Toàn văn Luận văn: Chính sách đối ngoại Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V. Putin

Khám phá luận văn thạc sĩ về chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V. Putin, phân tích và đánh giá các chiến lược quan trọng.

• Tác giả: Nguyễn Hải Vân Anh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quang Minh
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quốc tế học
• Đề tài: Chính Sách Đối Ngoại Của Liên Bang Nga Dưới Thời Tổng Thống V.Putin
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Tình hình thế giới và Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin
• 1.1. Tình hình thế giới
• 1.2. Tình hình trong nước
• 1.3. Vài nét về con người V.Putin
• 2. CHƯƠNG 2: Nội dung cơ bản trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin
• 2.1. Quá trình hình thành chính sách đối ngoại
• 2.1.1. Mục tiêu của chính sách đối ngoại
• 2.1.2. Những giai đoạn chính trong quá trình hình thành chính sách đối ngoại
• 2.2. Nội dung của chính sách đối ngoại
• 2.2.1. Chính sách đối ngoại “định hướng Âu- Á”
• 2.2.2. Chính sách đối ngoại của Nga với một số đối tác
• 2.2.2.1. Chính sách đối ngoại của Nga đối với SNG
• 2.2.2.2. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Châu Âu
• 2.2.2.3. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Mỹ
• 2.2.2.4. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Châu Á
• 2.2.3. Chính sách đối ngoại linh hoạt, thực dụng
• 3. CHƯƠNG 3: Đánh giá chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin
• 3.1. Một số thành tựu
• 3.2. Một số thách thức
• 3.3. Tác động của chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin đối với thế giới và khu vực
• 3.4. Triển vọng chính sách đối ngoại của Liên bang Nga
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V. Putin đã trải qua nhiều biến động và thay đổi đáng kể. Kể từ khi nhậm chức vào năm 2000, Putin đã định hình lại chính sách đối ngoại của Nga, tập trung vào việc khôi phục vị thế của quốc gia này trên trường quốc tế. Chính sách này không chỉ phản ánh những thách thức mà Nga phải đối mặt mà còn thể hiện những mục tiêu chiến lược mà Putin đặt ra cho đất nước.

1.1. Lịch sử hình thành chính sách đối ngoại của Nga

Chính sách đối ngoại của Nga dưới thời Putin được hình thành từ những kinh nghiệm lịch sử của Liên Xô và những thay đổi trong bối cảnh quốc tế. Sau sự sụp đổ của Liên Xô, Nga đã phải tìm kiếm một hướng đi mới để khôi phục vị thế của mình.

1.2. Các yếu tố tác động đến chính sách đối ngoại

Nhiều yếu tố đã tác động đến chính sách đối ngoại của Nga, bao gồm tình hình kinh tế, an ninh quốc gia, và các mối quan hệ quốc tế. Sự cạnh tranh với phương Tây và các cường quốc khác cũng là một yếu tố quan trọng.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga

Chính sách đối ngoại của Nga dưới thời Putin không chỉ gặp phải những thách thức từ bên ngoài mà còn từ bên trong. Sự thay đổi trong bối cảnh quốc tế, sự gia tăng của các cường quốc mới, và những vấn đề nội bộ đã tạo ra nhiều khó khăn cho chính sách này.

2.1. Cạnh tranh với phương Tây

Sự cạnh tranh với phương Tây, đặc biệt là Mỹ và EU, đã tạo ra nhiều thách thức cho chính sách đối ngoại của Nga. Các biện pháp trừng phạt và sự cô lập quốc tế đã ảnh hưởng đến nền kinh tế và an ninh của Nga.

2.2. Tình hình an ninh khu vực

Tình hình an ninh khu vực, đặc biệt là ở các nước láng giềng như Ukraine và Georgia, đã đặt ra nhiều thách thức cho chính sách đối ngoại của Nga. Các cuộc khủng hoảng này không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế mà còn đến sự ổn định nội bộ của Nga.

III. Phương pháp và chiến lược trong chính sách đối ngoại của Nga

Chính sách đối ngoại của Nga dưới thời Putin được xây dựng dựa trên nhiều phương pháp và chiến lược khác nhau. Những phương pháp này không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn để khôi phục vị thế của Nga trên trường quốc tế.

3.1. Chính sách đối ngoại linh hoạt và thực dụng

Putin đã áp dụng một chính sách đối ngoại linh hoạt, thực dụng, nhằm tạo ra mối quan hệ cân bằng giữa các cường quốc. Điều này giúp Nga duy trì được sự ổn định và phát triển trong bối cảnh quốc tế phức tạp.

3.2. Định hướng Âu Á trong chính sách đối ngoại

Chính sách đối ngoại của Nga dưới thời Putin đã chuyển hướng sang định hướng Âu - Á, nhằm thiết lập mối quan hệ tốt hơn với các nước châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Nga

Chính sách đối ngoại của Nga dưới thời Putin đã có những ứng dụng thực tiễn rõ rệt, từ việc thiết lập các mối quan hệ đối tác chiến lược đến việc tham gia vào các tổ chức quốc tế. Những kết quả này không chỉ giúp Nga khôi phục vị thế mà còn tạo ra những cơ hội mới cho sự phát triển.

4.1. Quan hệ Nga Trung Quốc

Mối quan hệ giữa Nga và Trung Quốc đã trở nên chặt chẽ hơn dưới thời Putin, với nhiều thỏa thuận hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, an ninh và chính trị. Điều này giúp Nga tăng cường vị thế của mình trong khu vực châu Á.

4.2. Tác động đến quan hệ quốc tế

Chính sách đối ngoại của Nga đã có tác động lớn đến quan hệ quốc tế, đặc biệt là trong việc định hình lại trật tự thế giới. Sự tham gia của Nga vào các vấn đề quốc tế đã giúp nước này khẳng định vai trò của mình trên trường quốc tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách đối ngoại Nga

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V. Putin đã trải qua nhiều thách thức và biến động. Tuy nhiên, với những chiến lược và phương pháp linh hoạt, Nga đã có thể khôi phục vị thế của mình trên trường quốc tế. Triển vọng tương lai của chính sách này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi trong bối cảnh quốc tế.

5.1. Dự báo về chính sách đối ngoại trong tương lai

Dự báo rằng chính sách đối ngoại của Nga sẽ tiếp tục tập trung vào việc củng cố mối quan hệ với các cường quốc mới và duy trì sự ổn định trong khu vực. Điều này sẽ giúp Nga khẳng định vị thế của mình trong trật tự thế giới mới.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng Nga vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong chính sách đối ngoại, bao gồm sự cạnh tranh với phương Tây và các vấn đề nội bộ. Việc vượt qua những thách thức này sẽ quyết định thành công của chính sách đối ngoại trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1991-1998 ghi nhận thiệt hại kinh tế của Liên bang Nga sau cải cách ước tính lên tới 1.200 tỷ USD, gấp 3 lần tổn thất trong Chiến tranh thế giới thứ hai, với mức sụt giảm GDP đạt 19% năm 1992 và 8% năm 1998. Sự sụp đổ của Liên bang Xô viết cùng sự thất bại của đường lối ngoại giao hướng Tây thời kỳ đầu đã khiến nước Nga rơi vào tình trạng khủng hoảng toàn diện, suy giảm nghiêm trọng vị thế trên trường quốc tế và đối mặt với nguy cơ bị cô lập. Đứng trước bối cảnh đó, sự xuất hiện của Tổng thống Vladimir Putin từ năm 2000 đã tạo nên bước ngoặt lịch sử trong việc tái định hình chiến lược phát triển đất nước. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ quá trình hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin trong hai nhiệm kỳ liên tiếp từ năm 2000 đến năm 2008. Mục tiêu cụ thể là phân tích các tiền đề kinh tế - chính trị, hệ thống quan điểm cốt lõi trong chính sách định hướng Âu - Á, cũng như đánh giá kết quả triển khai trên các trục đối tác chiến lược gồm Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), Liên minh Châu Âu (EU), Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, ASEAN và Việt Nam. Ý nghĩa nghiên cứu được minh chứng qua các chỉ số phục hồi ấn tượng của nước Nga: tốc độ tăng trưởng GDP đạt 8,1% vào năm 2007 và sức mua tương đương vươn lên vị trí thứ 7 trên toàn cầu. Đề tài cung cấp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc, đóng góp bài học thực tiễn giá trị cho việc nghiên cứu chính sách quốc tế đương đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Chủ nghĩa Hiện thực và Hiện thực mới trong Quan hệ Quốc tế làm nền tảng phân tích chủ đạo. Các lý thuyết này nhấn mạnh rằng hành vi đối ngoại của một quốc gia xuất phát từ mục tiêu tối đa hóa lợi ích dân tộc, bảo đảm an ninh sinh tồn và xác lập thế cân bằng quyền lực trong hệ thống quốc tế vô chính phủ. Bên cạnh đó, lý thuyết Địa chính trị Á - Âu được tích hợp để phân tích vị thế độc thấu của Liên bang Nga - quốc gia có diện tích hơn 17 triệu km2 với 14 triệu km2 nằm tại châu Á, đóng vai trò cầu nối địa chiến lược giữa hai lục địa. Mô hình hoạch định chính sách ngoại giao phục vụ phát triển kinh tế được xây dựng nhằm giải thích mối quan hệ hữu cơ giữa việc ổn định chính trị nội bộ và gia tăng sức mạnh đối ngoại. Hệ thống khái niệm then chốt bao gồm: Chính sách đối ngoại định hướng Âu - Á (ngoại giao hai cánh), Trật tự thế giới đa cực, Chủ nghĩa thực dụng linh hoạt và Lợi ích quốc gia làm hạt nhân. Khung lý thuyết này khẳng định không gian 12 quốc gia thành viên SNG là vành đai an ninh xung yếu, đồng thời việc khai thác nguồn tài nguyên khổng lồ (kế thừa khoảng 70% tiềm lực kinh tế của Liên Xô) là đòn bẩy trực tiếp cho nền ngoại giao Nga.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn tiến hành khảo sát và xử lý nguồn dữ liệu sơ cấp đồ sộ với cỡ mẫu bao gồm hơn 60 văn kiện pháp lý ngoại giao, thông điệp liên bang, báo cáo an ninh chiến lược và các hiệp định quốc tế tiêu biểu trong giai đoạn 2000-2008. Mẫu nghiên cứu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các văn kiện mang tính bước ngoặt như Chiến lược An ninh Quốc gia tháng 1 năm 2000, Ý tưởng Chính sách Ngoại giao tháng 7 năm 2000, Hiệp ước Láng giềng thân thiện, hữu nghị và hợp tác Nga - Trung gồm 25 điều năm 2001, cùng các tuyên bố chung định hình quan hệ đối tác với ASEAN và Việt Nam. Về phương pháp phân tích, tác giả kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc, đồng thời áp dụng phương pháp so sánh đối chiếu và tiếp cận hệ thống. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm tái hiện một cách khách quan tiến trình điều chỉnh chính sách từ đường lối Đại Tây Dương sang đường lối Âu - Á, giải mã bản chất các mối quan hệ song phương phức tạp và đánh giá chính xác tác động của ngoại giao thực dụng đối với sự phục hưng của nước Nga trong suốt 8 năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn phát hiện sự chuyển dịch chiến lược mang tính quyết định từ chính sách ngoại giao phụ thuộc phương Tây sang đường lối định hướng Âu - Á độc lập, giúp đảo chiều tăng trưởng kinh tế từ mức sụt giảm GDP 12% năm 1994 thành mức tăng trưởng thực tế 8,1% vào năm 2007. Thứ hai, Liên bang Nga đã củng cố vững chắc không gian địa chính trị tại SNG và tạo lập thế cân bằng chiến lược với các cường quốc châu Á; điển hình là việc thúc đẩy quan hệ đối tác toàn diện với Trung Quốc (nền kinh tế tăng trưởng 8-9%/năm) và duy trì cung cấp 60-70% trang thiết bị quân sự chủ lực cho Ấn Độ. Thứ ba, ngoại giao Nga đã ghi nhận bước đột phá tại Đông Nam Á khi gia nhập Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) năm 2004, ký kết Chương trình hợp tác toàn diện 2005-2015 với ASEAN - khối thương mại có quy mô 1.000 tỷ USD. Đặc biệt trong quan hệ với Việt Nam, chuyến thăm lịch sử của Tổng thống V.Putin năm 2001 đã xác lập khuôn khổ Đối tác Chiến lược, đi kèm quyết định xóa 85% nợ cũ và tái cơ cấu 1,7 tỷ USD vào các dự án liên doanh kinh tế - năng lượng trọng điểm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự thành công của chính sách đối ngoại thời kỳ này là tư duy ngoại giao phục vụ kinh tế, lấy ổn định nội bộ làm điểm tựa vững chắc cho hoạt động quốc tế. So sánh với các công trình nghiên cứu giai đoạn trước vốn nhìn nhận chính sách của Nga một cách rời rạc, luận văn đã chứng minh tính nhất quán của mô hình thế giới đa cực mà Nga kiên trì theo đuổi nhằm hạn chế chủ nghĩa đơn phương của Mỹ và NATO. Để làm rõ hơn các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến trình ký kết các hiệp ước quốc tế có thể được trình bày sinh động qua biểu đồ đường thể hiện tương quan GDP giai đoạn 1991-2007. Đồng thời, một bảng số liệu so sánh kim ngạch thương mại, đầu tư trực tiếp và hợp đồng quốc phòng giữa Nga với các đối tác lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và ASEAN sẽ trực quan hóa rõ nét hiệu quả của chính sách ngoại giao hai cánh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu và hợp tác công nghệ, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng trao đổi thương mại với khu vực châu Á - Thái Bình Dương lên mức trên 25% trong lộ trình 5 năm tiếp theo, do Bộ Ngoại giao phối hợp chặt chẽ với Bộ Phát triển Kinh tế Liên bang Nga chủ trì thực hiện.

Thứ hai, thể chế hóa chiến lược ngoại giao năng lượng, bảo đảm mục tiêu duy trì sản lượng xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt ổn định với mức tăng trưởng 5-7% hàng năm sang các thị trường tiêu thụ tiềm năng tại Nam Á và Đông Á, do các tập đoàn năng lượng nhà nước phối hợp với cơ quan đại diện ngoại giao triển khai.

Thứ ba, củng cố và nâng tầm quan hệ đối tác chiến lược với các quốc gia bạn bè truyền thống tại Đông Nam Á, trọng tâm là Việt Nam, thông qua việc thúc đẩy các liên doanh thăm dò dầu khí và phấn đấu đưa kim ngạch thương mại song phương đạt mốc 3-5 tỷ USD trong giai đoạn 2008-2015, do Ủy ban Liên chính phủ về hợp tác kinh tế - thương mại và khoa học - kỹ thuật điều phối.

Thứ tư, gia tăng mức độ tham gia thực chất vào các thể chế đa phương khu vực như Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), bảo đảm hoàn thành các cam kết an ninh chung và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia trong tầm nhìn chiến lược 2010-2020, do các phái đoàn ngoại giao đa phương đảm trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia quan hệ quốc tế và cán bộ ngoại giao, những người cần nghiên cứu mô hình đối ngoại thực dụng để ứng dụng vào việc cân bằng quan hệ với các nước lớn và bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia.

Nhóm thứ hai là giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc chuyên ngành Quan hệ Quốc tế, Quốc tế học và Chính trị học, sử dụng luận văn làm tài liệu học thuật giá trị với khung lý thuyết chuẩn xác và hơn 60 nguồn tư liệu tham khảo uy tín.

Nhóm thứ ba là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nhà đầu tư và chuyên gia xúc tiến thương mại quốc tế, nhằm nắm bắt cấu trúc thị trường không gian SNG và các cơ hội hợp tác năng lượng, thương mại trị giá hàng tỷ USD.

Nhóm thứ tư là sinh viên ngành Lịch sử Thế giới và Ngoại giao đương đại, giúp tra cứu toàn diện tiến trình chuyển dịch địa chiến lược toàn cầu từ đầu thế kỷ XXI đến nay.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách đối ngoại định hướng Âu - Á của Tổng thống V.Putin có điểm gì khác biệt so với thời kỳ trước? Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở tính cân bằng và thực dụng. Thay vì nghiêng hẳn về phương Tây dẫn đến suy thoái kinh tế 19% năm 1992, Tổng thống V.Putin xác lập đường lối coi trọng cả phương Đông và phương Tây, lấy lợi ích kinh tế làm thước đo và đưa GDP tăng trưởng 8,1% năm 2007.

Ngoại giao năng lượng đóng vai trò chiến lược như thế nào đối với Liên bang Nga? Năng lượng là công cụ ngoại giao trọng yếu. Với sản lượng hàng trăm triệu tấn dầu và gần 400 tỷ m3 khí đốt mỗi năm, Nga đã củng cố vị thế đàm phán tại châu Âu và mở rộng nguồn cung sang Ấn Độ - quốc gia có nhu cầu năng lượng ước tính tăng gấp 3 lần.

Vì sao không gian SNG được xếp là ưu tiên số một trong chính sách đối ngoại của Nga? Cộng đồng 12 quốc gia SNG đóng vai trò vành đai an ninh đệm trực tiếp trước sự mở rộng của NATO. Duy trì ảnh hưởng tại SNG giúp Nga ngăn chặn các mối đe dọa an ninh biên giới và bảo toàn không gian kinh tế truyền thống rộng lớn.

Quan hệ đối tác chiến lược Nga - Việt Nam được thúc đẩy cụ thể ra sao trong giai đoạn này? Năm 2001, hai nước ký Tuyên bố Đối tác Chiến lược trong chuyến thăm của Tổng thống V.Putin. Nga đã xóa 85% nợ cũ cho Việt Nam và chuyển đổi khoản nợ 1,7 tỷ USD còn lại thành các dự án hợp tác thương mại, đầu tư năng lượng thiết thực.

Chính sách đối ngoại của Nga đóng góp gì vào việc định hình trật tự thế giới đa cực? Nga liên kết chặt chẽ với các nền kinh tế lớn như Trung Quốc (chiếm 10% GDP toàn cầu theo sức mua tương đương) và Ấn Độ nhằm thúc đẩy cơ chế giải quyết tranh chấp đa phương qua Liên Hợp Quốc, kiên quyết phản đối trật tự thế giới đơn cực.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện quá trình chuyển đổi mang tính bước ngoặt của nền ngoại giao Liên bang Nga từ định hướng Đại Tây Dương sang định hướng Âu - Á thực dụng giai đoạn 2000-2008.
• Làm sáng tỏ mối quan hệ nhân quả chặt chẽ giữa việc ổn định chính trị, phục hồi tăng trưởng kinh tế trong nước với sự gia tăng vị thế cường quốc của Nga trên trường quốc tế.
• Phân tích sâu sắc kết quả thực thi chính sách cân bằng đối ngoại trên các địa bàn chiến lược xung yếu gồm SNG, EU, Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, ASEAN và Việt Nam.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cao, phục vụ hiệu quả cho công tác nghiên cứu lý luận và đào tạo chuyên ngành Quan hệ Quốc tế.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối về sự điều chỉnh chiến lược ngoại giao của Liên bang Nga trong các giai đoạn tiếp theo của thế kỷ XXI. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm vui lòng tham khảo toàn văn công trình để tiếp cận đầy đủ hệ thống dữ liệu và phân tích chuyên sâu về nền ngoại giao Nga hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TÌNH HÌNH THẾ GIỚI VÀ LIÊN BANG NGA DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG V. Tình hình thế giới Sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước ở Đông Âu tan rã, một trật tự thế giới mới đang được hình thành. Ngày 31 tháng 12 năm 1991, Liên Xô - cường quốc hàng đầu trên thế giới trong hệ thống quốc tế hai cực đã sụp đổ. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt lớn trong lịch sử thế giới hiện đại.

Liên Xô sụp đổ đồng nghĩa với sự kết thúc của cuộc Chiến tranh lạnh kéo dài trong nhiều năm giữa hai siêu cường trên thế giới là Liên Xô và Mỹ - đại diện cho hai 9 chế độ xã hội khác nhau, một bên là Tư bản chủ nghĩa và một bên là Xã hội chủ nghĩa. Thế giới chuyển từ trật tự hai cực sang một trật tự mới chưa xác định với sự nổi trội của Mỹ. Sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ có cơ hội thực hiện chính sách đơn phương của mình. Tuy nhiên, trong những năm cuối của thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, thế giới được chứng kiến sự vươn lên mạnh mẽ của những nền kinh tế mới.

Giờ đây, sức mạnh của Mỹ đang bị cạnh tranh bởi Liên minh Châu Âu, Nhật Bản, Ấn Độ và Trung Quốc. EU đang được xem như là một trung tâm quyền lực kinh tế, chính trị thế giới, với GDP xấp xỉ Mỹ. Các chỉ số khác như tỷ trọng thương mại toàn cầu hay thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của EU cũng vượt trội các trung tâm khác. Năm 2004, EU chiếm tỷ trọng 40,6% xuất khẩu và 45,2% đầu tư trực tiếp nước ngoài [50, tr.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đang nổi lên như là một cường quốc mới. Mặc dù, hiện tại Trung Quốc chỉ chiếm 3,5% GDP và 4% thương mại thế giới, nhưng Trung Quốc đang có một tiềm năng sức mạnh khổng lồ. Các nhà nghiên cứu khẳng định: “Nếu tính theo PPP thì Trung Quốc đã chiếm 10% GDP thế giới, đứng thứ hai sau Mỹ. Nếu với tốc độ tăng trưởng 6-9% thì Trung Quốc sẽ vượt Nhật Bản và Châu Âu trong việc góp phần vào tăng trưởng kinh tế thế giới ngay năm 2008” [26, tr.

Bên cạnh Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang có những bước phát triển nhanh chóng trên tất cả các lĩnh vực. Vai trò của Ấn Độ liên quan nhiều tới phát triển dịch vụ trong lĩnh vực công nghệ thông tin và các dịch vụ hiện đại, tức là các nước đang phát triển [52, tr. Những trung tâm quyền lực này đang đe dọa tới vị trí đứng đầu của Mỹ trong nền kinh tế, chính trị thế giới, đồng thời cũng đang cạnh tranh với nhau để củng cố vị thế của mình. Từ sự vươn lên mạnh mẽ của những nền kinh tế mới trên thế giới đã chứng minh cho một xu thế mới hiện này là thế giới sẽ chuyển mạnh từ chạy đua về quân sự, tranh giành những khoảng trống quyền lực sang cạnh tranh về kinh tế chiếm lĩnh thị trường.

Vì sức mạnh kinh tế là nhân tố hàng đầu quyết định sức mạnh tổng hợp của mỗi quốc gia, đóng vai trò quyết định vị thế của mỗi nước trên trường quốc tế, nên Liên bang Nga sẽ càng khó khăn hơn trong việc lấy lại vị trí cường quốc của Liên Xô trước đây. Trong những thập niên gần đây, “toàn cầu hoá” đã trở thành một trong những thuật ngữ được nhắc đến nhiều nhất. Toàn cầu hoá được biết đến hiện nay với những đặc điểm nổi bật là sự lưu chuyển tự do các dòng hàng hoá, dịch vụ, vốn, công nghệ, lao động ngày càng tăng, là sự hình thành các mạng lưới sản xuất quốc tế với vai trò chi phối các công ty 10 xuyên quốc gia, là sự cạnh tranh giữa các quốc gia và các khu vực. Tham gia toàn cầu hoá các quốc gia có thể nhanh chóng hội nhập và tiếp cận thị trường thế giới, qua đó hình thành đồng bộ các thể chế kinh tế thị trường trên quy mô toàn cầu.

Ngoài ra, các quốc gia khi tham gia vào quá trình toàn cầu hóa còn có khả năng tiếp cận được những thành quả sáng tạo về khoa học công nghệ, về tổ chức quản lý, về sản xuất và kinh doanh. Từ đó, thúc đẩy sự cải cách sâu rộng của nền kinh tế quốc gia và cả sự hợp tác khu vực để các quốc gia có thể nâng cao khả năng cạnh tranh trong nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, toàn cầu hoá cũng đặt ra hàng loạt nguy cơ và thách thức đối với các quốc gia, nhất là các quốc gia đang phát triển và kém phát triển. Do yêu cầu của toàn cầu hoá là đòi hỏi các nước phải dỡ bỏ các luật lệ bảo hộ kinh tế, các hàng rào thuế quan và phi thuế quan, cũng như các rào cản khác về đầu tư, tài chính, kỹ thuật, thể chế,.

nên những quốc gia này luôn luôn phải chịu sức ép nặng nề của các dòng hàng hoá, dịch vụ, công nghệ nhập khẩu và những chấn động khu vực và toàn cầu, trong đó, nguy cơ lớn nhất là những chấn động về tài chính tiền tệ. Từ đó, toàn cầu hóa làm trầm trọng thêm sự bất công xã hội, đào sâu hố ngăn cách giàu nghèo trong từng quốc gia và giữa các quốc gia với nhau. Hòa bình, hợp tác, phát triển được xem là xu hướng chính trong quan hệ quốc tế hiện nay. Một cuộc chiến tranh thế giới là khó xảy ra.

Nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, tôn giáo, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp lật đổ, còn xảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp ngày càng tăng và khó dự đoán diễn biến trên quy mô toàn cầu. Cục diện thế giới là bất ổn, phức tạp, không thái bình, căng thẳng, luôn xáo trộn với sự bùng nổ của các cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ dưới nhiều hình thức, cả về an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống [51, tr. Đồng thời, thế giới cũng đang phải đối diện với những nguy cơ gây bất ổn như chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa ly khai, chủ nghĩa phát xít mới, nạn buôn lậu vũ khí, các tổ chức mafia và tội phạm quốc tế đang ngày càng gia tăng trên phạm vi toàn cầu. Những nguy cơ này hiện đang trở thành mối đe dọa lớn nhất đối với hoà bình và an ninh của toàn nhân loại.

Đây là những đặc điểm nổi bật của tình hình quốc tế trong những năm cuối của thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI. Những thay đổi và biến động khó lường này của tình hình quốc tế đều có tác động đối với tất cả các quốc gia. Mỗi quốc gia phải có sự điều chỉnh trong chiến 11 lược đối ngoại của mình cho phù hợp với tình hình mới. Liên bang Nga cũng không nằm ngoài xu thế đó.

Nước Nga dưới thời V.Putin cần phải nhanh chóng đề ra được một chính sách đối ngoại giúp đất nước có thể ổn định được tình hình chính trị, khôi phục nền kinh tế đang bị suy thoái nghiêm trọng và đặc biệt là phải tìm được vị trí xứng đáng trong việc hình thành một trật tự thế giới mới. Tình hình trong nước Năm 2000, V.Elsin chọn làm người kế tục sự nghiệp, trở thành Tổng thống thứ hai của Liên bang Nga. Ngay từ khi mới nhậm chức, V.Putin đã phải đối diện với muôn vàn khó khăn và thách thức. * Về chính trị: Đặc điểm nổi bật của nền chính trị Nga trong thập niên 90 là sự mất ổn định và sự đối đầu tranh giành quyền lực giữa các thế lực.

Cuộc chính biến tháng 8 năm 1991 ở Liên Xô thất bại.Elsin thâu tóm mọi quyền lực, đẩy nhanh sự tan rã của Liên Xô. Tháng 12 năm 1991, Tổng thống ba nước Nga, Bêlarút, Ucraina ký Hiệp ước tại Bêlarút tuyên bố sự cáo chung của Liên Xô và sự ra đời của cộng đồng các quốc gia độc lập - SNG. Liên bang Nga trở thành người thừa kế Liên Xô cũ. Chính quyền Nga do B.Elsin làm Tổng thống chuyển nhanh sang nền kinh tế thị trường tự do, đẩy mạnh việc tư nhân hoá, tạo dựng chế độ dân chủ đa nguyên, đa đảng, cộng hoà tổng thống, tập trung nhiều quyền lực cho tổng thống.Elsin cũng đề ra chính sách đối ngoại “định hướng Đại Tây Dương” với mục tiêu đưa nước Nga nhanh chóng hội nhập với phương Tây và phục hồi vị thế cường quốc của Liên bang Nga trên trường thế giới.

Cuộc đấu tranh tranh giành quyền lực diễn ra gay gắt trong chính quyền mới của nước Nga, mâu thuẫn giữa B.Elsin, đại diện cho cơ quan hành pháp mới và Chủ tịch Xô viết tối cao Khasbulatov, đại diện cho hệ thống cơ quan lập pháp cũ, đẩy đến cao điểm thành cuộc xung đột vũ trang đẫm máu tháng 10 năm 1993. Kết quả là hệ thống Xô viết cũ từ Trung ương đến địa phương bị xoá bỏ. Đối thủ chính trị của B.Elsin đã bị loại bỏ và quyền lực của B.Elsin được củng cố. Ngày 12 tháng 12 năm 1993, B.Elsin tổ chức trưng cầu dân ý, thông qua Hiến pháp và bầu Quốc hội mới.

Nước Nga theo chế độ cộng hoà tổng thống với Quốc hội liên bang 12 gồm hai viện là Thượng viện (Hội đồng liên bang) và Hạ viện (Duma quốc gia). Với chế độ này, quyền lực tập trung chủ yếu trong tay Tổng thống. Tổng thống đã dàn xếp với các lực lượng chính trị ký kết thoả ước cam kết không dùng vũ lực để giành chính quyền, thay đổi một số thành phần chính phủ, đưa một số người có quan điểm cải cách ôn hoà vào chính phủ để giảm bớt sức ép của phe đối lập đối với chính phủ và Tổng thống. Tổng thống trực tiếp chỉ huy các Bộ Quốc phòng, An ninh, Ngoại giao, Nội vụ.

Tuy nhiên, do ảnh hưởng của tình hình kinh tế và việc đưa quân vào Chechnya (12-1994), uy tín của Tổng thống và chính phủ sụt giảm nghiêm trọng. Trong nội bộ chính phủ và giữa các phe phái diễn ra sự phân hoá gay gắt. Tháng 6 năm 1995, Duma ra Nghị quyết bất tín nhiệm chính phủ Chernomyrdin. Để tránh đổ vỡ, hơn nữa tương quan lực lượng chưa đủ áp đảo, hai bên đã đi đến sự thoả hiệp với nhau.

Tổng thống phải cách chức Bộ trưởng An ninh, Nội vụ và Bộ trưởng phụ trách các vấn đề dân tộc và chính sách khu vực, còn chính phủ Chernomyrdin được tiếp tục duy trì. Trong cuộc bầu cử Duma khoá II (17-12-1995), Đảng cộng sản Liên bang Nga giành được thắng lợi lớn, còn “Đảng nước Nga ngôi nhà của chúng ta ” và các đảng phái dân chủ khác thất bại, giành được số ghế ít hơn.