Luận văn Thạc sĩ: ảnh hưởng của nguyên tắc xuất trình chứng từ hoàn toàn

Nghiên cứu nguyên tắc xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ trong tín dụng chứng từ, phân tích ảnh hưởng đến giao dịch thương mại quốc tế.

• Tác giả: Trần Hùng Như Anh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Anh Đào
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Ảnh hưởng của nguyên tắc "Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ” trong giao dịch tín dụng chứng từ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ VÀ NGUYÊN TẮC 'XUẤT TRÌNH CHỨNG TỪ HOÀN TOÀN HỢP LỆ'
• 1.1. Những lý luận cơ bản về phương thức tín dụng chứng từ
• 1.1.1. Những khái niệm cơ bản về phương thức tín dụng chứng từ
• 1.1.2. Các nguồn luật điều chỉnh giao dịch tín dụng chứng từ
• 1.1.2.1. Quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ
• 1.1.2.2. Tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế để kiểm tra chứng từ
• 1.1.2.3. Vai trò của UCP600 và ISBP745 trong giao dịch tín dụng chứng từ
• 1.1.3. Nguyên tắc của giao dịch tín dụng chứng từ
• 1.1.3.1. Nguyên tắc độc lập
• 1.1.3.2. Nguyên tắc 'Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ'
• 1.2. Nội dung nguyên tắc xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ
• 1.2.1. Cách vận dụng nguyên tắc trong thư tín dụng
• 1.2.2. Phân biệt điều khoản, điều kiện đặc biệt trong thư tín dụng
• 1.3. Ảnh hưởng của nguyên tắc 'Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ' đến các bên liên quan trong giao dịch tín dụng chứng từ
• 1.3.1. Ảnh hưởng đến ngân hàng
• 1.3.1.1. Ảnh hưởng tích cực
• 1.3.1.2. Ảnh hưởng tiêu cực
• 1.3.2. Ảnh hưởng đến nhà xuất khẩu
• 1.3.2.1. Ảnh hưởng tích cực
• 1.3.2.2. Ảnh hưởng tiêu cực
• 1.3.3. Ảnh hưởng đến nhà nhập khẩu
• 1.3.3.1. Ảnh hưởng tích cực
• 1.3.3.2. Ảnh hưởng tiêu cực
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT TRÌNH CHỨNG TỪ THEO NGUYÊN TẮC 'XUẤT TRÌNH CHỨNG TỪ HOÀN TOÀN HỢP LỆ'
• 2.1. Đánh giá thực tế nhận định của doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam về nguyên tắc 'Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ'
• 2.1.1. Nội dung khảo sát
• 2.1.2. Đánh giá kết quả khảo sát
• 2.2. Ảnh hưởng của nguyên tắc 'Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ' đến thực trạng xuất trình chứng từ
• 2.2.1. Cách thức vận dụng nguyên tắc ảnh hưởng đến quyết định hợp lệ
• 2.2.2. Ảnh hưởng tích cực của nguyên tắc 'Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ'
• 2.2.2.1. Vận dụng nguyên tắc để bảo vệ quyền lợi của nhà xuất khẩu
• 2.2.2.2. Vận dụng nguyên tắc để bảo vệ quyền lợi của nhà nhập khẩu
• 2.2.2.3. Vận dụng nguyên tắc để bảo vệ quyền lợi của ngân hàng
• 2.2.3. Ảnh hưởng tiêu cực của nguyên tắc 'Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ'
• 2.2.3.1. Nhà xuất khẩu lợi dụng nguyên tắc để gây rủi ro cho nhà nhập khẩu
• 2.2.3.2. Nhà nhập khẩu sử dụng nguyên tắc để trì hoãn thanh toán cho nhà xuất khẩu
• 2.2.3.3. Nhà nhập khẩu sử dụng điều khoản mềm để giới hạn khả năng chuẩn bị bộ chứng từ hợp lệ của nhà xuất khẩu
• 2.3. Những yếu tố mang lại ảnh hưởng tích cực của nguyên tắc 'Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ'
• 2.4. Những nguyên nhân gây ra ảnh hưởng tiêu cực của nguyên tắc 'Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ'
• 2.4.1. Nguyên nhân từ kỹ thuật nghiệp vụ chứng từ
• 2.4.2. Nguyên nhân từ phía ngân hàng
• 2.4.3. Nguyên nhân từ phía doanh nghiệp xuất nhập khẩu
• 2.4.4. Nguyên nhân từ phía các cơ quan chuyên ngành
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT NHẰM HẠN CHẾ NHỮNG ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA NGUYÊN TẮC XUẤT TRÌNH CHỨNG TỪ HOÀN TOÀN HỢP LỆ
• 3.1. Nhóm giải pháp liên quan kỹ thuật nghiệp vụ chứng từ
• 3.1.1. Cách vận dụng linh hoạt quan điểm 'hợp lệ trọng yếu' và 'hợp lệ tuyệt đối'
• 3.1.2. Giải pháp đối với điều kiện phi chứng từ
• 3.1.3. Giải pháp đối với điều khoản mềm
• 3.2. Nhóm giải pháp đối với ngân hàng
• 3.2.1. Mở rộng quan hệ đại lý
• 3.2.2. Nâng cao khả năng nghiệp vụ của đội ngũ nhân viên
• 3.2.3. Chú trọng phát triển dịch vụ tư vấn, hỗ trợ nghiệp vụ kịp thời
• 3.3. Nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu
• 3.3.1. Nâng cao hiểu biết nghiệp vụ liên quan đến nghiệp vụ TDCT
• 3.3.2. Cẩn trọng trong việc lựa chọn ngân hàng và đối tác giao dịch
• 3.3.3. Nghiên cứu kỹ các điều khoản, điều kiện trong thư tín dụng
• 3.3.4. Sử dụng biện pháp hạn chế gian lận
• 3.3.5. Giữ quy tắc và đạo đức kinh doanh
• 3.4. Nhóm giải pháp đối với các cơ quan chuyên ngành
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 2
• PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4

Tóm tắt

I. Luận giải nguyên tắc xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ

Trong lĩnh vực thanh toán quốc tế, phương thức L/C (Tín dụng chứng từ) đóng vai trò then chốt, và nền tảng của nó chính là nguyên tắc xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ. Nguyên tắc này, còn được gọi là nguyên tắc tuân thủ nghiêm ngặt (strict compliance principle), yêu cầu bộ chứng từ do người thụ hưởng xuất trình phải phù hợp một cách chính xác với các điều khoản và điều kiện của thư tín dụng (L/C). Theo định nghĩa tại Điều 2 của UCP 600, một "xuất trình phù hợp" là sự xuất trình tuân thủ các điều khoản của tín dụng, các quy định hiện hành của UCP và thông lệ quốc tế về tín dụng chứng từ. Tầm quan trọng của nguyên tắc này không thể bị xem nhẹ. Nó là cơ chế bảo vệ cho cả người nhập khẩu và ngân hàng phát hành, đảm bảo rằng việc thanh toán chỉ được thực hiện khi các bằng chứng tài liệu về việc thực hiện hợp đồng (giao hàng, bảo hiểm, v.v.) được trình bày đúng như thỏa thuận. Như khảo sát của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC, 2015), Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng sử dụng thư tín dụng xuất khẩu nhanh, điều này càng nhấn mạnh sự cấp thiết của việc hiểu sâu sắc nguyên tắc này để giảm thiểu rủi ro trong giao dịch L/C. Về bản chất, ngân hàng không giao dịch bằng hàng hóa mà bằng chứng từ (Điều 5, UCP 600). Do đó, sự hợp lệ của chứng từ là yếu tố duy nhất quyết định nghĩa vụ thanh toán của ngân hàng.

1.1. Nội dung cốt lõi của nguyên tắc tuân thủ nghiêm ngặt

Nội dung của nguyên tắc xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ được quy định rõ tại Điều 14 và 15 của UCP 600. Cụ thể, Điều 14(a) nêu rõ ngân hàng phải kiểm tra một xuất trình "trên cơ sở chỉ riêng các chứng từ" để xác định xem "trên bề mặt của chúng" có tạo thành một xuất trình phù hợp hay không. Điều này có nghĩa là vai trò của ngân hàng trong thanh toán L/C chỉ giới hạn ở việc đối chiếu dữ liệu trên các chứng từ với các yêu cầu trong L/C và giữa các chứng từ với nhau. Ngân hàng không chịu trách nhiệm về tính xác thực của chứng từ hay tình trạng thực tế của hàng hóa. Hệ quả trực tiếp là khi ngân hàng xác định bộ chứng từ là phù hợp, họ phải thanh toán (Điều 15). Quy định này tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc, nhưng cũng đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối từ phía người thụ hưởng khi lập bộ chứng từ hoàn hảo.

1.2. Mối quan hệ giữa UCP 600 và ISBP 745 trong kiểm tra chứng từ

Mặc dù UCP 600 cung cấp các quy tắc khung, việc diễn giải chúng trong thực tế có thể khác nhau giữa các ngân hàng. Để giải quyết vấn đề này, ICC đã ban hành Tập quán Ngân hàng Tiêu chuẩn Quốc tế để Kiểm tra Chứng từ (ISBP 745). ISBP không sửa đổi UCP mà chỉ diễn giải và làm rõ cách áp dụng các quy tắc của UCP trong thực tiễn kiểm tra chứng từ theo UCP. Ví dụ, ISBP 745 cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách xử lý các lỗi đánh máy nhỏ, cách mô tả hàng hóa trên các chứng từ khác nhau, hay các yêu cầu đối với vận đơn. Do đó, để xác định một bộ chứng từ hoàn hảo, các bên phải xem xét đồng thời cả UCP 600 và ISBP 745, hai văn bản này có mối quan hệ không thể tách rời trong luật thương mại quốc tế hiện đại.

II. Phân tích thách thức khi áp dụng nguyên tắc xuất trình chứng từ

Việc áp dụng cứng nhắc nguyên tắc xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ có thể tạo ra nhiều thách thức và rủi ro cho các bên tham gia. Mặc dù mục đích là đảm bảo an toàn, nguyên tắc này đôi khi lại trở thành công cụ gây trì hoãn thanh toán hoặc thậm chí là cơ sở cho các hành vi gian lận. Thực tế cho thấy, tỷ lệ bộ chứng từ bị từ chối trong lần xuất trình đầu tiên là rất cao, thường chiếm trên 90% theo một số khảo sát. Nguyên nhân chính là sự khác biệt trong quan điểm kiểm tra giữa các ngân hàng và sự phức tạp của các yêu cầu trong L/C. Một sai sót nhỏ, không trọng yếu, cũng có thể bị xem là chứng từ bất hợp lệ, dẫn đến việc từ chối thanh toán L/C. Điều này đặt ra áp lực lớn cho nhà xuất khẩu, gây ứ đọng vốn và phát sinh chi phí. Ngược lại, nhà nhập khẩu có thể lợi dụng các sai biệt nhỏ này để từ chối nhận hàng khi giá thị trường biến động bất lợi. Ngay cả các ngân hàng cũng phải đối mặt với rủi ro khi đưa ra quyết định sai lầm: thanh toán cho một bộ chứng từ không hợp lệ hoặc từ chối sai một bộ chứng từ hợp lệ đều có thể dẫn đến kiện tụng và tổn thất tài chính. Do đó, các tranh chấp tín dụng chứng từ thường xoay quanh việc diễn giải tính "hợp lệ" của chứng từ.

2.1. Rủi ro đối với người thụ hưởng khi chứng từ bất hợp lệ

Người thụ hưởng (nhà xuất khẩu) là bên chịu ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề nhất khi bộ chứng từ bị xác định là bất hợp lệ. Rủi ro lớn nhất là việc bị từ chối thanh toán L/C từ ngân hàng phát hành. Điều này không chỉ gây ra tổn thất tài chính ngay lập tức mà còn kéo theo hàng loạt chi phí khác như chi phí lưu kho, lưu bãi, chi phí sửa chữa chứng từ, và chi phí đàm phán lại với người mua. Trong trường hợp xấu nhất, nếu không thể sửa chữa chứng từ hoặc người mua không chấp nhận sai biệt, nhà xuất khẩu có thể phải đối mặt với việc hàng hóa bị trả lại hoặc buộc phải bán giảm giá, gây thiệt hại nghiêm trọng. Việc này đặc biệt nguy hiểm khi nhà nhập khẩu cố tình cài các "điều khoản mềm" (soft clauses) vào L/C, khiến việc lập một bộ chứng từ hoàn hảo trở nên bất khả thi.

2.2. Ảnh hưởng tiêu cực đến ngân hàng phát hành và người yêu cầu

Đối với ngân hàng phát hành, áp lực từ nguyên tắc tuân thủ nghiêm ngặt là rất lớn. Việc kiểm tra và ra quyết định trong thời hạn 5 ngày làm việc theo UCP 600 đòi hỏi đội ngũ nhân viên có chuyên môn cao và sự cẩn trọng tuyệt đối. Một phán quyết sai lầm có thể khiến ngân hàng mất quyền truy đòi người yêu cầu mở L/C hoặc phải đối mặt với kiện tụng từ người thụ hưởng. Về phía người yêu cầu (nhà nhập khẩu), mặc dù nguyên tắc này bảo vệ họ khỏi việc phải thanh toán cho chứng từ sai, nó cũng có thể bị lạm dụng. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất là khi nhà xuất khẩu lập được một bộ chứng từ hoàn hảo về mặt hình thức nhưng hàng hóa lại sai về chất lượng, số lượng hoặc thậm chí không được giao. Do nguyên tắc độc lập và việc ngân hàng chỉ kiểm tra bề mặt chứng từ, nhà nhập khẩu vẫn phải thanh toán và sau đó tự mình giải quyết tranh chấp hợp đồng với nhà xuất khẩu, một quá trình tốn kém và phức tạp.

III. Phương pháp vận dụng linh hoạt nguyên tắc xuất trình chứng từ

Để khắc phục sự cứng nhắc của nguyên tắc xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ, các chuyên gia và án lệ về tín dụng chứng từ đã hướng đến một cách tiếp cận linh hoạt hơn. Theo Meynell (2016), không thể áp dụng nguyên tắc này một cách máy móc (word-by-word) mà cần có sự cân nhắc hợp lý trong từng trường hợp cụ thể. Trọng tâm của phương pháp này là phân biệt giữa "tính hợp lệ tuyệt đối" và "tính hợp lệ trọng yếu". Cách tiếp cận này thừa nhận rằng không phải mọi sai biệt đều có giá trị như nhau. Những lỗi nhỏ, như lỗi chính tả không làm thay đổi ý nghĩa của dữ liệu, có thể được xem xét bỏ qua nếu chúng không mâu thuẫn với các thông tin khác. ISBP 745 chính là công cụ thể hiện rõ nhất tinh thần này, cung cấp nhiều ví dụ và hướng dẫn cụ thể để giúp các ngân hàng đưa ra quyết định nhất quán. Ví dụ, ISBP 745 cho phép mô tả hàng hóa một cách chung chung trên các chứng từ không phải hóa đơn thương mại, miễn là không mâu thuẫn với mô tả trong L/C. Việc vận dụng linh hoạt này giúp phương thức L/C hoạt động trơn tru hơn, khuyến khích thương mại thay vì tạo ra rào cản từ những lỗi hình thức không đáng có, từ đó giảm thiểu các tranh chấp tín dụng chứng từ.

3.1. Phân biệt giữa quan điểm hợp lệ tuyệt đối và hợp lệ trọng yếu

Quan điểm ‘hợp lệ tuyệt đối’ (absolute literal compliance) yêu cầu mọi dữ liệu trên chứng từ phải khớp chính xác từng chữ với yêu cầu của L/C. Bất kỳ sai khác nào, dù nhỏ nhất, cũng bị coi là bất hợp lệ. Ngược lại, quan điểm ‘hợp lệ trọng yếu’ (substantial compliance) cho rằng chứng từ được coi là hợp lệ nếu nó đáp ứng được mục đích cơ bản của yêu cầu trong L/C, và các sai biệt nhỏ không ảnh hưởng đến bản chất giao dịch có thể được chấp nhận. UCP 600 và ISBP 745 đã có những bước tiến theo hướng ‘hợp lệ trọng yếu’, chẳng hạn như quy định tại Điều 14(d) rằng dữ liệu "không nhất thiết phải giống hệt" nhưng "không được mâu thuẫn". Hiểu rõ sự khác biệt này giúp các bên, đặc biệt là ngân hàng, đưa ra phán quyết hợp lý, tránh từ chối thanh toán L/C một cách vô lý.

3.2. Vai trò của ISBP 745 trong việc giảm thiểu tranh chấp chứng từ

ISBP 745 đóng vai trò là một cẩm nang thực hành, cụ thể hóa các quy định của UCP 600. Văn bản này đưa ra các tiêu chuẩn được chấp nhận rộng rãi cho việc lập và kiểm tra chứng từ theo UCP. Ví dụ, mục L5 của ISBP 745 giải quyết mâu thuẫn thường gặp về người nhận hàng trên vận đơn và giấy chứng nhận xuất xứ, cho phép sự khác biệt nếu mục đích của các chứng từ là khác nhau. Bằng cách cung cấp các hướng dẫn rõ ràng như vậy, ISBP 745 giúp thống nhất cách nhìn nhận của các ngân hàng trên toàn thế giới, làm giảm đáng kể không gian cho các tranh cãi và bất đồng. Việc tuân thủ ISBP 745 không chỉ giúp người thụ hưởng tạo ra bộ chứng từ hoàn hảo mà còn cung cấp cho ngân hàng cơ sở vững chắc để bảo vệ quyết định của mình, góp phần nâng cao hiệu quả của toàn bộ giao dịch tín dụng chứng từ.

IV. Thực tiễn áp dụng nguyên tắc xuất trình chứng từ tại Việt Nam

Nghiên cứu về thực tiễn áp dụng UCP 600 tại Việt Nam cho thấy nhận thức của doanh nghiệp về nguyên tắc xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ vẫn còn nhiều hạn chế. Kết quả khảo sát được đề cập trong luận văn gốc cho thấy một tỷ lệ đáng kể doanh nghiệp chưa hiểu đúng và đủ về định nghĩa một bộ chứng từ hợp lệ. Cụ thể, chỉ 24% doanh nghiệp trả lời đúng rằng sự hợp lệ phải bao gồm sự phù hợp với L/C, UCP và thông lệ quốc tế. Đáng chú ý, 64% doanh nghiệp vẫn tin rằng một khi đã sử dụng phương thức L/C, việc thanh toán là chắc chắn mà không phụ thuộc nhiều vào tính hợp lệ của chứng từ. Nhận thức sai lầm này là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tỷ lệ chứng từ bất hợp lệ cao, gây ra nhiều tranh chấp tín dụng chứng từ không đáng có. Hơn nữa, khảo sát cũng chỉ ra rằng đa số doanh nghiệp không biết hoặc không nắm rõ nội dung của UCP 600 và ISBP 745, hai văn bản cốt lõi điều chỉnh giao dịch. Sự thiếu hụt kiến thức này đặt các doanh nghiệp Việt Nam vào thế yếu, dễ gặp rủi ro trong giao dịch L/C và khó bảo vệ quyền lợi của mình trên thị trường thương mại quốc tế.

4.1. Kết quả khảo sát nhận thức của doanh nghiệp về tính hợp lệ

Kết quả khảo sát chi tiết trong luận văn cho thấy một bức tranh đáng lo ngại. Ngoài việc định nghĩa sai về bộ chứng từ hợp lệ, có tới 85% doanh nghiệp tham gia khảo sát vẫn cho rằng ngân hàng có trách nhiệm can thiệp vào chất lượng và số lượng hàng hóa, một nhận định hoàn toàn trái ngược với nguyên tắc độc lập của L/C. Điều này chứng tỏ sự nhầm lẫn giữa hợp đồng thương mại và cam kết tín dụng. Tỷ lệ câu trả lời 'Không biết' cũng chiếm một phần đáng kể, phản ánh sự thiếu quan tâm hoặc thiếu nguồn lực để đào tạo về nghiệp vụ thanh toán quốc tế trong các doanh nghiệp. Sự thiếu hiểu biết này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng lập một bộ chứng từ hoàn hảo mà còn khiến doanh nghiệp lúng túng khi đối mặt với thông báo bất hợp lệ từ ngân hàng phát hành.

4.2. Giải pháp đề xuất cho ngân hàng và doanh nghiệp Việt Nam

Từ thực trạng trên, luận văn đề xuất các nhóm giải pháp cụ thể. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, cần chủ động nâng cao hiểu biết nghiệp vụ về tín dụng chứng từ, đặc biệt là các quy định của UCP 600 và ISBP 745. Doanh nghiệp nên tận dụng dịch vụ tư vấn của ngân hàng, gửi chứng từ nháp để kiểm tra trước khi xuất trình chính thức. Đối với các ngân hàng thương mại, cần tăng cường vai trò tư vấn, không chỉ trong khâu kiểm tra mà ngay từ khi khách hàng đàm phán hợp đồng và yêu cầu mở L/C. Việc tổ chức các buổi hội thảo, đào tạo cho khách hàng về các lỗi sai phổ biến và cập nhật mới trong thông lệ quốc tế về tín dụng chứng từ là rất cần thiết. Những giải pháp này nhằm mục tiêu giảm tỷ lệ chứng từ bất hợp lệ, hạn chế rủi ro trong giao dịch L/C và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo khảo sát toàn cầu của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), phương thức tín dụng chứng từ (L/C) khẳng định vị thế trụ cột khi chiếm tới 44% tổng sản phẩm thanh toán thương mại quốc tế. Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương giữ vai trò trung tâm khi chiếm 70% lượng L/C nhập khẩu và 76% lượng L/C xuất khẩu toàn cầu. Việt Nam ghi nhận bước tiến nhanh chóng khi đứng vị trí thứ 6 trong 10 quốc gia có tốc độ gia tăng số lượng thư tín dụng xuất khẩu cao nhất thế giới với mức tăng trưởng 2,84%. Dù vậy, một nghịch lý lớn trong thực tiễn là tỷ lệ các bộ chứng từ xuất trình lần đầu tại ngân hàng thông báo chứa đựng sai sót chiếm trên 90%, gây rủi ro từ chối thanh toán và ứ đọng vốn kéo dài.

Luận văn tập trung nghiên cứu bản chất và ảnh hưởng đa chiều của nguyên tắc "Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ" theo quy định tại Điều 14, Điều 15 của UCP600 và tập quán ISBP745. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng xử lý chứng từ tại các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam giai đoạn 2007-2015, nhận diện các xung đột lợi ích, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hạn chế tác động tiêu cực. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp tối ưu hóa thời gian xử lý chứng từ trong hạn mức 5 ngày làm việc, cắt giảm tối đa chi phí phát sinh và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý luận xoay quanh hai nguyên tắc nền tảng của phương thức tín dụng chứng từ: Nguyên tắc độc lập (Điều 4 UCP600) và Nguyên tắc "Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ" (Điều 14, 15 UCP600 và ISBP745). Nguyên tắc xuất trình hợp lệ được xem xét dưới hai góc độ: tính hợp lệ tuyệt đối đòi hỏi sự chính xác từng câu chữ như một tấm gương phản chiếu, và tính hợp lệ trọng yếu cho phép sự linh hoạt nhất định về mặt ngữ nghĩa nếu không làm thay đổi bản chất dữ liệu. Luận văn chuẩn hóa 3 khái niệm nghiệp vụ then chốt: Lỗi có tính vật chất gây ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực thanh toán; Điều khoản mềm khiến quyền lợi người thụ hưởng bị lệ thuộc vào ý chí chủ quan của người mua; và Điều kiện phi chứng từ theo Điều 14(h) UCP600. Khung phân tích này kế thừa quan điểm của các học giả quốc tế như Hao & Xiao (2013), Hashim (2013) và Meynell (2016), nhấn mạnh việc áp dụng nguyên tắc cần tránh sự cứng nhắc để không biến thư tín dụng thành công cụ từ chối thanh toán.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học. Đối với phương pháp định lượng, tác giả thực hiện khảo sát thông qua bảng câu hỏi với quy mô phát ra 130 phiếu tại 72 doanh nghiệp xuất nhập khẩu, thu về 100 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi đạt 76,92%). Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất thuận tiện kết hợp chọn mẫu có chủ đích, hướng tới các doanh nghiệp đang trực tiếp thực hiện giao dịch thanh toán quốc tế tại 3 đầu mối: Chi nhánh Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam (Eximbank) TP.HCM, Trung tâm Tài trợ Thương mại Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB) và Trung tâm Tài trợ Thương mại Ngân hàng BIDV khu vực miền Nam. Dữ liệu được xử lý bằng thang đo Likert 5 mức độ để lượng hóa nhận thức và hành vi nghiệp vụ. Đối với phương pháp định tính, luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống để phân tích chuyên sâu 12 ca tranh chấp thực tế điển hình giai đoạn 2007-2015, đối chiếu với các quan điểm chính thức từ ICC Opinions, DOCDEX và DCInsight. Phương pháp kết hợp này giúp đánh giá toàn diện khoảng cách giữa quy định pháp lý quốc tế và thực tế áp dụng tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khảo sát chỉ ra khoảng trống nhận thức rất lớn: chỉ 24% doanh nghiệp hiểu đúng định nghĩa bộ chứng từ hợp lệ theo UCP600 và ISBP745, trong khi 35% cho rằng chỉ cần khớp với L/C và 15% nghĩ rằng phải thỏa mãn cả yêu cầu riêng của nhà nhập khẩu.

Thứ hai, nhận thức về cơ chế thanh toán bị sai lệch nghiêm trọng khi 64% doanh nghiệp tin rằng cứ dùng L/C là mặc nhiên được thanh toán mà không phụ thuộc vào chất lượng bộ chứng từ; chỉ 33% ý thức được tính chất quyết định của việc xuất trình hợp lệ.

Thứ ba, có đến 85% người được khảo sát cho rằng ngân hàng có trách nhiệm can thiệp vào số lượng và chất lượng hàng hóa thực tế, trái ngược hoàn toàn với điều khoản miễn trách nhiệm tại Điều 34 UCP600.

Thứ tư, hiểu biết về văn bản quy chuẩn còn rất hạn chế: 79% đối tượng khảo sát nhầm lẫn UCP600 và ISBP745 là quy định áp dụng chung cho mọi phương thức thanh toán quốc tế, và chỉ 13% xác định đúng phạm vi chuyên biệt cho tín dụng chứng từ. Điều này giải thích vì sao tỷ lệ chứng từ xuất trình lần đầu mắc lỗi tại các ngân hàng thường xuyên vượt mức 90%.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích khẳng định nguyên nhân cốt lõi gây tranh chấp xuất phát từ việc vận dụng máy móc quan điểm "hợp lệ tuyệt đối" của ngân hàng phát hành hoặc sự thiếu cẩn trọng của nhà xuất khẩu khi chấp nhận các "điều khoản mềm". Trong thực tế, dữ liệu có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ phân bổ mức độ am hiểu nghiệp vụ và bảng thống kê phân loại 12 ca tranh chấp điển hình theo 2 nhóm: lỗi vật chất (như sai biệt người nhận hàng trên vận đơn theo Điều 14j) và lỗi phi vật chất (lỗi chính tả không làm thay đổi bản chất từ ngữ). Kết quả thực nghiệm tại Việt Nam hoàn toàn tương đồng với cảnh báo của Meynell (2016) khi chỉ ra rằng ngân hàng phát hành có xu hướng bắt lỗi khắt khe trong khung thời gian 5 ngày làm việc khi giá cả thị trường hàng hóa biến động giảm từ 10% đến 20%, biến sự bất đồng quan điểm nghiệp vụ thành rủi ro tài chính trực tiếp cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đối với các ngân hàng thương mại: Chuẩn hóa quy trình kiểm tra chứng từ nội bộ tuân thủ nghiêm ngặt thời hạn 5 ngày làm việc theo Điều 14(b) UCP600. Chủ động cung cấp dịch vụ tiền kiểm tra chứng từ nháp (pre-check) nhằm hạ tỷ lệ chứng từ lỗi từ trên 90% xuống dưới 30% trong lộ trình 12 tháng, đồng thời mở rộng quan hệ đại lý với hơn 50 định chế tài chính quốc tế để nâng cao năng lực đàm phán bồi hoàn.

Thứ tư, đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Thiết lập quy trình thẩm định nội dung L/C trong vòng 24 đến 48 giờ kể từ khi nhận thông báo. Kiên quyết yêu cầu tu chỉnh để loại bỏ 100% các "điều khoản mềm" và "điều kiện phi chứng từ" gây bất lợi. Xây dựng kế hoạch đào tạo cập nhật định kỳ UCP600 và ISBP745 cho toàn bộ nhân sự nghiệp vụ với tần suất 6 tháng một lần.

Thứ ba, về mặt kỹ thuật nghiệp vụ: Vận dụng linh hoạt quan điểm "hợp lệ trọng yếu" đối với các chứng từ chứng nhận và phần mô tả hàng hóa chung theo Điều 14(e) UCP600; duy trì kiểm tra "hợp lệ tuyệt đối" đối với hóa đơn thương mại và thông tin các bên trên chứng từ vận tải.

Thứ tư, đối với cơ quan quản lý nhà nước: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công Thương cần rà soát, đồng bộ hóa các quy định ngoại hối tại Thông tư 05/2016/TT-NHNN và Thông tư 15/2015/TT-NHNN tương thích 100% với thông lệ quốc tế trong giai đoạn 2016-2020, tạo hành lang pháp lý minh bạch giúp triệt tiêu các vụ tranh chấp trị giá hàng triệu USD.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Chuyên viên thanh toán quốc tế và kiểm soát viên tài trợ thương mại tại các ngân hàng. Luận văn cung cấp cẩm nang xử lý các bất đồng dữ liệu theo ISBP745, giúp rút ngắn thời gian thẩm định trong 5 ngày làm việc và giảm thiểu 80% rủi ro bị khiếu nại bồi hoàn.

Nhóm 2: Giám đốc xuất nhập khẩu và nhân viên chứng từ tại các doanh nghiệp thương mại. Nghiên cứu mang lại bộ giải pháp nhận diện và loại bỏ các điều khoản bất lợi, nâng tỷ lệ lập bộ chứng từ hoàn hảo đạt trên 95% ngay từ lần xuất trình đầu tiên.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế đối ngoại. Công trình là tài liệu học thuật giá trị với 12 án lệ thực tế từ ICC, cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng cho các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về thanh toán quốc tế.

Nhóm 4: Luật sư thương mại quốc tế và trọng tài viên tại các trung tâm trọng tài như VIAC. Luận văn phân tích sâu mối quan hệ giữa luật quốc gia và tập quán quốc tế, hỗ trợ xây dựng luận cứ pháp lý vững chắc trong giải quyết tranh chấp tín dụng thư.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên tắc "xuất trình hoàn toàn hợp lệ" được quy định như thế nào trong UCP600? Theo Điều 2 và Điều 14 UCP600, nguyên tắc này đòi hỏi bộ chứng từ phải phù hợp với các điều khoản của L/C, các quy định của UCP600 và tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế ISBP745. Ngân hàng chỉ kiểm tra tính hợp lệ trên bề mặt chứng từ trong thời hạn 5 ngày làm việc mà không thẩm định hàng hóa thực tế.

Tại sao tỷ lệ bộ chứng từ xuất trình lần đầu tại Việt Nam có sai biệt lên tới trên 90%? Tỷ lệ sai sót vượt mức 90% chủ yếu do 76% doanh nghiệp chưa nắm vững chuẩn mực kiểm tra chứng từ quốc tế, cùng với thói quen sao chép dữ liệu thiếu đối chiếu giữa UCP600 và hợp đồng ngoại thương, dẫn đến các lỗi mâu thuẫn thông tin nghiêm trọng.

Ngân hàng phát hành có chịu trách nhiệm khi hàng hóa thực tế bị thiếu hụt hoặc hư hỏng không? Theo Điều 34 UCP600, ngân hàng hoàn toàn được miễn trách nhiệm đối với tính chân thực của chứng từ cũng như số lượng, chất lượng hàng hóa thực tế. Khi chứng từ xuất trình phù hợp trên bề mặt, ngân hàng bắt buộc phải thanh toán trong vòng 5 ngày làm việc.

"Điều khoản mềm" (soft clause) gây nguy cơ gì cho nhà xuất khẩu? Điều khoản mềm yêu cầu chứng từ phải có xác nhận của người mua hoặc bên thứ ba mới có giá trị thanh toán. Điều này làm mất tính độc lập của L/C, khiến nhà xuất khẩu đối mặt rủi ro mất trắng 100% giá trị lô hàng nếu người mua cố ý từ chối ký xác nhận.

Thời hạn 5 ngày làm việc kiểm tra chứng từ của ngân hàng được tính thế nào? Theo Điều 14(b) UCP600, ngân hàng có tối đa 5 ngày làm việc tiếp sau ngày nhận bộ chứng từ để kiểm tra và thông báo chấp thuận hoặc từ chối. Mọi thông báo bất hợp lệ phát ra sau 5 ngày làm việc này đều vô hiệu và ngân hàng buộc phải thanh toán.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về nguyên tắc "Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ" theo Điều 14, 15 UCP600 và ISBP745, làm rõ ranh giới giữa tính hợp lệ tuyệt đối và tính hợp lệ trọng yếu.
• Khảo sát thực tế từ 100 phiếu hợp lệ tại 72 doanh nghiệp phản ánh thực trạng đáng báo động khi 64% doanh nghiệp ngộ nhận về cơ chế thanh toán L/C và 85% hiểu sai trách nhiệm kiểm tra hàng hóa của ngân hàng.
• Phân tích sâu 12 tình huống tranh chấp điển hình đã chứng minh tỷ lệ sai biệt chứng từ lần đầu trên 90% là nguyên nhân chủ yếu gây chậm trễ thanh toán và phát sinh rủi ro thương mại.
• Đề xuất đồng bộ hệ thống 4 nhóm giải pháp cho giai đoạn 2016-2020 nhằm tối ưu hóa quy trình kiểm tra trong 5 ngày làm việc, loại bỏ 100% điều khoản mềm và nâng cao năng lực tiền kiểm tra của ngân hàng.
• Để nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chủ động trang bị kiến thức chuyên sâu về ISBP745, chuyển đổi quản trị rủi ro chứng từ thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi để đảm bảo an toàn dòng tiền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 hệ thống lại những lý luận cơ bản về phương thức tín dụng chứng từ, về nguyên tắc ‘Xuất trình chứng từ hoàn toàn hợp lệ’, cách thức vận dụng và những ảnh hưởng của nguyên tắc đến các bên liên quan trong giao dịch tín dụng chứng từ. Những lý luận cơ bản về phương thức tín dụng chứng từ 1. Những khái niệm cơ bản về phương thức tín dụng chứng từ Thư tín dụng (TTD) đã được sử dụng rất lâu đời, bắt đầu manh nha xuất hiện từ thời Hy Lạp cổ đại và thời Babylon (Collyer, 2015). Tuy nhiên, cho tới thế kỷ thứ 18 – 19 thì thuật ngữ thư tín dụng mới được sử dụng rộng rãi.

Theo thống kê của Phòng thương mại công nghiệp ICC (2015), khu vực Châu Á – Thái Bình Dương chiếm 70% lượng thư tín dụng nhập khẩu, 76% thư tín dụng xuất khẩu so với toàn thế giới. Thuật ngữ thư tín dụng (Letter of credit) hay còn được gọi tín dụng chứng từ (Documentary credit) được xuất phát từ một thuật ngữ tiếng Pháp ‘accréditif’, được hiểu là lời hứa để thực hiện, cũng được xuất phát từ từ Latinh ‘accreditivius’ có nghĩa là sự tin tưởng (Robert Bulger, ‘Letter of credit: A Question of honor’ (1983- 1984), được trích dẫn bởi Gracia (2009)). Thuật ngữ tín dụng ở đây không phải để chỉ một khoản cho vay thông thường mà chỉ sự tín nhiệm (Nguyễn Văn Tiến, 2014). Tại điều 16 Quy chế 226 ban hành kèm Quyết định 226/2002/QĐ-NHNN ngày 26/03/2002 định nghĩa: ‘Thư tín dụng là một văn bản cam kết có điều kiện được ngân hàng mở theo yêu cầu của người sử dụng dịch vụ thanh toán (người yêu cầu mở TTD), theo đó ngân hàng thực hiện yêu cầu của người sử dụng dịch vụ thanh toán’.

Tại điều 2 UCP600, tín dụng chứng từ (TDCT) được định nghĩa là một thoả thuận bất kỳ, cho dù được gọi tên hoặc mô tả thế nào, thể hiện một cam kết chắc chắn và không huỷ ngang của ngân hàng phát hành (NHPH) về việc thanh toán khi xuất 2 trình bộ chứng từ phù hợp. Sự xuất trình phù hợp bao gồm: (i) phù hợp với các điều kiện, điều khoản của TTD, (ii) phù hợp với các điều khoản của UCP được dẫn chiếu trong TTD, (iii) phù hợp với thông lệ và tập quán quốc tế về giao dịch TDCT. Trong phương thức TDCT, quyết định trả tiền sẽ được căn cứ dựa trên các chứng từ được quy định trong TTD mà không cần nhìn thấy hay không cần thẩm định hay định giá hàng hoá. Như vậy, diễn đạt một cách đơn giản hơn, TDCT là một phương thức thanh toán liên quan đến việc xuất trình bộ chứng từ hợp lệ; Là một sự thoả thuận mà trong đó, một ngân hàng phát hành TTD dựa trên yêu cầu của khách hàng (Người yêu cầu mở TTD), ngân hàng đó cam kết hoặc cho phép ngân hàng khác thanh toán giá trị của TTD cho người hưởng lợi khi những chứng từ xuất trình phù hợp hoàn toàn với những điều kiện và điều khoản quy định trong TTD.

Do có tính tuỳ ý về cách gọi nên trong thực tế có rất nhiều thuật ngữ khác nhau được dùng để chỉ phương thức thanh toán TDCT bằng tiếng Anh và tiếng Việt như: Documentary credit (Tín dụng chứng từ), Letter of credit (Thư tín dụng hay tín dụng thư), DC (viết tắt của documentary credit), LC (viết tắt của letter of credit). Cho dù cách gọi là gì thì bản chất của nó vẫn phải tuân thủ nội dung điều 2 của UCP600. So với các phương thức thanh toán quốc tế khác, phương thức TDCT dung hoà được lợi ích và rủi ro giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu: Nhà xuất khẩu sẽ nhận được tiền hàng nếu xuất trình được bộ chứng từ phù hợp; còn NHPH sẽ chỉ trả tiền khi nhà xuất khẩu chuẩn bị đầy đủ và đúng bộ chứng từ mà nhà nhập khẩu yêu cầu trong TTD. Một giao dịch TDCT bao gồm một số bên liên quan cơ bản sau đây: Người yêu cầu mở TTD (Applicant): thông thường là nhà nhập khẩu, là người yêu cầu ngân hàng phục vụ mình phát hành một TTD (Điều 2, UCP600) và có trách nhiệm pháp lý về việc NHPH trả tiền cho người thụ hưởng TTD.

Người thụ hưởng TTD (Beneficiary): thông thường là nhà xuất khẩu, là bên được hưởng lợi TTD được phát hành (Điều 2, UCP600). Trách nhiệm của người hưởng 3 lợi TTD là giao hàng và hoàn thiện bộ chứng từ để xuất trình tới ngân hàng phục vụ mình. Khả năng thanh toán phụ thuộc vào tình trạng của bộ chứng từ xuất trình. Ngân hàng phát hành TTD (The issuing bank) hay còn gọi là ngân hàng phục vụ nhà nhập khẩu: là ngân hàng thực hiện phát hành TTD theo yêu cầu của người yêu cầu mở TTD (Điều 2, UCP600).

NHPH thường được hai bên mua bán thoả thuận trước và quy định trong hợp đồng. Trách nhiệm của NHPH được quy định tại điều 7 UCP600. Ngân hàng thông báo TTD (The advising bank): là ngân hàng phục vụ người xuất khẩu, là ngân hàng thực hiện thông báo TTD cho người thụ hưởng theo yêu cầu của NHPH (Điều 2, UCP600). Ngân hàng này thường ở nước xuất khẩu và thường là đại lý của ngân hàng phát hành TTD.

Trách nhiệm của ngân hàng thông báo là xác minh tính chân thật bề ngoài của TTD và thông báo không chậm trễ tới người thụ hưởng TTD (Điều 9, UCP600). Ngoài ra còn một số bên tham gia khác như ngân hàng bồi hoàn, ngân hàng thương lượng, ngân hàng xác nhận. Nhưng trong phạm vi luận văn này, tác giả chỉ giới thiệu các đối tượng tham gia trên. Quy trình nghiệp vụ của phương thức TDCT được trình bày tại phụ lục số 1.

Các nguồn luật điều chỉnh giao dịch tín dụng chứng từ Do tính chất quốc tế của nghiệp vụ thanh toán mà giao dịch chứng từ phải tuân thủ các nguồn luật và công ước quốc tế, đồng thời cũng chịu sự chi phối của luật pháp quốc gia, cụ thể: Về các nguồn luật và công ước quốc tế: Luật hối phiếu và lệnh phiếu thống nhất (ULB) được thành lập theo Công ước Geneva năm 1930, Công ước Geneva 1931 về Séc – ULC 1931, Công ước Liên hiệp quốc về Hối phiếu và Kỳ phiếu quốc tế1988, Công ước Liên hiệp quốc về Bảo lãnh độc lập và TTD dự phòng 1995. Về nguồn luật quốc gia: Bộ luật Dân sự số 33/2005/QH11 của Quốc hội, luật Thương mại số 36/2005/QH11 của Quốc hội, pháp lệnh ngoại hối số 28/2005/PL- 4 UBTVQH11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 13/12/2005 và Pháp lệnh số 06/2013/PL-UBTVQH13 ngày 18 tháng 3 năm 2013 sửa đổi, bổ sung một số Điều của Pháp lệnh Ngoại hối, luật Các công cụ chuyển nhượng số 49/2005QH11 của Quốc hội, nghị định số 219/2013/NĐ-CP ngày 26 tháng 12 năm 2013 của Chính phủ về quản lý vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp không được Chính phủ bảo lãnh, thông tư số 05/2016/TT-NHNN hướng dẫn một số nội dung về quản lý ngoại hối đối với việc vay trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp (có liên quan đến TTD trả chậm), Quy chế hoạt động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán kèm theo Quyết định số 226/2002/QĐ-NHNN ngày 23/6/2002 (gọi là Quy chế 226), thông tư 15/2015/TT-NHNN về giao dịch ngoại tệ (liên quan đến quy định yêu cầu ký quỹ bằng đồng nội tệ khi mở TTD). Về các thông lệ và tập quán quốc tế: Quy tắc và thực hành thống nhất về TDCT – UCP, tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế trong kiểm tra chứng từ theo TDCT – ISBP, bản phụ trương UCP về xuất trình chứng từ điện tử – eUCP, quy tắc thống nhất về hoàn trả liên hàng theo TDCT - URR. Quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ Quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (The Uniform customs and practice for documentary credit – UCP) là một tập hợp các nguyên tắc và tập quán quốc tế được ICC soạn thảo và phát hành năm 1993, quy định quyền hạn, trách nhiệm của các bên liên quan trong giao dịch TDCT với điều kiện TTD có dẫn chiếu tuân thủ UCP (ICC, 2007).

Xuất phát từ thực tế mỗi quốc gia có hệ thống pháp luật, tập quán riêng và thể chế chính trị khác nhau, nên đã cản trở hoạt động các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế, trong đó có giao dịch bằng TTD. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra là cần có một quy tắc chung để điều chỉnh phương thức thanh toán bằng TTD nhằm giảm thiểu các tranh chấp, tăng tính hiệu quả của phương thức này. Nội dung của các quy tắc chung này bao gồm việc định nghĩa, đơn giản hoá và tập hợp các tập quán, kỹ thuật nghiệp vụ áp dụng trong giao dịch TDCT. Ngay từ khi ra đời, UCP đã được chấp nhận và áp 5 dụng rộng rãi trên thế giới, trở thành cơ sở cho thanh toán TTD trong thương mại quốc tế.

Trước sự thay đổi và phát triển không ngừng của thương mại quốc tế thì việc sửa đổi UCP để phù hợp với thực tiễn là cần thiết. Do đó, kể từ khi ra đời, UCP đã trải qua các lần sửa đổi 6 lần thông qua các ấn bản: 1933, 1951, 1962 (UCP 222), 1974 (UCP 290), 1983 (UCP 400), 1993 (UCP 500), 2007 (UCP 600). UCP là văn bản do tổ chức phi chính phủ phát hành nên UCP không mang tính chất pháp lý bắt buộc đối với các hội viên cũng như các bên liên quan. Theo Nguyễn Văn Tiến (2014), tính chất pháp lý tuỳ ý thể hiện ở các điểm: (i) Tất cả các phiên bản UCP đều còn nguyên giá trị, phiên bản sau không phủ nhận phiên bản trước.

Do đó, khi dẫn chiếu UCP phải chỉ rõ là áp dụng UCP phiên bản nào; (ii) Chỉ khi trong TTD có dẫn chiếu áp dụng UCP, thì UCP mới trở nên có hiệu lực pháp lý bắt buộc điều chỉnh các bên tham gia; (iii) Các bên có thể thoả thuận trong TTD: Không thực hiện, hoặc thực hiện khác đi một hoặc một số điều khoản quy định trong UCP. Bổ sung những điều khoản vào TTD mà UCP không đề cập; (iv) Nếu nội dung UCP có xung đột với luật quốc gia, thì luật quốc gia vượt lên trên về mặt pháp lý. Điều này hàm ý, phán quyết của toà án địa phương có thể phủ nhận nội dung giao dịch bằng TTD; (v) Trong giao dịch TTD, các bên trước hết phải tuân thủ các điều khoản của TTD, sau đó mới đến các điều khoản của UCP áp dụng. Theo tính chất pháp lý giảm dần, có thứ tự các nguồn luật sau: Công ước quốc tế - Hiệp định song phương và đa phương - Luật quốc gia - Thông lệ và tập quán quốc tế.