Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và sự bùng nổ của không gian số, giáo dục quốc phòng và an ninh giữ vai trò nền tảng trong việc bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh thuộc Đại học Thái Nguyên, với lịch sử hơn 27 năm xây dựng và phát triển trên diện tích 15,5327 ha, là cơ sở trọng điểm đảm nhiệm công tác huấn luyện cho khoảng 1700 sinh viên mỗi khóa học kéo dài tập trung trong 5 tuần. Tuy nhiên, sự tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường cùng các chiến lược diễn biến hòa bình đã khiến một bộ phận sinh viên xuất hiện biểu hiện dao động tư tưởng, thiếu nhãn quan chính trị khoa học hoặc tiếp nhận thông tin thụ động trên mạng xã hội.

Nhằm giải quyết triệt để vấn đề cấp bách này, đề tài nghiên cứu của tác giả Nguyễn Trung Kiên, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh, tập trung làm rõ thực trạng nhận thức, thái độ và hành vi chính trị của sinh viên, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục phẩm chất chính trị. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh thuộc Đại học Thái Nguyên trong giai đoạn từ tháng 07/2018 đến tháng 04/2019, tiến hành khảo sát trực tiếp trên 230 cán bộ, giảng viên và sinh viên. Ý nghĩa của luận văn thể hiện qua việc lượng hóa thành công các tiêu chí rèn luyện thành thang đo 4 mức chuẩn mực, tạo cơ sở thực tiễn để nâng tỷ lệ sinh viên có nhận thức chính trị tích cực từ 88% lên trên 95%, củng cố thế trận lòng dân vững chắc trong học đường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tư tưởng chính trị, kết hợp học thuyết hình thành nhân cách của nhà sư phạm V.A. Xukhômlinxki về việc xây dựng niềm tin cộng sản làm nền tảng gốc rễ cho đạo đức con người mới. Đồng thời, đề tài kế thừa lý thuyết quá trình sư phạm tổng thể của các tác giả Trần Thị Tuyết Oanh và Phạm Viết Vượng để xác định mối quan hệ tương tác hai chiều giữa nhà giáo dục và người học.

Mô hình nghiên cứu phân tích cấu trúc phẩm chất chính trị của sinh viên qua 3 thành tố cốt lõi: nhận thức chính trị, tình cảm - niềm tin chính trị và hành vi chính trị. Đề tài định nghĩa rõ 5 khái niệm công cụ cơ bản gồm phẩm chất chính trị, giáo dục phẩm chất chính trị, sinh viên trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh, môi trường văn hóa quân sự, và tự giáo dục. Quá trình phát triển nhân cách của sinh viên diễn ra qua 3 giai đoạn chuyển hóa: tiếp thu tri thức lý luận, xây dựng niềm tin nội tâm, và hình thành thói quen kỷ luật trong đời sống thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu lý luận (phân tích, tổng hợp, khái quát hóa văn bản pháp quy) và hệ thống phương pháp nghiên cứu thực tiễn nhằm bảo đảm tính khách quan tuyệt đối. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phiếu khảo sát anket, phỏng vấn sâu cá nhân, quan sát sư phạm trực tiếp và tham vấn ý kiến chuyên gia giáo dục.

Cỡ mẫu ban đầu gồm 230 phiếu phát ra cho 34 giảng viên và 200 sinh viên; sau khi kiểm tra loại trừ các phiếu không hợp lệ, mẫu phân tích thực tế đạt 30 giảng viên Khoa Giáo viên và 157 sinh viên các khóa đào tạo. Phương pháp chọn mẫu phân tầng thuận tiện được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ đặc điểm của sinh viên đến từ nhiều trường đại học thành viên khác nhau. Lý do lựa chọn phân tích thống kê toán học kết hợp định tính là để đo lường chính xác các chỉ số trung bình (thang điểm từ 1.0 đến 4.0 điểm) và kiểm định mức độ tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp. Toàn bộ quy trình khảo sát thực địa được triển khai từ tháng 12/2018 đến tháng 02/2019 và hoàn tất xử lý dữ liệu vào tháng 04/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về nhận thức tầm quan trọng của việc giáo dục phẩm chất chính trị, có tới 90% giảng viên (27 trên 30 người) đánh giá là rất quan trọng, 10% đánh giá quan trọng. Ở khối người học, 56.3% sinh viên (89 trên 157 người) nhận thức ở mức rất quan trọng, đưa tổng tỷ lệ sinh viên nhận thức tích cực đạt mức 88% (139 trên 157 người).

Thứ hai, kết quả điều tra phát hiện vẫn còn 12% sinh viên (18 người) đánh giá công tác này ở mức ít quan trọng, phản ánh sự tồn tại của tâm lý chủ quan, xem nhẹ môn học hoặc chưa hiểu rõ mối liên hệ giữa nghĩa vụ quân sự và trách nhiệm công dân.

Thứ ba, khi đánh giá biểu hiện phẩm chất chính trị của sinh viên qua thang đo 4 mức, tiêu chí lập trường vững vàng, kiên định mục tiêu lý tưởng của Đảng đạt điểm trung bình 3.43 trên 4.0 điểm; tiêu chí tuyệt đối phục tùng sự lãnh đạo của Đảng và chấp hành pháp luật đạt 3.30 trên 4.0 điểm, đều thuộc Mức 1 (từ 3.25 đến 4.0 điểm - mức rất tốt).

Thứ tư, việc duy trì nghiêm ngặt 11 chế độ sinh hoạt trong ngày và nếp sống kỷ luật quân đội đã giúp hơn 95% sinh viên có chuyển biến rõ rệt về tác phong, nếp sống tập thể ngăn nắp và tinh thần đồng chí, đồng đội gắn kết.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát có sự tương đồng sâu sắc với nghiên cứu của các tác giả Trần Hùng và Trần Thị Anh Đào về vai trò quyết định của môi trường rèn luyện có tính kỷ luật cao đối với việc định hình bản lĩnh chính trị của thanh niên. Tỷ lệ 88% sinh viên đánh giá cao công tác giáo dục chính trị xuất phát từ việc Trung tâm luôn duy trì 12 giờ bình giảng môn chính trị và 18 giờ bình giảng môn quân sự mỗi năm, qua đó chuẩn hóa năng lực sư phạm của đội ngũ 63 cán bộ, giảng viên. Ngược lại, 12% sinh viên còn xem nhẹ là do ảnh hưởng từ các thông tin sai lệch trên mạng xã hội và thói quen sinh hoạt tự do trước khi nhập ngũ.

Dữ liệu nghiên cứu được trình bày trực quan thông qua biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu nhận thức của sinh viên (56.3% rất quan trọng, 31.7% quan trọng, 12% ít quan trọng), kết hợp cùng bảng ma trận đối sánh điểm trung bình giữa 7 tiêu chí phẩm chất chính trị và biểu đồ cột thể hiện tương quan đồng thuận giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp sư phạm. Điều này chứng minh rằng việc kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục lý thuyết trên giảng đường và rèn luyện thực tiễn trên thao trường mang lại hiệu quả vượt trội so với các phương thức giáo dục thụ động một chiều.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng, luận văn đề xuất 4 giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phẩm chất chính trị cho sinh viên:

  1. Tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng: Tích hợp nội dung bảo vệ chủ quyền biển đảo, an ninh phi truyền thống và phòng chống diễn biến hòa bình vào 100% chương trình giảng dạy; bảo đảm 100% sinh viên được quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng trong các đợt sinh hoạt chính trị định kỳ; do Đảng ủy, Ban Giám đốc và Khoa Giáo viên chủ trì thực hiện.
  2. Đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận và kỹ thuật quân sự: Vận dụng triệt để phương pháp nêu gương người tốt việc tốt, đàm thoại đối thoại trực tiếp và phương pháp tạo tình huống sư phạm; hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên đạt kết quả rèn luyện xuất sắc và giỏi lên trên 90% trong giai đoạn 2019 - 2024; do đội ngũ giảng viên trực tiếp giảng dạy thực hiện.
  3. Phát huy vai trò tự giác, tự rèn luyện của sinh viên: Xây dựng phong trào thi đua rèn đức luyện tài trong từng trung đội, duy trì chấm điểm nội vụ vệ sinh hàng ngày nhằm kéo giảm tỷ lệ vi phạm kỷ luật xuống dưới 1% trong suốt khóa học 5 tuần; do Ban Chỉ huy đại đội, Đoàn Thanh niên và từng cá nhân sinh viên chịu trách nhiệm.
  4. Phối hợp đồng bộ các lực lượng giáo dục trong và ngoài trung tâm: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin quản lý hai chiều giữa Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh với các trường đại học thành viên thuộc Đại học Thái Nguyên, bảo đảm 100% dữ liệu rèn luyện của sinh viên được bàn giao chính xác; do Phòng Đào tạo - Quản lý người học phối hợp cùng các phòng Công tác sinh viên triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

  1. Ban Giám đốc và cán bộ quản lý các Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh trên cả nước: Ứng dụng mô hình quản lý tập trung và 4 nguyên tắc sư phạm để nâng cao chất lượng rèn luyện cho hơn 1700 sinh viên mỗi đợt đào tạo.
  2. Giảng viên giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh: Tham khảo khung 8 phương pháp giáo dục tích cực và cách tích hợp nội dung chính trị tư tưởng vào 18 giờ huấn luyện quân sự thực hành trên thao trường kỹ chiến thuật.
  3. Cán bộ Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên tại các trường đại học, cao đẳng: Sử dụng các mô hình diễn đàn thanh niên, hội thi tìm hiểu truyền thống nhằm nâng cao tỷ lệ đoàn viên sinh viên có lập trường tư tưởng vững vàng lên trên 90%.
  4. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Giáo dục học: Khai thác hệ thống cơ sở lý luận chuẩn mực, khung 5 khái niệm công cụ và bộ phiếu khảo sát thực nghiệm chuẩn hóa trên 230 khách thể với phương pháp xử lý dữ liệu thống kê khoa học.

Câu hỏi thường gặp

Môi trường tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh mang lại lợi thế đặc thù gì cho việc rèn luyện sinh viên? Sinh viên được học tập và sinh hoạt tập trung suốt 5 tuần theo mô hình một đơn vị quân đội thu nhỏ với diện tích 15,5327 ha. Việc thực hiện nghiêm 11 chế độ trong ngày giúp chuyển hóa nhận thức chính trị thành thói quen kỷ luật tự giác, tăng cường tinh thần đồng đội và nâng cao trách nhiệm đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Cỡ mẫu và thang đo trong khảo sát thực trạng của đề tài được thiết kế như thế nào? Nghiên cứu khảo sát 230 người, thu về dữ liệu chuẩn từ 30 giảng viên và 157 sinh viên. Tác giả áp dụng thang đo 4 mức độ tương ứng từ 1.0 đến 4.0 điểm, chia thành 4 khoảng chuẩn đánh giá, trong đó Mức 1 (từ 3.25 đến 4.0 điểm) đại diện cho mức phẩm chất rất tốt và nhận thức rất tích cực.

Thực trạng nhận thức của sinh viên về giáo dục phẩm chất chính trị đạt kết quả ra sao? Khảo sát chỉ ra 88% sinh viên nhận thức rõ tầm quan trọng và rất quan trọng của công tác giáo dục chính trị, trong đó mức rất quan trọng đạt 56.3%. Tuy nhiên, tỷ lệ 12% sinh viên còn xem nhẹ là căn cứ thực tế để trung tâm tiếp tục đẩy mạnh phương pháp đàm thoại và giáo dục cá biệt.

Những phẩm chất chính trị nào của sinh viên được đánh giá cao nhất trong nghiên cứu? Phẩm chất có lập trường kiên định mục tiêu lý tưởng của Đảng đạt điểm trung bình cao nhất là 3.43 trên 4.0 điểm. Kế tiếp là phẩm chất chấp hành nghiêm đường lối của Đảng và pháp luật Nhà nước đạt mức 3.30 trên 4.0 điểm, phản ánh nền tảng tư tưởng vững vàng của phần lớn người học.

Tính khả thi của các biện pháp giáo dục được kiểm chứng qua kênh thông tin nào? Tính khả thi được kiểm chứng qua phiếu khảo nghiệm lấy ý kiến của 30 chuyên gia và giảng viên giàu kinh nghiệm tại đơn vị. Toàn bộ 4 nhóm giải pháp đều đạt tỷ lệ đồng thuận cao trên 90%, khẳng định khả năng áp dụng thực tế hiệu quả trong giai đoạn 2019 - 2024.

Kết luận

  • Luận văn khẳng định giáo dục phẩm chất chính trị là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu trong khóa đào tạo 5 tuần tập trung tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh.
  • Hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết nhân cách chính trị gồm 3 thành tố, 8 phương pháp giáo dục sư phạm và 4 hình thức tổ chức đào tạo thực tiễn.
  • Phản ánh chân thực thực trạng với 88% sinh viên nhận thức tích cực và điểm trung bình phẩm chất lập trường kiên định đạt mức cao 3.43 trên 4.0 điểm qua khảo sát 187 đối tượng hợp lệ.
  • Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp có tính cần thiết và khả thi cao, gắn liền với mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên xếp loại rèn luyện giỏi lên trên 90% trong giai đoạn 2019 - 2024.
  • Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản lý giáo dục, giảng viên và nhà nghiên cứu trong việc nâng cao chất lượng đào tạo thế hệ trẻ Việt Nam.

Các cơ sở giáo dục đại học và trung tâm đào tạo quốc phòng an ninh có thể vận dụng ngay hệ thống giải pháp này để xây dựng môi trường học đường kỷ cương, lành mạnh và phát triển bền vững.