Chương 1.Một số vấn đề chung về các iện pháp điều tra tố tụng đặc iệt theo quy định của pháp luật Việt Nam.Quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về các iện pháp điều tra tố tụng đặc iệt 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chương 3. Định hƣớng hoàn thiện quy định của pháp luật và các giải pháp áp dụng pháp luật về các iện pháp điều tra tố tụng đặc iệt. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC BIỆN PHÁP ĐIỀU TRA TỐ TỤNG ĐẶC BIỆT THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc quy định các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt 1.1 Khái niệm các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt Trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm thì hoạt động điều tra là hoạt động khám phá sự thật khách quan của vụ án nh m phát hiện tội phạm, ngƣời phạm tội.
Hoạt động điều tra vụ án hình sự là một giai đoạn trong tố tụng hình sự mà nhiệm vụ chính của hoạt động điều tra là để làm rõ những vấn đề cần chứng minh trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Theo đó, cơ quan tiến hành tố tụng và ngƣời tiến hành tố tụng áp dụng các iện pháp điều tra nhƣ: Khám nghiệm hiện trƣờng, khám nghiệm tử thi, xem xét dấu vết trên thân thể, thực nghiệm điều tra, đối chất, nhận dạng, giám định, định giá tài sản, lấy lời khai, hỏi cung ị can, thu thập các tài liệu chứng cứ và các iện pháp khác theo quy định của luật, ao gồm cả iện pháp điều tra tố tụng đặc iệt. Đặc điểm chung của quá trình điều tra ao gồm các hoạt động phát hiện, thu thập, củng cố, ghi nhận, thu giữ thông tin, ng chứng nh m phục vụ cho một mục đích cụ thể. Mục đích của các iện pháp điều tra nh m xác định có hành vi phạm tội xảy ra hay không, thời gian, địa điểm và những tình tiết khác của hành vi phạm tội; Ai là ngƣời thực hiện hành vi phạm tội; có năng lực trách nhiệm hình sự hay không; mục đích, động cơ phạm tội; Những tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự ngƣời thực hiện hành vi phạm tội; có lỗi hay không có lỗi, do cố ý hay vô ý của ị can, ị cáo và đặc điểm về nhân thân của ị can, ị cáo; Tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ra; Nguyên nhân và điều kiện phạm tội; Những tình tiết khác liên quan đến việc loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt.
Các iện pháp này nh m đảm ảo áp dụng pháp luật tố tụng hình sự, tránh ỏ lọt tội phạm, góp phần ảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, ảo vệ lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, đồng thời giáo dục mọi ngƣời ý thức tuân thủ pháp luật, đấu tranh phòng, chống tội phạm. Theo đó, Biện pháp điều tra tố tụng là các hoạt động điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự nh m thu thập chứng cứ, phục vụ cho quá trình chứng minh, xác định sự thật khách quan của vụ án. Khác với các iện pháp điều tra thông thƣờng thì yếu tố “ í mật” ao gồm í mật về phƣơng pháp tiến hành, í mật về đối tƣợng áp dụng, í mật về các thông tin, tài liệu liên quan. Nhƣng lại đƣợc công khai về chứng cứ phục vụ công tác khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử.
Đây cũng là điểm khác iệt cơ ản giữa iện pháp điều tra tố tụng đặc iệt với iện pháp điều tra tố tụng khác đƣợc quy định trong luật. Đối tƣợng áp dụng iện pháp điều tra tố tụng đặc iệt có thể là con ngƣời nhƣ cá nhân, đối tƣợng nghi thực hiện tội phạm hoặc ổ nhóm tội phạm, hoặc cũng có thể là địa điểm nơi có thể xảy ra tội phạm, tồn tại những tin tức, tài liệu, dấu vết cần theo dõi, tìm kiếm thu thập trong quá trình giải quyết vụ án. “Biện pháp điều tra đặc iệt” là thuật ngữ dùng để chỉ một nhóm các iện pháp điều tra mang tính chất í mật và đƣợc nhiều nƣớc trên thế giới áp dụng từ lâu để hỗ trợ điều tra các vụ án hình sự. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, trong đó có chủ yếu là nh m đảm ảo quyền đƣợc ảo vệ đời tƣ của công dân ( ởi những iện pháp này ảnh hƣởng đến í mật đời tƣ của công dân và rất dễ ị lạm dụng) nên nhiều quốc gia đã dần thể chế hóa các iện pháp này trong Bộ luật tố tụng hình sự với tƣ cách là iện pháp điều tra tố tụng đặc iệt.
Từ những phân tích trên, khái niệm về Biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt được hiểu là các hoạt động điều tra được quy định trong Bộ luật tố tụng 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hình sự dựa trên cơ sở ứng dụng thành tựu khoa học, kỹ thuật về lĩnh vực âm thanh, hình ảnh, điện tử viễn thông, trình độ của chuyên viên công nghệ thông tin bí mật thu thập thông tin, tài liệu liên quan đến đối tượng bị áp dụng do người có thẩm quyền áp dụng đối với các nhóm tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia, khủng bố, rửa tiền, ma túy, tội phạm có tổ chức thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng nhằm phục vụ công tác điều tra, khám phá tội phạm. Đặc điểm của các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt Thứ nhất, là hoạt động điều tra đƣợc tiến hành theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, những tài liệu thu thập đƣợc có giá trị trong việc làm rõ những vấn đề cần chứng minh trong vụ án hình sự. Nó khác với hoạt động nghiệp vụ trinh sát của lực lƣợng công an nhân dân, những tài liệu thu thập qua hoạt động nghiệp vụ trinh sát không có giá trị pháp lý để làm rõ những vấn đề cần chứng minh trong vụ án hình sự. Để có thể sử dụng tài liệu thu thập qua hoạt động nghiệp vụ trinh sát phải chuyển hóa từ iện pháp thu thập í mật sang iện pháp công khai.
Thứ hai, là hoạt động điều tra tố tụng đặc iệt dựa vào việc sử dụng các phƣơng tiện của khoa học kỹ thuật, nhƣ ghi âm, ghi hình í mật; nghe điện thoại í mật và thu thập í mật dữ liệu điện tử. Đối tƣợng ị áp dụng các iện pháp tố tụng đặc iệt không thể iết đƣợc mình đang ị theo dõi, đang ị nhƣ ghi âm, ghi hình í mật; nghe điện thoại í mật và thu thập dữ liệu điện tử một cách í mật. Thứ ba, các hoạt động điều tra tố tụng đặc iệt đƣợc tiến hành đối với những tội phạm nhất định trong vụ án hình sự và chỉ đƣợc áp dụng, tiến hành khi đã có quyết định khởi tố vụ án hình sự. Đó là các tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm về ma túy, tội phạm về tham nhũng, tội khủng ố, tội rửa tiền; tội phạm khác có tổ chức thuộc loại tội phạm đặc iệt nghiêm trọng.
Thứ tư, do phải sử dụng các phƣơng tiện khoa học kỹ thuật chuyên dùng 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nên thẩm quyền áp dụng các hoạt động điều tra tố tụng đặc iệt chỉ đƣợc giao cho một số ngƣời, một số cơ quan tiến hành tố tụng. Không phải tất cả mọi các cơ quan và những ngƣời có thẩm quyền tiến hành tố tụng điều có thẩm quyền tiến hành. Thứ năm, lực lƣợng trực tiếp tiến hành các hoạt động điều tra tố tụng đặc iệt là các lực lƣợng chuyên trách, đặc thù trong Công an nhân dân, Quân đội nhân dân. Đây đƣợc hiểu là các lực lƣợng nghiệp vụ của Bộ Công An, Bộ Quốc phòng đƣợc đào tạo chuyên sâu, đƣợc trang ị phƣơng tiện kỹ thuật hiện đại để tiến hành các hoạt động ghi âm, ghi hình, nghe điện thoại í mật, thu thập dữ liệu điện tử í mật.
Ý nghĩa của việc quy định các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt Do hoạt động của các loại tội phạm nguy hiểm hoạt động í mật, gây nguy hại cho an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, mà các iện pháp điều tra để làm rõ tội phạm này cũng phải đƣợc tiến hành í mật mới có thể đáp ứng đƣợc yêu cầu phòng chống tội phạm. Mặt khác, do đặc thù điều tra mà các iện pháp điều tra tố tụng đặc iệt đƣợc tiến hành một cách độc lập ởi cơ quan nghiệp vụ của lực lƣợng Công an nhân dân, Quân đội nhân dân dƣới sự phối hợp nhuần nhuyễn của các phƣơng tiện khoa học kỹ thuật. Tài liệu do các iện pháp tố tụng đặc iệt thu đƣợc có tính chính xác và khách quan cao thể hiện đƣợc rõ ản chất, tâm tƣ, tình cảm, nội tâm của đối tƣợng ị tiến hành áp dụng. Thực tiễn điều tra, chứng minh đƣợc tội phạm thấy r ng các nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm về ma túy, tội phạm về tham nhũng, tội khủng ố, tội rửa tiền; Tội phạm khác có tổ chức thuộc loại tội phạm đặc iệt nghiêm trọng là một việc hết sức khó khăn.
Đây là một thách thức đối với các cơ quan tiến hành tố tụng. Bởi vì, trong điều tra tội phạm có một nguyên tắc là phải xử lý đúng ngƣời đúng tội và đúng pháp luật; phải có căn cứ chứng minh, ng chứng cứ tài liệu chứng minh một cách chắc chắn, chứ không phải ng 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sự suy diễn hay nhận định. Do đó những tài liệu chứng cứ thu đƣợc ng các iện pháp điều tra tố tụng đặc iệt là những chứng cứ có giá trị chứng minh hành vi phạm tội của các đối tƣợng có liên quan, có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết vụ án hình sự. Thực tế điều tra tội phạm đã chỉ ra, việc điều tra, khám phá vụ án hình sự có thể từ những chi tiết rất nhỏ do tài liệu iện pháp thu đƣợc có thể mở đƣờng cho các iện pháp điều tra tố tụng khác tiến hành điều tra thuận lợi, đạt hiệu quả cao.
Biện pháp điều tra tố tụng đặc iệt khi đã đƣợc áp dụng sẽ đƣợc tiến hành liên tục 24/24h đảm ảo không sót lọt ất cứ hoạt động nào của đối tƣợng để từ đó có thể nhận iết đƣợc mọi hành động, âm mƣu, thủ đoạn của đối tƣợng đã, đang và sắp tiến hành.