Luận văn thạc sĩ giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa ở xã bản qua huyện bát xát tỉnh lào cai

Giải pháp hiệu quả thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp tại Bản Qua, Bát Xát, Lào Cai, hướng tới phát triển bền vững.

• Tác giả: Nông Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: Th. Nguyễn Thị Châu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Đẩy Mạnh Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Lâm Nghiệp Theo Hướng Sản Xuất Hàng Hóa Ở Bản Qua, Huyện Bát Xát, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa đối với khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa đối với thực tiễn
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Bố cục của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa
• 2.2. Một số vấn đề lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa
• 2.3. Một số khái niệm cơ bản
• 2.3.1. Cơ cấu kinh tế
• 2.3.2. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 2.3.3. Cơ cấu kinh tế nông thôn
• 2.3.4. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
• 2.3.5. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
• 2.4. Nội dung của cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn và sự chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• 2.4.1. Về cơ cấu ngành và nội bộ ngành
• 2.4.2. Về cơ cấu và vùng lãnh thổ
• 2.4.3. Về cơ cấu thành phần kinh tế
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. PHẦN 5: CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG LÂM NGHIỆP THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA Ở XÃ BẢN QUA HUYỆN BÁT XÁT TỈNH LÀO CAI
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp là một quá trình quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Tại xã Bản Qua, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, việc chuyển dịch này đang diễn ra với nhiều thách thức. Đặc biệt, việc chuyển từ sản xuất manh mún sang sản xuất hàng hóa là một yêu cầu cấp thiết. Theo Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc, việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp là một trong những nhiệm vụ chiến lược. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống người dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương. Việc áp dụng các giải pháp kinh tế, chính sách hỗ trợ từ Nhà nước là cần thiết để tạo ra động lực cho sự chuyển dịch này.

1.1. Tình hình hiện tại của nông lâm nghiệp tại Bản Qua

Tình hình nông lâm nghiệp tại xã Bản Qua hiện nay vẫn chủ yếu dựa vào sản xuất tự cung tự cấp. Các cây trồng chủ yếu như lúa, ngô, lạc chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Đặc biệt, các sản phẩm hàng hóa từ nông lâm nghiệp còn rất hạn chế. Việc thiếu các ngành nghề phụ trợ và cơ sở hạ tầng giao thông kém phát triển đã cản trở quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Đời sống của người dân vẫn gặp nhiều khó khăn, và việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất còn hạn chế. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa.

II. Các giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp

Để đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp tại Bản Qua, cần thực hiện một số giải pháp chủ yếu. Đầu tiên, cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, đặc biệt là giao thông và thủy lợi. Việc này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa và cung cấp nước tưới cho cây trồng. Thứ hai, cần áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Thứ ba, chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cần được triển khai mạnh mẽ hơn, bao gồm việc cung cấp vốn vay ưu đãi cho nông dân. Cuối cùng, việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân về sản xuất hàng hóa cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển dịch này.

2.1. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng là một trong những giải pháp quan trọng nhất để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp. Cần xây dựng và nâng cấp hệ thống đường giao thông, tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển nông sản. Đồng thời, cần đầu tư vào hệ thống thủy lợi để đảm bảo nguồn nước tưới cho cây trồng. Việc này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm thiểu rủi ro trong sản xuất nông nghiệp. Theo các chuyên gia, việc cải thiện cơ sở hạ tầng sẽ tạo ra động lực lớn cho sự phát triển kinh tế tại địa phương.

2.2. Áp dụng công nghệ mới

Áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp là một yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc sử dụng công nghệ sinh học, giống cây trồng mới có năng suất cao sẽ giúp tăng sản lượng nông sản. Ngoài ra, việc áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại cũng sẽ giúp giảm thiểu chi phí sản xuất. Các nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng công nghệ mới không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

III. Đánh giá và triển vọng

Đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp tại Bản Qua cho thấy nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Triển vọng trong tương lai là rất khả quan nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ và hiệu quả. Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của quá trình chuyển dịch này. Đặc biệt, việc xây dựng các mô hình sản xuất hàng hóa tập trung sẽ tạo ra sức bật mới cho nền kinh tế nông lâm nghiệp tại Bản Qua.

3.1. Tiềm năng phát triển

Bản Qua có nhiều tiềm năng để phát triển nông lâm nghiệp, với điều kiện tự nhiên thuận lợi và nguồn nhân lực dồi dào. Việc phát triển các sản phẩm nông sản đặc trưng sẽ giúp nâng cao giá trị kinh tế cho người dân. Đặc biệt, việc phát triển các sản phẩm hữu cơ và an toàn sẽ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Các sản phẩm này không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Do đó, việc khai thác tiềm năng này là rất cần thiết để thúc đẩy sự phát triển bền vững cho địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nông nghiệp và nông thôn giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm an ninh lương thực, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, tạo nguồn hàng hóa xuất khẩu và giải phóng lao động phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tại Việt Nam, với hơn 70% dân số sống dựa vào nông nghiệp, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa là yêu cầu tất yếu nhằm khai thác tiềm năng, nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích và cải thiện đời sống nông dân.

Xã Bản Qua nằm ở phía Đông của huyện Bát Xát, bao bọc thị trấn Bát Xát, cách trung tâm thành phố Lào Cai 10 km về hướng Tây Bắc và có đường biên giới tự nhiên trên sông Hồng tiếp giáp với Trung Quốc. Mặc dù sở hữu lợi thế về vị trí địa lý cửa ngõ giao thương, địa hình tương đối bằng phẳng và hệ thống thủy văn phong phú, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp của xã trong giai đoạn trước năm 2015 diễn ra còn chậm, chưa tạo được bước đột phá trong sản xuất hàng hóa. Phương thức canh tác của đa số người dân vẫn mang nặng tính tự cung, tự cấp; diện tích gieo trồng chủ yếu là cây lương thực truyền thống (lúa, ngô), sản phẩm mang tính thương phẩm ít và quy mô còn nhỏ lẻ, phân tán. Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài "Giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa ở xã Bản Qua, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai" được thực hiện nhằm xác lập cơ sở khoa học và giải pháp thực tiễn thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

• Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng, từ đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tại xã Bản Qua, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2020.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa.
  2. Đánh giá thực trạng và xác định các nguyên nhân chủ yếu cản trở quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp tại xã Bản Qua trong giai đoạn 2012–2014.
  3. Xác định tiềm năng, thế mạnh phát triển sản xuất đáp ứng yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa.
  4. Đề xuất phương hướng và hệ thống giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp của địa phương đến năm 2020.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Cơ sở nào để thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa cho từng vùng, từng địa phương?
2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tại xã Bản Qua trong những năm qua diễn ra như thế nào; mặt mạnh, hạn chế và nguyên nhân là gì?
3. Để đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa trong những năm tới, xã Bản Qua cần thực hiện các nhóm giải pháp nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến phát triển các phân ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản và dịch vụ nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực hiện trên địa bàn xã Bản Qua, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.
• Phạm vi thời gian: Phân tích nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2012–2014; dữ liệu sơ cấp và khảo sát thực địa được thu thập từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng trên khung lý luận kinh tế nông nghiệp và kinh tế phát triển nông thôn:

• Các khái niệm nền tảng: Cơ cấu kinh tế (CCKT); cơ cấu kinh tế nông nghiệp (tổng thể các hoạt động kinh tế phân định theo tỷ lệ ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, ngư nghiệp); cơ cấu kinh tế nông thôn (bao gồm nông - lâm - ngư nghiệp, công nghiệp nông thôn và dịch vụ nông thôn); công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn.
• Lý luận về sản xuất hàng hóa: Phân định giữa sản xuất hàng hóa giản đơn và sản xuất hàng hóa lớn; xác định 2 điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại của sản xuất hàng hóa là phân công lao động xã hội và sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất; làm rõ 2 đặc trưng cơ bản (sản xuất để trao đổi/bán và tính chất hai mặt vừa tư nhân vừa xã hội của lao động).
• Tổng quan kinh nghiệm thực tiễn: Khóa luận lược khảo kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc (chính sách "phi lương bất ổn", phát triển Xí nghiệp hương trấn theo phương châm "ly nông bất ly hương, nhập xưởng bất nhập thành"), Đài Loan (tích tụ đất đai, phát triển giống công nghệ cao, vai trò của Hiệp hội nông dân - Farmers Association và chợ đấu giá nông sản), Nhật Bản (chính sách an ninh lương thực sau chiến tranh, cải cách hạn điền buộc bán đất trên 1 ha, trợ giá gạo); cùng bài học thực tiễn chuyển dịch cơ cấu nông lâm nghiệp tại tỉnh Hà Giang (liên kết 4 nhà, trồng cải dầu, chè Shan tuyết, thảo quả dưới tán rừng và phát triển đàn đại gia súc).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai cụ thể:

• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo các hộ chuyên sản xuất trồng trọt, chuyên chăn nuôi và chuyên lâm nghiệp - thủy sản. Tác giả lựa chọn 4 thôn đại diện cho 4 tiểu vùng sinh thái của xã Bản Qua: thôn Tân Bảo (phía Bắc), thôn Bản Qua (vùng giữa), thôn Bản Vai và thôn Bản Vền (phía Nam). Tổng quy mô khảo sát thực địa là 60 hộ gia đình (60 phiếu điều tra).
• Phương pháp thu thập thông tin:
  • Thu thập dữ liệu thứ cấp: Tiếp cận báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội, báo cáo thống kê đất đai, dân số của UBND xã Bản Qua, Phòng Nông nghiệp & PTNT, Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện Bát Xát qua các năm 2012–2014; tổng hợp số liệu từ niên giám thống kê và các ấn phẩm khoa học liên quan.
  • Thu thập dữ liệu sơ cấp: Sử dụng phương pháp quan sát thực địa về địa hình, hệ thống giao thông, thủy lợi; phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc; phương pháp điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc sẵn đối với 60 chủ hộ về quy mô đất đai, vốn, chi phí, doanh thu và nguyện vọng sản xuất.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích dữ liệu:
  • Phương pháp thống kê mô tả: Phản ánh quy mô, cơ cấu, sự biến động của các chỉ tiêu kinh tế xã hội và các phân ngành sản xuất.
  • Phương pháp thống kê so sánh: So sánh tốc độ phát triển và biến động cơ cấu giữa các năm 2012, 2013 và 2014.
  • Phương pháp phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh (Strengths), điểm yếu (Weaknesses), cơ hội (Opportunities) và thách thức (Threats) trong tiến trình thương mại hóa nông nghiệp tại xã.
  • Kỹ thuật tính toán: Số liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel và Microsoft Word.
• Hệ thống chỉ tiêu và công thức xác định kết quả kinh tế nông hộ:
  • Tổng giá trị sản xuất: $GO = \sum (Q_i \times P_i)$ (trong đó $Q_i$ là sản lượng sản phẩm loại $i$, $P_i$ là đơn giá sản phẩm loại $i$).
  • Chi phí trung gian: $IC = \sum C_i$ (bao gồm toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ mua ngoài như giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi, thú y, điện nước).
  • Giá trị tăng thêm: $VA = GO - IC$.
  • Thu nhập hỗn hợp: $MI = VA - (A + T)$ (trong đó $A$ là khấu hao tài sản cố định, $T$ là thuế và các khoản nộp ngân sách).
  • Tỷ suất giá trị tăng thêm theo chi phí trung gian: $T_{VA} = VA / IC$.
  • Tỷ suất thu nhập hỗn hợp theo chi phí trung gian: $T_{MI} = MI / IC$.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam và thực tế phát triển tại xã Bản Qua. Tác giả xác định mục tiêu chung và 4 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm. Đồng thời, phần mở đầu làm rõ ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung luận cứ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn cấp xã, ý nghĩa thực tiễn trên ba phương diện kinh tế (tăng thu nhập, tăng nguồn thu ngân sách, phát triển nông nghiệp đa chức năng), xã hội (giải quyết việc làm, giảm nghèo, ổn định an ninh trật tự) và môi trường (bảo tồn đất, giữ nguồn nước, an toàn vệ sinh thực phẩm).

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Chương này tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn, chỉ ra 6 đặc trưng bản chất: tính khách quan; tính lịch sử - xã hội gắn với vùng sinh thái; tính vận động biến đổi liên tục; tính mở gắn với phân công lao động; ưu thế ban đầu của ngành trồng trọt truyền thống; và phạm vi vận động trên địa bàn rộng lớn. Tác giả phân tích các nhóm nhân tố tác động gồm: điều kiện tự nhiên (vị trí, sinh thái, tài nguyên); điều kiện kinh tế - xã hội (thị trường cung cầu, chất lượng lao động, quyết định của hộ sản xuất, kết cấu hạ tầng giao thông, thủy lợi, chợ đầu mối); khoa học công nghệ; và cơ chế chính sách ruộng đất, vốn đầu tư. Đồng thời, chương 2 đúc kết kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp từ Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản và tỉnh Hà Giang, từ đó rút ra 6 bài học ứng dụng cho xã Bản Qua.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập quy trình nghiên cứu thực nghiệm. Tác giả cụ thể hóa đối tượng nghiên cứu là các ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản và dịch vụ trên địa bàn xã Bản Qua. Nội dung nghiên cứu bao gồm: đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông lâm nghiệp; phân tích điều kiện kinh tế của nhóm 60 hộ điều tra tại 4 tiểu vùng; phân tích ma trận SWOT; và xác định định hướng, giải pháp đến năm 2020. Khung phương pháp luận được chuẩn hóa từ khâu chọn mẫu, thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp, phương pháp phân tích thống kê mô tả, thống kê so sánh đến hệ thống chỉ tiêu kinh tế ($GO, IC, VA, MI, T_{VA}, T_{MI}$).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung phân tích nguồn dữ liệu thực tế tại xã Bản Qua giai đoạn 2012–2014:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Xã có tổng diện tích tự nhiên 3.580 ha. Đến năm 2014, dân số toàn xã là 5.667 nhân khẩu thuộc 1.351 hộ (bao gồm các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Dáy và Kinh); hộ nông nghiệp chiếm 79,72% (1.077 hộ). Lực lượng lao động trong độ tuổi có 2.712 người, trong đó lao động nông nghiệp chiếm 83,40% (2.262 người). Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2014 đạt 12%; thu nhập bình quân đạt 24 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 7,6%.
• Biến động cơ cấu đất đai: Đất nông nghiệp năm 2014 chiếm 1.271,06 ha (tính cả lâm nghiệp và thủy sản), trong đó đất sản xuất nông nghiệp là 673,64 ha. Đất trồng cây hàng năm chiếm 93,69% đất sản xuất nông nghiệp (631,13 ha), trong đó đất lúa chiếm 74,44% (469,83 ha). Đất phi nông nghiệp tăng đều từ 596,38 ha (16,67%) năm 2012 lên 612,87 ha (17,11%) năm 2014, chủ yếu do mở rộng đất chuyên dùng (472,69 ha) và đất ở (21,41 ha).
• Tình hình ngành trồng trọt: Tổng diện tích gieo trồng năm 2014 đạt 540,1 ha, tăng 7,38% so với năm 2012 (503 ha). Cây lương thực có hạt giữ vai trò chủ chốt với diện tích 394,5 ha (lúa 233,2 ha, ngô 161,3 ha), sản lượng lương thực có hạt đạt 2.165 tấn (bình quân 513,3 kg/người/năm). Cây công nghiệp ngắn ngày có sự chuyển đổi: diện tích đậu tương đạt 48,3 ha, lạc đạt 12 ha, trong khi diện tích mía giảm từ 55,1 ha (2013) xuống 23,3 ha (2014). Giá trị sản xuất (GTSX) ngành trồng trọt năm 2014 đạt 31.339 triệu đồng, trong đó lúa chiếm 22,34% (7.002,1 triệu đồng), ngô chiếm 14,97% (4.690,75 triệu đồng).
• Tình hình ngành chăn nuôi, lâm nghiệp, dịch vụ: GTSX chăn nuôi tăng từ 12.780 triệu đồng năm 2012 lên 13.444 triệu đồng năm 2014, lợn là vật nuôi chủ lực chiếm 62,11% cơ cấu (8.350 triệu đồng). Tổng đàn gia súc, gia cầm năm 2014 gồm: trâu bò 759 con (202 con trâu, 557 con bò); lợn 5.142 con (lợn nái 834 con, sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 785 tấn); gà 97.830 con (gà đẻ 36.xxx con, xuất chuồng 67,5 tấn); vịt, ngan, ngỗng 10.203 con. Nuôi trồng thủy sản đạt diện tích 10,22 ha, thu nhập bình quân 75 triệu đồng/ha, đạt tổng thu 862 triệu đồng. Về ngành nghề, dịch vụ có 1.300 lao động tự do, 49 hộ nấu rượu, 31 ô tô vận tải, 30 cơ sở xay xát, 129 hộ kinh doanh cá thể, 3 doanh nghiệp tư nhân, 1 hợp tác xã và 36 cơ sở mộc.
• Kết quả khảo sát 60 hộ và ma trận SWOT: Đánh giá chi tiết các chỉ tiêu vốn, chi phí, doanh thu của nhóm hộ điều tra năm 2014. Tổng hợp ma trận SWOT nêu bật lợi thế đất đai, nguồn nước tưới tiêu và vị trí cửa ngõ giáp Trung Quốc; đối chiếu với các rào cản về hạ tầng thu gom xử lý chất thải rắn, trình độ áp dụng KHKT còn hạn chế, tập quán chăn nuôi tận dụng và biến động giá thị trường nông sản "được mùa mất giá".

Phần 5: Các giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa ở xã Bản Qua huyện Bát Xát tỉnh Lào Cai

Chương cuối trình bày quan điểm phát triển, mục tiêu cụ thể đến năm 2020 và đề xuất 5 nhóm giải pháp:

1. Giải pháp quy hoạch vùng sản xuất: Hình thành cánh đồng mẫu lớn, vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, vùng rau an toàn, vùng trồng mía, đậu tương và cây ăn quả tập trung (chuối, dứa).
2. Giải pháp khoa học - kỹ thuật và giống: Tăng cường chuyển giao kỹ thuật thâm canh, ứng dụng công nghệ sinh học, đưa các bộ giống lúa lai, giống ngô mới và giống lợn hướng nạc vào sản xuất.
3. Giải pháp tín dụng và vốn đầu tư: Tạo điều kiện cho hộ nông dân tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội, các tổ chức đoàn thể (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ) để mở rộng quy mô gia trại, trang trại.
4. Giải pháp tổ chức thị trường và chế biến: Phát triển các hình thức liên kết tiêu thụ sản phẩm, kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp thu mua nông sản, tránh phụ thuộc vào thương lái tư nhân.
5. Giải pháp đầu tư hạ tầng nông thôn và bảo vệ môi trường: Kiên cố hóa hệ thống kênh mương tưới tiêu, nâng cấp đường giao thông nội đồng phục vụ cơ giới hóa; quy hoạch mạng lưới xử lý chất thải chăn nuôi và rác thải sinh hoạt nông thôn. Phần này kết thúc bằng các kiến nghị gửi UBND huyện Bát Xát và tỉnh Lào Cai.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp hệ thống số liệu định lượng chi tiết phản ánh diện mạo kinh tế nông nghiệp xã Bản Qua qua 3 năm nghiên cứu:

Chỉ tiêu theo dõi	Năm 2012	Năm 2013	Năm 2014
Tổng diện tích đất tự nhiên (ha)	3.580,00	3.580,00	3.580,00
- Đất sản xuất nông nghiệp (ha)	666,74	667,54	673,64
- Đất phi nông nghiệp (ha)	596,38	605,81	612,87
- Đất chưa sử dụng (ha)	1.696,07	1.576,33	1.547,94
Tổng số hộ (Hộ)	1.124	1.226	1.351
- Tỷ lệ hộ nông nghiệp (%)	85,85	80,50	79,72
Tổng diện tích gieo trồng (ha)	503,00	528,20	540,10
- Diện tích cây lương thực (ha)	366,10	368,10	394,50
- Diện tích cây công nghiệp (ha)	87,00	102,10	83,60
GTSX ngành trồng trọt (triệu đồng)	30.126,00	30.342,00	31.339,00
GTSX ngành chăn nuôi (triệu đồng)	12.780,00	13.148,00	13.444,00
- Giá trị chăn nuôi lợn (triệu đồng)	7.954,00	8.162,00	8.350,00
Tổng đàn trâu bò (con)	-	660	759
Tổng đàn lợn (con)	4.784	-	5.142
Sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng (tấn)	-	-	785
Giá trị sản xuất/ha đất nông nghiệp (triệu đồng)	-	-	85
Tỷ lệ hộ nghèo toàn xã (%)	-	9,21	7,60

Đóng góp của đề tài:

• Về mặt lý luận: Hệ thống hóa khung phân tích chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa áp dụng cho địa bàn cấp xã miền núi biên giới, làm rõ các nhân tố ảnh hưởng từ sinh thái, vị trí cửa ngõ đến điều kiện kinh tế hộ.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bức tranh toàn diện, có kiểm chứng bằng số liệu thực tế về việc chuyển đổi diện tích, giá trị sản xuất các phân ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp tại xã Bản Qua giai đoạn 2012–2014; xác định cụ thể điểm nghẽn thị trường và dịch bệnh gia cầm làm sụt giảm giá trị cục bộ năm 2014; đưa ra hệ thống giải pháp gắn với định hướng phát triển "nông nghiệp đa chức năng" làm tài liệu tham khảo cho chính quyền địa phương trong việc xây dựng nông thôn mới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Khóa luận do sinh viên bước đầu làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học thực hiện, thời gian nghiên cứu thực địa ngắn (từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015).
  • Quy mô mẫu khảo sát thực địa còn giới hạn ở mức 60 hộ tại 4 thôn, chưa thể bao quát hết toàn bộ 16 thôn bản trong xã.
  • Chuỗi dữ liệu phân tích chỉ tập trung trong 3 năm (2012–2014), chưa theo dõi được biến động dài hạn của giá cả nông sản qua biên giới và các chu kỳ dịch bệnh trên vật nuôi.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát điều tra trên toàn bộ các xã dọc tuyến biên giới của huyện Bát Xát để đánh giá tính đại diện liên vùng.
  • Đi sâu phân tích hiệu quả kinh tế chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng tài liệu:
  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản lý kinh tế, Phát triển nông thôn làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận đánh giá kinh tế hộ và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp cấp xã.
  • Cán bộ quản lý kinh tế, cán bộ khuyến nông tại huyện Bát Xát và các xã vùng trung du miền núi phía Bắc có điều kiện tự nhiên, xã hội tương đồng.
• Nội dung tham khảo giá trị:
  • Phương pháp thiết kế bảng hỏi và hệ thống công thức xác định chỉ tiêu tài chính nông hộ ($GO, IC, VA, MI, T_{VA}, T_{MI}$).
  • Khung ma trận SWOT phân tích thực trạng kinh tế nông thôn tại địa bàn cửa ngõ biên giới.
  • Chuỗi số liệu hiện trạng sử dụng đất và cơ cấu diện tích cây trồng, vật nuôi tại xã Bản Qua giai đoạn 2012–2014.

Câu hỏi thường gặp

Đề tài phân bổ mẫu khảo sát thực địa 60 hộ nông dân như thế nào?

Tác giả phân bổ 60 phiếu điều tra ngẫu nhiên tại 4 thôn đại diện cho các tiểu vùng sinh thái của xã Bản Qua: thôn Tân Bảo đại diện cho vùng phía Bắc, thôn Bản Qua đại diện cho vùng trung tâm, thôn Bản Vai và thôn Bản Vền đại diện cho vùng phía Nam của xã.

Cơ cấu đất sản xuất nông nghiệp của xã Bản Qua giai đoạn 2012–2014 có đặc điểm gì nổi bật?

Đến năm 2014, đất sản xuất nông nghiệp của xã đạt 673,64 ha (chiếm 52,99% tổng diện tích đất nông nghiệp). Trong đó, đất trồng cây hàng năm chiếm tỷ trọng áp đảo với 93,69% (631,13 ha), chủ yếu là đất trồng lúa (469,83 ha, chiếm 74,44% diện tích đất cây hàng năm) và hoa màu khác (161,3 ha, chiếm 25,56%). Đất trồng cây lâu năm chỉ chiếm diện tích nhỏ với 42,51 ha (6,31%).

Tình hình phát triển ngành chăn nuôi của xã năm 2014 đạt những chỉ số cụ thể nào?

Năm 2014, giá trị sản xuất chăn nuôi toàn xã đạt 13.444 triệu đồng; đàn trâu bò có 759 con (202 trâu, 557 bò); đàn lợn đạt 5.142 con (lợn nái 834 con, sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng ước đạt 785 tấn); đàn gà có 97.830 con (xuất chuồng ước 67,5 tấn thịt); đàn thủy cầm (vịt, ngan, ngỗng) có 10.203 con; diện tích nuôi trồng thủy sản đạt 10,22 ha với doanh thu bình quân 75 triệu đồng/ha.

Khóa luận áp dụng những công thức kinh tế nào để lượng hóa kết quả sản xuất của hộ nông dân?

Khóa luận sử dụng các công thức tính toán kinh tế vi mô nông hộ gồm: Tổng giá trị sản xuất $GO = \sum (Q_i \times P_i)$; Chi phí trung gian $IC = \sum C_i$; Giá trị tăng thêm $VA = GO - IC$; Thu nhập hỗn hợp $MI = VA - (A + T)$; Tỷ suất giá trị tăng thêm theo chi phí trung gian $T_{VA} = VA / IC$; và Tỷ suất thu nhập hỗn hợp theo chi phí trung gian $T_{MI} = MI / IC$.

Những nguyên nhân chính cản trở quá trình thương mại hóa nông sản tại địa phương được tác giả chỉ ra là gì?

Các lực cản chủ yếu gồm: tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp, tập quán canh tác nhỏ lẻ tự cung tự cấp còn phổ biến; tư tưởng ỷ lại vào chính sách hỗ trợ; sản xuất nông sản bấp bênh trước hiện tượng "được mùa mất giá"; cơ sở hạ tầng nông thôn chưa đồng bộ, thiếu chợ đầu mối và công nghiệp chế biến nông sản; bên cạnh đó môi trường nông thôn bắt đầu chịu ô nhiễm từ chất thải chăn nuôi chưa qua xử lý triệt để.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Thanh Thảo đã phản ánh khách quan thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp tại xã Bản Qua, huyện Bát Xát trong giai đoạn 2012–2014. Nghiên cứu đã làm rõ những chuyển biến bước đầu trong việc gia tăng giá trị sản xuất nông nghiệp, đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn cốt lõi về trình độ sản xuất tự cung tự cấp, dịch bệnh và biến động thị trường tiêu thụ. Hệ thống 5 nhóm giải pháp được đề xuất trong công trình mang tính khả thi, gắn liền với điều kiện thực tiễn của một xã vùng biên giới trung du và cung cấp cơ sở dữ liệu hữu ích cho công tác quy hoạch phát triển kinh tế nông thôn đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2: Tổng quan tài liệu Phần 3: Đối tƣợng, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Các giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng sản xuất hàng hóa. e 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hƣớng sản xuất hàng hóa.

Một số vấn đề lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa 2. Một số khái niệm cơ bản - Cơ cấu kinh tế Cơ cấu kinh tế là một phạm trù kinh tế bao gồm nhiều bộ phận có mối quan hệ biện chứng với nhau hợp thành cấu trúc bên trong của nền kinh tế và đƣợc sắp xếp theo một tỷ lệ nhất định trong một không gian và thời gian cụ thể. Cơ cấu kinh tế không cố định mà luôn vận động và phát triển [5]. - Cơ cấu kinh tế nông nghiệp Cơ cấu kinh tế nông nghiệp là khái niệm chỉ tổng thể các hoạt động kinh tế trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, thể hiện bằng tỷ lệ nhất định về mặt định tính và định lƣợng của các ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, ngƣ nghiệp trong một không gian và thời gian cụ thể [5].

- Cơ cấu kinh tế nông thôn Cơ cấu kinh tế nông thôn là một khái niệm biểu thị tổng thể các hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra trên địa bàn nông thôn trong một không gian và thời gian nhất định. Cơ cấu kinh tế nông thôn bao gồm cả nông – lâm –ngƣ nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ [2],[5]. - Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp Công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hƣớng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, gắn với công nghiệp chế biến và thị trƣờng, thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa, ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ, trƣớc hết là công nghệ sinh học, đƣa thiết bị, kỹ thuật và công nghệ hiện đại vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao năng e 6 suất, chất lƣợng, sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên thị trƣờng. - Công nghiệp hóa , hiện đại hóa nông nghiệp , nông thôn Công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hƣớng tăng nhanh tỷ trọng giá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ, giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao động nông nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển nông nghiệp, nông thôn, bảo vệ môi trƣờng sinh thái, tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất cho phù hợp, xây dựng nông nghiệp, nông thôn dân chủ , công bằng, văn minh, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân ở nông thôn.

Nội dung của cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn và sự chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn bao gồm cơ cấu ngành và nội bộ ngành , cơ cấu vùng lãnh thổ và cơ cấu thành phần kinh tế. Về cơ cấu ngành và nội bộ ngành Cơ cấu kinh tế ngành và nội bộ ngành trong nông nghiệp gồm trồng trọt và chăn nuôi, hoặc nông nghiệp, lâm nghiệp và ngƣ nghiệp. Trong đó ngành trồng trọt bao gồm cây lƣơng thực, cây công nghiệp, cây thực phẩm, cây lấy gỗ và bảo vệ rừng, cây dƣợc liệu…Trong ngành chăn nuôi bao gồm: đại gia súc, gia súc, gia cầm, vật nuôi thủy sản.

Cơ cấu kinh tế phân theo ngành của nền kinh tế nông thôn bao gồm 3 nhóm lớn: Nông – lâm – ngƣ nghiệp. Công nghiệp nông thôn (bao gồm công nghiệp khai thác, chế biến, sản xuất vật liệu xây dựng, tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề truyền thống). Dịch vụ nông thôn (bao gồm cả dịch vụ đời sống và dịch vụ sản xuất).Trong từng nhóm lại đƣợc phân chia nhỏ hơn. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, cơ cấu ngành nông nghiệp dịch chuyển theo hƣớng giảm dần tỷ trọng giá trị sản phẩm trồng trọt và tăng giá trị sản phẩm chăn nuôi, giảm tỷ trọng lao động trồng trọt, tăng tỷ trọng lao động chăn nuôi.

e 7 Trong nội bộ ngành trồng trọt cũng nhƣ chăn nuôi đều cần phải chuyển dịch theo hƣớng tăng giá trị sản phẩm của các loại cây trồng và vật nuôi có năng suất, chất lƣợng và giá trị kinh tế cao, có giá trị xuất khẩu và có lợi thế cạnh tranh trên thị trƣờng [5]. Về cơ cấu và vùng lãnh thổ Sự phân công lao động theo ngành thƣờng diễn ra trong một vùng lãnh thổ nhất định. Theo đó, các ngành đƣợc bố trí theo không gian cụ thể. Tiền đề của cơ cấu vùng là lợi thế so sánh về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội.

Xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng lãnh thổ theo hƣớng chuyên môn hóa, tập trung hóa sản xuất và dịch vụ, hình thành những vùng sản xuất tập trung có hiệu quả cao. Trong từng vùng cần coi trọng chuyên môn hóa với phát triển tổng hợp đa dạng. Song so với cơ cấu ngành , cơ cấu vùng kinh tế có sức ỳ lớn, cho nên việc xây dựng các vùng chuyên môn hóa cần đƣợc xem xét và nghiên cứu cụ thể, thận trọng, nếu vi phạm sai lầm có thể dẫn đến khó khắc phục và chịu tổn thất rất lớn. Về cơ cấu thành phần kinh tế Từ Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI đã xác định chuyển nền kinh tế nƣớc ta từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc theo định hƣớng XHCN.

Các thành phần kinh tế nhƣ: Nhà nƣớc, tập thể, tƣ nhân, tƣ bản, liên doanh có địa vị pháp lý nhƣ nhau, cùng bình đẳng sản xuất kinh doanh theo pháp luật. Trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nông thôn, các thành phần kinh tế nổi lên xu thế nhƣ sau: Kinh tế nhà nƣớc còn tồn tại và phát triển ở một số ngành dịch vụ nông nghiệp nhƣ: Thủy nông, vật tƣ, giống và thú y; Kinh tế HTX theo kiểu mới hiện nay đang từng bƣớc hình thành; Kinh tế hộ nông dân là đơn vị sản xuất tự chủ ra đời đã tỏ ra phù hợp với giai đoạn hiện nay.Trong quá trình đó đang diễn ra xu hƣớng chuyển biến kinh tế hộ tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hóa. Đặc trưng của cơ cấu nông nghiệp nông thôn Cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn có 6 đặc trƣng cơ bản[2],[5]: Một là, cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn mang tính khách quan, không phụ thuộc ý muốn chủ quan của con ngƣời. Hai là, cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn mang tính lịch sử, xã hội gắn liền với ðặc ðiểm kinh tế xã hội của từng vùng sinh thái.

Ba là, cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn không ngừng vận động, biến đổi theo xu hƣớng ngày càng hoàn thiện, hợp lý hóa và có hiệu quả. Bốn là, cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn là một cơ cấu kinh tế mở, luôn gắn liền với quá trình hợp tác và phân công lao động với bên ngoài. Năm là, trong thời kì đầu cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn ngành nông nghiệp chiếm ƣu thế trong đó trồng trọt là chủ yếu, ngành công nghiệp chƣa phát triển (chủ yếu là nghề truyền thống, tiểu thủ công nghiệp), ngành dịch vụ cũng kém phát triển (chủ yếu về dịch vụ đời sống với chất lƣợng thấp). Sáu là, cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn vận động ,phát triển trên một địa bàn rộng lớn.

Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn Cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn chịu ảnh hƣởng của các nhóm nhân tố sau đây [5] : 2. Nhóm các nhân tố về điều kiện tự nhiên a) Vị trí địa lý Mỗi vùng , mỗi địa phƣơng đều có những lợi thế và hạn chế riêng về vị trí địa lý. Những vùng gần thị trƣờng tiêu thụ, thuận lợi về giao thông, thuận lợi về các dịch vụ đầu vào và đầu ra cho sản xuất sẽ có thuận lợi hơn trong việc dịch chuyển cơ cấu kinh tế theo hƣớng phát triển sản xuất hàng hóa, gắn sản xuất với chế biến thị trƣờng. e 9 b) Điều kiện sinh thái Cây trồng, vật nuôi là những cơ thể sống có quan hệ mật thiết với điều kiện tự nhiên của từng vùng nhất định.

Bởi vậy, ngƣời sản xuất không thể đem những cây trồng, vật nuôi, có nguồn gốc vùng ôn đới, hàn đới, chuyển sang nuôi, trồng ở vùng nhiệt đới hoặc làm ngƣợc lại. Ngƣời ta cũng không thể đem toàn bộ cây trồng thuộc vụ xuân sang trồng ở vụ mùa,…Trong bố trí cơ cấu sản xuất nông nghiệp, ngƣời sản xuất cũng không thể không tính đến việc né tránh và chống đỡ những tác hại của úng lụt, khô hạn, giông bão,… c) Các nguồn tài nguyên (nguồn nước, biển, rừng, khoáng sản). Các nguồn tài nguyên đƣợc xem nhƣ là các lợi thế của từng vùng và từng tiểu vùng trong phát triển sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp.Tuy nhiên, các nguồn tài nguyên ngày càng khan hiếm dần, đòi hỏi việc sắp xếp, bố trí cơ cấu sản xuất phải theo hƣớng tiết kiệm và bảo vệ tài nguyên để phát triển bền vững. Nhóm các nhân tố về điều kiện kinh tế- xã hội a)Nhân tố thị trường Thị trƣờng là nhân tố ảnh hƣởng rất quan trọng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp bởi vì trong nền kinh tế thị trƣờng, mục tiêu của ngƣời sản xuất là tối đa hóa lợi nhuận.

Để đạt hiệu quả kinh tế cao, ngƣời sản xuất phải nắm vững và trả lời đƣợc 3 câu hỏi: Sản xuất cái gì? Sản xuất nhƣ thế nào? Sản xuất cho ai?[16]. Thị trƣờng chịu ảnh hƣởng của 3 quy luật kinh tế cơ bản: Quy luật về quan hệ cung cầu, quy luật giá trị và quy luật cạnh tranh. Ba quy luật này luôn chi phối mọi hoạt động kinh tế-xã hội trong điều kiện kinh tế thị trƣờng. b) Nhân tố về chất lượng và nguồn nhân lực Hiệu quả của quá trình sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất lớn vào phƣơng thức kết hợp giữa yếu tố lao động sống và yếu tố về lao động vật hóa trong quá trình tổ chức sản xuất.

Chất lƣợng nguồn nhân lực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp.