LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Khoáng sản đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế của đất nước. Khoáng sản nước ta đa dạng và phong phú nhưng chủ yếu là những khoáng sản không tái tạo. Thực trạng khai thác và sử dụng khoáng sản như hiện nay thì khoáng sản nước ta sẽ ngày càng giảm về trữ lượng và chất lượng.
Do đó, để đảm bảo cho sự phát triển bền vững gắn với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, Quản lý nhà nước về khoáng sản đóng vai trò rất quan trọng, Quản lý nhà nước về khoáng sản của Sở Tài nguyên và Môi trường có vai trò rất quan trọng nhằm thực hiện mục tiêu khai thác khoáng sản bền vững, sử dụng hợp lý, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế- xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường. Trong giai đoạn 2016-2019, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái đã cố gắng hoàn thiện quản lý nhà nước về khoáng sản. Cho đến nay, quản lý nhà nước về khoáng sản tại Sở Tài nguyên và Môi trường bộc lộ nhiều hạn chế: Việc thực hiện một số giải pháp chưa đem lại hiệu quả cao và chậm so với kế hoạch; Chưa chấm dứt được tình trạng khai thác khoáng sản trái phép; còn hạn chế về công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về khoáng sản ở các xã có nhiều hoạt động khoáng sản trái phép; chưa thực hiện được việc xây dựng cơ chế ưu đãi cho các tổ chức, cá nhân có đổi mới, có sử dụng công nghệ tiên tiến trong khai thác, chế biến khoáng sản. Ở một số nơi còn xảy ra và tái diễn nhiều lần tình trạng khai thác khoáng sản trái phép (trong đó có khai thác Quặng sắt ở huyện Trấn Yên, than ở huyện Văn Chấn, đá quý ở huyện Lục Yên và huyện Yên Bình, cát, sỏi trên sông hồng, sông chảy .) chưa được phát hiện, xử lý, ngăn chặn kịp thời và triệt để, dẫn đến tình trạng tài nguyên thất thoát, thất thu ngân sách; ảnh hưởng xấu tới môi trường cảnh quan, an ninh trật tự và an toàn lao động.
Việc tiến hành xây dựng cơ bản mỏ và đưa mỏ vào hoạt động của các doanh nghiệp thực hiện chậm so với quy định của giấy phép và dự án đầu tư đã được phê duyệt. 2 Để góp phần hoàn thiện quản lý nhà nước về khoáng sản trên địa bàn tỉnh Yên Bái trong thời gian tới, tác giả đã lựa chọn và thực hiện đề tài “Quản lý nhà nước về khoáng sản tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái” .Tổng quan nghiên cứu Có rất nhiều đề tài nghiên cứu đến lĩnh vực khoáng sản nói chung, vai trò của các cấp, quản lý nhà nước về khoáng sản nói riêng cụ thể như: Luận văn thạc sỹ, Học viện Hành chính quốc gia “Quản lý nhà nước về khai thác tài nguyên khoáng sản ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Hiệp năm 2017 đã khái quát thực trạng quản lý nhà nước về khai thác tài nguyên khoáng sản tại Việt Nam và đưa ra phương hướng, giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về khai thác tài nguyên khoáng sản ở Việt Nam. Tác giả đưa ra các nhóm giải pháp như: Nhóm giải pháp về thể chế chính sách; nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện; nhóm giải pháp về nguồn lực… Luận văn của tác giả đã tập trung phân tích việc tổ chức thực hiện các nội dung quản lý nhà nước thuộc chức năng, nhiệm vụ của các chủ thể quản lý nhà nước là các cơ quan nhà nước (Chính phủ, các Bộ, UBND các cấp, các sở, phòng, ban) đối với các đối tượng quản lý (người dân, doanh nghiệp, cộng đồng, các loại hình tổ chức khác và cả xã hội) trong hoạt động khai thác tài nguyên khoáng sản. Luận án tiến sỹ kinh tế, học viện khoa học xã hội của tác giả Nguyễn Đình Hoà, 2016, “Khai thác khoáng sản trong chiến lược tặng trưởng xanh ở Việt Nam”, Luận án đã đưa ra luận cứ khoa học xác đáng cho việc hoạch định chính sách thích hợp để khai thác khoáng sản đáp ứng được nhu cầu phát triển đất nước trong khuân khổ chiến lược tăng trưởng xanh là có ý nghĩa về khoa học và có khả năng đóng ghóp vào thực tiễn hoạch định chính sách và đưa ra giải pháp cho những vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá sắp tới.
Luận văn thạc sỹ “Quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hà Nam” của tác giả Nguyễn Thị Khánh Thiệm trường đại học kinh tế - Đại học quốc gia Hà Nội năm 2015. Tác giả đã khái quát thực trạng quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hà Nam đồng thời đưa ra giải pháp hoàn 3 thiện quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hà Nam như: Hoàn thiện pháp luật, chính sách, quy định của nhà nước về khai thác khoáng sản; hoàn thiện việc thực hiện pháp luật, chính sách, quy định của nhà nước trên địa bàn tỉnh. Luận văn đã góp phần nâng cao vai trò của quản lý nhà nước về hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hà Nam. Luận văn thạc sỹ luật học , trường đại học quốc gia Hà Nội Tác giả Đặng Văn Cương, 2014 “Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản ở Việt Nam”.
Những vấn đề lý luận cơ bản về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản; thực trạng pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản đã được tác giả đề cập đến và đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản. Luận văn của tác giả đã góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận cho việc xây dựng những quy phạm pháp luật phù hợp với thực trạng bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản ở Việt Nam. Các đề tài nghiên cứu trên tạo cơ sở lý luận và thực tiễn cho học viên nghiên cứu và thực hiện luận văn, tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách toàn diện đối với quản lý nhà nước về khoáng sản tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái. Vì vậy tác giả của luận văn nghiên cứu để có những đóng góp ý nghĩa đối với quản lý nhà nước về khoáng sản.
Mục tiêu nghiên cứu Đề tài hướng tới các mục tiêu cơ bản sau: - Xác định được khung nghiên cứu quản lý nhà nước về khoáng sản tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái. - Phân tích được thực trạng quản lý nhà nước về khoáng sản tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái. Xác định được điểm mạnh và hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế đối với quản lý nhà nước về khoáng sản tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái. - Đề xuất được các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về khoáng sản của Sở Tài nguyên và Môi trường trên địa bàn tỉnh Yên Bái nhằm sử dụng hợp lý, hiệu 4 quả nguồn khoáng sản tại địa phương, gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đến năm 2025.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Quản lý nhà nước về khoáng sản tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái. - Phạm vi nghiên cứu: Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu những nội dung cơ bản của quản lý nhà nước về khoáng sản tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái như: Xây dựng kế hoạch, chính sách, quy định pháp luật về khai thác khoáng sản; tổ chức thực hiện kế hoạch, chính sách, quy định pháp luật về khai thác khoáng sản; kiểm soát hoạt động khoáng sản, xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản. Về không gian: Quản lý nhà nước về khoáng sản tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái. Về thời gian: Số liệu thu thập, xử lý, phân tích cho giai đoạn 2016- 2019, điều tra vào tháng 4/2020, những giải pháp được đề xuất đến năm 2025.
5 Phương pháp nghiên cứu. Khung nghiên cứu Đề tài sử dụng khung nghiên cứu như Sơ đồ 1. Khung nghiên cứu này xuyên suốt các nội dung trong việc phân tích, so sánh, điều tra. Quy trình và phương pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu đề tài dự kiến áp dụng phương pháp định tính theo các bước sau: - Bước 1: Nghiên cứu cơ sở thực tiễn nhằm xác định khung nghiên cứu quản lý nhà nước về khoáng sản tại sở tài nguyên và môi trường.
Các phương pháp được sử dụng ở bước này là: Phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp phân tích hệ thống, phương pháp tổng hợp. - Bước 2: Thu thập dữ liệu thứ cấp thông qua các số liệu báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái về tình hình hoạt động khoáng sản và quản lý nhà nước về khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Các phương pháp thực hiện chủ yếu là phương pháp thống kê, so sánh số liệu qua các năm. 5 Các yếu tố ảnh hưởng đến Quản lý nhà nước về khoáng Thực hiện mục tiêu quản lý quản lý nhà nước về khoáng sản tại sở tài nguyên và môi sản tại sở tài nguyên và môi nhà nước về khoáng sản tại trường: sở tài nguyên và môi trường.
- Yếu tố thuộc sở tài nguyên trường: và môi trường. (1) Xây dựng kế hoạch, chính sách, quy định pháp - Khai thác khoáng sản bền - Yếu tố thuộc môi vững đi đôi với sử dụng hợp trường bên ngoài sở tài luật về khoáng sản. lý, góp phần, đáp ứng nhu cầu nguyên và môi trường. phát triển bền vững kinh tế - xã (2) Tổ chức triển khai kế ứu hội, bảo đảm quốc phòng an hoạch, chính sách, quy ninh và bảo vệ môi trường.
định pháp luật về khoáng - Bảo vệ khoáng sản chưa sản khai thác trên địa bàn. (3) Kiểm soát hoạt động - Các hoạt động khoáng khoáng sản, xử lý vi sản trên địa bàn được phạm hàng chính trong thực hiện theo đúng quy lĩnh vực khoáng sản định của pháp luật. Sơ đồ 1: Khung nghiên cứu của đề tài - Bước 3: Thu thập số liệu sơ cấp bằng việc khảo sát tình hình thực tế quản lý nhà nước về khoáng sản, khảo sát các nhóm đối tượng có liên quan như: Công chức liên quan đến tham mưu lĩnh vực quản lý nhà nước về khoáng sản, các doanh nghiệp hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Địa bàn khảo sát: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái.