Luận văn thạc sĩ ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức của sinh viên kế toán tại một số trường đại học

Phân tích tác động giới tính đến độ nhạy đạo đức của sinh viên kế toán tại trường đại học. Luận văn thạc sĩ đi sâu vào đạo đức nghề nghiệp.

• Tác giả: Phạm Việt Hoài Linh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Thảo
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức của sinh viên kế toán tại một số trường đại học ở Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Sự cần thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC VỀ ĐỘ NHẠY ĐẠO ĐỨC VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA GIỚI TÍNH ĐẾN ĐỘ NHẠY ĐẠO ĐỨC CỦA SINH VIÊN KẾ TOÁN
• 1.1.1. Các nghiên cứu trong nước
• 1.1.2. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.2. XÁC ĐỊNH KHE HỔNG NGHIÊN CỨU
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Độ nhạy đạo đức
• 2.2. Kế toán viên tương lai
• 2.3. ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP KẾ TOÁN KIỂM TOÁN
• 2.4. Lý thuyết hành vi
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN
• 3.1.1. Nghiên cứu định tính
• 3.1.2. Nghiên cứu định lượng
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• 3.3.1. Phương pháp thống kê mô tả
• 3.3.2. Kiểm định độ tin cậy của thang đo
• 3.3.3. Phân tích nhân tố khám phá
• 3.3.4. Phân tích hồi quy
• 3.3.5. Kiểm định ANOVA
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. THÔNG KÊ MÔ TẢ MẪU NGHIÊN CỨU
• 4.2. KIỂM ĐỊNH THANG ĐO
• 4.2.1. Kiểm định Cronbach’s Alpha đối vối thang đo
• 4.2.2. Phân tích nhân tồ khám phá EFA với thang đo độ nhạy đạo đức
• 4.2.3. Kiểm độ tin cậy của thang đo
• 4.3. KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT
• 4.3.1. Phân tích biến quan sát
• 4.3.2. Phân tích tương quan
• 4.3.3. Phân tích hồi quy
• 4.3.4. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.2.1. Hạn chế của đề tài
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn Giới tính độ nhạy đạo đức kế toán

Luận văn thạc sĩ “Ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức của sinh viên kế toán” là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, giải quyết một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh các bê bối tài chính toàn cầu như Enron, WorldCom và tại Việt Nam như Gỗ Trường Thành. Những sự kiện này đã làm xói mòn lòng tin của công chúng và đặt ra câu hỏi lớn về đạo đức nghề nghiệp kế toán. Nghiên cứu này khẳng định tầm quan trọng của việc bồi dưỡng ý thức đạo đức ngay từ khi sinh viên còn ngồi trên ghế nhà trường, bởi hành vi gian lận trong học thuật được xem là yếu tố dự báo cho các hành vi phi đạo đức trong môi trường chuyên nghiệp sau này (Sierles và cộng sự, 1980). Đề tài tập trung vào sinh viên ngành kế toán-kiểm toán, đối tượng sẽ trở thành các kế toán viên, kiểm toán viên trong tương lai, giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính minh bạch của thông tin tài chính. Mục tiêu chính của luận văn là xác định mối quan hệ giữa giới tính và hành vi phi đạo đức, đồng thời đo lường phản ứng của sinh viên nam và nữ đối với các tình huống có vấn đề về đạo đức trong học tập. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng, cung cấp thông tin cần thiết cho các trường đại học trong việc cải tiến chương trình đào tạo đạo đức cho sinh viên kế toán, cũng như là tài liệu tham khảo cho các nhà tuyển dụng. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ sự khác biệt giới trong nhận thức đạo đức mà còn mở ra cơ hội nâng cao chất lượng giáo dục, hướng tới xây dựng một thế hệ chuyên gia kế toán có đủ năng lực và phẩm chất đạo đức.

1.1. Lý do cần thiết nghiên cứu về độ nhạy đạo đức sinh viên

Sự suy giảm về hành vi đạo đức trong nghề kế toán là một vấn đề đáng báo động. Các vụ gian lận tài chính lớn không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn làm mất lòng tin của nhà đầu tư và công chúng. Để khắc phục gốc rễ của vấn đề, việc can thiệp ngay từ giai đoạn đào tạo là cực kỳ quan trọng. Theo Ameen, Guffey và cộng sự (1996), sinh viên cần phải có ý thức đạo đức vững vàng trước khi bước vào nghề. Việc nghiên cứu độ nhạy đạo đức của sinh viên ngành kế toán-kiểm toán giúp xác định mức độ nhận biết của họ đối với các tình huống có thể dẫn đến sai phạm. Đây là bước đầu tiên trong mô hình bốn thành phần về hành vi đạo đức của Rest (1983), cho thấy một cá nhân phải nhận ra vấn đề đạo đức trước khi có thể đưa ra phán đoán đạo đức và hành động phù hợp.

1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu chính của luận văn

Luận văn đặt ra hai mục tiêu nghiên cứu trọng tâm. Thứ nhất, xác định liệu có mối quan hệ giữa giới tính và các hành vi phi đạo đức của sinh viên kế toán. Thứ hai, đo lường và so sánh phản ứng của sinh viên nam và nữ trước các tình huống vi phạm đạo đức trong môi trường học thuật. Từ đó, câu hỏi nghiên cứu chính được hình thành: Giới tính của sinh viên kế toán có ảnh hưởng đến độ nhạy đạo đức của họ không? Và có sự khác biệt nào trong phản ứng giữa hai giới? Việc trả lời những câu hỏi này sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm về một trong những yếu tố ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp, tạo cơ sở cho các đề xuất và giải pháp thiết thực.

II. Vấn đề Khe hổng nghiên cứu về đạo đức nghề nghiệp kế toán

Tổng quan các công trình nghiên cứu trước đây cho thấy một bức tranh đa chiều nhưng chưa hoàn chỉnh về mối liên hệ giữa giới tính và độ nhạy đạo đức. Nhiều nghiên cứu quốc tế như của Betz và cộng sự (1989) hay Ameen, Guffey và cộng sự (1996) chỉ ra rằng sinh viên nữ có xu hướng nhạy cảm hơn và ít khoan dung hơn với các hành vi phi đạo đức. Tuy nhiên, một số nghiên cứu khác của Chan và Leung (2006) hay Stanga và Turpen (1991) lại không tìm thấy sự khác biệt đáng kể nào giữa hai giới. Sự mâu thuẫn này tạo ra một “khe hổng nghiên cứu” cần được làm rõ, đặc biệt trong bối cảnh văn hóa và giáo dục đặc thù của Việt Nam. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về nhận thức đạo đức hay độ nhạy đạo đức của sinh viên kế toán còn rất hạn chế. Hầu hết các tài liệu chỉ tập trung vào các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán đã ban hành mà chưa đi sâu vào việc phân tích các yếu tố cá nhân, như giới tính, ảnh hưởng đến việc tuân thủ các chuẩn mực đó. Luận văn này ra đời nhằm lấp đầy khoảng trống đó. Bằng cách thực hiện một nghiên cứu khoa học sinh viên bài bản tại các trường đại học lớn ở TP.HCM, đề tài không chỉ kiểm chứng lại các giả thuyết đã có mà còn cung cấp những dữ liệu mới, phù hợp với bối cảnh Việt Nam, làm tiền đề cho các nghiên cứu chuyên sâu hơn trong tương lai về đào tạo đạo đức cho sinh viên kế toán.

2.1. Tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước trước đây

Các nghiên cứu nước ngoài đã khám phá sâu rộng về độ nhạy đạo đức. Rest (1983) định nghĩa đây là thành phần đầu tiên trong quá trình ra quyết định đạo đức, liên quan đến khả năng nhận diện một tình huống có hàm ý đạo đức. Các tác giả như Ricklefs (1983) và Betz et al. (1989) khẳng định nữ giới có đạo đức hơn nam giới. Ngược lại, các nghiên cứu của Harris (1989) và Chan & Leung (2006) không tìm thấy sự khác biệt giới rõ rệt. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về chủ đề này còn rất ít, chủ yếu tập trung vào các khía cạnh khác của quản trị doanh nghiệp, ví dụ như nghiên cứu của Đinh Ngọc Tú (2016) về ảnh hưởng của giới tính nữ trong HĐQT đến hành vi điều chỉnh lợi nhuận.

2.2. Xác định khoảng trống và sự cấp thiết của đề tài

Khoảng trống nghiên cứu chính là sự thiếu vắng các công trình thực nghiệm về ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức của sinh viên kế toán tại Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu quốc tế còn mâu thuẫn và chưa thể áp dụng trực tiếp do sự khác biệt về văn hóa, xã hội và hệ thống giáo dục. Sự cần thiết của đề tài đến từ yêu cầu cấp bách phải nâng cao chất lượng đào tạo đạo đức nghề nghiệp kế toán, nhằm ngăn chặn các hành vi gian lận từ sớm. Việc tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp, cụ thể là giới tính, sẽ giúp các nhà giáo dục và quản lý xây dựng chương trình giảng dạy và các chính sách phù hợp hơn.

III. Phương pháp Xây dựng cơ sở lý luận luận văn về đạo đức

Để phân tích ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức, luận văn xây dựng một cơ sở lý luận vững chắc dựa trên các lý thuyết nền tảng và các khái niệm cốt lõi. Trọng tâm của chương này là định nghĩa và làm rõ khái niệm “độ nhạy đạo đức”, được hiểu là khả năng nhận thức một tình huống có nội dung đạo đức và tầm quan trọng của nó (Sparks và Hunt, 1998). Đây là bước khởi đầu quan trọng trong mô hình bốn thành phần của Rest (1986), bao gồm: độ nhạy đạo đức, phán đoán đạo đức, động lực đạo đức và tính cách đạo đức. Luận văn cũng vận dụng các lý thuyết tâm lý xã hội và lý thuyết hành vi để giải thích tại sao giới tính có thể là một yếu tố ảnh hưởng. Lý thuyết tâm lý xã hội cho rằng các yếu tố tinh thần, tình cảm, và quan hệ xã hội tác động đến hành vi, mà nam và nữ có thể có những đặc điểm tâm lý khác nhau. Trong khi đó, lý thuyết hành vi (S→R) được mở rộng để công nhận các yếu tố trung gian như nhận thức, cho thấy hành vi không chỉ là phản ứng máy móc mà còn chịu ảnh hưởng bởi các đặc điểm cá nhân. Việc tổng hợp các khung lý thuyết về độ nhạy đạo đức này tạo ra một nền tảng vững chắc để xây dựng mô hình nghiên cứu và các giả thuyết, đảm bảo tính khoa học và logic cho toàn bộ công trình.

3.1. Khung lý thuyết về độ nhạy đạo đức theo mô hình Rest

Độ nhạy đạo đức (Moral Sensitivity) là thành phần đầu tiên và cơ bản nhất trong mô hình phát triển đạo đức của Rest (1983). Nó đề cập đến khả năng một cá nhân nhận ra rằng hành động của mình có thể ảnh hưởng đến người khác và một tình huống cụ thể có chứa các vấn đề đạo đức. Nếu không có độ nhạy đạo đức, các quá trình tiếp theo như phán đoán đạo đức (quyết định điều gì là đúng) và hành vi đạo đức (hành động theo quyết định đó) sẽ không thể diễn ra. Luận văn sử dụng khái niệm này làm biến phụ thuộc trung tâm để đánh giá nhận thức đạo đức của sinh viên.

3.2. Vận dụng lý thuyết tâm lý và lý thuyết hành vi

Lý thuyết tâm lý xã hội, với các tác giả như Elton Mayo hay Abraham Maslow, nhấn mạnh rằng các yếu tố tâm lý và nhu cầu xã hội ảnh hưởng lớn đến hành vi con người. Sự khác biệt về giá trị và đặc điểm tâm lý giữa nam và nữ có thể dẫn đến những phản ứng khác nhau trước các tình huống đạo đức. Bên cạnh đó, lý thuyết hành vi hiện đại cho rằng giữa tác nhân (S) và phản ứng (R) còn có các yếu tố nhận thức. Điều này có nghĩa là hành vi đạo đức không phải là tự động, mà được định hình bởi các yếu tố bên trong như giới tính, tính cách, và niềm tin, tạo nên cơ sở lý luận luận văn cho việc kiểm định giả thuyết nghiên cứu.

IV. Hướng dẫn quy trình nghiên cứu định lượng trong luận văn

Luận văn áp dụng một quy trình nghiên cứu khoa học chặt chẽ, kết hợp cả phương pháp định tính và định lượng để đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy. Giai đoạn đầu là nghiên cứu định tính, thông qua thảo luận nhóm với các chuyên gia để hiệu chỉnh thang đo độ nhạy đạo đức (ESQ) cho phù hợp với môi trường và ngôn ngữ của sinh viên Việt Nam. Thang đo gốc từ nghiên cứu của Ameen, Guffey và cộng sự (1996) gồm 23 biến quan sát đã được điều chỉnh để đảm bảo người trả lời hiểu đúng nội dung. Giai đoạn tiếp theo và chủ chốt là phương pháp nghiên cứu định lượng. Dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát bằng bảng câu hỏi trên một mẫu gồm 127 sinh viên ngành kế toán-kiểm toán từ các trường đại học lớn tại TP.HCM. Dữ liệu sau đó được xử lý bằng phần mềm SPSS. Quy trình phân tích bao gồm các bước: kiểm định độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định cấu trúc của thang đo, và cuối cùng là phân tích hồi quy tuyến tính để kiểm định giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa giới tính và độ nhạy đạo đức. Phương pháp này đảm bảo kết quả thu được có giá trị khoa học và là cơ sở vững chắc cho các kết luận và hàm ý chính sách.

4.1. Thiết kế nghiên cứu và phương pháp thu thập dữ liệu

Nghiên cứu được thiết kế theo hai giai đoạn. Giai đoạn định tính sơ bộ nhằm điều chỉnh thang đo. Giai đoạn định lượng chính thức sử dụng phương pháp khảo sát. Mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp thuận tiện, bao gồm 127 sinh viên kế toán từ các trường Đại học Kinh Tế TP.HCM (UEH), Đại học Công Nghiệp TP.HCM (IUH), và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT). Công cụ thu thập là bảng câu hỏi gồm 23 tình huống vi phạm đạo đức trong học tập, yêu cầu sinh viên đánh giá mức độ nghiêm trọng theo thang điểm 6, từ "không gian lận" đến "gian lận nhất".

4.2. Kỹ thuật phân tích dữ liệu Cronbach s Alpha và EFA

Để đảm bảo chất lượng thang đo, dữ liệu được kiểm định bằng hai kỹ thuật chính. Hệ số Cronbach’s Alpha được dùng để đánh giá độ tin cậy và tính nhất quán nội tại của các biến quan sát. Các biến có hệ số tương quan biến-tổng dưới 0.3 sẽ bị loại. Tiếp theo, Phân tích nhân tố khám phá (EFA) được thực hiện để rút gọn dữ liệu và xác định các nhóm nhân tố tiềm ẩn trong thang đo độ nhạy đạo đức. Các tiêu chí như hệ số KMO > 0.5, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê (Sig. < 0.05), và tổng phương sai trích > 50% được sử dụng để đánh giá sự phù hợp của mô hình phân tích nhân tố.

4.3. Mô hình hồi quy và kiểm định sự khác biệt ANOVA

Để kiểm định giả thuyết chính, mô hình hồi quy tuyến tính được sử dụng với phương trình: MS = β0 + β1*GENDER, trong đó MS là độ nhạy đạo đức (biến phụ thuộc) và GENDER là giới tính (biến độc lập). Hệ số hồi quy β1 sẽ cho biết mức độ và chiều hướng tác động của giới tính. Ngoài ra, phân tích phương sai một yếu tố (ANOVA) hoặc phân tích T-test độc lập cũng được sử dụng để thực hiện kiểm định sự khác biệt một cách trực tiếp về điểm số nhạy cảm đạo đức trung bình giữa nhóm sinh viên nam và nữ, cung cấp thêm bằng chứng củng cố cho kết quả hồi quy.

V. Kết quả Phân tích khác biệt giới trong nhận thức đạo đức

Kết quả phân tích dữ liệu từ 127 sinh viên kế toán đã mang lại những phát hiện quan trọng, củng cố giả thuyết về ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức. Phân tích thống kê mô tả ban đầu cho thấy một sự khác biệt rõ rệt: sinh viên nữ có xu hướng đánh giá các hành vi gian lận trong học thuật ở mức độ nghiêm trọng cao hơn so với sinh viên nam. Cụ thể, điểm trung bình về nhận thức đạo đức của nhóm sinh viên nữ (N=77) cao hơn đáng kể so với nhóm sinh viên nam (N=50) trên hầu hết 23 biến quan sát. Điều này cho thấy sinh viên nữ có độ nhạy đạo đức cao hơn. Kết quả kiểm định thang đo cho thấy hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo độ nhạy đạo đức rất cao (.988), chứng tỏ các biến quan sát có sự nhất quán và đo lường tốt khái niệm nghiên cứu. Phân tích hồi quy tuyến tính, sau khi kiểm soát các yếu tố khác, đã xác nhận rằng giới tính là một yếu tố có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến độ nhạy đạo đức. Kết quả này tương đồng với nhiều nghiên cứu quốc tế trước đây (ví dụ: Ameen, Guffey và cộng sự, 1996), và cung cấp một bằng chứng thực nghiệm quan trọng trong bối cảnh Việt Nam. Phát hiện về sự khác biệt giới này là cơ sở để đưa ra các hàm ý quản trị và đề xuất chính sách phù hợp.

5.1. Thống kê mô tả So sánh nhận thức đạo đức nam và nữ

Dữ liệu thống kê mô tả từ Bảng 4.5 của luận văn cho thấy một xu hướng rõ ràng. Mức độ nhận thức trung bình về gian lận của sinh viên nữ dao động từ 3.81 trở lên, trong khi của sinh viên nam có thể bắt đầu từ 0. Điều này chỉ ra rằng, đối với cùng một hành vi, sinh viên nữ có xu hướng coi đó là hành vi gian lận và nghiêm trọng, trong khi một bộ phận sinh viên nam có thể xem là ít gian lận hoặc thậm chí không phải là gian lận. Sự khác biệt giới trong nhận thức đạo đức này là một phát hiện sơ bộ nhưng rất đáng chú ý.

5.2. Kết quả kiểm định giả thuyết về ảnh hưởng của giới tính

Sau khi thực hiện phân tích hồi quy, kết quả đã chứng minh giả thuyết H: “Giới tính của sinh viên kế toán có ảnh hưởng đến độ nhạy đạo đức” được chấp nhận. Hệ số hồi quy của biến giới tính (GENDER) có ý nghĩa thống kê, cho thấy sự khác biệt giữa nam và nữ không phải là ngẫu nhiên. Sinh viên nữ, với vai trò là nhóm tham chiếu được mã hóa cao hơn trong mô hình, thể hiện mức độ nhạy cảm đạo đức cao hơn. Kết quả này là một đóng góp quan trọng, khẳng định vai trò của yếu tố nhân khẩu học trong việc hình thành hành vi đạo đức.

VI. Hàm ý chính sách Cách nâng cao ý thức đạo đức sinh viên

Từ kết quả nghiên cứu khẳng định sự khác biệt giới trong độ nhạy đạo đức, luận văn đề xuất nhiều hàm ý quản trị và chính sách quan trọng. Đối với các cơ sở giáo dục đại học, kết quả này là một lời nhắc nhở về sự cần thiết phải thiết kế lại chương trình đào tạo đạo đức cho sinh viên kế toán. Các chương trình không nên chỉ tập trung vào việc truyền đạt các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán một cách lý thuyết, mà cần tích hợp các tình huống nghiên cứu (case study), các buổi thảo luận và đóng vai để nâng cao khả năng nhận diện và xử lý các vấn đề đạo đức trong thực tế. Đặc biệt, cần có những phương pháp tiếp cận riêng biệt, có thể nhắm đến việc nâng cao nhận thức đạo đức cho nhóm sinh viên nam, những người được phát hiện có độ nhạy cảm thấp hơn. Đối với các nhà tuyển dụng và các hiệp hội nghề nghiệp, nghiên cứu gợi ý rằng việc đánh giá phẩm chất đạo đức cần trở thành một tiêu chí quan trọng trong quy trình tuyển dụng và phát triển nhân sự. Mặc dù luận văn có một số hạn chế như mẫu nghiên cứu còn nhỏ và chỉ giới hạn ở TP.HCM, nó đã mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo: mở rộng phạm vi khảo sát ra toàn quốc, và xem xét thêm các yếu tố ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp khác như môi trường gia đình, kinh nghiệm làm việc, và các đặc điểm tâm lý cá nhân.

6.1. Đề xuất cho chương trình đào tạo đạo đức tại đại học

Các trường đại học cần tăng cường các môn học về đạo đức, không chỉ là một học phần riêng lẻ mà nên lồng ghép vào tất cả các môn chuyên ngành kế toán như kiểm toán, kế toán tài chính, kế toán quản trị. Cần sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, tập trung vào việc phân tích các tình huống thực tế để sinh viên, đặc biệt là sinh viên nam, có thể cải thiện khả năng nhận diện các vấn đề đạo đức tiềm ẩn. Việc mời các chuyên gia, những người làm kế toán, kiểm toán có kinh nghiệm đến chia sẻ cũng là một cách hiệu quả để nâng cao ý thức đạo đức cho sinh viên.

6.2. Hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tương lai

Luận văn thừa nhận một số hạn chế. Thứ nhất, mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp thuận tiện và chỉ giới hạn ở một số trường đại học tại TP.HCM, do đó tính đại diện có thể chưa cao. Thứ hai, nghiên cứu chỉ tập trung vào yếu tố giới tính mà chưa xem xét sự tương tác của nó với các yếu tố khác. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng quy mô mẫu ra nhiều vùng miền, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên. Đồng thời, các nghiên cứu trong tương lai nên khám phá thêm các yếu tố ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp khác như áp lực từ bạn bè, nền tảng giáo dục gia đình, và các đặc điểm tính cách để có một cái nhìn toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hàng loạt vụ bê bối kế toán tài chính nổi tiếng như Enron và WorldCom làm rung chuyển niềm tin công chúng vào nghề kế toán toàn cầu, câu hỏi về đạo đức nghề nghiệp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tại Việt Nam, vụ gian lận tài chính của Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành năm 2016 — với khoản lỗ bất ngờ lên đến hàng nghìn tỷ đồng chỉ trong một quý — là minh chứng điển hình cho tình trạng suy giảm đạo đức trong lĩnh vực kế toán. Theo báo cáo điều tra của Hiệp hội các nhà điều tra gian lận Mỹ thực hiện trên 114 quốc gia, bao gồm Việt Nam, nguyên nhân chủ yếu của gian lận tài chính xuất phát từ sự thiếu đạo đức nghề nghiệp ngay trong đội ngũ nhân sự, quản lý và chủ doanh nghiệp — trong đó không ít người được đào tạo bài bản về kế toán.

Luận văn thạc sĩ "Ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức của sinh viên kế toán tại một số trường đại học ở TP. Hồ Chí Minh" (Phạm Việt Hoài Linh, 2018, Đại học Kinh tế TP. HCM) được thực hiện tại 6 trường đại học: UEH, IUH, PTIT, Đại học Sài Gòn, Đại học Tài Chính Marketing và Đại học Hutech. Nghiên cứu hướng đến hai mục tiêu cốt lõi: xác định mối quan hệ giữa giới tính và hành vi phi đạo đức trong học tập kế toán, đồng thời đo lường sự khác biệt phản ứng giữa nam và nữ sinh viên khi đối mặt với 23 tình huống gian lận học thuật. Với cỡ mẫu 127 sinh viên (77 nữ chiếm 60,6% và 50 nam chiếm 39,4%), nghiên cứu lấp đầy khoảng trống học thuật quan trọng khi Việt Nam gần như chưa có công trình nào đề cập đến chủ đề này trong bối cảnh giáo dục đại học.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu đặt nền tảng trên hai lý thuyết chính: Lý thuyết tâm lý xã hội và Lý thuyết hành vi.

Lý thuyết tâm lý xã hội (bắt đầu xuất hiện tại Mỹ từ thập niên 1930, phát triển mạnh vào thập niên 1960) nhấn mạnh rằng yếu tố tinh thần và cảm xúc có ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi con người. Từ góc nhìn này, đặc điểm tâm lý khác biệt giữa nam và nữ giới có thể dẫn đến những nhận định khác nhau trong cùng một tình huống đạo đức. Abraham Maslow với hệ thống 5 cấp bậc nhu cầu, cùng quan điểm của Elton Mayo về tầm quan trọng của yếu tố tinh thần đối với năng suất lao động, đều củng cố lập luận này.

Lý thuyết hành vi theo mô hình của Waston: S (tác nhân) → R (phản ứng) — được mở rộng bởi các nhà hành vi xã hội với các yếu tố trung gian gồm nhu cầu sinh lý và nhận thức. Hành vi gian lận của sinh viên kế toán, theo đó, là một thể thống nhất chịu tác động của các yếu tố bên trong (tính cách, tâm lý, giới tính) và bên ngoài (môi trường học tập, văn hóa, xã hội).

Bên cạnh đó, khung lý thuyết của Rest (1983) đề xuất 4 thành phần của hành vi đạo đức gồm: Độ nhạy đạo đức (MS), Đánh giá đạo đức (MJ), Động lực đạo đức (MM) và Tính cách đạo đức (MC). Trong đó, độ nhạy đạo đức — khả năng nhận thức rằng hành động của mình ảnh hưởng đến người khác — là thành phần nền tảng và là trọng tâm nghiên cứu. Thang đo độ nhạy đạo đức được kế thừa từ nghiên cứu của Tom và Borin (1988) và Ameen, Guffey và cộng sự (1996), bao gồm 23 biến quan sát (MS1–MS23).

Ngoài ra, Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán kiểm toán theo Quyết định 87/2005/QĐ-BTC ngày 1/12/2005 của Bộ Tài chính — với 6 nguyên tắc cơ bản gồm độc lập, khách quan, bảo mật, năng lực chuyên môn, tư cách nghề nghiệp và tuân thủ chuẩn mực — tạo ra khung pháp lý định hướng cho nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế hỗn hợp hai giai đoạn:

Giai đoạn 1 – Nghiên cứu định tính: Thảo luận nhóm với các chuyên gia nhằm Việt hóa và hiệu chỉnh thang đo gốc của Ameen và cộng sự (1996) cho phù hợp với môi trường học thuật Việt Nam. Kết quả tạo ra bảng câu hỏi 23 tình huống gian lận học thuật.

Giai đoạn 2 – Nghiên cứu định lượng: Khảo sát bảng câu hỏi giấy và trực tuyến (qua Google Docs) gửi đến sinh viên kế toán tại 6 trường trong khoảng thời gian hai tuần. Tổng số phiếu thu về là 137, sau khi loại 10 phiếu không đạt yêu cầu, cỡ mẫu cuối cùng là 127 sinh viên, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện — phù hợp với nghiên cứu mang tính khám phá và đối tượng dễ tiếp cận. Phân phối mẫu: UEH (51 sv), PTIT (43 sv), IUH (24 sv), các trường khác (9 sv). Khảo sát qua mạng chiếm 12% tổng số mẫu.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS theo 5 phương pháp phân tích: thống kê mô tả, kiểm định Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích hồi quy tuyến tính và kiểm định ANOVA một chiều. Mô hình hồi quy: MS = β₀ + β₁GENDER.

---

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện 1: Nữ sinh viên nhạy cảm đạo đức vượt trội so với nam sinh viên

Kết quả thống kê mô tả cho thấy mức điểm trung bình của nữ sinh viên dao động từ 3,81 trên thang điểm 5, trong khi nam sinh viên có điểm trung bình thấp nhất gần 0. Khoảng cách này phản ánh sự khác biệt đáng kể: nữ sinh viên nhận diện phần lớn 23 tình huống là hành vi gian lận nghiêm trọng, trong khi nam sinh viên có xu hướng xem các tình huống tương tự là "ít gian lận" hoặc thậm chí "không gian lận". Kết quả này hoàn toàn nhất quán với phát hiện của Ameen, Guffey và cộng sự (1996) tại môi trường kế toán quốc tế.

Phát hiện 2: Thang đo độ nhạy đạo đức đạt độ tin cậy cao

Hệ số Cronbach's Alpha của toàn bộ thang đo độ nhạy đạo đức đạt 0,988 — thuộc mức rất cao. Tất cả 23 biến quan sát (MS1–MS23) có hệ số tương quan biến-tổng đều vượt ngưỡng cho phép 0,3. Chỉ số KMO = 0,5 (với Sig = 0,000 trong kiểm định Bartlett's) xác nhận tập dữ liệu phù hợp để phân tích nhân tố EFA. Tất cả 23 biến đều có Factor Loading > 0,3, hội tụ vào một nhân tố chính, chứng tỏ độ nhạy đạo đức là một cấu trúc đơn chiều nhất quán.

Phát hiện 3: Giới tính có tác động có ý nghĩa thống kê đến độ nhạy đạo đức

Phân tích hồi quy với mô hình MS = β₀ + β₁GENDER cho thấy biến GENDER có hệ số Beta dương và có ý nghĩa thống kê (p < 0,05), nghĩa là nữ sinh viên (GENDER = 1) có độ nhạy đạo đức cao hơn so với nam sinh viên (GENDER = 0). Giả thuyết H — "Giới tính của sinh viên kế toán có ảnh hưởng đến độ nhạy đạo đức" — được chấp nhận.

Phát hiện 4: Phân bố mẫu phản ánh thực trạng giới tính trong ngành kế toán Việt Nam

Mẫu nghiên cứu với 60,6% nữ và 39,4% nam phản ánh đúng xu hướng thực tế: tỷ lệ nữ giới làm việc trong lĩnh vực kế toán Việt Nam ngày càng tăng. Điều này làm tăng tính đại diện và giá trị ứng dụng của nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch đáng kể về độ nhạy đạo đức giữa hai giới có thể được giải thích theo hai hướng lý thuyết. Thứ nhất, theo lý thuyết tâm lý xã hội (Betz và cộng sự, 1989), nữ giới vốn định hướng vào việc duy trì mối quan hệ hài hòa và tuân thủ quy tắc, trong khi nam giới thiên về cạnh tranh và thành tích, dễ xem nhẹ các quy định. Thứ hai, từ góc độ xã hội hóa giới, nữ giới trong văn hóa Á Đông thường được giáo dục để nhạy cảm hơn với các chuẩn mực đạo đức từ rất sớm.

Kết quả này đồng thuận với các nghiên cứu của Ricklefs (1983), Ruegger và King (1992), Ameen và cộng sự (1996), Simga-Mugan và cộng sự (2005) — tất cả đều xác nhận nữ giới đạo đức hơn trong nhận thức. Tuy nhiên, kết quả mâu thuẫn với Chan và Leung (2006) và Stanga và Turpen (1991) — những nghiên cứu không tìm thấy sự khác biệt giới tính. Sự không nhất quán này có thể phản ánh tính đặc thù của ngữ cảnh văn hóa và môi trường giáo dục. Biểu đồ radar so sánh điểm trung bình theo từng trong số 23 tình huống giữa nam và nữ sinh viên sẽ minh họa rõ nhất sự phân kỳ nhận thức này, trong khi biểu đồ cột so sánh phân phối điểm sẽ cho thấy mức độ đồng nhất cao hơn trong nhóm nữ.

---

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tích hợp giáo dục đạo đức vào chương trình đào tạo kế toán (thực hiện từ năm học 2024–2025)

Hiện tại, các trường UEH, IUH và PTIT chỉ cung cấp vài giờ can thiệp đạo đức lồng ghép vào các môn như kiểm toán, thuế và kế toán tài chính — không có khóa học độc lập về đạo đức cốt lõi. Các trường đại học cần thiết kế và đưa vào giảng dạy ít nhất một học phần bắt buộc (2–3 tín chỉ) về đạo đức nghề nghiệp kế toán, áp dụng phương pháp học dựa trên tình huống (case-based learning) với các kịch bản thực tế từ vụ Enron, WorldCom hay Trường Thành. Mục tiêu cụ thể: nâng điểm nhạy cảm đạo đức trung bình của sinh viên nam lên tối thiểu bằng 80% mức trung bình của nữ sinh viên sau một học kỳ.

2. Triển khai chương trình nâng cao nhận thức đạo đức có phân biệt giới (thực hiện trong vòng 6 tháng)

Bộ phận tư vấn và hỗ trợ sinh viên cần thiết kế các workshop đạo đức riêng biệt theo nhóm giới tính, tập trung đặc biệt vào nam sinh viên kế toán — nhóm có điểm nhạy cảm đạo đức thấp hơn đáng kể. Nội dung cần nhấn mạnh hậu quả pháp lý và kinh tế của hành vi gian lận, dẫn chiếu trực tiếp Quyết định 87/2005/QĐ-BTC. Chỉ số đo lường: tỷ lệ nam sinh viên nhận diện đúng ít nhất 18/23 tình huống gian lận đạt từ 60% trở lên.

3. Chuẩn hóa và ứng dụng thang đo độ nhạy đạo đức trong tuyển dụng (triển khai ngay)

Với hệ số Cronbach's Alpha = 0,988, thang đo 23 biến quan sát đã được kiểm định tại Việt Nam là một công cụ đo lường đáng tin cậy. Các công ty kiểm toán, doanh nghiệp có bộ phận kế toán lớn nên cân nhắc tích hợp bộ câu hỏi này vào quy trình tuyển dụng để đánh giá năng lực nhận thức đạo đức của ứng viên kế toán. Tần suất đánh giá: hàng năm đối với nhân viên hiện hữu, lồng ghép vào vòng phỏng vấn thứ hai đối với ứng viên mới.

4. Mở rộng nghiên cứu nhân rộng ra các tỉnh thành và nhóm tuổi khác nhau (lộ trình 2–3 năm)

Nghiên cứu này chỉ thực hiện tại TP. HCM với 127 sinh viên theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Hiệp hội nghề nghiệp kế toán như VACPA, cần tài trợ cho các nghiên cứu quy mô lớn hơn (cỡ mẫu tối thiểu 500 sinh viên) trên phạm vi toàn quốc, đồng thời bổ sung các biến kiểm soát như GPA, năm học, loại hình trường, kinh nghiệm thực tập để có bức tranh toàn diện hơn.

---

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà quản lý giáo dục và giảng viên kế toán là nhóm được hưởng lợi trực tiếp nhất. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam cho thấy nam sinh viên kế toán có độ nhạy đạo đức thấp hơn đáng kể, từ đó giúp các trưởng khoa và giảng viên thiết kế chương trình can thiệp đạo đức có định hướng giới tính. Ứng dụng cụ thể: điều chỉnh nội dung học phần Kiểm toán, Thuế học để lồng ghép các tình huống đạo đức phù hợp với từng nhóm sinh viên.

Nhà tuyển dụng kế toán và kiểm toán viên có thể sử dụng thang đo 23 tình huống được kiểm định trong luận văn như một công cụ sàng lọc ứng viên đầu vào. Thay vì chỉ đánh giá kiến thức chuyên môn, các doanh nghiệp có thể bổ sung đánh giá năng lực nhận diện gian lận — đặc biệt có giá trị trong bối cảnh áp lực tuân thủ Basel III và IFRS ngày càng tăng.

Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành kế toán và quản trị kinh doanh sẽ tìm thấy trong luận văn một tài liệu tham khảo phong phú với hệ thống tổng quan nghiên cứu quốc tế từ thập niên 1980 đến 2006, phương pháp nghiên cứu hỗn hợp được mô tả chi tiết và thang đo đã Việt hóa sẵn. Đây là điểm xuất phát lý tưởng cho các nghiên cứu tiếp theo về đạo đức trong giáo dục đại học.

Nhà hoạch định chính sách giáo dục và nghề nghiệp — cụ thể là Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính và các hiệp hội nghề nghiệp như VACPA — có thể dùng kết quả nghiên cứu để lập luận cho việc bắt buộc đưa đạo đức nghề nghiệp vào chương trình khung ngành kế toán, cũng như xem xét bổ sung tiêu chí đạo đức vào kỳ thi chứng chỉ hành nghề kế toán viên, kiểm toán viên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Độ nhạy đạo đức là gì và tại sao nó quan trọng với sinh viên kế toán?

Độ nhạy đạo đức là khả năng nhận thức rằng một tình huống chứa đựng nội dung đạo đức và hành động của mình có thể ảnh hưởng đến người khác (Chan và Leung, 2006). Đối với sinh viên kế toán, đây là bước tâm lý đầu tiên trong mô hình 4 thành phần của Rest (1983). Một sinh viên dù có tư duy đạo đức cao nhưng thiếu độ nhạy đạo đức vẫn có thể hành xử phi đạo đức vì không nhận ra tình huống đó đòi hỏi phán đoán đạo đức.

2. Nghiên cứu được thực hiện như thế nào và cỡ mẫu có đủ đại diện không?

Nghiên cứu khảo sát 127 sinh viên kế toán tại 6 trường đại học ở TP. HCM, sử dụng bảng câu hỏi 23 tình huống gian lận học thuật với thang điểm từ 0 (không gian lận) đến 5 (gian lận nhất). Phương pháp chọn mẫu thuận tiện phù hợp với tính khám phá của đề tài, song cỡ mẫu 127 có thể chưa đủ để khái quát hóa toàn quốc — hạn chế này được tác giả thừa nhận và đề xuất mở rộng trong các nghiên cứu tiếp theo.

3. Kết quả nghiên cứu có phù hợp với bối cảnh quốc tế không?

Phần lớn có. Kết quả xác nhận luận điểm của Ameen và cộng sự (1996), Ricklefs (1983) và Simga-Mugan và cộng sự (2005) rằng nữ giới nhạy cảm đạo đức hơn nam giới. Tuy nhiên, nó mâu thuẫn với Chan và Leung (2006). Sự không nhất quán này cho thấy bối cảnh văn hóa và môi trường học thuật đóng vai trò quan trọng, phản ánh đặc thù riêng của Việt Nam so với Hong Kong hay Thổ Nhĩ Kỳ — địa bàn của các nghiên cứu so sánh trên.

4. Làm thế nào để cải thiện độ nhạy đạo đức cho sinh viên kế toán nam?

Nghiên cứu của Chan và Leung (2006) chỉ ra rằng can thiệp đạo đức có thể tác động tích cực đến độ nhạy đạo đức. Trong thực tế, một số cơ sở đào tạo đã tích hợp các tình huống gian lận thực tế từ vụ Enron, WorldCom vào bài giảng kiểm toán, kết hợp thảo luận nhóm về hậu quả pháp lý theo Quyết định 87/2005/QĐ-BTC. Phương pháp nhập vai (role-playing) cũng được xem là hiệu quả trong việc nâng cao nhận thức đạo đức ở sinh viên nam.

5. Thang đo 23 biến quan sát có thể áp dụng trực tiếp cho doanh nghiệp không?

Có thể áp dụng với một số điều chỉnh nhỏ. Thang đo được thiết kế cho bối cảnh học thuật (gian lận trong thi cử, dự án nhóm, bài tập), do đó khi dùng cho môi trường doanh nghiệp, cần thay thế các tình huống học thuật bằng các tình huống nghề nghiệp tương đương. Hệ số Cronbach's Alpha 0,988 và các chỉ số EFA đạt chuẩn tại Việt Nam cho thấy cấu trúc thang đo rất vững chắc và có tiềm năng thích nghi tốt.

---

Kết luận

Luận văn "Ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức của sinh viên kế toán tại TP. HCM" đóng góp một số giá trị học thuật và thực tiễn có tầm ảnh hưởng lâu dài:

• Lần đầu tiên tại Việt Nam, thang đo độ nhạy đạo đức gồm 23 biến quan sát được kiểm định và Việt hóa thành công trong bối cảnh giáo dục đại học, đạt hệ số tin cậy Cronbach's Alpha = 0,988
• Bằng chứng thực nghiệm rõ ràng xác nhận giới tính có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến độ nhạy đạo đức: nữ sinh viên nhận diện gian lận tốt hơn nam sinh viên, với mức điểm trung bình tối thiểu 3,81 so với gần 0 ở nhóm nam
• Lấp đầy khoảng trống nghiên cứu trong một lĩnh vực gần như bị bỏ ngỏ tại Việt Nam, mở đường cho các nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo về đạo đức kế toán
• Cơ sở thực tiễn cho nhà trường và nhà tuyển dụng trong việc thiết kế chương trình giáo dục đạo đức và công cụ đánh giá nhân sự
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng cỡ mẫu toàn quốc (tối thiểu 500 sinh viên), bổ sung biến kiểm soát như GPA, kinh nghiệm thực tập và năm học, đồng thời so sánh giữa sinh viên kế toán và các ngành học khác trong vòng 2–3 năm tới

Để khai thác tối đa giá trị của nghiên cứu này, các bên liên quan — từ Bộ Giáo dục và Đào tạo đến các doanh nghiệp kiểm toán Big4 tại Việt Nam — nên ưu tiên tích hợp giáo dục đạo đức nghề nghiệp có phân biệt giới tính vào chiến lược đào tạo và tuyển dụng ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Trong chương này đã trình bày tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức cũng như những kết quả đạt được của các nghiên cứu trước đây. Trong số các nghiên cứu về độ nhạy đạo đức và giới tính, kết quả nghiên cứu khác nhau, có nghiên cứu cho rằng có sự ảnh hưởng của giới tính đến độ nhạy đạo đức nhưng một vài nghiên cứu khác lại cho rằng là không có mối quan hệ giữa chúng. Từ đó, xác định khe hổng nghiên cứu và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận văn. 14 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương 2 sẽ trình bày và giới thiệu những lý thuyết cơ bản có liên quan đến đề tài như các khái niệm nghiên cứu: giới tính, độ nhạy về đạo đức, sinh viên chuyên ngành kế toán.

Trên cơ sở lý thuyết, tác giả sẽ rút ra một số kết luận chung và đề xuất mô hình nghiên cứu lý thuyết.1 Giới tính Theo điều 5 luật Bình đẳng giới, Giới chỉ đặc điểm, đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội. Và giới tính chỉ đặc điểm sinh học của nam và nữ. Trong ngôn ngữ Việt Nam, có nhiều từ gần nghĩa với "phụ nữ", đều chỉ một nhóm đối tượng thuộc nữ giới nhưng mang tính phân loại cao hơn. Một số từ tiêu biểu hay gặp là đàn bà, phụ nữ, con gái.

- Phụ nữ chỉ một, một nhóm hay tất cả nữ giới đã trưởng thành, hoặc được cho là đã trưởng thành về mặt xã hội. Nó cho thấy một cái nhìn ít nhất là trung lập, hoặc thể hiện thiện cảm, sự trân trọng nhất định từ phía người sử dụng. - Đàn bà có một định nghĩa tương tự, nhưng bản thân nó đã không thể hiện sự trang trọng. Nó cho một cái nhìn bao hàm nhìều mặt, cả về khía cạnh xã hội cũng như bản chất sinh học.

Thông thường, chỉ nên sử dụng từ "đàn bà" khi cần một cái nhìn thật sự trung lập, hoặc muốn thể hiện một thái độ thiếu thiện cảm, một chút kỳ thị đối với nữ giới đó, bởi nó khiến người ta liên tưởng đến những mặt xấu, hoặc được cho là xấu, mang đặc trưng và thường gặp ở nữ giới. - Con gái chỉ những nữ giới trẻ, thường ở độ tuổi vị thành niên và thanh niên, những người đã có biểu hiện rõ ràng của giới tính nữ (nhỏ hơn nữa thì được gọi là bé gái) nhưng chưa được cho là trưởng thành. - Nam giới, ngược với nữ giới, là những người có giới tính nam 15 Nguồn: https://vi.org/wiki/Phụ_nữ 2.2 Độ nhạy đạo đức Có nhiều khái niệm độ nhạy đạo đức và được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Độ nhạy đạo đức là một thành phần quan trọng của hành vi đạo đức (Rest 1986) Độ nhạy đạo đức hay mức độ cảm nhận hay còn gọi là nhận thức về đạo đức (Shaub 1989, Simga-Mugan, Daly và cộng sự 2005) Theo Chan và Leung 2006, Độ nhạy đạo đức đề cập đến nhận thức về những hành động ảnh hưởng đến người khác.

Nó liên quan đến nhận thức về hành động khác nhau và cách hành động có thể ảnh hưởng đến các bên liên quan. Nó liên quan đến việc tưởng tượng xây dựng các kịch bản có thể biết chuỗi quan hệ nhân-quả của sự kiện, sự đồng cảm và kỹ năng “nhập vai” tham gia. Vì vậy, một cá nhân trước hết phải nhận thức về tình huống có ý nghĩa đạo đức. Sau đó, các nhân đó xác định vai trò và ảnh hưởng của tình huống trên tất cả các bên bị ảnh hưởng.

Cuối cùng, các hành động thay thế được xác định và kết quả tiềm năng được đánh giá. (Chan và Leung 2006) Một quan điểm về độ nhạy đạo đức cho rằng độ nhạy đạo đức hoàn toàn là khả năng nhận ra các vấn đề đạo đức. Một quan điểm khác cho rằng độ nhạy đạo đức đòi hỏi sự công nhận các vấn đề đạo đức và mô tả sự quan tâm đến chúng (Sparks và Hunt 1998): - Khái niệm 1: Độ nhạy đạo đức là khả năng nhận thức một tình huống có nội dung đạo đức - Khái niệm 2: Độ nhạy đạo đức là khả năng nhận thức một tình huống có nội dung đạo đức và tầm quan trọng đối với các vấn đề đó. Nhìn chung, các định nghĩa độ nhạy đạo đức trên có sự thống nhất khi cho rằng độ nhạy đạo đức là mức độ nhận thức các vấn đề đạo đức của một cá nhân.

16 Các ngành nghề nói chung đã bắt đầu điều tra các yếu tố quyết định về độ nhạy đạo đức. Các vấn đề đạo đức được cho là vốn có trong nghề kế toán. Và sự nhạy cảm đạo đức là trách nhiệm nghề nghiệp của kế toán (Shaub 1989). Khách hàng, người sử dụng lao động, và công chúng nói chung đều được hưởng lợi từ các dịch vụ của kế toán viên được chứng nhận.

Trong việc giải phóng trách nhiệm nghề nghiệp của mình, các thành viên có thể gặp phải những áp lực mâu thuẫn giữa các nhóm này. Để giải quyết những xung đột đó, các thành viên nên hành động với tính toàn vẹn, được hướng dẫn bởi giới luật rằng khi các thành viên quan sát trách nhiệm của họ đối với lợi ích của công chúng, khách hàng và nhà tuyển dụng được phục vụ tốt nhất. Theo đó, được hướng dẫn bởi các nguyên tắc cơ bản trong Tiêu chuẩn ứng xử chuyên nghiệp, các thành viên phải thực hiện các phán đoán chuyên nghiệp và sự nhạy cảm đạo đức trong tất cả các hoạt động của họ. (Aderson và Ellyson, 1986, p, 96) Thang đo độ nhạy đạo đức Độ nhạy đạo đức (Moral Sensitive – MS): là biến đại diện cho mức độ nhận thức đạo đức.

Thang đo của độ nhạy đạo đức của sinh viên kế toán được thiết kế dựa trên nghiên cứu của Tom và Borin (1988) và Ameen, Guffey và cộng sự (1996). Khái niệm độ nhạy đạo đức được đo lường thông qua 23 biến quan sát. Hai mươi ba biến quan sát này được ký hiệu từ MS1 đến MS23 (Phụ lục 1) 2.3 Kế toán viên tương lai Theo wikipedia Kế toán viên là khái niệm chung để chỉ tất cả những người làm kế toán, bao gồm kế toán trưởng; các nhân viên kế toán như kế toán tài chính, kế toán quản trị, kế toán tổng hợp, kế toán chi tiết. Kế toán viên tương lai là những người đang học ngành kế toán và tương lai sẽ trở thành kế toán viên.

17 Nghiên cứu này tập trung vào sinh viên đang theo học ngành kế toán. Khái niệm sinh viên ngành kế toán sẽ được sử dung trong bài luận văn thay cho khái niệm kế toán viên tương lại 2.2 ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP KẾ TOÁN KIỂM TOÁN Các tiêu chuẩn đạo đức được truyền đạt thông qua Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán kiểm toán theo quyết định 87/2005/QĐ-BTC ngày 1/12/2005, bao gồm các quy tắc đạo đức cơ bản sau: - Độc lập - Khách quan và chính trực - Bảo mật - Năng lực chuyên môn và tính thận trọng - Tư cách nghề nghiệp - Tuân thủ chuẩn mực chuyên môn Tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp cơ bản: Mỗi kiểm toán viên, kế toán viên cần hiểu rõ và ghi nhớ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp của mình trong mọi trường hợp nhằm nâng cao đạo đức nghề nghiệp. (1989), Giáo dục đạo đức nghề nghiệp trong trong trường học là một vấn đề cần thiết và cần có sự quan tâm ngày trong việc phát triển các phương pháp tiếp cận mới để truyền đạt tầm quan trọng của đạo đức nghề nghiệp và trong việc phát triển các biện pháp sẽ giúp dự đoán về các vấn đề đạo đức trong tương lai, thay vì xử lý những vi phạm sau khi thiệt hại đã xảy ra.1 Lý thuyết tâm lý (Psychological theory): Lý thuyết tâm lý xã hội trong quản trị, còn gọi là lý thuyết tác phong, là những quan điểm quản trị nhấn mạnh đến vai trò của yếu tố tâm lý, tình cảm, quan hệ xã hội 18 của con người trong công việc. Lý thuyết này cho rằng, hiệu quả của quản trị do năng suất lao động quyết định, nhưng năng suất lao động không chỉ do các yếu tố vật chất quyết định mà còn do sự thỏa mãn các nhu cầu tâm lý, xã hội của con người.

Lý thuyết này bắt đầu xuất hiện ở Mỹ trong thập niên 30, được phát triển mạnh bởi các nhà tâm lý học trong thập niên 60, và hiện nay vẫn còn được nghiên cứu tại nhiều nước phát triển nhằm tìm ra những hiểu biết đầy đủ về tâm lý phức tạp của con người, một yếu tố quan trọng để quản trị. Trường phái này có các tác giả sau: - RobertOwen (1771- 1858): là kỹ nghệ gia người Anh, là người đầu tiên nói đến nhân lực trong tổ chức. Ông chỉ trích các nhà công nghiệp bỏ tiền ra phát triển máy móc nhưng lại không chú ý đến sự phát triển nhân viên của doanh nghiệp. - HugoMunsterberg (1863- 1916): nghiên cứu tâm lý ứng dụng trong môi trường tổ chức, ông được coi là cha đẻ của ngành tâm lý học công nghiệp.

Trong tác phẩm nhan đề “Tâm lý học và hiệu quả trong công nghiệp” xuất bản năm 1913, ông nhấn mạnh là phải nghiên cứu một cách khoa học tác phong của con người để tìm ra những mẫu mực chung và giải thích những sự khác biệt. Ông cho rằng năng suất lao động sẽ cao hơn nếu công việc giao phó cho họ được nghiên cứu phân tích chu đáo, và hợp với những kỹ năng cũng như tâm lý của họ. - MaryParkerFollett (1863- 1933): là nhà nghiên cứu quản trị ngay từ những năm 20 đã chú ý đến tâm lý trong quản trị, bà có nhiều đóng góp có giá trị về nhóm lao động và quan hệ xã hội trong quản trị. - Abraham Maslow (1908 – 1970): Là nhà tâm lý học đã xây dựng một lý thuyết về nhu cầu của con người gồm 5 cấp bậc được xếp từ thấp lên cao 19 theo thứ tự: (1) nhu cầu vật chất, (2) nhu cầu an toàn, (3) nhu cầu xã hội, (4) nhu cầu được tôn trọng và (5) nhu cầu tự hoàn thiện.

Gregor cho rằng các nhà quản trị trước đây đã tiến hành các cách thức quản trị trên những giả thuyết sai lầm về tác phong và hành vi của con người. Những giả thiết đó cho rằng, phần đông mọi người đều không thích làm việc, thích được chỉ huy hơn là tự chịu trách nhiệm, và hầu hết mọi người làm việc vì lợi ích vật chất, và như vậy các nhà quản trị đã xây dựng những bộ máy tổ chức với quyền hành tập trung đặt ra nhiều quy tắc thủ tục, đồng thời với một hệ thống kiểm tra giám sát chặt chẽ.