phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Chƣơng 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN CHÂU PHÚ, TỈNH AN GIANG ĐẾN NĂM 2018 Chƣơng 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN CHÂU PHÚ, TỈNH AN GIANG HIỆN NAY 7 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Tổng quan về nông thôn, nông thôn mới, xây dựng nông thôn mới. Tổng quan về nông thôn.
Có khá nhiều công trình nghiên cứu về nông thôn, trong đó mỗi nghiên cứu nhìn nhận nông thôn ở một góc độ khác nhau, có thể khái quát nhƣ sau: - Nông thôn là vùng khác với thành thị, ở đó một cộng đồng chủ yếu là nông dân sống và làm việc, có mật độ dân cƣ thấp, có kết cấu hạ tầng kém phát triển hơn, có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trƣờng và SX hàng hóa kém hơn 29, tr.28 - Nông thôn là một khu vực kinh tế, là các địa bàn có SX nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn 33, tr. - “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cƣ dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cƣ dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trƣờng trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hƣởng của các tổ chức khác” 8, tr. - Dƣới góc độ quản lý kinh tế, theo tác giả, nông thôn là một hệ thống xã hội nhỏ, là các địa bàn có SX nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, kết cấu hạ tầng và SX hàng hóa kém phát triển, mật độ dân cư thấp trong đó đa số nông dân, được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã.
Nói chung, từ năm 2009 trở về trƣớc, chƣa có một khái niệm chính thức thống nhất về nông thôn. Đến nay, khái niệm nông thôn đƣợc thống nhất là: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã” 3, Điều 1 phần I. Với khái niệm đã nêu trên, nông thôn có bốn đặc trƣng cơ bản là: - Một là, về kết cấu cộng đồng dân cư: đa số ngƣời sinh sống và làm việc ở nông thôn là nông dân, các tầng lớp xã hội còn lại khác nhƣ tiểu thƣơng, thợ thủ công, địa chủ, phú nông.chiếm thiểu số; - ai là, về kết cấu hạ tầng, l nh vực hoạt động SX-KD, thu nhập và đời sống: nông thôn có kết cấu hạ tầng và SX hàng hóa kém phát triển. Hoạt động SX, KD 8 chủ yếu ở nông thôn là hoạt động SX nông nghiệp.
Vì vậy, nông thôn chịu sức hút của thành thị về nhiều mặt. Bên cạnh đó, đời sống, trình độ văn hoá, khoa học công nghệ ở nông thôn thấp hơn thành thị và ngay cả trình độ dân chủ, tự do, công bằng xã hội trong một chừng mực nào đó cũng thấp hơn thành thị. Dân cƣ nông thôn thƣờng hay đổ về thành thị để kiếm việc làm và tìm cơ hội sống tốt hơn 29, tr. - Ba là về lối sống văn hóa: lối sống văn hóa ở nông thôn thƣờng là lối sống văn hóa của cộng đồng làng xã.
- Bốn là, tính đa dạng về tiềm năng tài nguyên thiên nhiên: nông thôn giàu tiềm năng tài nguyên thiên nhiên nhƣ đất đai, nguồn nƣớc, khí hậu., đa dạng về kinh tế, xã hội, đa dạng về các hình thức tổ chức quản lý, đa dạng về quy mô và trình độ phát triển. Tính đa dạng đó không chỉ diễn ra ở các nƣớc khác nhau mà ngay ở các vùng nông thôn khác nhau của mỗi nƣớc. Điều đó có ảnh hƣởng không nhỏ đến khả năng khai thác tài nguyên và các nguồn lực để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững 29, tr. Nông thôn có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế, cụ thể là 29 : - Nông thôn là nơi cung cấp lƣơng thực, thực phẩm cho toàn xã hội.
- Nông thôn là nơi cung cấp nguyên vật liệu cho ngành công nghiệp, dịch vụ, cung cấp hàng hóa cho xuất khẩu, tạo điều kiện tích lũy một phần vốn cho đất nƣớc. - Nông thôn là thị trƣờng rộng lớn tiêu thụ các sản phẩm của ngành công nghiệp và dịch vụ. - Nông thôn là nơi cung cấp sức lao động cho thành thị và các ngành SX, KD. - Nông thôn chiếm tuyệt đại đa số tài nguyên, có ảnh hƣởng to lớn đến bảo vệ môi trƣờng sinh thái, đến việc khai thác và sử dụng có hiệu quả các tiềm năng đảm bảo cho sự phát triển lâu dài và bền vững của đất nƣớc.
Đồng thời, nông thôn có vai trò quan trọng trong ổn định kinh tế, chính trị, an ninh quốc phòng. Tổng quan về nông thôn mới. Khái niệm nông thôn mới. Theo tinh thần Nghị quyết của Đảng về “nông nghiệp, nông dân, nông thôn” có thể khái niệm NTM nhƣ sau: NTM là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng KT- X hiện đại; Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức SX hợp lý, gắn nông nghiệp 9 với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; Xã hội – nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; Dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; ệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường; theo định hướng X CN [11, tr.
Đặc trƣng của nông thôn mới. NTM thời kỳ CNH –HĐH, giai đoạn 2010-2020 có 5 đặc trƣng: (i) Thứ nhất, kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cƣ dân nông thôn đƣợc nâng cao; (ii) Thứ hai, nông thôn phát triển theo quy hoạch, có kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội hiện đại, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; (iii) Thứ ba, dân trí đƣợc nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc đƣợc giữ gìn và phát huy; (iv) Thứ tƣ, an ninh tốt, quản lý dân chủ; (v) Thứ năm, chất lƣợng hệ thống chính trị đƣợc nâng cao. Đơn vị nông thôn mới. Theo quy định hiện hành ở nƣớc ta, đơn vị NTM có 3 cấp 3, Điều 23 là xã NTM, huyện NTM và tỉnh NTM, và đƣợc quy định cụ thể nhƣ sau: - Xã NTM: là xã đạt 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia NTM; - Huyện NTM: là huyện có 75% số xã NTM; - Tỉnh NTM: là tỉnh có 80% số huyện NTM.
Chức năng của nông thôn mới. Nhìn chung, NTM có ba chức năng sau đây: - Chức năng SX nông nghiệp hiện đại: NTM có chức năng cơ bản là SX các sản phẩm nông nghiệp với số lƣợng nhiều và chất lƣợng cao 22, tr. - Chức năng giữ gìn văn hóa truyền thống: nông thôn với đặc điểm SX nông nghiệp và tụ cƣ theo dân tộc mới là môi trƣờng thích hợp nhất để giữ gìn và kế tục văn hoá quê hƣơng. Ngoài ra, các cảnh quan nông thôn với những đặc trƣng riêng đã hình thành nên màu sắc văn hoá làng xã đặc thù, thể hiện các tƣ tƣởng triết học nhƣ trời đất giao hoà, thuận theo tự nhiên với sự tôn trọng tự nhiên, mƣu cầu phát triển hài hoà cũng nhƣ chú trọng sự kế tục phát triển của các dân tộc… 23, tr.
- Chức năng sinh thái: đất đai canh tác nông nghiệp, hệ thống thuỷ lợi, các khu rừng, thảo nguyên. phát huy các tác dụng sinh thái nhƣ điều hoà khí hậu, giảm ô 10 nhiễm tiếng ồn, cải thiện nguồn nƣớc, phòng chống xâm thực đất đai, làm sạch đất. ây dựng nông thôn mới 1. Quan điểm, chủ trƣơng của Đảng và chính sách của Nhà nƣớc về xây dựng nông thôn mới.
Từ khi thành lập đến nay, Đảng và Nhà nƣớc ta luôn khẳng định tầm quan trọng của vấn đề “Tam nông: nông nghiệp, nông dân, nông thôn”. - Đại hội lần thứ III của Đảng đã khẳng định: “. ra sức phát triển nông nghiệp toàn diện. - Đại hội IV của Đảng đã coi trọng việc phát triển nông nghiệp và công nghiệp nhẹ.
Đại hội xác định: “Ƣu tiên phát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý trên cơ sở phát triển nông nghiệp và công nghiệp nhẹ” 3. - Đại hội V của Đảng khẳng định: “. Tập trung sức phát triển mạnh nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, đƣa nông nghiệp một bƣớc lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa;. - Đại hội VI là bƣớc ngoặt trong đổi mới tƣ duy của Đảng về “Tam nông”, và chỉ r : “.trong chặng đƣờng hiện nay phải tập trung sức phát triển nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, đƣa nông nghiệp một bƣớc lên sản xuất lớn XHCN 14.
- Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đã chỉ r : “Phát triển toàn diện kinh tế nông thôn và xây dựng NTM là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để ổn định tình hình kinh tế - xã hội” 14, tr. Hội nghị BCH Trung ƣơng Đảng lần thứ 5 (khóa VII) đã xác định một hệ thống quan điểm tiếp tục đổi mới và phát triển nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta trong giai đoạn mới là: Tiếp tục đổi mới và phát triển KT-XH nông thôn, xác định hệ thống quan điểm nhằm tiếp tục đổi mới và phát triển nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta, lấy nông nghiệp làm mặt trận hàng đầu và là khâu đột phá; Đặt sự phát triển kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hƣớng SX hàng hóa., xây dựng NTM. Đổi mới kinh tế đi đôi với đổi mới hệ thống chính trị trong nông thôn [14]. - Nghị quyết đại hội BCH Trung ƣơng Đảng khóa VIII chỉ r : “…phải đặc biệt coi trọng CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn, đồng thời đã chỉ r nội dung CNH- 11 HĐH nông nghiệp nông thôn 15, tr.
Các Nghị quyết Trung ƣơng khóa VIII tiếp tục cụ thể hóa hơn nội dung công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Bộ Chính trị khóa VIII đã ra Nghị quyết số 06 – NQ/TW ngày 10 tháng 11 năm 1998, về một số vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn. - Nghị quyết đại hội BCH Trung ƣơng Đảng khóa IX và nhất là Nghị quyết Trung ƣơng 5 (Khóa XI) về “Đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001-2010” đã làm r hơn những nội dung tổng quát và quan điểm của Đảng về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn 18 .