cần thiết để nâng cao năng lực sản xuất. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp phù hợp đã giúp nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện đời sống người dân.

4.1. Kết quả đạt được từ chuyển dịch cơ cấu

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã giúp tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp. Nhiều mô hình sản xuất mới đã được áp dụng, mang lại hiệu quả cao.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ những mô hình thành công cần được tổng kết và nhân rộng. Việc chia sẻ kinh nghiệm giữa các hộ nông dân sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất chung.

V. Kết luận và tương lai của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ là một quá trình cần thiết và cấp bách. Tương lai của nông nghiệp huyện phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

5.1. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Huyện cần xây dựng một chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững, tập trung vào việc nâng cao giá trị sản phẩm và bảo vệ môi trường.

5.2. Tăng cường hợp tác và liên kết trong sản xuất

Việc tăng cường hợp tác giữa các hộ nông dân và các doanh nghiệp sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Hợp tác xã cần được phát triển mạnh mẽ để hỗ trợ nông dân trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước, nông nghiệp luôn giữ vai trò trụ cột nhằm đảm bảo an ninh lương thực và tạo nguồn tích lũy nền tảng cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, theo số liệu thống kê toàn quốc năm 2018, dù có tới 40% lực lượng lao động xã hội làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, tỷ trọng đóng góp của khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ chiếm 14,57% tổng sản phẩm quốc nội. Thực trạng năng suất lao động chưa cao và cơ cấu kinh tế nội bộ ngành chậm đổi mới đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại các địa phương.

Huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên là địa bàn trung du miền núi giàu tiềm năng với tổng diện tích tự nhiên đạt 43.524,44 ha. Trong bức tranh phát triển chung, kinh tế nông - lâm - thủy sản của huyện vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể với 32,63% cơ cấu kinh tế năm 2018, đóng góp 1.281 tỷ đồng vào giá trị tăng thêm trên địa bàn. Dù tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2016 - 2018 đạt 10,05% và thu nhập bình quân đầu người tăng từ 24,22 triệu đồng lên 30,64 triệu đồng/năm, sản xuất nông nghiệp của huyện vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn: tính chất sản xuất nông hộ manh mún, phương thức canh tác tự cung tự cấp còn phổ biến, và chuỗi giá trị hàng hóa hướng đến xuất khẩu chưa mang lại hiệu quả cao.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế tập trung phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn huyện Đồng Hỷ giai đoạn 2016 - 2018, đánh giá các nhân tố tác động và làm rõ kết quả đạt được cùng những hạn chế nội tại. Từ căn cứ thực tiễn đó, nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện, có cơ sở khoa học nhằm định hướng phát triển nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới bền vững đến năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết chuyển đổi cơ cấu kinh tế của Chenery (1988), nhấn mạnh sự thay đổi cấu trúc ngành và thể chế là điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng GDP bền vững. Đồng thời, đề tài kế thừa các quan điểm học thuật của Bùi Quang Bình (2010), Bùi Tất Thắng (2006) và Đinh Phi Hồ (2003) về bản chất của cơ cấu kinh tế nông nghiệp – tổng thể các mối quan hệ tương quan giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, ngư nghiệp và dịch vụ hỗ trợ.

Khung phân tích của đề tài vận dụng hệ thống phân ngành kinh tế Việt Nam theo Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

• Chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp: Quá trình chuyển biến tỷ trọng giữa các phân ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản theo hướng giảm tỷ trọng trồng trọt độc canh và tăng nhanh tỷ trọng ngành chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, dịch vụ nông nghiệp kỹ thuật cao.
• Chuyển dịch cơ cấu vùng lãnh thổ nông nghiệp: Sự phân công lao động xã hội theo không gian địa lý, hình thành các tiểu vùng sinh thái chuyên canh cây trồng, vật nuôi có lợi thế so sánh.
• Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế: Sự chuyển dịch từ kinh tế hộ nhỏ lẻ sang kinh tế tập thể, hợp tác xã kiểu mới và kinh tế trang trại liên kết doanh nghiệp.
• Nông nghiệp sản xuất hàng hóa: Nền sản xuất dựa trên chuyên môn hóa, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm tối ưu hóa chi phí và đáp ứng tín hiệu thị trường tiêu thụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập đồng bộ:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê huyện Đồng Hỷ giai đoạn 2016 - 2018, các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội định kỳ của Ủy ban nhân dân huyện, dữ liệu từ Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường, cùng các văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên và huyện Đồng Hỷ.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Tiến hành khảo sát toàn diện với cỡ mẫu 135 phiếu khảo sát đối với 100% cán bộ, chuyên viên quản lý nông nghiệp, lãnh đạo Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân huyện và 15 xã, thị trấn, cán bộ thống kê, cùng các hội viên nòng cốt của Hội Nông dân huyện. Phương pháp chọn mẫu toàn thể được áp dụng nhằm đảm bảo tính khách quan và bao quát toàn diện hệ thống quản lý cơ sở. Bảng câu hỏi sử dụng thang đo Likert 5 mức độ đánh giá (từ mức 1: Kém đến mức 5: Rất tốt). Thời gian điều tra thực địa diễn ra từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2019.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp phân tổ thống kê theo nhóm ngành (trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, dịch vụ) và phương pháp so sánh liên năm (số tuyệt đối, số tương đối, tốc độ tăng trưởng bình quân). Việc lựa chọn các phương pháp này giúp bóc tách chi tiết xu hướng biến động của từng phân ngành, lượng hóa mức độ ảnh hưởng của chính sách và cơ sở hạ tầng đến hiệu quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ giai đoạn 2016 - 2018 ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, phản ánh sự định hướng đúng đắn trong việc khai thác tiềm năng địa phương:

Thứ nhất, tổng giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản có sự phục hồi và tăng trưởng nhanh. Năm 2016, tổng giá trị sản xuất đạt 1.233 tỷ đồng; đến năm 2017 giảm xuống 1.024 tỷ đồng do điều chỉnh địa giới hành chính khi chuyển giao thị trấn Chùa Hang về thành phố Thái Nguyên; sang năm 2018 đã bứt phá mạnh mẽ lên mức 1.281 tỷ đồng, tương ứng mức tăng 25,09% so với năm 2017.

Thứ hai, cơ cấu nội bộ các ngành chuyển biến rõ nét theo hướng tăng tỷ trọng ngành chăn nuôi và thủy sản. Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi tăng trưởng đều đặn từ 281,12 tỷ đồng (năm 2016) lên 361,14 tỷ đồng (năm 2018), chiếm tỷ trọng 28,23% tổng giá trị sản xuất toàn ngành nông nghiệp. Ngành nuôi trồng thủy sản vươn lên mạnh mẽ khi tăng từ 164,36 tỷ đồng (chiếm 13,33% năm 2016) lên 204,39 tỷ đồng (chiếm 15,96% năm 2018). Phân ngành dịch vụ nông nghiệp duy trì tốc độ phát triển 5,69%/năm, đạt giá trị 88,25 tỷ đồng và chiếm 6,89% cơ cấu năm 2018.

Thứ ba, sự tái cơ cấu sâu sắc trong ngành trồng trọt. Mặc dù giá trị sản xuất ngành trồng trọt năm 2018 đạt 544,38 tỷ đồng (chiếm 54,05% cơ cấu giá trị sản xuất), diện tích gieo trồng đã có sự dịch chuyển mạnh từ cây lương thực sang cây công nghiệp dài ngày và cây thực phẩm:

• Diện tích cây lương thực giảm liên tục từ 7.442,15 ha (chiếm 50,14% tổng diện tích gieo trồng năm 2016) xuống còn 6.314,54 ha (chiếm 42,54% năm 2018). Trong đó, diện tích trồng lúa giảm từ 4.513,31 ha xuống 4.045,12 ha; diện tích trồng ngô giảm mạnh 665,57 ha (từ 2.581,63 ha năm 2016 xuống 1.926,06 ha năm 2018).
• Diện tích cây thực phẩm (rau màu các loại) tăng từ 2.122,25 ha (14,30%) năm 2016 lên 2.415,61 ha (16,27%) năm 2018, tập trung chủ yếu vào các mô hình sản xuất rau an toàn tại các xã Hóa Thượng, Tân Lợi, Hợp Tiến và Minh Lập.
• Diện tích cây lâu năm ghi nhận bước đột phá, tăng từ 3.968,81 ha (năm 2016) lên 4.957,62 ha (năm 2018), chiếm 33,40% tổng diện tích cây trồng toàn huyện. Trong đó, cây chè khẳng định vai trò cây trồng mũi nhọn khi diện tích tăng vọt từ 1.754,45 ha (chiếm 44,21% diện tích cây lâu năm năm 2016) lên 2.941,36 ha (chiếm 59,33% năm 2018). Ngược lại, diện tích cây ăn quả thu hẹp từ 2.214,36 ha xuống 2.016,26 ha do chuyển đổi đất sang xây dựng hạ tầng giao thông và cây trồng có giá trị cao hơn.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tại Đồng Hỷ bắt nguồn từ các định hướng chỉ đạo sát sao của Huyện ủy và Hội đồng nhân dân huyện trong việc giảm diện tích độc canh lúa kém hiệu quả sang các mô hình liên kết chuỗi giá trị. Sự hiện diện của 37 làng nghề (trong đó có 36 làng nghề truyền thống) cùng hệ thống 6 cụm công nghiệp với quy mô 530 ha đã mở ra thị trường tiêu thụ nông sản ổn định, kích thích nhu cầu hàng hóa nông nghiệp chất lượng cao.

Khi đối chiếu với các mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp thành công tại huyện Tiền Hải (tỉnh Thái Bình) về kiên cố hóa thủy lợi phục vụ chuyên canh và huyện Yên Thế (tỉnh Bắc Giang) về đột phá chăn nuôi quy mô lớn, huyện Đồng Hỷ đã bước đầu tiếp thu hiệu quả bài học về quy hoạch tiểu vùng. Tuy nhiên, tốc độ chuyển dịch giữa các vùng sinh thái trong huyện còn thiếu đồng đều; vùng núi phía Bắc và Đông Nam còn chịu ảnh hưởng nặng của hiện tượng xói mòn rửa trôi đất đai, trong khi phân ngành dịch vụ nông nghiệp còn chiếm tỷ trọng khiêm tốn (dưới 7%).

Các phát hiện thực nghiệm trên có thể được trình bày và đối chiếu rõ nét thông qua biểu đồ tròn biểu diễn sự dịch chuyển tỷ trọng giá trị sản xuất giữa trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản qua 3 năm, kết hợp với bảng số liệu tổng hợp ma trận phân bố diện tích gieo trồng của các nhóm cây chủ lực. Việc trực quan hóa này giúp các nhà quản lý nhận diện trực tiếp những phân ngành tăng trưởng cao để ưu tiên phân bổ ngân sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, Ủy ban nhân dân huyện Đồng Hỷ và các cơ quan hữu quan cần tập trung thực thi 4 nhóm giải pháp chiến lược sau:

1. Rà soát, hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung gắn với lợi thế sinh thái:

• Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng Ủy ban nhân dân các xã.
• Hành động: Quy hoạch vùng chuyên canh chè chất lượng cao tại các xã vùng đồi núi, mở rộng vùng sản xuất rau củ an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP tại vùng trung du (Hóa Thượng, Tân Lợi, Minh Lập); chuyển đổi đất trũng lúa kém hiệu quả sang mô hình lúa - cá kết hợp.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Nâng tỷ trọng giá trị sản xuất chăn nuôi và thủy sản đạt trên 45% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp toàn huyện; mở rộng vùng sản xuất chè ứng dụng công nghệ cao đạt trên 3.500 ha vào năm 2025.
• Lộ trình: Hoàn thành quy hoạch chi tiết trong giai đoạn 2020 - 2022 và triển khai đồng bộ đến năm 2025.

2. Đổi mới chính sách hỗ trợ vốn tín dụng và thúc đẩy ứng dụng chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật:

• Chủ thể thực hiện: Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ngân hàng Chính sách xã hội phối hợp Trạm Khuyến nông huyện.
• Hành động: Thiết lập các gói vay ưu đãi lãi suất hỗ trợ kinh tế trang trại và hợp tác xã; đẩy mạnh cơ giới hóa các khâu làm đất, thu hoạch, chế biến chè; đưa các bộ giống lúa thuần chất lượng cao, giống thủy sản mới năng suất cao vào sản xuất đại trà.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Đạt 100% diện tích trồng chè mới sử dụng giống chè lai có thương hiệu; giảm chi phí sản xuất bình quân từ 10% đến 15% cho người nông dân.
• Lộ trình: Thực hiện liên tục hàng năm từ năm 2020 đến 2025.

3. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường tiêu thụ:

• Chủ thể thực hiện: Phòng Kinh tế và Hạ tầng, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hội Nông dân huyện.
• Hành động: Xây dựng nhãn hiệu chứng nhận địa lý cho các sản phẩm chè Đồng Hỷ, miến Việt Cường và rau an toàn; thiết lập chuỗi liên kết bao tiêu nông sản với hệ thống siêu thị, bếp ăn khu công nghiệp tại thành phố Thái Nguyên và vùng phụ cận.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Đạt tối thiểu 70% sản lượng chè búp khô và rau an toàn được tiêu thụ thông qua hợp đồng liên kết chuỗi giá trị trước năm 2024.
• Lộ trình: Giai đoạn 2021 - 2024.

4. Nâng cấp hạ tầng kỹ thuật nông thôn và chuẩn hóa đào tạo nguồn nhân lực:

• Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban nhân dân 15 xã, thị trấn.
• Hành động: Kiên cố hóa thêm 60 km kênh mương nội đồng, nâng cấp hệ thống giao thông kết nối các vùng sản xuất tập trung với 6 cụm công nghiệp; mở các lớp đào tạo nghề ngắn hạn về kỹ thuật chế biến, quản trị trang trại và nông nghiệp tuần hoàn cho nông dân.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Đào tạo nghề kỹ thuật nông nghiệp cho khoảng 3.000 lao động nông thôn mỗi năm; đảm bảo hệ thống thủy lợi chủ động tưới tiêu cho trên 85% diện tích đất canh tác vào năm 2025.
• Lộ trình: Giai đoạn 2020 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Cung cấp nguồn cứ liệu thực chứng và hệ thống chỉ tiêu lượng hóa chi tiết giúp Ủy ban nhân dân huyện Đồng Hỷ, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và phân bổ ngân sách đầu tư công trong các giai đoạn tiếp theo.

2. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp: Là tài liệu tham khảo giá trị về khung lý thuyết chuyển dịch cơ cấu, phương pháp thiết kế bảng hỏi khảo sát thực địa với 135 mẫu và quy trình ứng dụng các công cụ thống kê mô tả, phân tổ trong phân tích kinh tế vi mô tại địa phương trung du miền núi.

3. Chủ trang trại, ban giám đốc hợp tác xã và doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp: Cung cấp bức tranh tổng thể về tiềm năng 43.524,44 ha đất đai, thực trạng phát triển vùng chè đặc sản 2.941,36 ha và thị trường rau an toàn; từ đó định hình chiến lược liên kết chuỗi giá trị, đa dạng hóa sản phẩm và tối ưu hóa quy mô sản xuất.

4. Cán bộ khuyến nông và các tổ chức đoàn thể xã hội tại cơ sở: Làm cẩm nang hướng dẫn trong công tác tuyên truyền, tập huấn cho hội viên nông dân thay đổi tập quán canh tác độc canh lúa, chuyển giao các mô hình chăn nuôi, trồng trọt đem lại giá trị kinh tế vượt trội.

Câu hỏi thường gặp

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ chuyển dịch theo xu hướng nổi bật nào trong giai đoạn 2016 - 2018? Cơ cấu nông nghiệp chuyển dịch tích cực theo hướng giảm dần tỷ trọng ngành trồng trọt độc canh, tăng mạnh tỷ trọng chăn nuôi (đạt 28,23% với giá trị 361,14 tỷ đồng năm 2018) và nuôi trồng thủy sản (đạt 15,96% với 204,39 tỷ đồng). Tốc độ tăng trưởng toàn ngành đạt mức bình quân khoảng 10%/năm.

Đâu là cây trồng mũi nhọn tạo ra bước đột phá về giá trị sản xuất ngành trồng trọt tại địa phương? Cây chè là cây trồng chủ lực tạo đột phá với diện tích tăng mạnh từ 1.754,45 ha năm 2016 lên 2.941,36 ha năm 2018, chiếm tới 59,33% tổng diện tích cây lâu năm của huyện. Cây chè mang lại nguồn thu nhập vượt trội và thúc đẩy sự phát triển của hệ thống 37 làng nghề truyền thống trên địa bàn.

Việc thu hẹp diện tích đất trồng cây lương thực có gây đe dọa đến an ninh lương thực của huyện không? Việc giảm diện tích cây lương thực từ 50,14% xuống 42,54% diện tích gieo trồng (lúa giảm còn 4.045,12 ha, ngô giảm 665,57 ha) không gây mất an ninh lương thực. Nguyên nhân là nhờ ứng dụng các giống lúa lai, lúa thuần năng suất cao, giúp đảm bảo tổng sản lượng lương thực trong khi giải phóng quỹ đất cho cây trồng có hiệu quả kinh tế cao hơn.

Quy mô và phương pháp điều tra mẫu sơ cấp của đề tài được triển khai như thế nào để đảm bảo tính khoa học? Đề tài thực hiện điều tra toàn bộ 135 cán bộ quản lý nông nghiệp, lãnh đạo Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân huyện, cán bộ thống kê và Hội Nông dân tại 15 xã, thị trấn. Phiếu khảo sát sử dụng thang đo Likert 5 bậc (từ 1: Kém đến 5: Rất tốt) trong thời gian từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2019, đảm bảo tính đại diện và khách quan tuyệt đối.

Những hạn chế căn bản cần khắc phục trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đồng Hỷ là gì? Hạn chế lớn nhất là sản xuất nông nghiệp còn mang tính nhỏ lẻ hộ gia đình, tỷ trọng dịch vụ nông nghiệp còn thấp (chiếm 6,89% năm 2018), diện tích đất đai vùng núi dễ bị rửa trôi xói mòn và khâu liên kết tiêu thụ, chế biến sâu xuất khẩu chưa tương xứng với tiềm năng địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại địa bàn trung du miền núi, làm sáng tỏ các mối quan hệ cấu trúc giữa ngành nghề, vùng sinh thái và các thành phần kinh tế.
• Phân tích chi tiết thực trạng giai đoạn 2016 - 2018 cho thấy giá trị sản xuất nông nghiệp huyện Đồng Hỷ năm 2018 đạt 1.281 tỷ đồng, chuyển dịch rõ nét theo hướng tăng tỷ trọng chăn nuôi (28,23%) và thủy sản (15,96%).
• Đánh giá sâu sắc bước chuyển biến của ngành trồng trọt với sự bứt phá mạnh mẽ của cây chè đạt 2.941,36 ha và diện tích rau an toàn đạt 2.415,61 ha, từng bước giảm tỷ trọng độc canh cây lương thực xuống 42,54%.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về quy hoạch vùng hàng hóa, nguồn vốn khoa học công nghệ, thị trường liên kết chuỗi giá trị và hoàn thiện kết cấu hạ tầng nông thôn gắn với đào tạo nghề.
• Xác định lộ trình triển khai cụ thể đến năm 2025, định hướng đưa nông nghiệp huyện Đồng Hỷ phát triển theo hướng sinh thái, hàng hóa giá trị gia tăng cao và bền vững.

Đóng góp lớn nhất của công trình nghiên cứu là cung cấp bức tranh số liệu thực chứng toàn diện và luận cứ khoa học chuẩn xác phục vụ trực tiếp cho công tác điều hành, quản trị kinh tế nông nghiệp của địa phương. Trong lộ trình tiếp theo từ nay đến năm 2025, các cơ quan ban ngành và chính quyền các cấp huyện Đồng Hỷ cần khẩn trương cụ thể hóa các nhóm giải pháp, tích cực đồng hành cùng doanh nghiệp và người nông dân để hiện thực hóa mục tiêu hiện đại hóa nền nông nghiệp huyện nhà. Các nhà khoa học, nhà quản lý và bạn đọc quan tâm được khuyến khích khai thác sâu rộng các phát hiện của luận văn nhằm tiếp tục mở rộng các nghiên cứu chuyên đề về liên kết chuỗi giá trị nông sản trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 1. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế nông nghiệp 1. Cơ cấu kinh tế và phân loại cơ cấu kinh tế Hiện nay có rất nhiều khái niệm, định nghĩa khác nhau về cơ cấu kinh tế và chuyển đổi cơ cấu kinh tế.

Cụ thể như sau: Theo Chenery (1988), “Chuyển đổi cơ cấu kinh tế là các thay đổi về cơ cấu kinh tế và thể chế cần thiết cho sự tăng trưởng liên tục của tổng sản phẩm quốc dân (GDP), bao gồm sự tích luỹ của vốn vật chất và con người, thay đổi nhu cầu, sản xuất, lưu thông và việc làm”. Theo đó, Chenery (1988) đã nhấn mạnh sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế là yêu cầu tất yếu của sự phát triển mà các quốc gia đều bắt buộc phải trải qua. Còn theo Bùi Quang Bình (2010), “cơ cấu nhằm để chỉ cách thức tổ chức bên trong của một hệ thống, biểu hiện sự thống nhất của các mối quan hệ qua lại vững chắc giữa các bộ phận của nó, khi coi nền kinh tế quốc dân như một hệ thống với nhiều bộ phận cấu thành và các kiểu cơ cấu hợp thành chúng”. Theo thời gian khi nền kinh tế vận động tăng trưởng thì các bộ phận và các kiểu cơ cấu của nó cũng thay đổi.

Do đó cơ cấu kinh tế được hiểu là tổng thể những mối quan hệ về số lượng và chất lượng giữa các bộ phận cấu thành đó trong một thời gian và trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định. Cơ cấu kinh tế là tổng thể các mối quan hệ chủ yếu về số lượng và về chất lượng, tương đối ổn định của các yếu tố kinh tế hoặc các bộ phận của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất (quan hệ giữa chúng với nhau và với toàn bộ hệ thống trong một hệ thống tái sản xuất xã hội với những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định vào những khoảng thời gian nhất định (Bùi Tất Thắng, 2006)). Mối quan hệ về số lượng giữa các bộ phận cấu thành có thể biểu hiện qua tỷ trọng của mỗi ngành trong GDP xét theo đầu ra qua đó ảnh hưởng tới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 tăng trưởng kinh tế. Mối quan hệ số lượng còn thể hiện ở tỷ trọng trong tổng lao động hay tổng vốn của nền kinh tế tại một thời điểm nào đó.

Mặc dù có những khái niệm khác nhau, nhưng bản chất của cơ cấu kinh tế chính là sự biểu hiện của các mối quan hệ giữa các yếu tố của quá trình sản xuất xã hội, đó là mối quan hệ của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, nhưng không đơn thuần chỉ là những quan hệ về mặt số lượng và tỷ lệ giữa các yếu tố - biểu hiện về lượng hay sự tăng trưởng của hệ thống, mà là những mối quan hệ bên trong và bên ngoài của các yếu tố đó - biểu hiện về chất hay sự phát triển của hệ thống (Lê Đình Thắng, 1998). Tóm lại, cơ cấu kinh tế là tổng thể các bộ phận hợp thành cùng với những mối quan hệ về chất lượng và số lượng giữa các bộ phận cấu thành nền kinh tế trong không gian, thời gian và điều kiện kinh tế, xã hội nhất định (Nguyễn Thành Độ và Lê Du Phong, 1999). Hiện nay việc phân chia nền kinh tế của một quốc gia được phân chia theo nhiều hình thức và nhiều cấp độ khác nhau. Nhìn chung cơ cấu kinh tế được phân chia theo các góc độ chủ yếu sau: Cơ cấu ngành kinh tế: phản ánh sự phân công lao động theo hướng chuyên môn hóa sản xuất, được hình thành dựa trên mối quan hệ giữa các đối tượng khác nhau của nền sản xuất, sản xuất càng phát triển thì tập hợp ngành kinh tế càng đa dạng.

Cho đến nay, trên thế giới về cơ bản có hai hệ thống phân ngành kinh tế, đó là hệ thống sản xất vật chất, được áp dụng đối với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung và hệ thống tài khoản quốc gia, được áp dụng đối với nền kinh tế thị trường (Chu Văn Cấp, 2006). Có rất nhiều cách để phân chia ngành, thường sự phân chia ngành sẽ phụ thuộc vào cơ chế quản lý của một đất nước, đặc điểm của từng nước, trình độ phát triển, lĩnh vực cần thiết để ưu tiên phát triển, thông qua sử dụng nguồn lực một quốc gia sao cho hiệu quả nhất. Đối với nước ta, theo Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg ngày LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 23/1/2007 của Thủ tướng Chính phủ ban hành hệ thống ngành kinh tế của Việt Nam, nền kinh tế nước ta được chia thành 21 ngành kinh tế cấp 1; 88 ngành kinh tế cấp 2; 242 ngành kinh tế cấp 3; 437 ngành kinh tế cấp 4 và 642 ngành kinh tế cấp 5. Theo định nghĩa đã được Bộ Nông nghiệp và PTNN ban hành thì "nông nghiệp thường được xem là một ngành kinh tế, nếu hiểu theo nghĩa hẹp gồm có trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp, nếu hiểu theo nghĩa rộng còn bao hàm cả lâm nghiệp và thuỷ sản" (Bộ Nông nghiệp và PTNN, 2013b).

Theo hệ thống phân ngành kinh tế của nước ta hiện nay, sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản là 1 trong 21 ngành kinh tế cấp 1. Cơ cấu thành phần kinh tế: Gắn liền với các hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất và xu hướng chung là lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, các hình thức sở hữu ngày càng đa dạng. Tương ứng với mỗi hình thức sở hữu là thành phần kinh tế. Tuy nhiên, ngày nay giữa các hình thức sở hữu có sự đan xen lẫn nhau tùy thuộc vào sự phát triển của các nền kinh tế, dẫn đến sự phân chia nền kinh tế theo các thành phần kinh tế ngày càng phức tạp.

Từ mối quan hệ giữa các thành phần kinh tế trong quá trình vận động người ta có thể thấy được xu hướng phát triển và vai trò của từng thành phần kinh tế để từ đó có thể đưa ra các giải pháp tác động phù hợp với yêu cầu phát triển chung của nền kinh tế (Chu Văn Cấp, 2006). Cơ cấu vùng kinh tế: Phản ánh sự phân công lao động xã hội về mặt không gian địa lí. Thực chất của việc phân chia này là để làm cơ sở cho hoạch định chiến lược, xây dựng kế hoạch phát triển, thực thi chính sách phù hợp với đặc điểm của từng vùng nhằm đạt hiệu quả cao trên từng vùng và toàn lãnh thổ (Chu Văn Cấp, 2006). Hiện nay để tiện cho việc quản lý và phát triển kinh tế, thường một quốc gia sẽ phân chia lãnh thổ thành các vùng sản xuất chuyên canh theo sự khác biệt về mặt kinh tế, đặc trưng về các yếu tố SXNN.

Việc phân chia như LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 vậy có tác dụng rất to lớn trong việc chuyển dịch KTNN và phát triển SXNN, bởi vì có thể xác định được cây trồng phù hợp với thổ nhưỡng từng khu vực, chăn nuôi phù hợp với trình độ, khí hậu và nhu cầu của từng địa phương, tránh tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thông qua đó tạo ra những vùng SXNN lớn, chuyên canh, từ đó giảm giá thành SPNN và đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp Nông nghiệp là một ngành sản xuất vật chất cơ bản, là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Kinh tế nông nghiệp bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp là lĩnh vực sản xuất vật chất nhằm đáp ứng những nhu cầu thiết yếu về lương thực, thực phẩm cho con người, làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp và làm nguồn hàng cho xuất khẩu (Đinh Phi Hồ, 2003). Sự chuyển đổi cơ cấu KTNN gắn liền với các hoạt động SXNN.

Mặt khác, cơ cấu KTNN sẽ phụ thuộc vào sự thay đổi cơ cấu nền kinh tế của một quốc gia. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một tổng thể bao gồm các mối quan hệ tương quan giữa các yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất thuộc lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp trong khoảng thời gian và điều kiện kinh tế xã hội cụ thể (Bùi Tất Thắng, 2006). Cơ cấu KTNN phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, chúng ta có thể phân chia cơ cấu KTNN thành các nhóm sau: - Nhóm nhân tố tự nhiên: Quá trình SXNN phụ thuộc rất lớn vào yếu tố tự nhiên. Nếu tự nhiên thuận lợi thì SXNN sẽ thuận lợi và ngược lại.

Các nhân tố tự nhiên bao gồm như đất đai, khí hậu, thời tiết…. - Nhóm nhân tố về kinh tế và tổ chức: bao gồm các nhân tố như: Con người, vốn, hệ thống chính sách pháp luật… những nhân tố này tác động mạnh mẽ đến quá trình CDCC kinh tế nói chung và KTNN nói riêng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 - Nhóm nhân tố về kĩ thuật: Hiện nay nhân tố kĩ thuật tác động mạnh mẽ tới cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu KTNN nói riêng, nó tạo ra những cơ hội và thách thức đối với nền SXNN, thông qua việc thay đổi phương thức canh tác, chế biến và bảo quản SPNN, không ngừng tăng năng suất và chất lượng SPNN. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Chuyển dịch cơ cấu (CDCC) kinh tế là hoạt động biến đổi cơ cấu kinh tế theo hướng áp dụng công nghệ hiện đại vào quá trình sản xuất làm thay đổi nền sản xuất lạc hậu lỗi thời sang nền sản xuất trang bị kỹ thuật tiên tiến, thông qua đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm và thúc đẩy tăng trưởng cho nền kinh tế quốc gia.

Sự CDCC kinh tế thường đòi hỏi một thời gian dài. Ban đầu sự chuyển dịch sẽ tác động đến sự thay đổi về lượng, sau đó kéo theo một sự thay đổi về chất. Cơ cấu thành phần cũ sẽ bị xóa bỏ và thay vào đó là cơ cấu thành phần kinh tế mới tối ưu hơn. Quá trình CDCC-KTNN sẽ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó yếu tố con người đóng vai trò chủ chốt.

Chính vì vậy muốn nâng cao hiệu quả CDCC đòi hỏi con người phải có tri thức, có ý thức và định hướng đúng quá trình CDCC-KTNN trên cơ sở phát huy những lợi thế và hạn chế những ảnh hưởng khách quan.