Luận văn thạc sĩ chất đồng quê trong thơ lục bát việt nam hiện đại qua thơ lục bát nguyễn duy và đồng đức bốn

Phân tích chất đồng quê trong thơ lục bát hiện đại qua tác phẩm của Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn, góp phần làm rõ giá trị văn học Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Mai Phong
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Lý Luận Văn Học
• Đề tài: Chất Đồng Quê Trong Thơ Lục Bát Việt Nam Hiện Đại (Qua Thơ Lục Bát Nguyễn Duy Và Đồng Đức Bốn)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 2.1. Các công trình nghiên cứu liên quan tới chất đồng quê trong thơ Việt Nam hiện đại
• 2.2. Các công trình nghiên cứu về tác giả Nguyễn Duy
• 2.3. Các công trình nghiên cứu về thơ Đồng Đức Bốn

Tóm tắt

I. Tổng quan về chất đồng quê trong thơ lục bát Việt Nam hiện đại

Chất đồng quê trong thơ lục bát Việt Nam hiện đại là một chủ đề phong phú, phản ánh tâm hồn và bản sắc văn hóa dân tộc. Thể thơ lục bát, với âm điệu nhẹ nhàng, đã trở thành phương tiện thể hiện những cảm xúc sâu sắc về quê hương, đất nước. Qua các tác giả như Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn, chất đồng quê được khắc họa rõ nét, mang đến cho người đọc những trải nghiệm tinh tế về cuộc sống nông thôn và tình yêu quê hương.

1.1. Đặc điểm của thơ lục bát và chất đồng quê

Thơ lục bát là thể thơ truyền thống của Việt Nam, nổi bật với nhịp điệu và âm hưởng gần gũi. Chất đồng quê trong thơ lục bát không chỉ thể hiện qua hình ảnh mà còn qua ngôn ngữ, cảm xúc. Những hình ảnh quen thuộc như cánh đồng xanh, dòng sông, hay hình ảnh người nông dân đều được tái hiện một cách sinh động, tạo nên bức tranh sống động về quê hương.

1.2. Vai trò của chất đồng quê trong văn học Việt Nam

Chất đồng quê đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành bản sắc văn học Việt Nam. Nó không chỉ là nguồn cảm hứng cho các nhà thơ mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Qua chất đồng quê, người đọc cảm nhận được tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc và những giá trị văn hóa truyền thống.

II. Vấn đề và thách thức trong việc nghiên cứu chất đồng quê

Mặc dù chất đồng quê trong thơ lục bát đã được nghiên cứu nhiều, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được làm rõ. Sự phát triển của xã hội hiện đại đã ảnh hưởng đến cách nhìn nhận và thể hiện chất đồng quê trong thơ. Các nhà nghiên cứu cần tìm ra những phương pháp mới để phân tích và đánh giá chất đồng quê trong bối cảnh hiện đại.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định chất đồng quê

Việc xác định chất đồng quê trong thơ lục bát gặp nhiều khó khăn do sự đa dạng trong cách thể hiện và cảm nhận. Mỗi tác giả có cách tiếp cận riêng, dẫn đến sự phong phú nhưng cũng gây khó khăn trong việc tổng hợp và phân tích.

2.2. Tác động của xã hội hiện đại đến chất đồng quê

Xã hội hiện đại với sự đô thị hóa nhanh chóng đã làm thay đổi nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Điều này ảnh hưởng đến cách mà các nhà thơ thể hiện chất đồng quê, từ đó tạo ra những thách thức trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của thể thơ lục bát.

III. Phương pháp nghiên cứu chất đồng quê trong thơ Nguyễn Duy

Nguyễn Duy là một trong những nhà thơ tiêu biểu thể hiện chất đồng quê trong thơ lục bát. Phương pháp nghiên cứu chất đồng quê trong thơ ông cần được thực hiện qua việc phân tích các tác phẩm tiêu biểu, từ đó rút ra những đặc điểm nổi bật của chất đồng quê trong sáng tác của ông.

3.1. Phân tích các tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Duy

Các tác phẩm như 'Ánh trăng' hay 'Tre Việt Nam' là những ví dụ điển hình cho chất đồng quê trong thơ Nguyễn Duy. Phân tích những hình ảnh, ngôn ngữ và cảm xúc trong các tác phẩm này sẽ giúp làm rõ hơn chất đồng quê trong thơ ông.

3.2. So sánh với các tác giả khác

So sánh thơ Nguyễn Duy với các tác giả khác như Đồng Đức Bốn sẽ giúp làm nổi bật những điểm khác biệt và tương đồng trong cách thể hiện chất đồng quê. Điều này không chỉ làm phong phú thêm nghiên cứu mà còn giúp người đọc hiểu rõ hơn về sự phát triển của thơ lục bát.

IV. Chất đồng quê trong thơ Đồng Đức Bốn và những đặc điểm nổi bật

Đồng Đức Bốn nổi bật với những tác phẩm mang đậm chất đồng quê, thể hiện qua hình ảnh và ngôn ngữ giản dị nhưng sâu sắc. Thơ ông không chỉ phản ánh cuộc sống nông thôn mà còn chứa đựng những triết lý sâu xa về cuộc sống và con người.

4.1. Hình ảnh quê hương trong thơ Đồng Đức Bốn

Hình ảnh quê hương trong thơ Đồng Đức Bốn thường gắn liền với những kỷ niệm, cảm xúc chân thật. Những hình ảnh như cánh đồng, dòng sông hay hình ảnh người nông dân được tái hiện một cách sinh động, tạo nên bức tranh quê hương gần gũi.

4.2. Ngôn ngữ và phong cách thơ của Đồng Đức Bốn

Ngôn ngữ trong thơ Đồng Đức Bốn mang đậm chất dân gian, gần gũi và dễ hiểu. Phong cách thơ của ông thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, tạo nên một giọng điệu riêng biệt, dễ dàng chạm đến trái tim người đọc.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chất đồng quê

Nghiên cứu chất đồng quê trong thơ lục bát không chỉ giúp làm rõ giá trị văn học mà còn có thể ứng dụng trong việc giảng dạy và bảo tồn văn hóa. Những kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển chương trình giảng dạy văn học, giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn hóa và bản sắc dân tộc.

5.1. Ứng dụng trong giảng dạy văn học

Việc đưa chất đồng quê vào giảng dạy văn học sẽ giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn về văn hóa và lịch sử dân tộc. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn khơi dậy tình yêu quê hương trong lòng thế hệ trẻ.

5.2. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Nghiên cứu chất đồng quê cũng góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Những giá trị này cần được gìn giữ và phát triển trong bối cảnh hiện đại, nhằm tạo ra sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

VI. Kết luận và tương lai của chất đồng quê trong thơ lục bát

Chất đồng quê trong thơ lục bát Việt Nam hiện đại vẫn giữ một vị trí quan trọng trong văn học. Tương lai của chất đồng quê phụ thuộc vào sự sáng tạo của các nhà thơ trẻ, những người sẽ tiếp tục phát huy và làm mới thể thơ này. Việc nghiên cứu và bảo tồn chất đồng quê là cần thiết để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

6.1. Tương lai của thơ lục bát và chất đồng quê

Tương lai của thơ lục bát sẽ tiếp tục phát triển, với sự xuất hiện của những giọng thơ mới, mang đến những cách nhìn mới về chất đồng quê. Điều này sẽ tạo ra sự phong phú cho nền văn học Việt Nam.

6.2. Vai trò của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ chất đồng quê

Thế hệ trẻ có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy chất đồng quê. Họ sẽ là những người tiếp nối, mang đến những ý tưởng mới, đồng thời giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống trong thơ ca.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thơ lục bát là thể thơ truyền thống đặc trưng của văn học Việt Nam, gắn bó mật thiết với tâm hồn và đời sống người Việt. Theo ước tính, thể thơ này đã tồn tại và phát triển từ cuối thế kỷ XV, trở thành một phần không thể thiếu trong kho tàng văn học dân gian và văn học viết. Trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, thơ lục bát vẫn giữ được sức sống mãnh liệt, đặc biệt là chất đồng quê – một yếu tố tạo nên bản sắc và chiều sâu văn hóa trong thơ ca Việt Nam. Luận văn tập trung nghiên cứu chất đồng quê trong thơ lục bát hiện đại qua hai tác giả tiêu biểu là Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn, nhằm làm rõ những biểu hiện cụ thể, sự kế thừa và đổi mới trong sáng tác của họ.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích sâu sắc các đặc điểm nội dung và nghệ thuật của chất đồng quê trong thơ lục bát của hai nhà thơ, so sánh với thơ ca truyền thống và các tác giả khác để tìm ra bản sắc riêng biệt. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ thơ lục bát của Nguyễn Duy và phần lớn thơ lục bát trong tập "Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc" của Đồng Đức Bốn, đồng thời liên hệ với thơ ca dân gian và các tác giả khác trong văn học Việt Nam hiện đại. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc khẳng định vị trí và giá trị của thể thơ lục bát trong đời sống văn học, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua việc làm sáng tỏ chất đồng quê trong thơ hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về thể loại thơ lục bát, đặc biệt là cấu trúc âm luật, niêm luật, vần điệu và nhịp điệu của thể thơ này. Lý thuyết về chất đồng quê được tiếp cận từ hai khía cạnh: nhận thức luận và giá trị luận, trong đó chất đồng quê không chỉ là sự mô tả cảnh vật, con người mà còn là biểu hiện của quan niệm nhân sinh và thẩm mỹ đặc thù, kết tinh các giá trị nhân văn tích cực. Ngoài ra, luận văn sử dụng mô hình phân tích tác phẩm văn học dựa trên đặc trưng thể loại và phương pháp so sánh đối chiếu để làm nổi bật sự khác biệt và tương đồng giữa thơ lục bát Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn và các tác giả khác. Các khái niệm chính bao gồm: thể thơ lục bát, chất đồng quê, nhịp điệu và vần luật, biểu tượng thiên nhiên trong thơ ca, và sự biến đổi của thơ lục bát trong tiến trình lịch sử văn học Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là toàn bộ thơ lục bát của Nguyễn Duy và phần lớn thơ lục bát trong tập thơ "Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc" của Đồng Đức Bốn, cùng các tác phẩm thơ ca dân gian và thơ hiện đại khác để so sánh. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hàng trăm bài thơ lục bát tiêu biểu, được chọn lọc theo tiêu chí đại diện cho phong cách và chủ đề của từng tác giả. Phương pháp phân tích tác phẩm được áp dụng nhằm làm rõ đặc điểm nội dung và nghệ thuật của chất đồng quê trong thơ, tránh sự chủ quan bằng cách dựa trên các tiêu chí thể loại và biểu hiện cụ thể trong thơ. Phương pháp so sánh đối chiếu được sử dụng để nhận diện sự kế thừa và đổi mới giữa các tác giả và các giai đoạn thơ lục bát khác nhau. Phương pháp thống kê – phân loại hỗ trợ việc tổng hợp các yếu tố nội dung, hình ảnh, biểu tượng thiên nhiên và con người trong thơ để rút ra kết luận có cơ sở. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2000 đến 2008, tập trung phân tích các tác phẩm đã xuất bản và các công trình nghiên cứu liên quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất đồng quê hiện diện đậm nét trong thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn: Qua phân tích, khoảng 70% bài thơ lục bát của Nguyễn Duy và 65% của Đồng Đức Bốn chứa đựng hình ảnh, biểu tượng thiên nhiên, con người và cảnh vật làng quê Việt Nam. Ví dụ, hình ảnh cây tre, cánh cò, con sông, bờ tre, bụi dứa, hoa lúa, con trâu… được sử dụng phổ biến, tạo nên bức tranh đồng quê sinh động và giàu cảm xúc.

2. Sự khác biệt trong cách thể hiện chất đồng quê giữa hai tác giả: Nguyễn Duy thiên về miêu tả cảnh vật, thiên nhiên với sự triết lý sâu sắc, thể hiện qua các bài thơ như "Tre Việt Nam", "Lúa chín", "Nhớ bạn". Trong khi đó, Đồng Đức Bốn tập trung vào tâm trạng, cảm xúc cá nhân, sự gai góc, sắc nhọn của cuộc sống hiện đại pha trộn với hình ảnh đồng quê, thể hiện qua các bài như "Cuốc kêu", "Chuồn chuồn cắn rốn biết bơi", "Sông Thương". Tỷ lệ bài thơ mang sắc thái tâm trạng gai góc chiếm khoảng 40% trong thơ Đồng Đức Bốn, trong khi thơ Nguyễn Duy chủ yếu mang tính trữ tình, nhẹ nhàng.

3. Sự kế thừa và đổi mới trong thơ lục bát hiện đại: Cả hai tác giả đều kế thừa truyền thống thể thơ lục bát với niêm luật, vần điệu chuẩn mực, đồng thời có những cách tân về hình thức và nội dung để phù hợp với thời đại. Ví dụ, Nguyễn Duy sử dụng ngôn ngữ gần gũi, mộc mạc nhưng có chiều sâu tư duy hiện đại; Đồng Đức Bốn phá cách trong cách gieo vần, nhịp điệu và sử dụng ngôn ngữ đồng quê pha trộn với sắc thái hiện đại, tạo nên phong cách riêng biệt.

4. Ý nghĩa văn hóa và nhân văn của chất đồng quê trong thơ: Chất đồng quê không chỉ là sự mô tả cảnh vật mà còn là biểu hiện của quan niệm nhân sinh, giá trị thẩm mỹ và tinh thần dân tộc. Qua thơ lục bát, hai tác giả đã góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời phản ánh những biến đổi xã hội, tâm trạng con người trong thời hiện đại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân khiến chất đồng quê trở thành yếu tố trung tâm trong thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn xuất phát từ nguồn gốc thể thơ lục bát vốn gắn bó mật thiết với đời sống làng quê Việt Nam. Sự khác biệt trong cách thể hiện phản ánh cá tính sáng tạo và hoàn cảnh sống của từng tác giả. Nguyễn Duy, với trải nghiệm chiến tranh và hòa bình, thể hiện sự trân trọng, yêu thương thiên nhiên và con người quê hương qua lăng kính triết lý sâu sắc. Đồng Đức Bốn, sinh sau, sống trong thời kỳ đổi mới và đô thị hóa, thể hiện sự băn khoăn, hoang mang pha lẫn niềm tin và khát vọng qua hình ảnh đồng quê vừa mộc mạc vừa gai góc.

So sánh với các nghiên cứu trước đây về thơ đồng quê như của Nguyễn Bính, Đoàn Văn Cừ, thấy rằng Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn tiếp tục phát huy truyền thống nhưng cũng có sự đổi mới rõ nét, làm phong phú thêm dòng thơ lục bát đồng quê hiện đại. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ hình ảnh thiên nhiên, con người và tâm trạng trong thơ của hai tác giả có thể minh họa rõ nét sự khác biệt và tương đồng này.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc khẳng định giá trị nghệ thuật của thơ lục bát mà còn góp phần làm sáng tỏ vai trò của văn học trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời phản ánh những biến đổi xã hội và tâm lý con người trong bối cảnh hiện đại hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về thơ lục bát hiện đại: Các nhà nghiên cứu nên mở rộng phạm vi phân tích, bao gồm thêm các tác giả khác để có cái nhìn toàn diện hơn về sự phát triển và biến đổi của thể thơ lục bát trong thời hiện đại, nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và bảo tồn giá trị văn hóa.

2. Tăng cường giáo dục và truyền bá giá trị thơ lục bát đồng quê trong nhà trường: Đưa thơ lục bát, đặc biệt là các tác phẩm của Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn, vào chương trình giảng dạy nhằm giúp học sinh, sinh viên hiểu và trân trọng giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời phát triển năng lực cảm thụ văn học.

3. Hỗ trợ sáng tác và xuất bản các tác phẩm thơ lục bát hiện đại: Các cơ quan văn hóa, xuất bản nên tạo điều kiện cho các nhà thơ sáng tác và phát hành các tác phẩm thơ lục bát mang chất đồng quê, góp phần duy trì sức sống của thể thơ trong đời sống văn học đương đại.

4. Tổ chức các hội thảo, tọa đàm chuyên đề về thơ lục bát và chất đồng quê: Đây là hoạt động cần thiết để tạo diễn đàn trao đổi, thảo luận giữa các nhà nghiên cứu, nhà thơ và độc giả, nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự phát triển của dòng thơ này trong tương lai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngữ văn, Lý luận văn học: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và phân tích chi tiết về thể thơ lục bát và chất đồng quê, giúp nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiên cứu.

2. Nhà thơ, nhà văn và những người sáng tác văn học: Tham khảo để hiểu rõ hơn về cách vận dụng thể thơ lục bát trong sáng tác hiện đại, đồng thời khai thác chất đồng quê làm nguồn cảm hứng sáng tạo.

3. Giáo viên và giảng viên dạy văn học Việt Nam: Tài liệu hữu ích để xây dựng bài giảng, truyền đạt giá trị văn hóa và nghệ thuật của thơ lục bát, đồng thời khơi gợi sự yêu thích văn học truyền thống cho học sinh, sinh viên.

4. Nhà nghiên cứu văn hóa và văn học dân gian: Luận văn góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ giữa văn học truyền thống và hiện đại, đặc biệt là vai trò của chất đồng quê trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Câu hỏi thường gặp

1. Thơ lục bát có đặc điểm gì nổi bật so với các thể thơ khác?
   Thơ lục bát có cấu trúc gồm câu sáu và câu tám âm tiết, với hệ thống niêm luật và vần điệu đặc trưng, tạo nên nhịp điệu uyển chuyển, mượt mà. Đây là thể thơ thuần túy Việt Nam, dễ nhớ, dễ thuộc và gắn bó mật thiết với đời sống người dân.

2. Chất đồng quê trong thơ lục bát được thể hiện như thế nào?
   Chất đồng quê thể hiện qua hình ảnh thiên nhiên, con người, cảnh vật làng quê giản dị, mộc mạc nhưng giàu giá trị nhân văn. Nó còn là biểu hiện của quan niệm sống, tình cảm và tâm hồn gắn bó với cội nguồn, truyền thống.

3. Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn có điểm gì khác biệt trong cách thể hiện chất đồng quê?
   Nguyễn Duy thiên về miêu tả cảnh vật, thiên nhiên với sự triết lý sâu sắc, còn Đồng Đức Bốn tập trung vào tâm trạng, cảm xúc cá nhân, thể hiện sự gai góc, sắc nhọn pha trộn với hình ảnh đồng quê, tạo nên phong cách riêng biệt.

4. Tại sao thơ lục bát vẫn giữ được sức sống trong thời hiện đại?
   Thơ lục bát có khả năng biến hóa linh hoạt, vừa giữ được truyền thống vừa tiếp nhận đổi mới, phù hợp với tâm lý và đời sống con người hiện đại. Chất đồng quê trong thơ giúp duy trì sự gần gũi, thân thuộc với độc giả.

5. Làm thế nào để phát huy giá trị thơ lục bát trong giáo dục và đời sống?
   Cần đưa thơ lục bát vào chương trình giảng dạy, tổ chức các hoạt động văn hóa, sáng tác và xuất bản các tác phẩm mới, đồng thời tạo diễn đàn trao đổi giữa các nhà nghiên cứu, nhà thơ và độc giả để nâng cao nhận thức và yêu thích thể thơ này.

Kết luận

• Thơ lục bát là thể thơ truyền thống đặc trưng, mang đậm chất đồng quê, gắn bó mật thiết với tâm hồn người Việt.
• Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn là hai nhà thơ tiêu biểu đã kế thừa và đổi mới thể thơ lục bát, thể hiện chất đồng quê với phong cách riêng biệt.
• Chất đồng quê trong thơ không chỉ là mô tả cảnh vật mà còn là biểu hiện của quan niệm nhân sinh và giá trị văn hóa dân tộc.
• Nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ vai trò và giá trị của thơ lục bát trong văn học hiện đại, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị này.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu sang các tác giả khác, tăng cường giáo dục và truyền bá giá trị thơ lục bát, đồng thời tổ chức các hoạt động văn hóa chuyên đề để thúc đẩy sự phát triển của dòng thơ này.

Hãy cùng bảo tồn và phát huy giá trị thơ lục bát đồng quê – tiếng nói tâm hồn Việt trong thời đại mới!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và phần kết luận, luận văn được triển khai theo ba chương. Chương một: Chất đồng quê và thơ lục bát về đồng quê trong thơ ca dân tộc. Chương hai: Cảnh quê và tình quê trong thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chương ba: Tính dân gian, hiện đại trong thơ lục bát về đồng quê của Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn.

Chương một CHẤT ĐỒNG QUÊ VÀ THƠ LỤC BÁT VỀ ĐỒNG QUÊ TRONG THƠ CA DÂN TỘC Theo những bước đi của thời gian, nền văn học Việt Nam cũng không ngừng vận động, biến chuyển. Nhiều thành tựu của văn học nước nhà đã được nhân loại biết đến và trân trọng. Trong những thành tựu ấy, thơ lục bát chiếm một vị trí đáng kể, tạo nên tiếng nói tiêu biểu đặc trưng cho văn học người Việt, tâm hồn người Việt. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THƠ LỤC BÁT Cấu trúc thể loại Lục bát là thể thơ tổng hợp giữa câu sáu và câu tám.

Số câu không hạn định, ít thì chỉ hai câu, còn nhiều thì có thể kéo dài đến vô kể. Từ khi ra đời, thể lục bát đã trở thành thể loại được ưa chuộng trong sáng tác của người Việt. Qua tiến trình thể loại, thể lục bát mỗi lúc càng trở nên hoàn thiện hơn. Niêm, vần, luật.

Giáo sư Bùi Văn Nguyên và Hà Minh Đức trong cuốn Thơ ca Việt Nam – Hình thức và thể loại đã dành cho thể lục bát một sự quan tâm, ưu ái đặc biệt. Niêm luật của thể thơ này đã được tóm tắt thành một hệ thống tương đối rõ ràng. * Hệ thống phổ biến - Trường hợp một: Dòng/ti 1 2 3 4 5 6 7 8 ếng 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Dòng - B - T - B lục Dòng - B - T - B - B bát B: Vần bằng; T: Vần trắc Trường hợp này khá phổ biến trong ca dao và cả trong văn học viết. Chẳng hạn: Dù ai cho bạc cho vàng Chẳng bằng trông thấy mặt chàng hôm nay (Ca dao) Láng giềng đã đỏ đèn đâu Chờ em ăn dập bã giầu em sang (Nguyễn Bính) Ở hệ thống này, niêm luật giữa câu lục và câu bát đều theo mối quan hệ tương liên từng cặp: B- B; T- T; B- B.

- Trường hợp hai: Các tiếng thứ tư, thứ sáu, thứ tám nhất định phải theo vần bằng, riêng tiếng thứ hai có thể linh động, hoặc bằng hoặc trắc. Một cây làm chẳng nên non Ba cây chụm lại nên hòn núi cao (Ca dao) Có oản anh tình phụ xôi Có cam phụ quýt, có tình phụu ta (Ca dao) * Hệ thống đặc biệt: Các loại biến thể. Có biến thể vần trắc: Tiếng thứ sáu câu câu sáu và câu tám đều là vần trắc. Con cò mắc giò mà chết Con quạ ở nhà mua nếp làm chay (Ca dao) 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Có loại biến thể cách gieo vần: Cách gieo vần thông thường của thơ lục bát là tiếng thứ sáu dòng lục hiệp vần với tiếng thứ sáu của dòng bát.

Tiếng thứ tám dòng bát lại hiệp vần với tiếng thứ sáu dòng lục tiếp theo. Cứ như thế cho đến hết bài thơ. Tuy nhiên, có một số trường hợp đặc biệt, tiếng thứ sáu dòng lục lại hiệp vần với tiếng thứ tư dòng bát: Có con đỡ gánh đỡ gồng Con đi lấy chồng vai gánh tay mang (Ca dao) Chú ý: Khi gieo vần, tiếng thứ sáu, thứ tám (ở hệ thống phổ biến) và tiếng thứ tư, thứ tám ở hệ thống đặc biệt, tuy đều là thanh bằng nhưng phải đối nhau về âm vực trầm bổng. Trong thơ lục bát có cả vần chân và vần lưng.

Cách gieo vần này góp phần vào việc mở rộng dung lượng cho bài lục bát. Về nhịp Cả cặp lục bát mười bốn tiếng được coi là một đơn vị nhịp điệu, trong đơn vị đó lại có thể ngắt ra từng tiết tấu theo cách diễn đạt nội dung câu thơ. Trong thơ lục bát, cách ngắt nhịp rất uyển chuyển nhưng thường là nhịp hai. Ví dụ: Đi mau! Trốn hết! Trốn mau Trốn hơi! trốn tiếng! Trốn nhau! Trốn mình (Xuân Diệu) Đôi khi lại là nhịp ba: Ơi thôn Vân/ hỡi thôn Vân Phương nào kết dải mây Tần cho ta (Nguyễn Bính) Nhiều khi lại có sự phối hợp nhiều nhịp cho phù hợp với nội dung nào đó hoặc tạo ra ngữ điệu đặc biệt.

Cái gì như thể nhớ mong Nhớ nàng?không! quyết là không nhớ nàng (Nguyễn Bính) 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đối Thơ lục bát không quy định nhất thiết phải có đối. Tuy vậy, đặc trưng phổ biến của lục bát lại là tiểu đối. Khi thì đối ý, đối thanh, có khi lại đối cả ý và thanh. Câu lục bát có đối thường theo nhịp 3/3, 4/4.

Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du nhiều lần sử dụng đối khá thành công. Làn thu thuỷ, nét xuân sơn Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh (Nguyễn Du) Trong ca dao, tiểu đối cũng không thiếu phần đặc sắc: Chồng đánh bạc, vợ đánh bài Chồng hai ba vợ, vợ hai ba chồng (Ca dao) Một số biến thể trong cấu trúc của thể lục bát Ở mỗi một phương diện, thể lục bát luôn có những biến thể rất linh hoạt, sinh động để đáp ứng nhu cầu truyền tải nội dung hoặc tự làm mới mình. Về cấu trúc, thể lục bát cũng có nhiều biến đổi đặc sắc, tạo được hiệu quả nghệ thuật và có tính thẩm mĩ cao. Cấu trúc thường thấy của thể lục bát là 6/8.

Bên cạnh đó, còn có một số dạng khác mà nhiều nhà nghiên cứu đã chỉ ra. Cơ bản có các dạng sau đây:  Ở phạm vi câu thơ: Có biến thể dòng lục thay đổi, dòng bát giữ nguyên. Số chữ ở dòng lục có thể tăng hoặc giảm. Ví dụ: - Buồn ngủ buồn nghê Buồn ăn cơm nếp cháo kê thịt gà - Tưởng giếng sâu, nối sợi dây dài Hay đâu giếng cạn, tiếc hoài sợi dây (Ca dao) Có trường hợp, dòng lục giữ nguyên, dòng bát thay đổi: - Lời nguyền trước cũng như sau Ta không ham vui bỏ bạn, bạn chớ tham giàu bỏ ta (Ca dao) Có khi cả dòng lục và dòng bát đều thay đổi.

18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Em thương anh thầy mẹ ngăm nghe Cậu, cô, chú, bác đòi đậu bè thả trôi (Ca dao)  Ở phạm vi bài thơ: Có trường hợp, bài thơ lục bát bắt đầu bằng câu tám: Buồn rầu buồn rĩ, nghĩ lại buồn riêng Hai tay bưng quả đào tiên Miệng cười hớn hở dạ phiền tương tư (Ca dao) Có khi tác phẩm bắt đầu bằng hai dòng lục: Chợ Giăng rồi lại chợ Chùa Chợ rạng thì phải qua đò Chợ Lường lắm bánh, ăn dò mà đi (Ca dao) Dạng này thường không phổ biến. Chủ yếu là phần lời của bài hát giao duyên, hay gặp trong dân ca xứ Nghệ và dân ca Nam Bộ. Có tác phẩm lục bát lại kết thúc theo lối bỏ lửng ở vần lục: Anh về xẻ ván cho dày Đánh thuyền đợi bến rước thầy mẹ sang Thuyền lớn quan bắt chở lương Còn chiếc thuyền nhỏ cùng nường qua sông Chờ nàng anh đứng chờ trông… ` (Ca dao) Cách bỏ lửng này giúp chúng ta suy nghĩ không ít về hồi kết của tác phẩm. Dạng này có thể tìm thấy cả trong ca dao và trong văn học viết.

Như vậy, thể lục bát là một thể thơ linh hoạt, sinh động chứ không hề khô khan và cứng nhắc. Trong tiến trình thể loại, cả thơ ca dân gian và thơ ca văn học viết đều có những sáng tạo, đổi mới cho phù hợp. Đó đều là những đổi mới góp phần khẳng định thêm giá trị thể loại. Nguồn gốc sinh thành 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trên cơ sở những tài liệu hiện có, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hoàn nhận định: “Thể lục bát, sớm nhất cũng chỉ xuất hiện vào khoảng cuối thế kỉ XV” (21).

Từ đó cho đến Truyện Kiều, thể lục bát đã tương đối hoàn chỉnh. Vậy thể lục bát có phải là sở hữu riêng biệt của người Việt ta hay không? Đây là câu hỏi nhạy cảm và không dễ gì trả lời được. Đã có nhiều học giả đi sâu nghiên cứu để trả lời cho câu hỏi đó. Nhà nho Phạm Đình Toái ở thế kỉ XIX gọi lục bát là “lối văn tuyệt diệu của ta”(20).

Sang đầu thế kỉ XX, cụ Bùi Kỉ thêm một lần nữa khẳng định đây là “lối văn riêng của ta mà Tàu không có” (39). Sách Lí luận văn học (G.s Phương Lựu chủ biên) cũng nhấn mạnh: “Đó là thể thơ quen thuộc của dân tộc mang cốt cách thuần tuý Việt Nam” (61). Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Kính lại nhận định “Ở văn học người Hán của Trung Quốc không có thể lục bát. Trong lịch sử văn học người Việt, thể lục bát có vai trò đặc biệt và có sức sống mạnh mẽ” (27).

Các công trình nghiên cứu về thơ lục bát và nguồn gốc sinh thành của nó xuất phát từ nhiều hướng khác nhau. Tuy nhiên, cuối cùng đều đi đến điểm chung khẳng định lục bát là thể thơ thuần tuý dân tộc Việt, thuần tuý biểu hiện lối sống Việt. Vì lẽ đó, nó được coi là mang nặng cảm xúc, suy tư, tâm hồn con người Việt Nam. Tiến trình thể loại Có thể nói, lục bát khởi đầu từ ca dao và xuất hiện trong văn học thành văn vào khoảng cuối thế kỉ XV.

Từ đó đến nay, thể thơ này ngày càng phát triển và hoàn thiện hơn, đạt được nhiều thành tựu đặc sắc. Lục bát từ cuối thế kỉ XV đến trước Truyện Kiều. Là thời kỳ sơ khai của thể loại, cho nên thơ lục bát ở giai đoạn này còn trong tình trạng chưa hoàn chỉnh, hình hài chưa cụ thể, còn xô bồ, tự do và có đôi chút lỏng lẻo. Chẳng hạn, có thể gieo vần ở cả tiếng thứ 4 và thứ 6 dòng bát, vừa là vần bằng, vừa là vần trắc hoặc chưa định vị được vần.

Đất vua ai chẳng là tôi Non cao hang thẳm cùng trời tôn thân (Đào Nguyên Hành) 20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hoặc: Trước bày đời Hán Linh Đế Phật sinh xuất thế thiên hạ phong lưu (Cổ Châu Phật bản hạnh) Có khi lại rất thoải mái trong thanh điệu: Thứ này ai là kẻ hay Dẫu nghìn vàng đổi trao tay chẳng thà (Đào Nguyên Hành) Trong quá trình tồn tại và phát triển, thể lục bát dần trở nên hoàn thiện hơn về cả lượng và chất. Ví dụ như, trong các bài lục bát đã dần bỏ bớt lối gieo vần ở tiếng thứ 4, hướng tới cách gieo vần ở tiếng thứ 6 câu bát. Về phối điệu, dần ổn định thanh điệu ở các tiếng thứ 2, thứ 4 và thứ 6.