Luận văn Thạc sĩ: Chính quyền Kennedy và Cuộc chiến tranh Việt Nam (1960-1963)

Khám phá luận văn thạc sĩ về chính quyền Kennedy và cuộc chiến tranh Việt Nam giai đoạn 1960-1963, phân tích tác động và diễn biến lịch sử.

• Tác giả: Đoàn Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quốc Hùng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Chính quyền Kennedy và cuộc chiến tranh Việt Nam (1960 – 1963)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính quyền Kennedy và cuộc chiến tranh Việt Nam

Chính quyền Kennedy (1961-1963) là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử Mỹ, đặc biệt liên quan đến cuộc chiến tranh Việt Nam. Trong bối cảnh chiến tranh lạnh, Mỹ đã có những chính sách can thiệp sâu sắc vào Việt Nam nhằm ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản. Sự dính líu của Mỹ vào Việt Nam không chỉ là một cuộc chiến tranh quân sự mà còn là một cuộc chiến tranh chính trị và tâm lý. Chính quyền Kennedy đã áp dụng nhiều chiến lược mới, trong đó có chiến lược 'Phản ứng linh hoạt' nhằm đối phó với tình hình phức tạp tại miền Nam Việt Nam.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị của Việt Nam giai đoạn 1960 1963

Giai đoạn 1960-1963 là thời kỳ đầy biến động tại Việt Nam. Sau Hiệp định Geneva năm 1954, miền Nam Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Ngô Đình Diệm đã trở thành một điểm nóng trong cuộc chiến tranh lạnh. Mỹ đã quyết định can thiệp quân sự để hỗ trợ chính quyền Sài Gòn, nhằm ngăn chặn sự phát triển của phong trào cộng sản. Tình hình chính trị tại miền Nam trở nên căng thẳng với sự gia tăng của các cuộc biểu tình và kháng chiến của nhân dân.

1.2. Chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Kennedy

Chính quyền Kennedy đã thực hiện nhiều chính sách đối ngoại nhằm củng cố vị thế của Mỹ trên trường quốc tế. Một trong những chính sách quan trọng là 'chính sách thực lực', trong đó Mỹ cam kết hỗ trợ các chính quyền thân Mỹ trên toàn thế giới, đặc biệt là ở Đông Nam Á. Điều này dẫn đến việc Mỹ gia tăng sự hiện diện quân sự tại Việt Nam, với mục tiêu ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản.

II. Những thách thức mà chính quyền Kennedy đối mặt trong cuộc chiến tranh Việt Nam

Chính quyền Kennedy đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện các chính sách tại Việt Nam. Sự kháng cự mạnh mẽ từ phía nhân dân miền Nam, cùng với những thất bại quân sự, đã khiến cho chính quyền này gặp khó khăn trong việc duy trì sự ổn định. Các cuộc tấn công của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đã làm lộ rõ những yếu kém trong chiến lược quân sự của Mỹ.

2.1. Sự kháng cự của nhân dân miền Nam Việt Nam

Phong trào kháng chiến tại miền Nam đã phát triển mạnh mẽ, với sự tham gia của nhiều tầng lớp nhân dân. Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đã tổ chức nhiều cuộc tấn công nhằm vào các lực lượng Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Sự kiên cường của nhân dân miền Nam đã khiến cho chính quyền Kennedy phải xem xét lại chiến lược can thiệp của mình.

2.2. Những thất bại quân sự của Mỹ trong giai đoạn này

Mặc dù Mỹ đã đầu tư nhiều nguồn lực vào cuộc chiến tranh Việt Nam, nhưng các chiến dịch quân sự như Chiến dịch La Drang đã không đạt được kết quả như mong đợi. Những thất bại này đã làm dấy lên nhiều câu hỏi về tính hiệu quả của chiến lược 'Phản ứng linh hoạt' mà chính quyền Kennedy áp dụng.

III. Chiến lược quân sự của chính quyền Kennedy tại Việt Nam

Chiến lược quân sự của chính quyền Kennedy được xây dựng dựa trên nguyên tắc 'Phản ứng linh hoạt', nhằm tạo ra một cách tiếp cận linh hoạt hơn trong việc đối phó với các tình huống khẩn cấp. Điều này bao gồm việc tăng cường sự hiện diện quân sự và hỗ trợ cho quân đội Việt Nam Cộng hòa.

3.1. Chiến lược Phản ứng linh hoạt và tác động của nó

Chiến lược 'Phản ứng linh hoạt' được thiết kế để cho phép Mỹ có thể điều chỉnh lực lượng quân sự một cách nhanh chóng và hiệu quả. Tuy nhiên, chiến lược này cũng đã dẫn đến việc gia tăng số lượng quân nhân Mỹ tại Việt Nam, tạo ra những căng thẳng mới trong quan hệ với chính quyền Sài Gòn.

3.2. Sự gia tăng quân số và trang bị cho quân đội Việt Nam Cộng hòa

Chính quyền Kennedy đã quyết định tăng cường trang bị và huấn luyện cho quân đội Việt Nam Cộng hòa. Điều này bao gồm việc cung cấp vũ khí hiện đại và cử các cố vấn quân sự Mỹ đến hỗ trợ. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào Mỹ đã làm giảm khả năng tự chủ của quân đội Việt Nam Cộng hòa.

IV. Kết quả và tác động của cuộc chiến tranh Việt Nam dưới thời Kennedy

Cuộc chiến tranh Việt Nam dưới thời Kennedy đã để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho cả Mỹ và Việt Nam. Những thất bại quân sự và chính trị đã dẫn đến sự thay đổi trong chiến lược của Mỹ và tạo ra những tác động lâu dài đến quan hệ quốc tế.

4.1. Hệ lụy cho chính quyền Kennedy và Mỹ

Những thất bại trong cuộc chiến tranh Việt Nam đã khiến cho chính quyền Kennedy phải đối mặt với nhiều chỉ trích từ cả trong và ngoài nước. Sự can thiệp quân sự không thành công đã làm giảm uy tín của Mỹ trên trường quốc tế và tạo ra những mâu thuẫn trong nội bộ chính quyền.

4.2. Tác động đến quan hệ quốc tế và khu vực

Cuộc chiến tranh Việt Nam đã làm thay đổi cục diện quan hệ quốc tế, đặc biệt là trong bối cảnh chiến tranh lạnh. Sự can thiệp của Mỹ vào Việt Nam đã tạo ra những phản ứng mạnh mẽ từ các nước xã hội chủ nghĩa và làm gia tăng sự căng thẳng trong khu vực Đông Nam Á.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về chính quyền Kennedy và Việt Nam

Nghiên cứu về chính quyền Kennedy và cuộc chiến tranh Việt Nam không chỉ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử Mỹ mà còn cung cấp những bài học quý giá cho các thế hệ sau. Những thất bại và thành công trong giai đoạn này vẫn còn ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Mỹ cho đến ngày nay.

5.1. Những bài học từ cuộc chiến tranh Việt Nam

Cuộc chiến tranh Việt Nam đã để lại nhiều bài học về chiến lược quân sự, chính trị và ngoại giao. Sự thất bại của Mỹ trong việc đạt được mục tiêu tại Việt Nam đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ bối cảnh địa chính trị và văn hóa của các quốc gia mà Mỹ can thiệp.

5.2. Tương lai của nghiên cứu về chính quyền Kennedy

Nghiên cứu về chính quyền Kennedy và cuộc chiến tranh Việt Nam vẫn tiếp tục thu hút sự quan tâm của các học giả. Những tài liệu mới và quan điểm khác nhau sẽ giúp làm sáng tỏ hơn về giai đoạn lịch sử này và những tác động của nó đến hiện tại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Nhìn lại sự dính líu của Mỹ đối với Việt Nam từ năm 1950 đến 1959. Chính quyền Kennedy và cuộc chiến tranh Việt Nam (1960 – 1963). “Ở Việt Nam, chúng ta đang ở trong một đƣờng hầm mà chƣa thấy lối ra” (Kennedy) – Sự phá sản nặng nề của chính quyền Kennedy trong cuộc chiến tranh Việt Nam.

NHÌN LẠI SỰ DÍNH LÍU CỦA MỸ ĐỐI VỚI VIỆT NAM TỪ NĂM 1950 ĐẾN NĂM 1959. Bối cảnh quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cục diện quốc tế chuyển sang một bƣớc ngoặt lớn. Trật tự thế giới hai cực đƣợc hình thành trên cơ sở so sánh lực lƣợng giữa các bên tham chiến chủ chốt vào cuối chiến tranh. Từ ngày 4 đến 11-2-1945, Hội nghị tam cƣờng – Liên Xô, Mỹ, Anh đã họp ở Yalta (Liên Xô) nhằm giải quyết những tranh chấp, mâu thuẫn trong nội bộ phe Đồng minh chống phát xít.

Hội nghị đã diễn ra gay go, quyết liệt, cuối cùng đã đi tới những quyết định quan trọng về việc nhanh chóng kết thúc chiến tranh ở châu Âu, châu Á – Thái Bình Dƣơng, tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít, quyết định thành lập tổ chức Liên hợp quốc dựa trên nền tảng và nguyên tắc cơ bản sự nhất trí giữa năm cƣờng quốc Liên Xô, Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc để giữ gìn hoà bình và an ninh thế giới sau chiến tranh. Bên cạnh đó, hội nghị cũng đi tới thỏa thuận việc đóng quân ở các nƣớc bại trận và phân chia phạm vi ảnh hƣởng giữa các cƣờng quốc ở châu Âu, châu Á. Để tránh tổn thất lớn khi đổ bộ đánh Nhật, phía Mỹ và Anh đã đáp ứng các điều kiện để Liên Xô tham chiến chống quân phiệt Nhật. Đó là: duy trì nguyên trạng Mông Cổ, trả lại Liên Xô những quyền lợi của đế quốc Nga ở Viễn Đông.

Những quyết định của hội nghị đã trở thành khuôn khổ của trật tự thế giới mới, từng bƣớc đƣợc thiết lập trong những năm 1945 – 1947, thƣờng đƣợc gọi là “trật tự hai cực Yalta”. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, chủ nghĩa xã hội từ phạm vi một nƣớc đã mở rộng ra nhiều nƣớc trên thế giới, hình thành một hệ thống xã hội chủ nghĩa. Liên Xô ngày càng phát triển, trở thành cƣờng quốc mạnh nhất châu Âu, giữ vị trí quan trọng trên vũ đài chính trị thế giới. Với uy tín và ảnh 19 hƣởng mạnh mẽ, Liên Xô trở thành trung tâm của phong trào cộng sản quốc tế, là lực lƣợng chủ yếu chống lại âm mƣu bá chủ thế giới của Mỹ.

Hệ thống các nƣớc đế quốc chủ nghĩa bị chấn động: ba đế quốc Đức, Italia, Nhật Bản đã bị lực lƣợng Đồng minh đánh bại; Anh, Pháp suy yếu. Chỉ có Mỹ vƣợt lên mạnh mẽ sau chiến tranh, đứng đầu thế giới tƣ bản chủ nghĩa với thực lực kinh tế hùng hậu, ƣu thế hạt nhân áp đảo. Mỹ ra sức lôi kéo, tập hợp lực lƣợng chống lại các nƣớc xã hội chủ nghĩa và phong trào cách mạng thế giới. Tháng 3 - 1947, trong diễn văn đọc trƣớc Quốc hội Mỹ, Tổng thống Truman chính thức phát động cuộc “chiến tranh lạnh” chống Liên Xô và các nƣớc xã hội chủ nghĩa.

Truman cho rằng các nƣớc Đông Âu “vừa mới bị cộng sản thôn tính”, “Chủ nghĩa cộng sản đang đe dọa thế giới tự do”… Vì vậy, Mỹ phải đứng ra “đảm nhiệm sứ mệnh lãnh đạo thế giới tự do”, “giúp đỡ” các dân tộc trên thế giới chống lại “sự đe dọa của chủ nghĩa cộng sản”. Với sự ra đời của “chủ nghĩa Truman”, mối quan hệ đồng minh giữa Liên Xô với Mỹ và các nƣớc phƣơng Tây trong thời kì chiến tranh chống phát xít tan vỡ, thay vào đó là cuộc “chiến tranh lạnh”. Để lôi kéo các nƣớc Đồng minh vào cuộc “chiến tranh lạnh”, tháng 6 - 1947, Quốc hội Mỹ thông qua kế hoạch Marshall – một kế hoạch viện trợ cho các nƣớc Tây Âu. Tháng 4 - 1948, Quốc hội Mỹ thông qua “Đạo luật viện trợ nƣớc ngoài” với những quy định nhƣ: các nƣớc nhận viện trợ phải kí với Mỹ những hiệp định tay đôi có lợi cho Mỹ, phải thi hành các chính sách kinh tế, tài chính mà Mỹ yêu cầu, phải bảo đảm quyền lợi cho tƣ nhân Mỹ đầu tƣ kinh doanh, phải thiết lập tài khoản đặc biệt mà muốn sử dụng tài khoản này phải đƣợc Mỹ đồng ý… Ngoài ra đạo luật còn buộc các nƣớc nhận viện trợ chấm dứt việc buôn bán với các nƣớc xã hội chủ nghĩa, hủy bỏ kế hoạch “quốc hữu hóa” và gạt lực lƣợng tiến bộ ra khỏi chính phủ.

Trong thời gian thực hiện kế 20 hoạch Marshall từ 4-1958 đến 12-1951, Mỹ đã chi 12,5 tỉ đôla. Kế hoạch này đã giúp các nƣớc tƣ bản Tây Âu phục hồi nền kinh tế sau chiến tranh và phát triển nhanh chóng trong những năm 50, 60. Nhƣng mặt khác, kế hoạch Marshall đã giúp Mỹ xâm nhập về kinh tế, tiến tới can thiệp về chính trị, quân sự đối với các nƣớc Tây Âu. Trong hệ thống xã hội chủ nghĩa, từ tháng 7 - 1947, Liên Xô tiến hành kí kết các hiệp ƣớc liên minh kinh tế với các nƣớc Đông Âu, chuẩn bị cho việc thành lập một tổ chức kinh tế chung.

Ngày 8-1-1949, hội nghị kinh tế gồm đại diện các nƣớc Liên Xô, Anbani, Ba Lan, Bungari, Hunggari, Rumani, Tiệp Khắc quyết định thành lập Hội đồng tƣơng trợ kinh tế (SEV), một tổ chức liên minh kinh tế của các nƣớc xã hội chủ nghĩa. Nhƣ vậy, trên thế giới đã hình thành hai khối kinh tế đối lập nhau và đi kèm theo đó là hai khu vực thị trƣờng riêng rẽ. Thêm vào đó, tháng 4 - 1949, tại Washington, 12 nƣớc Tây Âu và Bắc Mĩ quyết định thành lập Tổ chức Hiệp ƣớc Bắc Đại Tây Dƣơng (NATO). Mặc dù nội dung bản Hiệp ƣớc nói về mục đích “bảo vệ hoà bình” nhƣng thực chất đây là một khối quân sự phục vụ cho lợi ích của chủ nghĩa đế quốc, chĩa mũi nhọn vào Liên Xô, các nƣớc xã hội chủ nghĩa và phong trào cách mạng thế giới.

Năm 1955, Mĩ đƣa Tây Đức vào khối NATO, làm cho tình hình thế giới thêm căng thẳng, nền hòa bình của các nƣớc châu Âu bị đe dọa. Trong bối cảnh đó, tháng 5 – 1955, Liên Xô và các nƣớc Đông Âu thành lập Tổ chức Hiệp ƣớc Vacsava nhằm bảo vệ an ninh của các nƣớc thành viên, duy trì hoà bình ở châu Âu, trở thành một đối trọng với NATO. Nhƣ vậy, sau khi chiến tranh kết thúc chƣa đầy một thập niên, ở châu Âu hình thành hai khối quân sự đối đầu ráo riết chạy đua vũ trang. Cuộc “chiến tranh lạnh” giữa hai cực Xô - Mĩ, sự đối đầu giữa hai khối Đông - Tây ngày càng trở nên gay gắt.

21 Bên cạnh việc tranh giành phạm vi ảnh hƣởng và vai trò lãnh đạo thế giới của các nƣớc lớn, sự đối đầu giữa hai phe tƣ bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa còn có cuộc đấu tranh quyết liệt giữa chủ nghĩa đế quốc xâm lƣợc, hiếu chiến với nhân dân các nƣớc, các dân tộc bị áp bức. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cuộc đấu tranh giành độc lập của các dân tộc ở Á, Phi, Mỹ Latinh trở thành trào lƣu cách mạng rộng lớn, sôi sục, làm cho hệ thống thuộc địa kiểu cũ của chủ nghĩa đế quốc bị tan vỡ từng mảng. Thắng lợi của Liên Xô và các lực lƣợng Đồng minh trong các cuộc chiến tranh chống phát xít đã cổ vũ và tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân Á, Phi, Mỹ Latinh bƣớc vào một thời kì phát triển mới. Nhiều nƣớc đã giành đƣợc thắng lợi và tuyên bố nền độc lập của mình.

Đặc biệt, ngày 1-10- 1949, cách mạng dân tộc dân chủ Trung Hoa thắng lợi, nƣớc Cộng hòa nhân dân Trung Hoa tuyên bố thành lập. Với diện tích bằng ¼ châu Á và chiếm ¼ dân số toàn thế giới, thắng lợi của cách mạng Trung Quốc đã phá vỡ một khâu quan trọng trong hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc… Phong trào giải phóng dân tộc ở các nƣớc Á, Phi, Mĩ Latinh dẫn đến sự hình thành các quốc gia độc lập từng bƣớc làm sụp đổ hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc, làm rạn nứt những quy định của “trật tự hai cực Yalta” và đƣa các nƣớc Á, Phi, Mĩ Latinh bƣớc lên vũ đài quốc tế, góp phần giải quyết những công việc trọng đại của cục diện thế giới. Sự dính líu của Mỹ vào Việt Nam từ năm 1950 đến năm 1959 1. Ý đồ chiến lược của Mỹ đối với Việt Nam.

Việt Nam nằm trên bán đảo Đông Dƣơng, là nƣớc có vị trí chiến lƣợc quan trọng, có tài nguyên thiên nhiên phong phú. Chính vì vậy, khi chủ nghĩa tƣ bản phát triển khao khát tìm kiếm thị trƣờng thì Việt Nam nhanh chóng đƣợc chú ý đến. 22 Mặc dù cách xa nửa vòng trái đất, bị ngăn trở bởi Thái Bình Dƣơng song Mỹ đã chú ý đến Việt Nam từ rất lâu. “Năm 1819, nhiều chiến thuyền Mỹ đã đến Việt Nam, dò dẫm luồng lạch trên sông Đồng Nai và tìm đƣờng đến Sài Gòn.

Năm 1832, Mỹ lại cho thuyền vào vùng biển Việt Nam, thả neo ngoài khơi Phú Yên, Vũng Tàu. Năm 1836, chiến thuyền Mỹ lại có mặt ở Sơn Trà (Đà Nẵng)” [49, tr. Tuy nhiên, thời gian này Mỹ chƣa có điều kiện để tiến hành những hoạt động xâm lƣợc Việt Nam vì vẫn chỉ là một đế quốc khu vực trong khi Việt Nam lại ở xa. Đến cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, Mỹ trở thành một trong những cƣờng quốc tƣ bản thế giới.

Bằng cuộc chiến tranh với Tây Ban Nha năm 1898, Mỹ chiếm đƣợc Philippin – một thuộc địa lớn của Tây Ban Nha, từ đây Mỹ chú ý hơn đến Việt Nam, nhƣng nơi này thuộc sự cai trị của thực dân Pháp. Cho đến khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, Mỹ chƣa có điều kiện để đặt chân vào Việt Nam, nhƣng Mỹ đã có nhiều hành động thể hiện sự quan tâm “đặc biệt”: nhƣ khi Pháp thua Nhật và Nhật sắp đầu hàng, chính quyền Mỹ đã dự định đặt Đông Dƣơng dƣới chế độ “ủy trị quốc tế” trực thuộc Mỹ và Tƣởng để thay thế cho chế độ bảo hộ của thực dân Pháp, nhƣng không thực hiện đƣợc. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ đƣa ra nhiều đề nghị có lợi cho Mỹ để lấn sâu vào Đông Nam Á, trong đó đặc biệt chú ý đến Việt Nam.