Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu. Chương này giới thiệu tổng quan về vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và những điểm mới của đề tài. Chương 2: Tổng quan lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm về đo lường bất ổn tài chính của ngân hàng bằng Z-score. Chương này trình bày tổng quan cơ sở lý thuyết về đo lường bất ổn tài chính của Ngân hàng bằng Z-score, điểm qua các nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài.
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu. Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu đã được xác định, tác giả trình bày phương pháp nghiên cứu, mô hình nghiên cứu và nguồn số liệu, cách thức tính toán số liệu để đạt mục tiêu nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Chương này trình bày kết quả tính toán Z-score, kết quả ước lượng mô hình thực nghiệm và đưa ra các thảo luận về kết quả nghiên cứu.
Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách. Chương này trình bày tóm tắt các kết quả nghiên cứu đã đạt được, các hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo. -6- CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM VỀ ĐO LƯỜNG BẤT ỔN TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG BẰNG Z-SCORE 2.1 Cơ sở lý thuyết về bất ổn tài chính của ngân hàng và chỉ số Z-score 2.1 Lý thuyết về ổn định tài chính và bất ổn tài chính Theo Deutsche Bundesbank (2003), nghĩa rộng của sự ổn định tài chính mô tả trạng thái ổn định, một trạng thái mà hệ thống tài chính thực hiện một cách hiệu quả các chức năng kinh tế chính, chẳng hạn như phân bổ nguồn lực, phân tán rủi ro và trung gian thanh toán; và hệ thống đó có thể thực hiện tốt các chức năng của nó ngay cả khi có sự kiện chấn động, những tình huống căng thẳng hay những thời kỳ có biến động mạnh. Theo định nghĩa của Ngân hàng trung ương Châu Âu, ổn định tài chính là điều kiện mà hệ thống tài chính, bao gồm các trung gian tài chính, cơ sở hạ tầng và thị trường có khả năng chịu đựng những cú sốc và tháo gỡ được sự mất cân đối tài chính, do đó giảm thiểu khả năng bị gián đoạn trong quá trình trung gian tài chính, cũng như giảm đáng kể ảnh hưởng trong việc phân bổ nguồn tài chính nhàn rỗi đến các cơ hội đầu tư sinh lời.
Theo Wellink (2002), một hệ thống tài chính ổn định là có khả năng phân bổ hiệu quả các nguồn lực và hấp thụ những cú sốc, ngăn chặn những tác động xấu đến nền kinh tế và hệ thống tài chính. Ngoài ra, hệ thống tài chính đó cũng không được là nguồn phát sinh các cú sốc. Sự ổn định của hệ thống tài chính là một điều kiện quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, hầu hết các giao dịch trong nền kinh tế thực được thực hiện thông qua hệ thống tài chính. Tầm quan trọng của ổn định tài chính dễ thấy nhất trong các tình huống tài chính bất ổn, chẳng hạn như các ngân hàng miễn cưỡng tài trợ cho các dự án mà giá trị tài sản lệch quá mức so với giá trị thực của nó, hoặc thanh -7- toán không kịp thời.
Nghiêm trọng hơn, bất ổn tài chính có thể dẫn đến phá sản ngân hàng, siêu lạm phát hay sụp đổ thị trường chứng khoán. Theo Chant & ctg (2003), bất ổn tài chính đề cập đến những điều kiện trong thị trường tài chính mà gây tổn hại hay đe dọa đến hiệu suất hoạt động của nền kinh tế thông qua hoạt động của hệ thống tài chính. Sự bất ổn như vậy gây tổn hại đến sự vận hành của nền kinh tế theo nhiều cách khác nhau. Nó có thể làm suy giảm tình hình tài chính của các đơn vị phi tài chính như các hộ gia đình, các doanh nghiệp và chính phủ đến mức làm cho các dòng tài chính đến họ thu hẹp lại.
Nó cũng có thể phá vỡ hoạt động của các tổ chức tài chính nói riêng và thị trường nói chung và làm cho chúng ít có khả năng tài trợ cho nền kinh tế. Bất ổn tài chính khác nhau về thời gian và không gian tùy thuộc vào điểm khởi đầu của nó, các thành phần của hệ thống tài chính bị ảnh hưởng và gây ra hậu quả. Mối đe dọa đến sự ổn định tài chính đến từ nhiều nguồn khác nhau như sự phá sản của một ngân hàng nhỏ, ngân hàng chuyên biệt hay ngân hàng hối đoái; sự cố máy tính tại một ngân hàng lớn; hay từ hoạt động cho vay có vấn đề của một ngân hàng ít được biết đến,… Theo Davis (2001), rủi ro hệ thống và sự bất ổn tài chính là một rủi ro có thể làm tăng nguy cơ khủng hoảng tài chính. Sau đó, một cuộc khủng hoảng tài chính có thể được mô tả như một sự sụp đổ lớn của hệ thống tài chính dẫn đến không thể cung cấp dịch vụ thanh toán cho nền kinh tế hoặc phân bổ tín dụng đến các cơ hội đầu tư hiệu quả.
Ông cho rằng các cuộc khủng hoảng tài chính sẽ ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh tế và do đó thúc đẩy sự ổn định tài chính là tương đương với quản trị rủi ro hệ thống. Theo Mishkin (1999), bất ổn tài chính xảy ra khi những cú sốc đến hệ thống tài chính gây trở ngại đến luồng thông tin làm cho hệ thống tài chính không thể làm tốt chức năng của nó trong việc phân phối tài chính cho những chủ thể có cơ hội đầu tư hiệu quả. -8- Nhìn chung, các nghiên cứu trước có hai cách tiếp cận, hoặc là “ổn định tài chính”, hoặc là “bất ổn tài chính” và bất ổn tài chính là trạng thái ngược lại với ổn định tài chính. Xét ở góc độ vĩ mô, ổn định tài chính là tình trạng mà hệ thống tài chính vận hành trơn tru, thực hiện tốt các chức năng của nó, có khả năng hứng chịu các cú sốc từ bên ngoài, và tự bản thân nó không gây ra cú sốc ảnh hưởng đến nền kinh tế.
Còn nếu hiểu theo nghĩa hẹp hơn, ổn định tài chính của một tổ chức tài chính là trạng thái mà tổ chức đó vận hành trơn tru, thực hiện tốt các hoạt động, chức năng của nó, do đó hiệu quả mang lại là khá và ổn định, có khả năng hứng chịu được cú sốc từ môi trường bên ngoài.2 Bất ổn tài chính của ngân hàng Theo Rolnick & Weber (1985), không có một sự đồng thuận nào định nghĩa chính xác về bất ổn tài chính của ngân hàng. Tuy nhiên, theo quan điểm thông thường, nó có nghĩa là cơn hoảng loạn ngân hàng nói chung có liên quan đến một cú sốc kinh tế của một ngân hàng nào đó mà bị phóng đại bởi hành động của những người gửi tiền không có đầy đủ thông tin, họ nghi ngờ giá trị tài sản của ngân hàng thấp hơn giá trị nợ của ngân hàng nên rút tiền gửi. Vấn đề ở một số ngân hàng gặp khó khăn làm cho những người gửi tiền lo lắng về những ngân hàng khác, họ rút tiền ồ ạt và có thể kéo theo bất ổn cả hệ thống ngân hàng. Bất ổn tài chính của ngân hàng là hậu quả của những xung đột lợi ích mà ngân hàng phải đối mặt do nó hoạt động như một định chế tài chính trung gian giữa người gửi tiền và người vay tiền.
Các ngân hàng tham gia kết nối hai mối quan hệ, ngân hàng là đại lý cho vay đối với người đi vay và ngân hàng là đại lý nhận tiền gửi đối với người gửi tiền. Ngân hàng hoạt động trong tổng hòa các mối quan hệ với với các chủ thể khác, luật pháp, chính trị, xã hội và chịu ảnh hưởng bởi những hành vi chủ quan hay những sự kiện khách quan xảy ra. -9- Có nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến bất ổn tài chính của ngân hàng. Một trong những nguyên nhân là khủng hoảng thanh khoản do nhu cầu về thanh toán ngắn hạn vượt quá dự trữ tài sản thanh khoản cao, xuất phát từ mất cân đối giữa tài sản và nguồn vốn của ngân hàng khi tài sản nợ của ngân hàng có xu hướng ngắn hạn trong khi tài sản có có xu hướng dài hạn và thanh khoản thấp (Lai, 2002).
Nguyên nhân sâu xa hơn có thể dẫn đến thiếu hụt thanh khoản của ngân hàng là do chất lượng tài sản giảm, nợ xấu của ngân hàng tăng cao và khả năng thu hồi thấp trong khi nguồn vốn sử dụng chủ yếu là tiền huy động. Khi người gửi tiền nắm bắt được thông tin tình hình tài chính của ngân hàng suy yếu, họ sẽ ồ ạt rút tiền để đảm bảo nguồn tài chính của mình an toàn, tình trạng này xảy ra sẽ làm trầm trọng thêm những bất ổn của ngân hàng. Bất ổn tài chính của một ngân hàng có thể lan rộng thành khủng hoảng hệ thống ngân hàng và có thể gây khủng hoảng tài chính đơn lẻ hoặc đồng thời với khủng hoảng tiền tệ và khủng hoảng nợ. Do vậy việc sử dụng một công cụ để đo lường và dự báo bất ổn tài chính của ngân hàng là hết sức cần thiết.
Hiện nay, một trong những chỉ tiêu đo lường bất ổn là rủi ro khánh kiệt đo lường bằng Z-score.3 Vận dụng chỉ số Z-score trong đo lường bất ổn tài chính của ngân hàng Việc tìm ra một phương pháp để dự báo trước những bất ổn có thể dẫn đến nguy cơ phá sản luôn là một trong những mối quan tâm hàng đầu của các nhà nghiên cứu về lĩnh vực tài chính. Trong lịch sử, có nhiều phương pháp đã được nghiên cứu phát triển để làm việc này, trong số đó thì chỉ số Z-score là chỉ số được cả hai giới học thuật và thực hành công nhận và sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới. Chỉ số này được phát minh bởi Giáo Sư Edward I. Altman, trường kinh doanh Leonard N.
Stern, thuộc trường Đại Học New York, dựa vào nghiên cứu công phu trên số lượng lớn các công ty thuộc các ngành nghề khác nhau từ những năm 1968. Trong mô hình Z-score nguyên thủy dự báo rủi ro phá sản cho các doanh nghiệp cổ phần hóa ngành sản xuất, chỉ số Z-score được tính toán dựa vào 5 yếu tố là tỷ số vốn lưu động trên tổng tài sản, tỷ số lợi nhuận giữ lại -10- trên tổng tài sản, tỷ số lợi nhuận trước lãi vay và thuế trên tổng tài sản, giá thị trường của vốn chủ sở hữu trên giá trị sổ sách của tổng nợ và tỷ số doanh số bán trên tổng tài sản. Từ mô hình cơ bản, Giáo Sư Edward I.