Luận văn thạc sĩ kế toán các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng công bố thông tin trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ kế toán: Nghiên cứu các yếu tố tác động đến chất lượng công bố thông tin BCTC của doanh nghiệp sản xuất niêm yết tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Minh Thùy
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Hương Liên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng công bố thông tin trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG CÔNG BỐ THÔNG TIN BCTC
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về chất lượng công bố thông tin BCTC của công ty niêm yết
• 1.2.1. Khái niệm chất lượng thông tin BCTC
• 1.2.2. Các đặc điểm chất lượng thông tin của BCTC
• 1.3. Vai trò của chất lượng CBTT BCTC
• 1.4. Cơ sở lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng công bố thông tin BCTC
• 1.4.1. Các nhân tố thuộc về đặc điểm doanh nghiệp
• 1.4.2. Các nhân tố thuộc về cấu trúc sở hữu
• 1.5. Một số lý thuyết nền tảng
• 1.5.1. Lý thuyết chi phí sở hữu
• 1.5.2. Lý thuyết bên liên quan
• 1.5.3. Lý thuyết triển vọng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 2.1.2. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 2.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.2.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.2.2. Cách thức đo lường các biến trong mô hình
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG CBTT BCTC CỦA CÁC DN NGÀNH SẢN XUẤT NIÊM YẾT
• 3.1. Tổng quan TTCK và đặc thù các DN ngành sản xuất niêm yết trên TTCK Việt Nam
• 3.1.1. Tổng quan về thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.1.2. Đặc thù ngành sản xuất tại Việt Nam và chất lượng CBTT của ngành
• 3.1.3. Quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam liên quan đến CBTT BCTC
• 3.2. Kết quả nghiên cứu
• 3.2.1. Kết quả phân tích thống kê mô tả
• 3.2.2. Mối quan hệ tương quan giữa các biến nghiên cứu
• 3.2.3. Kết quả hồi quy theo mô hình bình phương bé nhất OLS
• 3.2.4. Kết quả hồi quy theo mô hình ảnh hưởng cố định FEM
• 3.2.5. Kết quả hồi quy theo mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên REM
• 3.2.6. Kết quả hồi quy theo mô hình FGLS
• 3.2.7. So sánh giữa các mô hình hồi quy
• 3.3. Nghiên cứu tình huống tại hai doanh nghiệp điển hình
• 3.3.1. Công ty cổ phần Tập đoàn Hòa Phát
• 3.3.2. Công ty Cổ phần Thực phẩm Cholimex
• 3.3.3. So sánh chất lượng CBTT giữa hai doanh nghiệp
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Thảo luận kết quả nghiên cứu của mô hình được chọn
• 4.1.1. Quy mô doanh nghiệp (SIZE) và chất lượng CBTT BCTC
• 4.1.2. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOREIGN) và chất lượng CBTT BCTC
• 4.1.3. Khả năng sinh lời (ROE) và chất lượng CBTT BCTC
• 4.1.4. Đòn bẩy tài chính (DAR) và chất lượng CBTT BCTC
• 4.1.5. Số tiền thuế TNDN đã nộp trong kỳ (TAX) và chất lượng CBTT BCTC
• 4.1.6. Tỷ lệ sở hữu nhà nước (GOVERNMENT) và chất lượng CBTT BCTC
• 4.2. Một số khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng CBTT BCTC
• 4.2.1. Khuyến nghị đối với DN ngành sản xuất niêm yết
• 4.2.2. Khuyến nghị đối với các cơ quan ban hành chính sách
• 4.2.3. Khuyến nghị đối với các nhà đầu tư
• 4.3. Những hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.3.1. Những hạn chế của luận văn
• 4.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• A.1. DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• A.2. DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• A.3. DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Luận văn Thạc sĩ Tổng quan về chất lượng CBTT BCTC 55

Các vụ bê bối kế toán đầu thế kỷ 21 đã bộc lộ điểm yếu trong chất lượng công bố thông tin BCTC của doanh nghiệp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hình ảnh doanh nghiệp mà còn gây tổn thất tài chính và thu hút sự chú ý của cơ quan quản lý. Vì vậy, các nghiên cứu về chất lượng báo cáo tài chính được đẩy mạnh, giúp các bên liên quan đưa ra quyết định phù hợp. Hội nhập kinh tế toàn cầu cũng đòi hỏi nâng cao chất lượng thông tin BCTC của các doanh nghiệp niêm yết, tạo điều kiện tiếp cận vốn quốc tế và giảm chi phí vốn. Ngành sản xuất đóng vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, tạo ra của cải cho quốc gia. Vì vậy, nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng công bố thông tin BCTC của các doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết có ý nghĩa quan trọng, nâng tầm thương hiệu quốc gia. Theo thống kê, năm 2021, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã xử phạt nhiều trường hợp vi phạm về công bố thông tin, cho thấy vẫn còn tồn tại hạn chế trong việc đảm bảo minh bạch thông tin trên TTCK.

1.1. Các nghiên cứu về chất lượng công bố thông tin BCTC

Nghiên cứu của Ferdy van Beest (2009) đo lường chất lượng thông tin BCTC tại Mỹ, Anh, Hà Lan, sử dụng thang đo dựa trên khung khái niệm của FASB & IASB. Nghiên cứu của Christopher W.Nobes (2014) chỉ ra rằng chuẩn mực kế toán quốc tế tác động tích cực đến chất lượng thông tin cho nhà quản lý. Đặc biệt, đặc tính thông tin liên quan đến đo lường chất lượng thông tin có tác động quan trọng đến quyết định của chính sách kế toán. Nghiên cứu của Saleh, I. (2023) cho thấy dữ liệu lớn có tác động đáng kể đến việc cải thiện chất lượng báo cáo tài chính, báo cáo kế toán và đánh giá của chuyên gia bằng cách mang lại tính chuyên nghiệp. Tại Việt Nam, nghiên cứu của Phạm Quốc Thuần (2016) đo lường chất lượng thông tin BCTC dựa trên các đặc điểm của IASB & FASB, kết hợp phương pháp nghiên cứu tình huống. Kết quả cho thấy BCTC của các doanh nghiệp Việt Nam đạt mức độ khá tốt ở khía cạnh so sánh, kịp thời, kiểm chứng và có thể hiểu được.

1.2. Các nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng chất lượng CBTT

Nghiên cứu của Isidro (2020) tìm bằng chứng thực nghiệm về mối liên hệ giữa chất lượng BCTC với thuộc tính của mỗi quốc gia, trong đó IFRS là đòn bẩy chính sách khi thực thi chính sách lành mạnh thị trường tài chính. Nghiên cứu của Nguyễn Bích Liên (2012) xác định 6 nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ERP tại các doanh nghiệp Việt Nam, bao gồm chính sách nhân sự, kinh nghiệm tư vấn triển khai, thử nghiệm hệ thống, năng lực quản lý, kiểm soát đảm bảo hệ thống tin cậy và chất lượng phần mềm ERP. Luận án tiếp cận giải quyết vấn đề chất lượng thông tin trên góc độ của qui trình tạo lập thông tin chứ không phải góc độ của người sử dụng thông tin ra quyết định.

II. Thách thức Vấn đề CBTT BCTC ngành sản xuất 59

Để thị trường chứng khoán trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả, thông tin báo cáo tài chính là yếu tố then chốt để đánh giá và ra quyết định. Tính công khai, minh bạch và kịp thời của thông tin tài chính giúp bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên liên quan. Khung pháp lý về thời gian công bố thông tin BCTC ở Việt Nam đã được quy định từ khi thị trường chứng khoán hình thành. Tuy nhiên, việc đảm bảo minh bạch thông tin vẫn còn tồn tại hạn chế. Nhiều vi phạm về CBTT bị phát hiện và xử lý, đặc biệt là các vi phạm liên quan đến lãnh đạo doanh nghiệp và người liên quan. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng CBTT và đưa ra giải pháp khắc phục.

2.1. Thực trạng chất lượng công bố thông tin BCTC hiện nay

Thực trạng công bố thông tin BCTC hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều doanh nghiệp niêm yết chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về thời gian và nội dung công bố thông tin. Thông tin công bố đôi khi thiếu chính xác, không đầy đủ, gây khó khăn cho nhà đầu tư trong việc phân tích và đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Việc kiểm soát và xử lý các vi phạm về CBTT còn chưa thực sự hiệu quả, chưa đủ sức răn đe. Cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin tài chính trên thị trường chứng khoán.

2.2. Tác động của môi trường kinh doanh đến CBTT BCTC

Môi trường kinh doanh có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng công bố thông tin BCTC. Sự biến động của thị trường, chính sách kinh tế, và các yếu tố vĩ mô khác có thể tác động đến kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến thông tin được công bố trong BCTC. Các quy định pháp luật về kế toán và kiểm toán cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của thông tin tài chính. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và doanh nghiệp để tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và ổn định, thúc đẩy chất lượng CBTT.

III. Phương pháp nghiên cứu Mô hình các yếu tố ảnh hưởng 58

Nghiên cứu này tập trung vào các doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đối tượng nghiên cứu là các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 40 công ty, đảm bảo tính đại diện và khả năng tiếp cận thông tin đầy đủ. Dữ liệu được thu thập từ BCTC đã được kiểm toán và báo cáo thường niên từ năm 2020-2022, lấy từ trang web công ty và trang CafeF. Nghiên cứu tập trung vào bảy nhân tố ảnh hưởng chính, gồm quy mô công ty, lợi nhuận, đòn bẩy tài chính, loại hình công ty kiểm toán, số thuế TNDN đã nộp, tỷ lệ sở hữu nước ngoài và tỷ lệ sở hữu nhà nước. Phương pháp thu thập dữ liệu là sử dụng thông tin thứ cấp từ báo cáo tài chính và website.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu và phân tích số liệu

Nghiên cứu sử dụng số liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính của các công ty ngành sản xuất niêm yết trên website và CafeF từ năm 2020-2022. Các chỉ tiêu trên bảng Excel được tính toán và đưa vào xử lý trên phần mềm thống kê. Phương pháp nghiên cứu chi tiết sẽ được trình bày tại chương 2. Phương pháp phân tích hồi quy được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố độc lập (quy mô công ty, lợi nhuận, đòn bẩy tài chính,...) và yếu tố phụ thuộc (chất lượng công bố thông tin).

3.2. Mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động đến CBTT BCTC

Mô hình nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá tác động của bảy nhân tố chính đến chất lượng công bố thông tin BCTC. Các nhân tố này được lựa chọn dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước đây. Mô hình sử dụng các biến định lượng để đo lường các nhân tố ảnh hưởng. Kết quả phân tích hồi quy sẽ giúp xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến chất lượng CBTT, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

IV. Kết quả nghiên cứu Tác động của nhân tố đến CBTT 57

Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố tác động đến chất lượng công bố thông tin BCTC của các doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết. Các yếu tố được nghiên cứu bao gồm quy mô doanh nghiệp, khả năng sinh lời, đòn bẩy tài chính, loại hình kiểm toán, số thuế TNDN, tỷ lệ sở hữu nước ngoài và tỷ lệ sở hữu nhà nước. Kết quả cho thấy một số yếu tố có tác động tích cực, một số yếu tố có tác động tiêu cực, và một số yếu tố không có tác động đáng kể đến chất lượng CBTT. Việc hiểu rõ tác động của các yếu tố này giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định phù hợp để nâng cao chất lượng CBTT BCTC.

4.1. Ảnh hưởng của quy mô doanh nghiệp và khả năng sinh lời

Quy mô doanh nghiệp thường được coi là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng công bố thông tin BCTC. Các doanh nghiệp lớn thường có nguồn lực và hệ thống quản lý tốt hơn, do đó có khả năng công bố thông tin đầy đủ và chính xác hơn. Khả năng sinh lời cũng là một yếu tố quan trọng, vì các doanh nghiệp có lợi nhuận cao thường có xu hướng công bố thông tin tích cực hơn để thu hút nhà đầu tư. Kết quả nghiên cứu sẽ chỉ ra mức độ ảnh hưởng của hai yếu tố này đến chất lượng CBTT.

4.2. Tác động của đòn bẩy tài chính và loại hình kiểm toán

Đòn bẩy tài chính có thể tác động đến chất lượng công bố thông tin BCTC, vì các doanh nghiệp có đòn bẩy cao thường chịu áp lực lớn hơn từ các chủ nợ và nhà đầu tư, do đó có thể có xu hướng che giấu thông tin tiêu cực. Loại hình kiểm toán cũng là một yếu tố quan trọng, vì các công ty kiểm toán lớn và uy tín thường có khả năng phát hiện và ngăn chặn các sai sót trong BCTC tốt hơn. Nghiên cứu sẽ phân tích tác động của hai yếu tố này đến chất lượng CBTT.

V. Giải pháp Nâng cao chất lượng công bố thông tin BCTC 58

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp được đề xuất để nâng cao chất lượng công bố thông tin BCTC. Các giải pháp này bao gồm cải thiện hệ thống quản lý, tăng cường kiểm soát nội bộ, nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ kế toán, và tăng cường giám sát của các cơ quan quản lý. Các doanh nghiệp cần chủ động áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế, tăng cường tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin tài chính. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả.

5.1. Khuyến nghị cho doanh nghiệp sản xuất niêm yết và cơ quan quản lý

Các doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng công bố thông tin BCTC, tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật, và áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế. Cần tăng cường kiểm soát nội bộ, đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ kế toán, và chủ động công bố thông tin một cách đầy đủ, chính xác và kịp thời. Các cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát, kiểm tra, và xử lý nghiêm các vi phạm về CBTT, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

5.2. Vai trò của nhà đầu tư trong việc đánh giá chất lượng CBTT

Nhà đầu tư đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá chất lượng công bố thông tin BCTC. Cần trang bị kiến thức và kỹ năng phân tích BCTC, chủ động tìm hiểu thông tin về doanh nghiệp, và yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin đầy đủ và rõ ràng. Việc đánh giá chất lượng CBTT giúp nhà đầu tư đưa ra các quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua hơn 20 năm phát triển với sự gia tăng về quy mô và chất lượng, đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, chất lượng công bố thông tin trên báo cáo tài chính (CBTT BCTC) của các doanh nghiệp niêm yết ngành sản xuất trở thành yếu tố then chốt để nâng cao tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường. Theo thống kê, năm 2021, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã xử phạt 568 trường hợp vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán, chủ yếu liên quan đến CBTT, với tổng số tiền phạt lên đến 2,95 tỷ đồng, cho thấy vẫn còn nhiều tồn tại trong công tác công bố thông tin.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng CBTT BCTC của các doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2020-2022. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 40 công ty niêm yết ngành sản xuất, sử dụng dữ liệu báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên thu thập từ trang web công ty và trang cafeF. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng CBTT, góp phần cải thiện môi trường đầu tư và tăng cường niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên Khung Khái niệm cho Báo cáo tài chính của Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) và Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Tài chính (FASB) năm 2010, với các đặc tính chất lượng thông tin tài chính gồm: tính thích hợp, trình bày trung thực, có thể hiểu được, có thể so sánh, có thể kiểm chứng và kịp thời. Ba lý thuyết nền tảng được áp dụng để giải thích các nhân tố ảnh hưởng gồm:

• Lý thuyết chi phí sở hữu: Giải thích mối quan hệ giữa lợi ích và chi phí trong việc công bố thông tin, cho rằng doanh nghiệp sẽ cân nhắc chi phí để công bố thông tin nhằm tối ưu hóa lợi ích.
• Lý thuyết bên liên quan: Nhấn mạnh doanh nghiệp cần cân bằng lợi ích các bên liên quan, trong đó các cổ đông nước ngoài và nhà nước có vai trò giám sát và thúc đẩy chất lượng CBTT.
• Lý thuyết triển vọng: Giải thích hành vi doanh nghiệp trong việc lựa chọn công bố thông tin dựa trên kỳ vọng lợi ích và rủi ro, đặc biệt liên quan đến nghĩa vụ thuế.

Các khái niệm chính được nghiên cứu bao gồm: quy mô doanh nghiệp, khả năng sinh lời (ROE), đòn bẩy tài chính (DAR), loại hình công ty kiểm toán (Big 4 hay phi Big 4), số tiền thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đã nộp, tỷ lệ sở hữu nước ngoài và tỷ lệ sở hữu nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ 40 doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2020-2022. Cỡ mẫu được xác định theo công thức của Tabachnick và Fidell (1996), đảm bảo đủ số lượng quan sát cho mô hình hồi quy đa biến với 7 biến độc lập.

Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên trên trang web công ty và trang cafeF. Các biến được mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê STATA. Chất lượng CBTT BCTC được đo lường bằng thang đo Likert 5 mức độ dựa trên 23 biến quan sát tương ứng với các đặc tính chất lượng thông tin theo IASB & FASB.

Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến được xây dựng với biến phụ thuộc là chất lượng CBTT BCTC và 7 biến độc lập thuộc hai nhóm: đặc điểm doanh nghiệp (quy mô, ROE, DAR, loại hình kiểm toán, thuế TNDN) và cấu trúc sở hữu (tỷ lệ sở hữu nước ngoài, tỷ lệ sở hữu nhà nước). Các mô hình hồi quy OLS, FEM, REM và FGLS được sử dụng để kiểm định và lựa chọn mô hình phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô doanh nghiệp (SIZE) có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến chất lượng CBTT BCTC. Doanh nghiệp có quy mô lớn hơn (log tổng tài sản trung bình 9.603, dao động từ 8 đến 11.250) có xu hướng công bố thông tin chất lượng cao hơn, phù hợp với lý thuyết chi phí sở hữu.

2. Khả năng sinh lời (ROE) trung bình đạt 16.4%/năm, với mức cao nhất 56% và thấp nhất -35%. ROE có tác động tích cực đến chất lượng CBTT, cho thấy doanh nghiệp có lợi nhuận cao sẵn sàng công bố thông tin minh bạch hơn để tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

3. Đòn bẩy tài chính (DAR) dao động lớn, từ 5-7% đến 80% tổng tài sản. Kết quả cho thấy đòn bẩy tài chính có ảnh hưởng tích cực đến chất lượng CBTT, do doanh nghiệp có nợ cao chịu áp lực giám sát từ bên cho vay nên phải nâng cao tính minh bạch.

4. Loại hình công ty kiểm toán (AUD): 52% doanh nghiệp được kiểm toán bởi các công ty Big 4. Các doanh nghiệp được kiểm toán bởi Big 4 có chất lượng CBTT cao hơn, phản ánh uy tín và yêu cầu nghiêm ngặt của các công ty kiểm toán lớn.

5. Số tiền thuế TNDN đã nộp (TAX) có sự chênh lệch lớn giữa các doanh nghiệp, trung bình ở mức thấp. Thuế TNDN có ảnh hưởng tích cực đến chất lượng CBTT, thể hiện doanh nghiệp tuân thủ nghĩa vụ thuế thường minh bạch hơn trong công bố thông tin.

6. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOREIGN) trung bình 14.23%, có tác động tích cực đến chất lượng CBTT. Các cổ đông nước ngoài có động lực giám sát chặt chẽ hơn, thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch.

7. Tỷ lệ sở hữu nhà nước (GOVERNMENT) trung bình 21%, cũng có ảnh hưởng tích cực đến chất lượng CBTT do sự giám sát chặt chẽ và yêu cầu tuân thủ pháp luật cao hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các lý thuyết chi phí sở hữu và bên liên quan, cho thấy các doanh nghiệp có quy mô lớn, lợi nhuận cao, sử dụng đòn bẩy tài chính lớn, được kiểm toán bởi Big 4, có tỷ lệ sở hữu nước ngoài và nhà nước cao đều có xu hướng công bố thông tin tài chính chất lượng hơn. Số tiền thuế TNDN nộp cũng là một chỉ báo quan trọng phản ánh trách nhiệm xã hội và sự minh bạch của doanh nghiệp.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Ferdy van Beest (2009) và Phạm Quốc Thuần (2016) về các đặc tính chất lượng thông tin và nhân tố ảnh hưởng. Tuy nhiên, điểm mới của nghiên cứu là bổ sung thêm biến số thuế TNDN và tập trung vào ngành sản xuất, một ngành có vai trò quan trọng nhưng mức độ công bố thông tin còn hạn chế tại Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối quy mô doanh nghiệp, ROE, DAR và tỷ lệ sở hữu nước ngoài, nhà nước để minh họa sự đa dạng và ảnh hưởng của các biến này đến chất lượng CBTT. Bảng hồi quy so sánh các mô hình OLS, FEM, REM và FGLS cũng giúp làm rõ mô hình phù hợp nhất cho nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy mô và năng lực quản trị doanh nghiệp: Doanh nghiệp ngành sản xuất cần mở rộng quy mô và nâng cao năng lực quản trị để có đủ nguồn lực đầu tư cho công tác công bố thông tin chất lượng, nhằm thu hút nhà đầu tư và giảm chi phí vốn. Thời gian thực hiện: 3-5 năm, chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp.

2. Khuyến khích áp dụng kiểm toán bởi các công ty Big 4: Các doanh nghiệp nên ưu tiên lựa chọn các công ty kiểm toán uy tín để nâng cao độ tin cậy của báo cáo tài chính, đồng thời cơ quan quản lý cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ kiểm toán chất lượng cao. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: Doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

3. Tăng cường giám sát và hỗ trợ cổ đông nước ngoài và nhà nước: Cơ quan quản lý cần tạo điều kiện thuận lợi cho cổ đông nước ngoài và nhà nước tham gia giám sát, đồng thời nâng cao nhận thức về vai trò của họ trong việc thúc đẩy minh bạch thông tin. Thời gian: liên tục, chủ thể: UBCKNN, doanh nghiệp, cổ đông.

4. Nâng cao trách nhiệm thuế và minh bạch nghĩa vụ tài chính: Doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, đồng thời công khai rõ ràng số liệu thuế trong báo cáo tài chính để tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và các bên liên quan. Thời gian: ngay lập tức và duy trì, chủ thể: Doanh nghiệp, cơ quan thuế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp ngành sản xuất: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng CBTT, từ đó xây dựng chiến lược nâng cao minh bạch tài chính, cải thiện hình ảnh và thu hút đầu tư.

2. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán và tài chính: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, quy định về công bố thông tin, tăng cường giám sát và xử lý vi phạm.

3. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Hỗ trợ đánh giá chất lượng thông tin tài chính của doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả hơn.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kế toán, tài chính: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và thực trạng công bố thông tin tài chính tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Chất lượng công bố thông tin báo cáo tài chính được đo lường như thế nào?
   Chất lượng được đo bằng thang đo Likert 5 mức độ dựa trên 23 biến quan sát phản ánh các đặc tính như tính thích hợp, trình bày trung thực, có thể hiểu được, có thể so sánh, có thể kiểm chứng và kịp thời, theo khung chuẩn của IASB và FASB.

2. Tại sao quy mô doanh nghiệp lại ảnh hưởng đến chất lượng CBTT?
   Doanh nghiệp lớn có nguồn lực tài chính và nhân sự tốt hơn, sẵn sàng chi trả chi phí để công bố thông tin chi tiết và minh bạch nhằm tạo niềm tin với nhà đầu tư và các bên liên quan, phù hợp với lý thuyết chi phí sở hữu.

3. Vai trò của công ty kiểm toán Big 4 trong nâng cao chất lượng CBTT là gì?
   Big 4 có uy tín và yêu cầu kiểm toán nghiêm ngặt hơn, giúp đảm bảo báo cáo tài chính phản ánh trung thực và chính xác, từ đó nâng cao độ tin cậy và chất lượng công bố thông tin.

4. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài ảnh hưởng thế nào đến chất lượng CBTT?
   Cổ đông nước ngoài thường có động lực giám sát chặt chẽ hơn để bảo vệ lợi ích đầu tư, thúc đẩy doanh nghiệp công bố thông tin minh bạch và đầy đủ hơn.

5. Số tiền thuế TNDN đã nộp có liên quan gì đến chất lượng CBTT?
   Doanh nghiệp nộp thuế đầy đủ thể hiện trách nhiệm xã hội và tuân thủ pháp luật, đồng thời có xu hướng công bố thông tin tài chính minh bạch hơn để duy trì uy tín và niềm tin từ các bên liên quan.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng công bố thông tin báo cáo tài chính của doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2020-2022.
• Các nhân tố chính gồm quy mô doanh nghiệp, khả năng sinh lời, đòn bẩy tài chính, loại hình công ty kiểm toán, số tiền thuế TNDN đã nộp, tỷ lệ sở hữu nước ngoài và tỷ lệ sở hữu nhà nước đều có ảnh hưởng tích cực đến chất lượng CBTT.
• Nghiên cứu bổ sung biến số thuế TNDN và tập trung vào ngành sản xuất, góp phần lấp đầy khoảng trống nghiên cứu trong lĩnh vực này tại Việt Nam.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng CBTT, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán và nền kinh tế.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các khuyến nghị, mở rộng nghiên cứu sang các ngành khác và cập nhật dữ liệu theo thời gian để theo dõi sự thay đổi chất lượng CBTT.

Hành động ngay hôm nay: Các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nên áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao tính minh bạch và chất lượng công bố thông tin, góp phần xây dựng thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển bền vững và hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TONG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CÁC NHÂN TO ANH HUONG DEN CHAT LƯỢNG CÔNG BO THONG TIN BCTC 1.1 Tổng quan nghiên cứu 1.1 Các nghiên cứu về chất lượng công bố thông tin BCTC Nghiên cứu của Ferdy van Beest và các cộng sự năm 2009: nghiên cứu tập trung đo lường CLTT BCTC tại các công ty niêm yết ở Mỹ, Anh và Hà Lan trong khoảng thời gian từ 2005 đến 2007. Dựa trên khung khái niệm về BCTC được công bố bởi FASB & IASB năm 2008, nhóm tác giả đã tiến hành xây dựng thang đo CLTT BCTC. Thang đo này gồm 5 biến quan sát và 21 chỉ mục, ở đây là 5 đặc tính chất lượng thông tin trên BCTC : Tính thích hợp (4 biến quan sát); Tính trình bày trung thực (5 biến quan sát); Tính có thể hiểu được (5 biến quan sát); Tính có khả năng so sánh (6 biến quan sát); Tính kịp thời (1 biến quan sát).

Kết quả cho thấy CLTT BCTC trong các DN Hoa Ky(KE TOÁN theo US GAAP) có điểm trung bình là 3,47 và 3,58 tương ứng với năm 2005 và 2007. CLTT BCTC tương ứng trong các DN Anh và Hà Lan (KE TOÁN theo IFRS) là 3,46 và 3,57. Nghiên cứu của Christopher W.Nobes và Christian Stadler năm 2014. Đây là nghiên cứu thực nghiệm đầu tiên sử dụng đữ liệu có sẵn công khai để cung cấp băng chứng trực tiếp về vai trò của các đặc tính chất lượng thông tin tài chính trong việc đưa ra các thay đôi quyết định kế toán của nhà quản lý khi chuẩn mực kế toán quốc tế thay đôi.

Christopher and Christian (2014) cho thay chuẩn mực kế toán quốc tế tác động tích cực đến chất lượng thông tin cung cấp cho nhà quản lý. Đặc biệt, đặc tính thông tin thay đổi liên quan đến đo lường chất lượng thông tin có tác động quan trọng đến quyết định của chính sách kế toán. Vấn đề phát sinh sau khi được DN phân tích và giải thích về thay đổi chính sách đã giúp cải thiện chất lượng hệ thống kế toán và kiểm soát nội bộ của DN này. Nghiên cứu của Saleh, I.

va Abu Afifa, MM (2023), "Phân tích dit liệu lớn va chất lượng báo cáo tài chính: bằng chứng định tính từ Canada”. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính, cụ thé là phỏng van dé xác định suy nghĩ và nhận thức của kiểm toán viên, nhà phân tích tài chính và kế toán tại các công ty kiểm toán và kế toán của Canada và tác động của nó đối với chất lượng báo cáo tài chính. Mẫu nghiên cứu ban đầu gồm 127 kiểm toán viên, nhà phân tích tài chính và kế toán từ các công ty kiểm toán và kế toán của Canada. Số người trả lời cuối cùng là 41, chiếm tỷ lệ phản hồi là 32%.

Kết quả nghiên cứu cho thấy dữ liệu lớn có tác động đáng kê đến việc cải thiện chất lượng báo cáo tài chính, báo cáo kế toán và đánh giá của chuyên gia bằng cách mang lại tính chuyên nghiệp. Ở Việt Nam, có nghiên cứu của Phạm Quốc Thuần năm 2016, nghiên cứu hướng đến mục tiêu đo lường CLTT BCTC trong các DN tại Việt Nam dựa trên co sở tổng quát các đặc điểm về CLTT BCTC được ban hành bởi IASB & FASB kết hợp phương pháp nghiên cứu tình huống. Thang đo CLTT BCTC của nghiên cứu bao gồm sáu thành phần: Thích hợp; Trình bày trung thực; Có khả năng so sánh; Có thé kiểm chứng; Kip thời; Có thé hiểu được. Dé đo lường CLTT BCTC, tác giả đã tiến hành thực hiện 261 mẫu khảo sát với phương pháp chọn mẫu xác suất tại các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam.

Kết quả cho thấy thực trạng CLTT BCTC trong các DN tại Việt Nam theo kết quả khảo sát được đánh giá với số điểm bình quân là 3,76/5 điểm. Trong số 3 thành phần chính yếu cấu thành nên CLTT BCTC (Thích hợp, Trinh bày trung thực và Các thuộc tính gia tang CLTT BCTC) thì thành phần Các thuộc tính gia tăng CLTT BCTC được đánh giá khả quan nhất với số điểm bình quân là 4,03. Điều này cho thấy BCTC trong các DN Việt Nam hiện nay đều đạt được mức độ khá tốt ở khía cạnh So sánh, Kip thoi, Kiém chứng va Có thể hiểu được.2 Các nghiên cứu về nhân té ảnh hưởng đến chất lượng công bé thông tin BCTC Nghiên cứu cua Isidro, Nanda, and Wysocki (2020), “Mối quan hệ giữa chất lượng báo cáo tài chính và các thuộc tính quốc gia: Cơ hội và thách thức nghiên cứu”. Mục tiêu của nghiên cứu là tìm bằng chứng thực nghiệm về mối liên hệ giữa chất lượng BCTC với thuộc tính của mỗi quốc gia.

Nghiên cứu đã chỉ ra 21 thuộc tính quốc gia đang thay đổi tăng đột biến xung quanh việc áp dụng IFRS bắt buộc. Do đó, trong khi việc áp dụng IFRS “giải thích” cho chất lượng báo cáo tăng lên, phát hiện nay sẽ biến mat sau các yếu tố quốc gia khác đang thay đổi sẽ quyết định chất lượng báo cáo. Giống như việc áp dung IFRS bắt buộc là đòn bay chính sách khi thực thi chính sách lành mạnh thị trường tài chính. Nghiên cứu của Nguyễn Bích Liên (2012).

Mục tiêu của đề tài là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến CLTT kế toán trong môi trường ERP. Nghiên cứu đã sử dụng Bảng câu hỏi khảo sát gửi đến các đối tượng là các nhà tư vấn triển khai ERP; các đối tượng nhà quản lý, nhân viên IT, kế toán, kiểm toán DN sử dụng ERP, các nhà nghiên cứu hoặc giảng dạy ERP trên số lượng mẫu thu thập là 143. Với phương pháp nghiên cứu được sử dụng là thống kê, so sánh và tổng hợp, nghiên cứu đã xác định được 6 nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ERP tại các DN Việt Nam bao gồm: Chính sách nhân sự và quản lý thông tin cá nhân; Kinh nghiệm, phương pháp tư vấn triển khai và chất lượng dữ liệu; Thử nghiệm hệ thống ERP và huấn luyện nhân viên; Năng lực, cam kết của Ban quản lý và kiến thức của nhà tư vấn triển khai; Kiểm soát đảm bảo hệ thống ERP tin cậy; Chất lượng phần mềm ERP. Luận án tiếp cận giải quyết vấn đề chất lượng thông tin trên góc độ của qui trình tạo lập thông tin chứ không phải góc độ của người sử dụng thông tin ra quyết định.

Điều này nghĩa là dựa vào các phương pháp kế toán hay chuẩn mực kế toán đã xây dựng, hệ thống thông tin sẽ tao ra các thông tin phù hợp và chính xác theo phương pháp hay chuẩn mực này và đảm bảo sự an toàn, chính xác dữ liệu tin học. Nghiên cứu của Nguyễn Hữu Cường và Lê Thi Bảo Ngọc năm 2018. Nghiên cứu này đánh giá thực trạng mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính năm của các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết trên TTCK Việt Nam và ghi nhận rằng mức độ CBTT dat được là chưa cao, kể cả đó là CBTT bắt buộc. Đáng lưu ý nhất là mức độ CBTT tự nguyện còn khá thấp và còn đến 60% các chỉ mục thông tin nên được công bố, nhưng các doanh nghiệp vẫn chưa thực sự chú tâm đến việc chuyên tải những thông tin này cho các bên liên quan, trong đó đặc biệt là các nhà đầu tư.

Kết quả cũng chỉ ra rằng, quy mô doanh nghiệp có ảnh hưởng tích cực, trong khi đó khả năng thanh toán va chủ thé kiểm toán lại có ảnh hưởng tiêu cực đến mức độ CBTT trong BCTC của các doanh nghiệp này. Nghiên cứu của Đặng Ngọc Hùng và các cộng sự năm 2019. Nghiên cứu này tìm hiểu thực trạng CBTT và các nhân tố ảnh hưởng đến CBTT trên BCTN của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp trọng số, đánh giá mức độ CBTT của từng tiêu chí để đo lường mức độ công bố thông tin cả về số lượng và chất lượng của 289 doanh nghiệp tại Việt Nam.

Kết quả cho thay mức độ công bố thông tin trong BCTN là 58,57%. Nghiên cứu đã xác định được 4 nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT: kiểm toán độc lập, quy mô doanh nghiệp, khả năng sinh lời, đòn bây tài chính. Tuy nhiên, có 2 yếu tố không ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin là số lượng thành viên HĐQT và Chủ tịch & Tổng giám đốc.3 Khoảng trắng nghiên cứu Mặc dù có nhiều nghiên cứu về chất lượng CBTT BCTC của các doanh nghiệp Việt Nam nhưng vẫn còn một số khoảng trống nghiên cứu nhất định. Một mặt, các nghiên cứu trước đây như Nguyễn Bích Liên (2012) có mẫu khảo sát còn hạn chế, đữ liệu khảo sát khá cũ so với tình hình công bố thông tin hiện nay.

Do vậy, khi có nhiều thay đổi về chính sách kế toán cũng như những yếu tố khác thuộc về doanh nghiệp, kết quả nghiên cứu có thé không còn phản ánh đúng thực trang CBTT của các CTNY ở Việt Nam. Mặt khác, các nghiên cứu gần đây như: Phạm Quốc Thuần (2016), Đặng Ngọc Hùng và các cộng sự năm 2019 đều đánh giá chất lượng CBTT dựa trên các đặc điểm định tính của thông tin tài chính thông qua phương pháp nghiên cứu tình huống và khảo sát (hay nói cách khác là việc tự đánh giá) các đối tượng lập và công bố BCTC. Điều này có thể dẫn đến sự thiên vị trong việc đánh giá chất lượng CBTT dưới góc nhìn người lập báo cáo. Bên cạnh đó, đa SỐ các nghiên cứu tại Việt Nam đều có sự điều chỉnh các chỉ mục và chưa có nghiên cứu nào tiếp cận toàn diện.

Đặc biệt, các nghiên cứu tại Việt Nam đến thời điểm hiện tại chưa có nghiên cứu nào tập trung riêng vào ngành sản xuất, là ngành quan trọng nhưng có mức độ CBTT còn thấp. Từ những luận điểm chỉ ra ở trên, tác giả lựa chọn đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng công bồ thông tin trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp ngành sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” làm đề tài luận văn. Đề tài có số lượng DN đánh giá tuy hẹp trong phạm vi ngành sản xuất nhưng tập trung đánh giá những doanh nghiệp có tính đại diện trong ngành và thông tin đánh giá trong ba năm từ 2020-2022 dé so sánh sự thay đôi mức độ CBTT qua các năm. Một số điểm mới của đề tài: e Xây dựng thang đo, đo lường CLTT BCTC phù hợp với đặc điểm của các DN tại Việt Nam trên cơ sở tiếp cận một cách toàn diện khuôn mẫu đo lường CLTT BCTC được công bố bởi FASB&IASB 2010.

Nghiên cứu có bổ sung thêm 2 biến quan sát cho đặc tính có thể kiểm chứng.